
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention (Amṛtamanthana-Prasaṅga)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ (ହୟଗ୍ରୀବ–ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସଂବାଦଧାରାରେ) ଧନ୍ୱନ୍ତରି ସହ ଅମୃତକଳଶ ପ୍ରକଟ ହେବାମାତ୍ରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଛିନିନେଇ ସୁର–ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ସର୍ବଲୋକରକ୍ଷକ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଅଦ୍ୱୈତ-ସ୍ୱରୂପିଣୀ (ସ୍ୱୈକ୍ୟ-ରୂପିଣୀ) ଲଲିତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ସମାଧାନ କେବଳ ଶସ୍ତ୍ରବଳରେ ନୁହେଁ, ଦିବ୍ୟ ମାୟା/ସମ୍ମୋହନରେ ନିର୍ଭର। ଲଲିତା ‘ସର୍ବ-ସମ୍ମୋହିନୀ’ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ରୋକନ୍ତି ଏବଂ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ତାଙ୍କ ହସ୍ତେ ସମର୍ପଣ କରାନ୍ତି। ପରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପଙ୍କ୍ତିରେ ଦାଉଁଡ଼ାଇ, ଶାନ୍ତି, ସଂଯମ ଓ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଅମୃତବିତରଣ କରନ୍ତି—ଅମୃତ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ, ଶକ୍ତି ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମଧ୍ୟସ୍ଥ।
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने अमृतमन्थनं नाम नवमो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच अथ देवा महेन्द्राद्या विष्णुना प्रभविष्मुना / अङ्गीकृता महाधीराः प्रमोदं परमं ययुः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ‘ଅମୃତମନ୍ଥନ’ ନାମକ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ। ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ—ତେବେ ମହେନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗୀକୃତ ହୋଇ, ମହାଧୀର ହୋଇ ପରମ ପ୍ରମୋଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 2
मलकाद्यास्तु ते सर्वे दैत्या विष्णुपराङ्मुखाः / संत्यक्ताश्च श्रिया देव्या भृशमुद्वेगमागताः
ମଲକ ଆଦି ସେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିମୁଖ ଥିଲେ; ଦେବୀ ଶ୍ରୀ ତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ ସେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଦ୍ବେଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 3
ततो जगृहिरे दैत्या धन्वन्तरिकरस्थितम् / परमामृतसाराढ्यं कलशं कनकोद्भवम् / अथासुराणां देवानामन्योन्यं कलहो ऽभवत्
ତେବେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ହସ୍ତସ୍ଥ, ପରମ ଅମୃତସାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଭବ କଳଶଟି ଛିନିନେଲେ। ତାପରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ଘୋର କଳହ ହେଲା।
Verse 4
एतस्मिन्नन्तरे विष्णुः सर्वलोकैकरक्षकः / सम्यगाराधयामासललितां स्वैक्यरूपिणीम्
ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଏକତ୍ୱ-ରୂପିଣୀ ଲଲିତା ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 5
सुराणामसुराणां च रणं वीक्ष्य सुदारुणम् / ब्रह्मा निजपदं प्राप शंभुः कैलासमास्थितः
ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଶମ୍ଭୁ କୈଲାସରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।
Verse 6
मलकं योधयामास दैत्यानामधिपं वृषा / असुरैश्च सुराः सर्वे सांपरायमकुर्वत
ବୃଷା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପ ମଲକଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା; ଏବଂ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପ୍ରାଣାନ୍ତକ ସମର କଲେ।
Verse 7
भगवानपि योगीन्द्रः समाराध्य महेश्वरीम् / तदेकध्यानयोगेन तद्रूपः समजायत
ଭଗବାନ୍ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନ-ଯୋଗରେ ତାଙ୍କର ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 8
सर्वसंमोहिनी सा तु साक्षाच्छृङ्गारनायिका / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता
ସେ ସର୍ବଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା, ସାକ୍ଷାତ୍ ଶୃଙ୍ଗାର-ନାୟିକା। ସମସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାର ବେଷରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ।
Verse 9
सुराणामसुराणां च निवार्य रणमुल्वणम् / मन्दस्मितेन दैतेयान्मोहयन्ती जगद ह
ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧକୁ ନିବାରି, ମନ୍ଦସ୍ମିତରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି ସେ କହିଲା।
Verse 10
अलं युद्धेन किं शस्त्रेर्मर्मस्थानविभेदिभिः / निष्ठुरैः किं वृथालापैः कण्ठशोषणहेतुभिः
ଯୁଦ୍ଧ ଯଥେଷ୍ଟ; ମର୍ମସ୍ଥାନ ଭେଦିବା ଶସ୍ତ୍ର କାହିଁକି? ନିଷ୍ଠୁର ନିରର୍ଥକ କଥାରେ କ’ଣ ଲାଭ, ଯାହା କେବଳ କଣ୍ଠକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ?
Verse 11
अहमेवात्र मध्यस्था युष्माकं च दिवौकसाम् / यूयं तथामी नितरामत्र हि क्लेशभागिनः
ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କ ଓ ଦିବୌକସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ—ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଲେଶର ଭାଗୀ।
Verse 12
सर्वेषां सममेवाद्य दास्याम्यमृतमद्भुतम् / मम हस्ते प्रदातव्यं सुधापात्रमनुत्तमम्
ଆଜି ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅମୃତ ଦେବି। ସେ ଅନୁତ୍ତମ ସୁଧାପାତ୍ର ମୋ ହସ୍ତରେ ଦିଆଯାଉ।
Verse 13
इति तस्या वचः श्रुत्वा दैत्यास्तद्वाक्यमोहिताः / पीयूषकलशं तस्यै ददुस्ते मुग्धचेतसः
ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟମାନେ ସେଇ କଥାରେ ମୋହିତ ହେଲେ; ମୁଗ୍ଧଚିତ୍ତ ହୋଇ ତାକୁ ଅମୃତକଳଶ ଦେଲେ।
Verse 14
सा तत्पात्रं समादाय जगन्मोहनरूपिणी / सुराणामसुराणां च वृथक्पङ्क्तिं चकार ह
ଜଗତ୍ମୋହନ ରୂପିଣୀ ସେ ତାହା ପାତ୍ର ନେଇ ସୁର ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ପଙ୍କ୍ତିରେ ବସାଇଲା।
Verse 15
द्वयोः पङ्क्त्योश्च मध्यस्थास्तानुवाच सुरासुरान् / तूष्णीं भवन्तु सर्वे ऽपि क्रमशो दीयते मया
ଦୁଇ ପଙ୍କ୍ତିର ମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡି ସେ ସୁରାସୁରମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ସମସ୍ତେ ନୀରବ ରୁହ; ମୁଁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଦେବି।”
Verse 16
तद्वाक्यमुररीचक्रुस्ते सर्वे समवायिनः / सा तु संमोहिताश्लेषलोका दातुं प्रचक्रमे
ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତେ ତାହାର ବଚନ ମାନିଲେ; ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋହବନ୍ଧନେ ଆଲିଙ୍ଗିତ କରିଥିବା ସେ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
Verse 17
क्वणत्कनकदर्वीका क्वणन्मङ्गलकङ्कणा / कमनीयविभूषाढ्या कला सा परमा बभौ
ତାହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦର୍ବୀ କ୍ୱଣିତ ହେଉଥିଲା, ମଙ୍ଗଳ କଙ୍କଣ ଝଙ୍କାର କରୁଥିଲା; ମନୋହର ବିଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ସେ ପରମ କଳା ପରି ଶୋଭିତ ହେଲା।
Verse 18
वामे वामे करांभोजे सुधाकलशमुज्ज्वलम् / सुधां तां देवतापङ्क्तौ पूर्वं दर्व्या तदादिशत्
ତାହାର ବାମ ବାମ କରକମଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁଧାକଳଶ ଥିଲା। ସେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପଙ୍କ୍ତିରେ ଦର୍ବୀଦ୍ୱାରା ସେଇ ସୁଧା ବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲା।
Verse 19
दिशन्ती क्रमशास्तत्र चन्द्रभास्करसूचितम् / दर्वीकरेण चिच्छेद सैंहिकेयं तु मध्यगम् / पीतामृतशिरोमात्रं तस्य व्योम जगाम च
ସେ କ୍ରମେ ବଣ୍ଟନ କରୁଥିବାବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର-ଭାସ୍କରଙ୍କ ସୂଚନାରେ ଚିହ୍ନିତ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ସୈଂହିକେୟକୁ ଦର୍ବୀଧାରୀ ହାତରେ କାଟିଦେଲା। ଅମୃତ ପିଇଥିବା ତାହାର କେବଳ ଶିର ଆକାଶକୁ ଗଲା।
Verse 20
तं दृष्ट्वाप्यसुरास्तत्र तूष्णीमासन्विमोहिताः / एवं क्रमेण तत्सर्वं विबुधेभ्यो वितीर्य सा / असुराणां पुरः पात्रं सानिनाय तिरोदधे
ତାହା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅସୁରମାନେ ମୋହିତ ହୋଇ ନିରବ ରହିଲେ। ସେ ଏଭଳି କ୍ରମରେ ସବୁକିଛି ଦେବମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କଲା; ପରେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପାତ୍ର ନେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା।
Verse 21
रिक्तपात्रं तु तं दृष्ट्वा सर्वे दैतेयदानवाः / उद्वेलं केवलं क्रोधं प्राप्ता युद्धचिकीर्षया
ଶୂନ୍ୟ ପାତ୍ର ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନେ କେବଳ ଉଦ୍ବେଳ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
Verse 22
इन्द्रादयः सुराः सर्वे सुधापानाद्बलोत्तराः / दुर्वलैरसुरैः सार्धं समयुद्ध्यन्त सायुधाः
ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ସୁରମାନେ ସୁଧାପାନରୁ ବଳବାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଦୁର୍ବଳ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 23
ते विध्यमानाः शतशो दानवेन्द्राः सुरोत्तमैः / दिगन्तान्कतिचिज्जग्मुः पातालं कतिचिद्ययुः
ସୁରୋତ୍ତମମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଶତଶଃ ଦାନବେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଛିଟିଗଲେ; କେହି ଦିଗନ୍ତକୁ, କେହି ପାତାଳକୁ ଗଲେ।
Verse 24
दैत्यं मलकनामानं विजित्य विबुधेश्वरः / आत्मीयां श्रियमाजह्रे श्रीकटाक्ष समीक्षितः
ମଲକ ନାମକ ଦୈତ୍ୟକୁ ଜୟ କରି, ବିବୁଧେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ କଟାକ୍ଷାନୁଗ୍ରହରେ ନିଜ ଶ୍ରୀକୁ ପୁନଃ ଆଣିଲେ।
Verse 25
पुनः सिंहासनं प्राप्य महेन्द्रः सुरसेवितः / त्रैलोक्यं पालयामास पूर्ववत्पूर्वदेवजित्
ପୁନଃ ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସୁରମାନଙ୍କ ସେବା ପାଇଥିବା ମହେନ୍ଦ୍ର, ପୂର୍ବବତ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକୁ ପାଳନ କଲେ—ପୂର୍ବଦେବଜିତ୍ ପରି।
Verse 26
निर्भया निखिला देवास्त्रैलोक्ये सचराचरे / यथाकामं चरन्ति स्म सर्वदा हृष्टचेतसः
ସଚରାଚର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିର୍ଭୟ ହେଲେ; ସେମାନେ ସଦା ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହୋଇ ଯଥାକାମ ଚରିଲେ।
Verse 27
तदा तदखिलं दृष्ट्वा मोहिनीचरितं मुनिः / विस्मितः कामचारी तु कैलासं नारदो गतः
ତେବେ ମୋହିନୀର ସେ ସମଗ୍ର ଚରିତ ଦେଖି ମୁନି ନାରଦ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; କାମଚାରୀ ସେ କୈଲାସକୁ ଗଲେ।
Verse 28
नन्दिना च कृतानुज्ञः प्रणम्य परमेश्वरम् / तेन संभाव्यमानो ऽसौ तुष्टो विष्टरमास्त सः
ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ତାଙ୍କ ସାଦର ସମ୍ଭାଷଣରେ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବିସ୍ତାରେ ବସିଲା।
Verse 29
आसनस्थं महादेवो मुनिं स्वेच्छाविहारिणम् / पप्रच्छ पार्वतीजानिः स्वच्छस्फटिकसन्निभः
ଆସନରେ ବସିଥିବା ସ୍ୱେଚ୍ଛାବିହାରୀ ମୁନିଙ୍କୁ ମହାଦେବ—ପାର୍ବତୀପତି, ସ୍ୱଚ୍ଛ ସ୍ଫଟିକସମ—ପଚାରିଲେ।
Verse 30
भगवन्सर्ववृत्तज्ञ पवित्रीकृतविष्टर / कलहप्रिय देवर्षे किं वृत्तं तत्र नाकिनाम्
ହେ ଭଗବନ୍, ସର୍ବବୃତ୍ତଜ୍ଞ, ଯିଏ ଏହି ଆସନକୁ ପବିତ୍ର କରିଛ; ହେ କଳହପ୍ରିୟ ଦେବର୍ଷି, ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର କ’ଣ ଘଟିଲା?
Verse 31
सुराणामसुराणां वा विजयः समजायत / किं वाप्यमृतवृत्तान्तं विष्णुना वापि किं कृतम्
ଦେବମାନଙ୍କ କି ଅସୁରମାନଙ୍କ—କାହାର ବିଜୟ ହେଲା? ଅମୃତର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କ’ଣ? ବିଷ୍ଣୁ କ’ଣ କଲେ?
Verse 32
इति पृष्टो महेशेन नारदो मुनिसत्तमः / उवाच विस्मयाविष्टः प्रसन्नवदनेक्षणः
ମହେଶ ଏଭଳି ପଚାରିଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖ-ନୟନରେ କହିଲେ।
Verse 33
सर्वं जानासि भगवन्सर्वज्ञो ऽसि यतस्ततः / तथापि परिपृष्टेन मया तद्वक्ष्यते ऽधुना
ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ। ତଥାପି ମୋ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଏହା ଏବେ କୁହାଯାଉଛି।
Verse 34
तादृशे समरे घोरे सति दैत्यदिवौकसाम् / आदिनारायमः श्रीमान्मोहिनीरूपमादधे
ଏପରି ଘୋର ସମରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦେବମାନେ ମୁହାଁମୁହିଁ ଥିଲେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଆଦିନାରାୟଣ ମୋହିନୀରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
Verse 35
तामुदारविभूषाढ्यां मूर्तां शृङ्गारदेवताम् / सुरासुराः समालोक्य विरताः समरोध्यमात्
ଉଦାର ଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ, ଶୃଙ୍ଗାରଦେବୀସ୍ୱରୂପ ସେଇ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି ସୁର ଓ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ରୋକି ବିରତ ହେଲେ।
Verse 36
तन्मायामोहिता दैत्याः सुधापात्रं च याचिताः / कृत्वा तामेव मध्यस्थामर्पयामासुरञ्जसा
ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସୁଧାପାତ୍ର ମାଗିଲେ; ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ କରି ସହଜରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 37
तदा देवी तदादाय मन्दस्मितमनोहरा / देवेभ्य एव पीयूषमशेषं विततार सा
ତେବେ ମନୋହର ମନ୍ଦସ୍ମିତା ଦେବୀ ତାହା ନେଇ, ସମସ୍ତ ପୀୟୂଷ କେବଳ ଦେବମାନଙ୍କୁ ହିଁ ବଣ୍ଟନ କଲେ।
Verse 38
तिरोहितामदृष्ट्वा तां दृष्ट्वा शून्यं च पात्रकम् / ज्वलन्मन्युमुखा दैत्या युद्धाय पुनरुत्थिताः
ତାକୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଥିବା ଦେଖିନ ପାଇ, ପାତ୍ରଟି ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, କ୍ରୋଧଜ୍ୱାଳା ମୁଖ ଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉଠିଲେ।
Verse 39
अमरैरमृतास्वादादत्युल्वणपराक्रमैः / पराजिता महादैत्या नष्टाः पातालमभ्ययुः
ଅମୃତାସ୍ୱାଦରେ ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ପରାକ୍ରମୀ ଅମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ସେଇ ମହାଦୈତ୍ୟମାନେ ନଷ୍ଟପ୍ରାୟ ହୋଇ ପାତାଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।
Verse 40
इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भवानीपतिख्ययः / नारदं प्रेषयित्वाशु तदुक्तं सततं स्मरन्
ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ଭବାନୀପତି (ଶିବ) ଶୀଘ୍ର ନାରଦଙ୍କୁ ପଠାଇ, ସେ କହିଥିବା କଥାକୁ ସଦା ସ୍ମରଣ କଲେ।
Verse 41
अज्ञातः प्रमथैः सर्वैः स्कन्दनन्दिविनायकैः / पार्वतीसहितो विष्णुमाजगाम सविस्मयः
ପ୍ରମଥ, ସ୍କନ୍ଦ, ନନ୍ଦୀ ଓ ବିନାୟକ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଜଣା ରଖି, ପାର୍ବତୀସହିତ (ଶିବ) ବିସ୍ମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
Verse 42
क्षीरोदतीरगं दृष्ट्वा सस्त्रीकं वृषवाहनम् / भोगिभोगासनाद्विष्णुः समुत्थाय समागतः
କ୍ଷୀରୋଦ ତୀରରେ ସ୍ତ୍ରୀସହିତ ବୃଷବାହନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଭୋଗୀଙ୍କ ଭୋଗାସନ (ଶେଷଫଣ) ଠାରୁ ଉଠି ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ।
Verse 43
वाहनादवरुह्येशः पार्वत्या सहितः स्थितम् / तं दृष्ट्वा शीघ्रमागत्य संपूज्यार्घ्यादितो मुदा
ଈଶ୍ୱର ପାର୍ବତୀ ସହିତ ବାହନରୁ ଅବରୋହଣ କରି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଆନନ୍ଦରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଦେଇ ସମ୍ପୂଜନ କଲା।
Verse 44
सस्नेहं गाढमालिङ्ग्य भवानीपतिमच्युतः / तदागमनकार्यं च पृष्टवान्विष्टरश्रवाः
ଅଚ୍ୟୁତ ସ୍ନେହରେ ଭବାନୀପତିଙ୍କୁ ଗାଢ଼ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ପରେ ବିଷ୍ଟରଶ୍ରବା ତାଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ।
Verse 45
तमुवाच महादेवो भगवन्पुरुषोत्तम / महायोगेश्वर श्रीमन्सर्वसौभाग्यसुन्दरम्
ତେବେ ମହାଦେବ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ହେ ମହାଯୋଗେଶ୍ୱର, ଶ୍ରୀମନ୍, ସର୍ବସୌଭାଗ୍ୟସୁନ୍ଦର!
Verse 46
सर्वसंमोहजनकमवाङ्मनसगोचरम् / यद्रूपं भवतोपात्तं तन्मह्यं संप्रदर्शय
ଯେ ରୂପ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରେ ଏବଂ ବାଣୀ-ମନର ଅଗୋଚର— ଆପଣ ଯେ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ରୂପ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦର୍ଶାନ୍ତୁ।
Verse 47
द्रष्टुमिच्छामि ते रूपं शृङ्गारस्याधिदैवतम् / अवश्यं दर्शनीयं मे त्वं हि प्रार्थितकामधृक्
ଶୃଙ୍ଗାରର ଅଧିଦେବତା ଥିବା ଆପଣଙ୍କ ରୂପକୁ ମୁଁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ପ୍ରାର୍ଥିତ କାମନା ପୂରଣକାରୀ।
Verse 48
इति संप्रार्थितः शश्वन्महादेवेन तेन सः / यद्ध्यानवैभवाल्लब्धं रूपमद्वैतमद्भुतम्
ଏହିପରି ମହାଦେବଙ୍କ ନିରନ୍ତର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନ-ବୈଭବରୁ ଲଭ୍ୟ ସେ ଅଦ୍ୱୈତ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
Verse 49
तदेवानन्यमनसा ध्यात्वा किञ्चिद्विहस्य सः / तथास्त्विति तिरो ऽधत्त महायोगेश्वरो हरिः
ସେହିକୁ ଏକାଗ୍ରମନେ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ କିଛି ହସିଲେ; ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ମହାଯୋଗେଶ୍ୱର ହରି ଅନ୍ତର୍ଧାନ କଲେ।
Verse 50
शर्वो ऽपि सर्वतश्चक्षुर्मुहुर्व्यापारयन्क्वचित् / अदृष्टपूर्वमाराममभिरामं व्यलोकयत्
ସର୍ବତଶ୍ଚକ୍ଷୁ ଶର୍ବ ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ଚାରିଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଘୁରାଇ, ପୂର୍ବେ କେବେ ନଦେଖା ସେ ଅଭିରାମ ଆରାମକୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 51
विकसत्कुसुमश्रेणीविनोदिमधुपालिकम् / चंपकस्तबकामोदसुरभीकृतदिक्तटम्
ସେ ଆରାମ ଫୁଟିଥିବା କୁସୁମଶ୍ରେଣୀରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ; ଚମ୍ପକ ଗୁଚ୍ଛର ସୁଗନ୍ଧରେ ଦିଗନ୍ତ ଧାର ସୁରଭିତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 52
माकन्दवृन्दमाध्वीकमाद्यदुल्लोलकोकिलम् / अशोकमण्डलीकाण्डसताण्डवशिखण्डिकम्
ସେଠାରେ ମାକନ୍ଦବୃନ୍ଦର ମଧୁର ମକରନ୍ଦ ଥିଲା, ଚଞ୍ଚଳ କୋକିଳମାନେ ମଧୁର ନାଦ କରୁଥିଲେ; ଅଶୋକମଣ୍ଡଳୀର ଶାଖାରେ ନୃତ୍ୟରତ ମୟୂରୀମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
Verse 53
भृङ्गालिनवझङ्कारजितवल्लकिनिस्वनम् / पाटलोदारसौरभ्यपाटलीकुसुमोज्ज्वलम्
ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ନୂତନ ଝଙ୍କାର ଭଳି ବୀଣାଧ୍ୱନିକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଥିଲା; ପାଟଳୀ କୁସୁମରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ତାହାର ଉଦାର ସୌରଭ୍ୟରେ ସର୍ବତ୍ର ସୁଗନ୍ଧିତ ଥିଲା।
Verse 54
तमालतालहिन्तालकृतमालाविलासितम् / पर्यन्तदीर्घिकादीर्घपङ्कजश्रीपरिष्कृतम्
ତମାଳ, ତାଳ ଓ ହିନ୍ତାଳ ବୃକ୍ଷମାଳାର ଲୀଳାରେ ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ଦୀର୍ଘିକାଗୁଡ଼ିକରେ ଦୀର୍ଘ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ତାହା ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା।
Verse 55
वातपातचलच्चारुपल्लवोत्फुल्लपुष्पकम् / सन्तानप्रसवामोदसन्तानाधिकवासितम्
ବାତାସର ଝୋକାରେ ଡୋଳୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ପଲ୍ଲବରେ ଫୁଟିଥିବା ପୁଷ୍ପମାନେ ତାହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ; ସନ୍ତାନ ବୃକ୍ଷର ପ୍ରସବ-ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ଥାନ ଅଧିକ ସୁବାସିତ ଥିଲା।
Verse 56
तत्र सर्वत्र पुष्पाढ्ये सर्वलोकमनोहरे / पारिजाततरोर्मूले कान्ता काचिददृश्यत
ସେଠାରେ ସର୍ବତ୍ର ପୁଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବଲୋକମନୋହର ଉଦ୍ୟାନରେ, ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷର ମୂଳେ ଜଣେ କାନ୍ତା ନାରୀ ଦେଖାଗଲା।
Verse 57
बालार्कपाटलाकारा नवयौवनदर्पिता / आकृष्टपद्मरागाभा चरणाब्जनखच्छदा
ସେ ବାଳାର୍କର ପାଟଳ ଆଭା ପରି, ନବଯୌବନର ଗର୍ବରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା; ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଆକର୍ଷକ କାନ୍ତି ପରି ତାହାର ରୂପ, ଏବଂ ତାହାର ଚରଣପଦ୍ମର ନଖମାନେ ମନୋହର ଆଭରଣ ଭଳି ଦିଶୁଥିଲେ।
Verse 58
यावकश्रीविनिक्षेपपादलौहित्यवाहिनी / कलनिःस्वनमञ्जीरपदपद्ममनोहरा
ୟାବକଶ୍ରୀରେ ରଞ୍ଜିତ ତାଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟ ରକ୍ତିମ ଆଭା ବହନ କରେ; ମଧୁର ନିସ୍ୱନ କରୁଥିବା ମଞ୍ଜୀରର ଝଙ୍କାରେ ପଦପଦ୍ମ ମନୋହର ହୁଏ।
Verse 59
अनङ्गवीरतूणीरदर्पोन्मदनजङ्घिका / करिशुण्डाकदलिकाकान्तितुल्योरुशोभिनी
ଅନଙ୍ଗବୀରର ତୂଣୀର ସମ ଗର୍ବ ଜଗାଉଥିବା ତାଙ୍କ ଜଂଘା; ଏବଂ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଓ କଦଳୀକାଣ୍ଡର କାନ୍ତି ସଦୃଶ ତାଙ୍କ ଉରୁ ଶୋଭିତ।
Verse 60
अरुणेन दुकूलेन सुस्पर्शेन तनीयसा / अलङ्कृतनितंबाढ्या जघनाभोगभासुरा
ଅରୁଣ ବର୍ଣ୍ଣର, ସୁସ୍ପର୍ଶୀ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୁକୂଳରେ ସେ ଆବୃତ; ଅଲଙ୍କାରଭୂଷିତ, ପୀନ ନିତମ୍ବଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଜଘନର କାନ୍ତିରେ ଭାସ୍ୱର।
Verse 61
नवमाणिक्यसन्नद्धहेमकाञ्जीविराजिता / नतनाभिमहावर्त्तत्रिवल्यूर्मिप्रभाझरा
ନବ ମାଣିକ୍ୟରେ ସନ୍ନଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କାଞ୍ଜୀରେ ସେ ବିରାଜିତ; ନତ ନାଭିର ମହାଆବର୍ତ୍ତ ଓ ତ୍ରିବଳୀ-ଊର୍ମିର ପ୍ରଭା ଝରି ତାକୁ ଦୀପ୍ତ କରେ।
Verse 62
स्तनकुड्मलहिन्दोलमुक्तादामशतावृता / अतिपीवरवक्षोजभारभङ्गुरमध्यभूः
ସ୍ତନକୁଡ୍ମଳର ହିନ୍ଦୋଳ ପରି ଝୁଲୁଥିବା ମୁକ୍ତାଦାମର ଶତଶତ ମାଳାରେ ସେ ଆବୃତ; ଅତି ପୀବର ବକ୍ଷୋଜର ଭାରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗ କୋମଳ ଭାବେ ଭଙ୍ଗୁର।
Verse 63
शिरीषकोमलभुजा कङ्कणाङ्गदशालिनी / सोर्मिकां गुलिमन्मृष्टशङ्खसुन्दरकन्धरा
ଶିରୀଷପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ କୋମଳ ଭୁଜାଯୁକ୍ତା, କଙ୍କଣ ଓ ଅଙ୍ଗଦରେ ଭୂଷିତା। ଅଙ୍ଗୁଠିର ଦ୍ୟୁତିରେ ଆଙ୍ଗୁଳି ମିନ୍ମିନାଏ, ଶଙ୍ଖସମ ସୁନ୍ଦର କନ୍ଧରାଧାରିଣୀ।
Verse 64
मुखदर्पणवृत्ताभचुबुकापाटलाघरा / शुचिभिः पङ्क्तिभिः शुद्धैर्विद्यारूपैर्विभास्वरैः
ମୁଖ ଦର୍ପଣ ସଦୃଶ ବୃତ୍ତ, ଅଧର ପାଟଳବର୍ଣ୍ଣ; ଶୁଚି ଶୁଦ୍ଧ ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିମାନେ—ବିଦ୍ୟାରୂପ ଦୀପ୍ତି ପରି—ତାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ।
Verse 65
कुन्दकुड्मलसच्छायैर्दन्तैर्दर्शितचन्द्रिका / स्थूलमौक्तिकसन्नद्धनासाभरणभासुरा
କୁନ୍ଦ କୁଡ୍ମଳ ସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରେ; ଏବଂ ମୋଟା ମୁକ୍ତାରେ ଗଠିତ ନାସାଭରଣ ତାକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ କରେ।
Verse 66
केतकान्तर्द्दलद्रोणिदीर्घदीर्घविलोचना / अर्धेन्दुतुलिताफाले सम्यक्कॢप्तालकच्छटा
କେତକୀ ପତ୍ରଦଳ ପରି ଦୀର୍ଘ ଦୀର୍ଘ ନୟନଯୁକ୍ତା; ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଲଲାଟରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଅଳକଛଟା ଝଲମଲ କରୁଥିଲା।
Verse 67
पालीवतंसमाणिक्यकुण्डलामण्डितश्रुतिः / नवकर्पूरकस्तूरीरसामोदितवीटिका
ଶ୍ରୁତି (କାନ) ପାଳୀ-ବତଂସ ଓ ମାଣିକ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳରେ ମଣ୍ଡିତ; ନବ କର୍ପୂର ଓ କସ୍ତୂରୀରସ ସୁଗନ୍ଧିତ ବୀଟିକାରେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ।
Verse 68
शरच्चरुनिशानाथमण्डलीमधुरानना / स्फुरत्कस्तूरितिलका नीलकुन्तलसंहतिः
ସେ ଶରତ୍ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ମଧୁରମୁଖୀ; ଲଳାଟେ ସ୍ଫୁରିତ କସ୍ତୁରୀ-ତିଳକ, ନୀଳ କୁନ୍ତଳର ଘନ ସଂହତି ଥିଲା।
Verse 69
सीमन्तरेखाविन्यस्तसिंदूरश्रेणिभासुरा
ତାଙ୍କ ସୀମନ୍ତରେଖାରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ସିନ୍ଦୂର-ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।
Verse 70
स्फरच्चन्द्रकलोत्तंसमदलोलविलोचना / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणमण्डिता
ଚନ୍ଦ୍ରକଳା-ଉତ୍ତଂସରେ ସ୍ଫୁରିତ, ମଦରେ ଲୋଳ ନୟନଯୁକ୍ତ; ସମସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାର-ବେଷରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଆଭରଣରେ ମଣ୍ଡିତ ଥିଲେ।
Verse 71
तामिमां कन्दुकक्रीडालोलामालोलभूषणाम् / दृष्ट्वा क्षिप्रमुमां त्यक्त्वा सो ऽन्वधावदथेश्वरः
କନ୍ଦୁକକ୍ରୀଡାରେ ଲୋଳ, ଚଞ୍ଚଳ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ତାକୁ ଦେଖି, ଈଶ୍ୱର ଶୀଘ୍ର ଉମାକୁ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପଛେ ଧାଇଲେ।
Verse 72
उमापि तं समोवेक्ष्य धावन्तं चात्मनः प्रियम् / स्वात्मानं स्वात्मर्सोन्दर्यं निन्दन्ती चातिविस्मिता / तस्थाववाङ्मुखी तूष्णीं लज्जासूयासमन्विता
ଉମା ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ନିଜକୁ ଓ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ। ପରେ ଲଜ୍ଜା ଓ ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୁଖ ନମାଇ ନିରବ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
Verse 73
गृहीत्वा कथमप्येनामालिलिग मुहुर्मुहुः / उद्धूयोद्धूय साप्येवं धावति स्म सुदूरतः
କିଛିପରି ତାକୁ ଧରି ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ଝଟକି ଝଟକି ବହୁଦୂର ଦୌଡ଼ିଗଲା।
Verse 74
पुनर्गृहीत्वा तामीशः कामं कामवशीसृतः / आश्र्लिष्टं चातिवेगेन तद्वीर्यं प्रच्युतं तदा
ପୁନର୍ବାର ତାକୁ ଧରି, କାମବଶ ହୋଇଥିବା ଈଶ୍ୱର ଅତିବେଗରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସ୍ଖଲିତ ହେଲା।
Verse 75
ततः समुत्थितो देवो महाशास्ता महाबलः / अनेककोटिदैत्येन्द्रगर्वनिर्वापणक्षमः
ତାପରେ ମହାବଳୀ ମହାଶାସ୍ତା ଦେବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଯିଏ ଅନେକ କୋଟି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗର୍ବ ନିର୍ବାପଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।
Verse 76
तद्वीर्यबिन्दुसंस्पर्शात्सा भूमिस्तत्रतत्र च / रजतस्वर्मवर्णाभूल्लक्षणाद्विन्ध्यमर्दन
ହେ ବିନ୍ଧ୍ୟମର୍ଦନ! ସେହି ବୀର୍ୟବିନ୍ଦୁର ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ସେଠାସେଠିର ଭୂମି ଲକ୍ଷଣତଃ ରଜତ-ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
Verse 77
तथैवान्तर्दधे सापि देवता विश्वमोहिनी / निवृत्तः स गिरीशो ऽपि गिरिं गौरीसखो ययौ
ସେହିପରି ବିଶ୍ୱମୋହିନୀ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା; ଗୌରୀଙ୍କ ସଖା ଗିରୀଶ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।
Verse 78
अथाद्भुतमिदं वक्ष्ये लोपामुद्रापते शृणु / यन्न कस्यचिदाख्यातं ममैव त्दृदयेस्थितम्
ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବି; ହେ ଲୋପାମୁଦ୍ରାପତି, ଶୁଣ। ଯାହା କାହାକୁ କୁହାଯାଇନି, ସେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 79
पुरा भण्डासुरो नाम सर्वदैत्यशिखामणिः / पूर्वं देवान्बहुविधान्यः शास्ता स्वेच्छया पटुः
ପୁରାତନ କାଳରେ ଭଣ୍ଡାସୁର ନାମକ, ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶିରୋମଣି, ଥିଲା। ସେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ପଟୁ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲା।
Verse 80
विशुक्रं नाम दैतेयं वर्गसंरक्षणक्षमम् / शुक्रतुल्यं विचारज्ञं दक्षांसेन ससर्ज सः
ସେ ଦକ୍ଷ ଅଂଶରୁ ‘ବିଶୁକ୍ର’ ନାମକ ଦୈତ୍ୟକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା; ଯେ ଦଳ-ସଂରକ୍ଷଣରେ ସମର୍ଥ, ଶୁକ୍ର ସମାନ ଓ ବିଚାରଜ୍ଞ ଥିଲା।
Verse 81
वामांसेन विषाङ्गं च सृष्टवान्दुष्टशेखरम् / धूमिनीनामधेयां च भगिनीं भण्डदानवः
ଭଣ୍ଡ ଦାନବ ବାମ ଅଂଶରୁ ‘ବିଷାଙ୍ଗ’ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟଶେଖରକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା; ଏବଂ ‘ଧୂମିନୀ’ ନାମଧେୟା ତାହାର ଭଗିନୀକୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲା।
Verse 82
भ्रातृभ्यामुग्रवीर्याभ्यां सहितो निहताहितः / ब्रह्माण्डं खण्डयामास शौर्यवीर्यसमुच्छ्रितः
ଉଗ୍ରବୀର୍ୟ ଥିବା ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ସହିତ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରୁଥିବା ସେ, ଶୌର୍ୟ-ବୀର୍ୟରେ ଉଚ୍ଛ୍ରିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
Verse 83
ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च तं दृष्ट्वा दीप्ततेजसम् / पलायनपराः सद्यः स्वे स्वे धाम्नि सदावसन्
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ ସେଇ ଦୀପ୍ତତେଜସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପଳାୟନପର ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଧାମରେ ଯାଇ ବସିଲେ।
Verse 84
तदानीमेव तद्बाहुमंमर्द्दन विमूर्च्छिताः / श्वसितुं चापि पटवो नाभवन्नाकिनां गणाः
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାହାର ବାହୁମର୍ଦ୍ଦନରେ ଦେବଗଣ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ; ଶ୍ୱାସ ନେବାକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସମର୍ଥ ରହିଲେ ନାହିଁ।
Verse 85
केचित्पातालगर्भेषु केचिदंबुधिवारिषु / केचिद्दिगन्तकोणेषु केचित्कुञ्जेषु भूभृताम्
କେହି ପାତାଳଗର୍ଭରେ, କେହି ସମୁଦ୍ରଜଳରେ, କେହି ଦିଗନ୍ତର କୋଣେ, ଆଉ କେହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ କୁଞ୍ଜେ ଲୁଚିଗଲେ।
Verse 86
विलीना भृशवित्रस्तास्त्यक्तदारसुतस्त्रियः / भ्रष्टाधिकारा ऋभवो विचेरुश्छन्नवेषकाः
ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଲୀନ ହେଲେ; ଦାରା-ସୁତ-ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଧିକାରଭ୍ରଷ୍ଟ ଋଭୁମାନେ ଛନ୍ନବେଷରେ ଘୁରିଲେ।
Verse 87
यक्षान्महोरगान्सिद्धान्साध्यान्समरदुर्मदान् / ब्रह्माणं पद्मनाभं च रुद्रं वज्रिणमेव च / मत्वा तृणायितान्सर्वांल्लोकान्भण्डः शशासह
ଯକ୍ଷ, ମହୋରଗ, ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ, ସମରଦୁର୍ମଦ ଦେବଗଣ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମନାଭ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୃଣସମ ଭାବି ଭଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଶାସନ କଲା।
Verse 88
अथ भण्डासुरं हन्तुं त्रैलोक्यं चापि रक्षितुम् / तृतीयमुदभूद्रूपं महायागानलान्मुने
ତେବେ ଭଣ୍ଡାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଓ ତ୍ରିଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ହେ ମୁନି, ମହାଯାଗାଗ୍ନିରୁ ତୃତୀୟ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
Verse 89
यद्रूपशालिनीमाहुर्ललिता परदेवताम् / पाशाङ्कुशधनुर्वाणपरिष्कृतचतुर्भुजाम्
ଯେ ରୂପଶାଳିନୀ ପରଦେବତାକୁ ‘ଲଲିତା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଧନୁ ଓ ବାଣରେ ଶୋଭିତ ଚତୁର୍ଭୁଜା।
Verse 90
सा देवी परम शक्तिः परब्रह्मस्वरूपिणी / जघान भण्डदैत्येन्द्रं युद्धे युद्धविशारदा
ସେ ଦେବୀ ପରମଶକ୍ତି, ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପିଣୀ; ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ସମରେ ଭଣ୍ଡ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରକୁ ବଧ କଲେ।
The daityas seize Dhanvantari’s amṛta-kalaśa, provoking a deva–asura clash; Viṣṇu invokes Lalitā, who appears as sarva-saṃmohinī, stops the war, receives the nectar, and organizes its controlled distribution by separating the parties into two rows.
This chapter is primarily episodic (Lalitopākhyāna theophany and conflict mediation) rather than a king-list; genealogical utility is indirect—identifying divine agents (devas/daityas) and their factional roles within cosmic time rather than enumerating a royal vamśa.
Lalitā embodies governance through Śakti: her saṃmohana and authoritative speech convert chaotic battle into ordered allocation, presenting cosmic order as maintained by divine power/knowledge (māyā) rather than by violence alone—an interpretive hallmark of the Lalitopākhyāna.