Adhyaya 19

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे जम्बूद्वीपवर्णनं नामाष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्लक्षद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह संग्रहात् / शृणुतेमं यथातत्त्वं ब्रुवतो मे द्विजोत्तमाः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏବେ ମୁଁ ସଂଗ୍ରହରେ ଯଥାବିଧି ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି; ମୋ କଥାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣ।

Verse 2

जंबूद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / विस्तराद्द्विगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାରଠାରୁ ଏହାର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱିଗୁଣ; ଏବଂ ସେହି ବିସ୍ତାରଠାରୁ ଚାରିଦିଗରେ ଏହାର ପରିଣାହ (ପରିଧି) ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ।

Verse 3

तेनावृतः समुद्रो वै द्वीपेन लवणोदकः / तत्र पुण्या जनपदाश्चिरान्न म्रियते जनः

ସେହି ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଲବଣୋଦକ ସମୁଦ୍ର ଆବୃତ। ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦ ଅଛି; ସେଠାରେ ଲୋକ ଦୀର୍ଘକାଳ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ ନାହିଁ।

Verse 4

कृत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः / तत्रापि पर्वताः पुण्याः सप्तैव मणिभूषणाः

ସେଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଘଟେଇ ନାହିଁ; ଜରା ଓ ବ୍ୟାଧିର ଭୟ କେଉଁଠି? ସେଠାରେ ମଣିଭୂଷିତ ସାତଟି ପୁଣ୍ୟ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 5

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तासां नामानि च बुवे / ब्लक्षद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त तु पञ्चसु

ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନେ—ତାଙ୍କର ନାମ ମୁଁ କହୁଛି। ଏହି ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପାଦି ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ସାତଟି ସାତଟି ଅଛି।

Verse 6

ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः / प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्तद्वीपान् महा बलान्

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ସିଧାଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ବର୍ଷପର୍ବତମାନେ ନିବିଷ୍ଟ। ଏବେ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ମହାବଳୀ ସାତ ଦ୍ୱୀପକୁ ମୁଁ କହିବି।

Verse 7

गोमेदको ऽत्र प्रथमः पर्वतो मेघसन्निभः / ख्यायते यस्य नाम्ना तु वर्षं गोमेदसंज्ञितम्

ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ‘ଗୋମେଦକ’; ମେଘସଦୃଶ ଦିଶେ। ତାହାର ନାମରୁ ଏହି ବର୍ଷ ‘ଗୋମେଦ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 8

द्वितीयः पर्वतश्चन्द्रः सर्वौंष धिसमन्वितः / अश्विभ्याममृतस्यार्थमोषध्यो यत्र संभृताः

ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତ ‘ଚନ୍ଦ୍ର’; ସେ ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଅମୃତାର୍ଥେ ଔଷଧି ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।

Verse 9

तृतीयो नारदो नाम दुर्गशैलो महोच्चयः / तत्राचले समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ

ତୃତୀୟ ପର୍ବତ ‘ନାରଦ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଦୁର୍ଗମ ଶୈଳ ଓ ମହୋଚ୍ଚ ଶିଖରମୟ। ସେହି ଅଚଳରେ ପୂର୍ବେ ‘ନାରଦ’ ନାମକ ପର୍ବତମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 10

चतुर्थस्तत्र वै शैलो दुदुंभिर्न्नाम नामतः / छन्दमृत्युः पुरा तस्मिन्दुन्दुभिः सादितः सुरैः

ସେଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ପର୍ବତ ‘ଦୁଦୁମ୍ଭି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୁରାତନକାଳେ ସେଠି ‘ଛନ୍ଦମୃତ୍ୟୁ’କୁ ଦେବମାନେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରିଥିଲେ।

Verse 11

रज्जुदोलोरुकामं यः शाल्मलिश्चासुरान्तकृत् / पञ्चमः सोमको नाम देवैर्यत्रामृतं पुरा

ରଜ୍ଜୁଦୋଳା ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ମନୋହର, ଏବଂ ‘ଶାଲ୍ମଲି’ ନାମକ ଅସୁରାନ୍ତକ ବୃକ୍ଷଯୁକ୍ତ—ସେହି ପଞ୍ଚମଟି ‘ସୋମକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯେଉଁଠି ଦେବମାନେ ପୁରାକାଳେ ଅମୃତ ରଖିଥିଲେ।

Verse 12

संभृतं चाहृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता / षष्टस्तु सुमना नाम सप्तमर्षभ उच्यते

ମାତାଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଗରୁଡ଼ (ଅମୃତ) ସଂଗ୍ରହ କଲେ ଓ ଆଣିଲେ ମଧ୍ୟ। ଷଷ୍ଠଟି ‘ସୁମନା’ ନାମରେ, ସପ୍ତମଟି ‘ଋଷଭ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 13

हिरण्यक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः / वैभ्राजः सप्तमस्तत्र भ्राजिष्णुः स्फाटिको महान्

ସେହି ଶୈଳରେ ବରାହ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ନିହତ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସପ୍ତମଟି ‘ବୈଭ୍ରାଜ’—ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାନ, ସ୍ଫଟିକ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 14

अर्चिर्भिर्भ्राजते यस्माद्वैभ्राजस्तेन संस्मृतः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि नामतस्तु यथाक्रमम्

ଅର୍ଚ୍ଚି (ଜ୍ୱାଳା) ସଦୃଶ କିରଣରେ ଯେହେତୁ ଏହା ଭ୍ରାଜିତ, ସେହିପାଇଁ ‘ବୈଭ୍ରାଜ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ବର୍ଷମାନଙ୍କ ନାମ କ୍ରମେ କହିବି।

Verse 15

गोमेदं प्रथमं वर्षं नाम्नाशान्तभयं स्मृतम् / चन्द्रस्य शिशिरं नाम नारदस्य सुखोदयम्

ଗୋମେଦ ନାମକ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ‘ଶାନ୍ତଭୟ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବର୍ଷ ‘ଶିଶିର’ ଏବଂ ନାରଦଙ୍କ ‘ସୁଖୋଦୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 16

आनन्दं दुन्दुभेर्वर्षं सोमकस्यशिवं स्मृतम् / क्षेमकं वृषभस्यापि वैभ्राजस्य ध्रुवं तथा

ଦୁନ୍ଦୁଭିର ବର୍ଷ ‘ଆନନ୍ଦ’ ଏବଂ ସୋମକର ‘ଶିବ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ବୃଷଭର ‘କ୍ଷେମକ’ ଓ ବୈଭ୍ରାଜର ‘ଧ୍ରୁବ’ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 17

एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः / विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह

ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସହିତ ବିହରନ୍ତି ଓ ରମନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସହିତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

तेषां नद्यस्तु सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः / नामतस्ताः प्रवक्ष्यामि सप्तगङ्गास्तपोधनाः

ତାଙ୍କର ନଦୀମାନେ ପ୍ରତି ବର୍ଷରେ ସମୁଦ୍ରଗାମୀ କେବଳ ସାତଟି; ହେ ତପୋଧନ, ସେହି ସାତ ଗଙ୍ଗାର ନାମ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 19

अनुतप्तासुखी चैव विपाशा त्रिदिवा क्रमुः / अमृता सुकृता चैव सप्तैताः सरितां वराः

ଅନୁତପ୍ତା, ସୁଖୀ, ବିପାଶା, ତ୍ରିଦିବା, କ୍ରମୁ, ଅମୃତା ଓ ସୁକୃତା—ଏହି ସାତଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରିତା।

Verse 20

अभिगच्छन्ति ता नद्यस्ताभ्यश्चान्याः सहस्रशः / बहूदका ह्योघवत्यो यतो वर्षति वासवः

ସେହି ନଦୀମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ମିଳନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଅନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ। ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବର୍ଷା କରୁଥିବାରୁ ସେମାନେ ବହୁଜଳୀୟ ଓ ଉଗ୍ର ପ୍ରବାହବତୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 21

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीजनपदास्तु ते / शुभाः शान्तभयाश्चैव प्रमुदं शैशिराः शिवाः

ସେହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଜଳକୁ ସେଠାର ନଦୀ-ଜନପଦମାନେ ସଦା ହର୍ଷରେ ପାନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଶୁଭ, ଭୟଶାନ୍ତ, ପ୍ରମୋଦପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୀତଳ ଓ ଶିବକର।

Verse 22

आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च ध्रुवैः सह / वर्णाश्रमाचारयुता प्रजास्तेष्ववधिष्ठिताः

ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦମୟ, ସୁଖମୟ ଏବଂ ଧ୍ରୁବ ସହ କ୍ଷେମରେ ସ୍ଥିତ। ବର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ସେଠାରେ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 23

सर्वे त्वरोगाः सुबलाः प्रजाश्चामयव र्जिताः / अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी न च

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରୋଗରହିତ, ସୁବଳ ଏବଂ ରୋଗବ୍ୟାଧିବର୍ଜିତ। ସେଠାରେ ଅବସର୍ପିଣୀ (ଅବନତି) ନାହିଁ, ତଥା ଉତ୍ସର୍ପିଣୀ (ଉନ୍ନତି) ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 24

न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् / त्रेतायुगसमः कालः सर्वदा तत्र वर्त्तते

ସେଠାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ୟୁଗକୃତ ଯୁଗାବସ୍ଥା ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସଦା ତ୍ରେତାୟୁଗସମ କାଳ ଚାଲିଥାଏ।

Verse 25

प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः पञ्चस्वेतेषु सर्वशः / देशस्यानुविधानेन कालस्यानुविधाः स्मृताः

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଆଦି ସେହି ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ସର୍ବତ୍ର, ଦେଶାନୁସାରେ କାଳର ମଧ୍ୟ ବିଭାଗ ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି—ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 26

पञ्चवर्षसहस्राणि तेषु जीवन्ति मानवाः / सुरूपाश्च सुवेषाश्च ह्यरोगा बलिनस्तथा

ସେହି ଦ୍ୱୀପମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁରୂପ, ସୁବେଷ, ନିରୋଗ ଓ ବଳବାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 27

सुखमायुर्बलं रुपमारोग्यं धर्म एव च / प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै

ସୁଖ, ଆୟୁ, ବଳ, ରୂପ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ—ଏ ସବୁ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଆଦିରୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଣାଶୁଣା—ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 28

प्रक्षद्वीपः पृथुः श्रीमान्सर्वतो धनधान्यवान् / दिव्यौषधिफलोपेतः सर्वौंषधिवनस्पतिः

ପ୍ରକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ବିଶାଳ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍, ସର୍ବଦିଗରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିଫଳରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧି-ବନସ୍ପତିରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 29

आवृतः पशुभिः सर्वैर्ग्राम्यारण्यैः सहस्रशः / जंबूवृक्षेम संख्यातस्तस्य मध्ये द्विजोत्तमाः

ସେହି ଦ୍ୱୀପ ସହସ୍ରଶଃ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଜମ୍ବୁବୃକ୍ଷ ସମାନ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ; ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! (ଅଛି)।

Verse 30

प्लक्षो नाम महावृक्षस्तस्य नाम्ना स उच्यते / स तत्र पूज्यते स्थाने मध्ये जनपदस्य ह

ପ୍ଲକ୍ଷ ନାମକ ଏକ ମହାବୃକ୍ଷ; ତାହାର ନାମରେ ହିଁ ସେ ପରିଚିତ। ସେଠାରେ ଜନପଦର ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ତାହା ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 31

स चापीक्षुरसोदेन प्रक्षद्वीपः समावृतः / प्लक्षद्वीपसमेनैव वैपुल्यद्विस्तरेण तु

ସେହି ପ୍ରକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟ ଚାରିଦିଗରୁ ଇକ୍ଷୁରସ ଜଳରେ ଆବୃତ। ବିସ୍ତାରରେ ତାହା ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ସମାନ ଭାବେ ବିଶାଳ।

Verse 32

इत्येवं संनिवेशो वः प्लक्षद्वीपस्य कीर्तितः / आनुपूर्व्यात्समासेन शाल्मलं तु निबोधत

ଏହିପରି ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ସଂନିବେଶ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦିଆଗଲା। ଏବେ କ୍ରମାନୁସାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶାଲ୍ମଲ ଦ୍ୱୀପକୁ ଜାଣ।

Verse 33

ततस्तृतीयं वक्ष्यामि शाल्मलं द्वीपसुत्तमम् / शाल्मलेन समुद्रस्तु द्वीपेनेक्षुरसोदकः

ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱୀପ—ଶାଲ୍ମଲ—କୁ କହିବି। ଶାଲ୍ମଲ ଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରି ଇକ୍ଷୁରସ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଅଛି।

Verse 34

प्लक्षद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन समावृतः / तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः

ଏହା ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାରର ଦ୍ୱିଗୁଣ ପରିମାଣରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସାତଟି ପର୍ବତ ଅଛି; ସେମାନେ ରତ୍ନର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

Verse 35

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां वर्षेषु सप्तसु / प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः

ସେହି ସାତ ବର୍ଷରେ ରତ୍ନାକର ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମଟି ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ‘କୁମୁଦ’ ନାମ ପର୍ବତ।

Verse 36

सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमाकुलैः / द्वितीयः पर्वतश्चात्र ह्युत्तमो नाम विश्रुतः

ସମସ୍ତ ଧାତୁମୟ ଶିଖର ଓ ଶିଳାଜାଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତ ‘ଉତ୍ତମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 37

हरितालमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / तृतियः पर्वतस्तत्र बलाहक इति श्रुतः

ହରିତାଳମୟ ଶିଖରଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦାଁଡାଇଥିବା ସେଠାରେ ତୃତୀୟ ପର୍ବତ ‘ବଲାହକ’ ବୋଲି ଶ୍ରୁତ।

Verse 38

जात्यञ्जनमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्र सा वै सहोषधिः

ଜାତ୍ୟଞ୍ଜନମୟ ଶିଖରଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦାଁଡାଇଥିବା ଚତୁର୍ଥ ପର୍ବତ ‘ଦ୍ରୋଣ’; ଯେଉଁଠି ସେଇ ଦିବ୍ୟ ‘ସହୋଷଧି’ ଅଛି।

Verse 39

विशल्यकरणी चैव मृतसञ्जीविनी तथा / कङ्कस्तु पञ्चमस्तत्र पर्वतः सुमहोदयः

ସେଠାରେ ‘ବିଶଲ୍ୟକରଣୀ’ ଓ ‘ମୃତସଞ୍ଜୀବିନୀ’ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ପର୍ବତ ‘କଙ୍କ’, ଅତି ମହା ଉଦୟଶାଳୀ।

Verse 40

नित्यपुष्पफलोपेतो वृक्षवीरुत्समावृतः / षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः

ସେ ପର୍ବତ ନିତ୍ୟ ପୁଷ୍ପ-ଫଳରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବୃକ୍ଷ-ଲତାରେ ଆବୃତ। ସେଠାରେ ଷଷ୍ଠ ପର୍ବତ ‘ମହିଷ’, ମେଘସଦୃଶ।

Verse 41

यस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम वारिजः / सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्नाम भाष्यते

ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ନିବାସ କରେ, ସେ ‘ମହିଷ’ ନାମକ ୱାରିଜ (ଜଳଜ) ଅଟେ। ସେଠାରେ ସପ୍ତମ ପର୍ବତ ‘କକୁଦ୍ମାନ୍’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 42

तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः / प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विधिवत्स्वयम्

ସେଠାରେ ଅନେକ ରତ୍ନକୁ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସ୍ୱୟଂ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିମତ୍ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି।

Verse 43

इत्येते पर्वताः सप्त शाल्मले मणिभूषणाः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सर्पैव तु शुभानि वै

ଏହିପରି ଶାଲ୍ମଲୀରେ ଏହି ସାତ ପର୍ବତ ମଣିଭୂଷିତ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ) କହିବି; ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ପସଦୃଶ ଶୁଭ ଅଟେ।

Verse 44

कुमुदस्य स्मृतं श्वेतमुत्तमस्य च लोहितम् / बलाहकस्य जीमूतं द्रोणस्य हरितं स्मृतम्

କୁମୁଦର ବର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୱେତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଉତ୍ତମର ଲୋହିତ। ବଲାହକର ବର୍ଣ୍ଣ ଜୀମୂତ (ମେଘ) ସଦୃଶ, ଦ୍ରୋଣର ହରିତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 45

कङ्कस्य वैद्युतं नाम महिषस्य च मानसम् / ककुदः सुप्रदं नाम सप्तैतानि तु सप्तधा

କଙ୍କର ନାମ ‘ବୈଦ୍ୟୁତ’ ଏବଂ ମହିଷର ‘ମାନସମ୍’। କକୁଦର ନାମ ‘ସୁପ୍ରଦ’; ଏହି ସାତ ନାମ ସାତ ପ୍ରକାରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 46

वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत / ज्योतिः शान्तिस्तथा तुष्टा चन्द्रा शुक्रा विमोचनी

ସେଠାର ବର୍ଷ, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣ: ଜ୍ୟୋତି, ଶାନ୍ତି, ତୁଷ୍ଟା, ଚନ୍ଦ୍ରା, ଶୁକ୍ରା, ବିମୋଚନୀ।

Verse 47

निवृत्तिः सप्तमी तासां प्रतिवर्षं तु ताः स्मृताः / तासां समीपगाश्चान्याः शतशो ऽथ सहस्रशः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମୀ ‘ନିବୃତ୍ତି’; ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷରେ ସେମାନେ ଏଭଳି ସ୍ମୃତ। ସେମାନଙ୍କ ସମୀପରେ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଅଛି।

Verse 48

न संख्यां परिसंख्यातुं शक्नुयात्को ऽपि मानवः / इत्येष संनिवेशो वः शाल्मलस्य प्रकीर्त्तितः

କୌଣସି ମାନବ ତାହାର ସଂଖ୍ୟାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଶାଲ୍ମଲ ଦ୍ୱୀପର ଏହି ସଂନିବେଶ ତୁମକୁ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 49

प्लक्षवृक्षेण संख्यातस्तस्य मध्ये महा द्रुमः / शाल्मलिर्विपुलस्कन्धस्तस्य नाम्ना स उच्यते

ତାହାର ପରିମାଣ ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାଦ୍ରୁମ ଅଛି। ବିପୁଳ କାଣ୍ଡବିଶିଷ୍ଟ ସେ ବୃକ୍ଷ ‘ଶାଲ୍ମଲି’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ, ଏବଂ ତାହାର ନାମରେ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 50

शाल्मलस्तु समुद्रेण सुरोदेन समावृतः / विस्तराच्छाल्मलस्वैव समे न तु समन्ततः

ଶାଲ୍ମଲଦ୍ୱୀପ ସୁରୋଦ ନାମକ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ବିସ୍ତାରରେ ସେ ଶାଲ୍ମଲ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସର୍ବତ୍ର ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 51

उत्तरेषु तु धर्मज्ञाद्वीपेषु शृणुत प्रजाः / यथाश्रुतं यथान्यायं ब्रुवतो मे निबोधत

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ଉତ୍ତର ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଶୁଣ, ହେ ପ୍ରଜାମାନେ। ଯେପରି ଶୁଣିଛି ଓ ଯେପରି ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ, ସେପରି କହୁଛି—ମୋ କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝ।

Verse 52

कुशद्वीपं प्रवक्ष्यामि चतुर्थं तु समासतः / सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः

ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଚତୁର୍ଥ କୁଶଦ୍ୱୀପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। କୁଶଦ୍ୱୀପ ସର୍ବଦିଗରୁ ସୁରୋଦକ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ।

Verse 53

शाल्मलस्य तु विस्ताराद्द्विगुणेन समन्ततः / सप्तैव च गिरींस्तत्र वर्ण्यमानान्निबोधत

ଶାଲ୍ମଲଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାରଠାରୁ ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବିସ୍ତୃତ। ସେଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବାକୁ ଥିବା ସାତଟି ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।

Verse 54

कुशद्वीपे तु विज्ञेयः पर्वतो विद्रुमश्च यः / द्वीपस्य प्रथमस्तस्य द्वितीयो हेमपर्वतः

କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ‘ବିଦ୍ରୁମ’ ନାମକ ପର୍ବତ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ; ସେହି ଦ୍ୱୀପର ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ। ଦ୍ୱିତୀୟଟି ‘ହେମପର୍ବତ’।

Verse 55

तृतीयो द्युतिमान्नाम जीमूतसदृशो गिरिः / चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः

ତୃତୀୟ ପର୍ବତ ‘ଦ୍ୟୁତିମାନ୍’ ନାମରେ, ମେଘସଦୃଶ; ଚତୁର୍ଥ ‘ପୁଷ୍ପବାନ୍’ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ‘କୁଶେଶୟ’।

Verse 56

षष्ठो हरिगिरिर्नाम सप्तमो मन्दरः स्मृतः / मन्दा इति ह्यपा नाम मन्दरो दारणादयम्

ଷଷ୍ଠ ‘ହରିଗିରି’ ନାମରେ, ସପ୍ତମ ‘ମନ୍ଦର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ‘ମନ୍ଦା’ ନାମର ଏକ ନଦୀ ଅଛି, ଏବଂ ‘ମନ୍ଦର’ ଧାରଣାଦି କରେ।

Verse 57

तेषामन्तरविषकंभो द्विगुणः प्रविभागतः / उद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର-ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ; ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ‘ଉଦ୍ଭିଦ’ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ବେଣୁମଣ୍ଡଳ’।

Verse 58

तृतीयं वै रथाकारं चतुर्थं लवणं समृतम् / पञ्चमं धृतिमद्वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्

ତୃତୀୟ ‘ରଥାକାର’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ‘ଲବଣ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ପଞ୍ଚମ ‘ଧୃତିମଦ୍‌ବର୍ଷ’ ଏବଂ ଷଷ୍ଠ ‘ପ୍ରଭାକର’ ବର୍ଷ।

Verse 59

सप्तमं कपिलं नाम सर्वे ते वर्ष भावकाः / एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजास्तु जगदीश्वराः

ସପ୍ତମ ‘କପିଲ’ ନାମରେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବର୍ଷ-ପ୍ରଦେଶ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରଜାମାନେ ଜଗଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଧୀନ।

Verse 60

विहरन्ति रमन्ते च हृष्यमाणास्तु सर्वशः / न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छ जातय एव च

ସେମାନେ ସର୍ବତ୍ର ବିହାର କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦସ୍ୟୁ ନାହାନ୍ତି, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 61

गौरप्रायो जनः सर्वः क्रमाच्च म्रियते तथा / तत्रापि नद्यः सप्तैव धूतपापाशिवा तथा

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାୟ ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ କ୍ରମେ ସେହିପରି ମୃତ୍ୟୁ ପାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ପାପ ଧୋଇ ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତି।

Verse 62

पवित्रा संततिश्चैव विद्युद्दंभा मही तथा / अन्यास्ताभ्यो ऽपरिज्ञाताः शतशो ऽथ सहस्रशः

ପବିତ୍ରା, ସନ୍ତତି, ବିଦ୍ୟୁଦ୍ଦମ୍ଭା ଓ ମହୀ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ନଦୀ) ଅଟନ୍ତି। ଏହାଛଡ଼ା ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶଃ ଅପରିଜ୍ଞାତ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଅଛି।

Verse 63

अभिगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / घृतोदेन कुशद्वीपो बाह्यतः परिवारितः

ସେ ସମସ୍ତ (ନଦୀ) ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯାଇ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। କୁଶଦ୍ୱୀପ ବାହ୍ୟତଃ ଘୃତୋଦ (ଘିଅ-ସମୁଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ।

Verse 64

विज्ञेयः स तु विस्तारात्कुशद्वीपसमेन तु / इत्येष सन्निवेशो वः कुशद्वीपस्य कीर्त्तितः

ତାହାର ବିସ୍ତାର କୁଶଦ୍ୱୀପ ସମାନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ତୁମମାନଙ୍କୁ କୁଶଦ୍ୱୀପର ଏହି ସନ୍ନିବେଶ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 65

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्तारं वक्ष्याम्यहमतः परम् / कुशद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणः स तु वै स्मृतः

ଏବେ ମୁଁ କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର କହୁଛି। କୁଶଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାରଠାରୁ ଏହା ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 66

घृतोदकसमुद्रो वै क्रैञ्च द्वीपेन संयुतः / तस्मिन्द्वीपे नगश्रेष्ठः क्रैञ्चस्तु प्रथमो गिरिः

କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ଘୃତୋଦକ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ସେଇ ଦ୍ୱୀପରେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ‘କ୍ରୈଞ୍ଚ’ ପ୍ରଥମ ଗିରି।

Verse 67

क्रैञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः / अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः

କ୍ରୈଞ୍ଚ ପରେ ବାମନକ, ବାମନକ ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ, ଅନ୍ଧକାରକ ପରେ ‘ଦିବାବୃତ’ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି।

Verse 68

दिवावृतः परश्चापि द्विविदो गिरिसत्तमः / द्विविदात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः

ଦିବାବୃତ ପରେ ଗିରିସତ୍ତମ ଦ୍ୱିବିଦ; ଦ୍ୱିବିଦ ପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ନାମକ ମହାଗିରି ଅଛି।

Verse 69

पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः / एते रत्नमयाः सप्त क्रैञ्चद्वीपस्य पर्वताः

ପୁଣ୍ଡରୀକ ପରେ ‘ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ୱନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସାତଟି ହେଉଛି କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ରତ୍ନମୟ ପର୍ବତ।

Verse 70

बहुपुष्पफलोपेतनानावृक्षलतावृताः / परस्परेण द्विगुणा विस्तृता हर्षवर्द्धनाः

ସେଗୁଡ଼ିକ ବହୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଯୁକ୍ତ, ନାନା ବୃକ୍ଷ-ଲତାରେ ଆବୃତ; ପରସ୍ପର ତୁଳନାରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବିସ୍ତୃତ ଓ ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧକ।

Verse 71

वर्षाणि तत्र वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत / क्रैञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः

ଏବେ ସେଠାରେ ଥିବା ବର୍ଷମାନଙ୍କର ନାମ କହୁଛି, ଜାଣିନିଅ—କ୍ରୈଞ୍ଚର ‘କୁଶଳ’ ଦେଶ ଓ ବାମନର ‘ମନୋନୁଗ’।

Verse 72

मनोनुगात्परश्चोष्णस्तृतीयं वर्षमुच्यते / उष्णात्परः पीवरकः पीवरादन्धकारकः

ମନୋନୁଗ ପରେ ‘ଉଷ୍ଣ’ ନାମକ ତୃତୀୟ ବର୍ଷ କୁହାଯାଏ; ଉଷ୍ଣ ପରେ ‘ପୀବରକ’, ଏବଂ ପୀବରକ ପରେ ‘ଅନ୍ଧକାରକ’।

Verse 73

अन्धकारात्परश्चापि मुनिदेशः स्मृतो बुधैः / मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः

ଅନ୍ଧକାରକ ପରେ ମଧ୍ୟ ‘ମୁନିଦେଶ’ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ମୁନିଦେଶ ପରେ ‘ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ୱନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 74

सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रयो जनः स्मतः / तत्रापि नद्यः सप्तैव प्रतिवर्ष स्मृताः शुभाः

ସେ ଦେଶ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେଠାର ଲୋକମାନେ ପ୍ରାୟଃ ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତି ବର୍ଷରେ ସାତଟି ଶୁଭ ନଦୀ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 75

गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा / ख्यातिश्च पुण्डरीका च गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः

ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ୱତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, ଖ୍ୟାତି ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକା—ଏହି ସାତ ପ୍ରକାର ଗଙ୍ଗା ସ୍ମୃତ।

Verse 76

तासां सहस्रशश्चान्या नद्यो यास्तु समीपगाः / अभिगच्छन्ति ताः सर्वा विपुलाः सुबहूदकाः

ସେମାନଙ୍କ ସମୀପରେ ଅନ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ନଦୀ ଅଛି; ସେସବୁ ବିଶାଳ ଓ ବହୁଜଳସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେଠାରେ ମିଶିଯାନ୍ତି।

Verse 77

क्रैञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डौदकेन तु / आवृतः सर्वतः श्रीमान्क्रैञ्चद्वीपसमेन तु

କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ଦଧିମଣ୍ଡ-ଜଳମୟ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ଆବୃତ; ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦ୍ୱୀପ ସର୍ବତଃ ନିଜ ସମାନ ପ୍ରମାଣରେ ଘେରା।

Verse 78

प्लक्षद्वीपादयो ह्येते समासेन प्रकीर्त्तिताः / तेषां निसर्गोद्वीपानामानुपूर्व्येण सर्वशः

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଆଦି ଏସବୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ସେହି ସ୍ୱଭାବସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର କ୍ରମାନୁସାରେ ସର୍ବଥା (ଆଗକୁ) ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି।

Verse 79

न शक्यो विस्तराद्वक्तुं दिव्यवर्षशतैरपि / निसर्गो यः प्रजानां तु संहारो यश्च तासु वै

ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷର ଶତଶତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାରରେ କହିବା ଅସମ୍ଭବ—ସେଠାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଯେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଯେ ସଂହାର ଅଛି।

Verse 80

शाकद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह निश्चयात् / शृणुध्वं तु यथातथ्यं ब्रुवतो मे यथार्थवत्

ମୁଁ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟପୂର୍ବକ ଶାକଦ୍ୱୀପକୁ ଯଥାବତ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ମୋ କଥିତ ସତ୍ୟ ଓ ଯଥାର୍ଥ ବାଣୀ ଶୁଣ।

Verse 81

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / परिवार्य समुद्रं स दधिमण्डोदकं स्थितः

କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାରଠାରୁ ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱିଗୁଣ। ସେ ଦଧିମଣ୍ଡ-ଜଳସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରା।

Verse 82

तत्र पुण्या जनपदाश्चिरात्तु म्रियते जनः / कुत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः

ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦ ଅଛି; ସେଠାରେ ଲୋକ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ମରେ। ସେଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କେଉଁଠି? ଜରା-ବ୍ୟାଧିର ଭୟ କେଉଁଠି?

Verse 83

तत्रापि पर्वताः शभ्राः सप्तैव मणिभूषणाः / रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि मे शृणु

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମଣିରେ ଭୂଷିତ ସାତଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପର୍ବତ ଅଛି; ରତ୍ନାକର ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 84

देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते / प्रागायतः स सौवर्णो ह्युदयो नाम पर्वतः

ଦେବର୍ଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ‘ମେରୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବିସ୍ତୃତ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପର୍ବତ ‘ଉଦୟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 85

वृष्ट्यर्थं जलदास्तत्र प्रभंवति च यान्ति च / तस्यापरेण सुमहाञ्जलधारो महागिरिः

ବର୍ଷାର ନିମିତ୍ତେ ସେଠାରେ ମେଘମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି। ତାହାର ପଶ୍ଚିମେ ଜଳଧାରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ମହାଗିରି ଅଛି।

Verse 86

यतो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम् / ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले प्रजास्विह

ଯେଠାରୁ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିତ୍ୟ ପରମ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଏଠାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ଷାକାଳେ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 87

तस्योत्तरे रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम् / रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः

ତାହାର ଉତ୍ତରେ ରୈବତକ ଅଛି; ସେଠାରେ ଆକାଶରେ ‘ରେବତୀ’ ନାମକ ନକ୍ଷତ୍ର ନିତ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଏହି ବିଧି ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) କୃତ।

Verse 88

तस्यापरेण सुमहान् श्यामो नाम महागिरिः / तस्माच्छ्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल

ତାହାର ପଶ୍ଚିମେ ‘ଶ୍ୟାମ’ ନାମକ ଏକ ମହାଗିରି ଅଛି। ତାହାରୁ ହିଁ, କୁହାଯାଏ, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ପୂର୍ବେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 89

तस्यापरेण सुमहान्नाजतो ऽस्तगिरिः स्मृतः / तस्यापरे चांबिकेयो दुर्गशैलो महागिरिः

ତାହାର ପଶ୍ଚିମେ ‘ନାଜତ’ ନାମକ ଅତିମହାନ୍ ଅସ୍ତଗିରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାହାର ପଶ୍ଚିମେ ଅମ୍ବିକେୟ—‘ଦୁର୍ଗଶୈଳ’ ନାମକ ମହାଗିରି ଅଛି।

Verse 90

अंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौंषधिसमन्वितः / केसरी केसरयुतो यतो वायुः प्रजापतिः

ଅମ୍ବିକେୟର ପରେ ରମ୍ୟ ଦେଶ, ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ସମନ୍ୱିତ; କେଶରଯୁକ୍ତ କେସରୀ ପର୍ବତ ସନ୍ନିକଟେ ଯେଉଁଠି ବାୟୁ ପ୍ରଜାପତି ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 91

उदयात्प्रथमं वर्षं महात्तज्जलदं स्मृतम् / द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्

ଉଦୟ ପର୍ବତର ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ‘ମହତ୍ତଜ୍ଜଲଦ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଜଲଧାରର ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷ ‘ସୁକୁମାର’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 92

रैवतस्य तु कौमारं श्यामस्य च मणीवकम् / अस्तस्यापि शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्तरम्

ରୈବତର ବର୍ଷ ‘କୌମାର’ ଏବଂ ଶ୍ୟାମର ‘ମଣୀବକ’; ଅସ୍ତର ଶୁଭ ବର୍ଷ ‘କୁସୁମୋତ୍ତର’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 93

अम्बिकेयस्य मोदाकं केसरस्य महाद्रुमम् / द्वीपस्य परिमाणं तु ह्रस्वदीर्घत्वमेव च

ଅମ୍ବିକେୟର (ବର୍ଷ) ‘ମୋଦାକ’ ଏବଂ କେସରର ‘ମହାଦ୍ରୁମ’; ଦ୍ୱୀପର ପରିମାଣ—ତାହାର ହ୍ରସ୍ୱତା ଓ ଦୀର୍ଘତା—ମଧ୍ୟ (ବର୍ଣ୍ଣିତ)।

Verse 94

क्रैञ्चद्वीपेन विख्यातं तस्य केतुर्महाद्रुमः / शाको नाम महोत्सेधस्तस्य पूज्या महानुगाः

ଏହା ‘କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ; ତାହାର କେତୁ (ଧ୍ୱଜଚିହ୍ନ) ‘ମହାଦ୍ରୁମ’। ‘ଶାକ’ ନାମକ ତାହାର ମହୋତ୍ସେଧ (ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଦେଶ); ତାହାର ମହାନୁଗ (ଅନୁଚର) ପୂଜ୍ୟ।

Verse 95

तत्र पुण्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यसमन्विताः / नद्यश्चापि महापुण्या गङ्गाः सप्तविधास्तथा

ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟସମନ୍ୱିତ; ଏବଂ ମହାପୁଣ୍ୟ ନଦୀମାନେ—ଗଙ୍ଗା ସାତ ପ୍ରକାର।

Verse 96

सुकुमारी कुमारी च नलिनी वेणुका च या / इक्षुश्च वेणुका चैव गभस्तिः सप्तमी तथा

ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଲିନୀ, ବେଣୁକା; ଇକ୍ଷୁ, ବେଣୁକା ଏବଂ ସପ୍ତମୀ ଗଭସ୍ତି—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ।

Verse 97

नद्यश्चान्याः पुण्यजलाः शीततोयवहाः शुभाः / सहस्रशः समाख्याता यतो वर्षति वासवः

ଅନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଜଳ ପୁଣ୍ୟକର, ଶୀତଳ ଓ ଶୁଭ। ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେଠାରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ବୋଲି ସେମାନେ ସହସ୍ରଶଃ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।

Verse 98

न तासां नामधेयानि परिमाणं तथैव च / शक्यं वै परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः

ସେହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ପରିମାଣ—ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 99

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते / शांशपायनविस्तीर्णो द्वीपो ऽसौ चक्रसंस्थितः

ସେହି ଜନପଦମାନେ ସଦା ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେଇ ନଦୀମାନଙ୍କ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି; ସେ ଦ୍ୱୀପ ଶାଂଶପାୟନର ବିସ୍ତାର ପରି ବିଶାଳ ଏବଂ ଚକ୍ରାକାର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 100

नदीजलैः प्रतिच्छन्नः पर्वतैश्चाभ्रसन्निभैः / सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः

ସେ ଦେଶ ନଦୀଜଳରେ ଆବୃତ ଥିଲା ଏବଂ ମେଘସଦୃଶ ପର୍ବତମାନେ ତାହାକୁ ଘେରିଥିଲେ; ନାନା ଧାତୁର ବିଚିତ୍ରତାରେ ଶୋଭିତ, ମଣି ଓ ବିଦ୍ରୁମ (ପ୍ରବାଳ)ରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା।

Verse 101

नगरैश्चैव विविधैः स्फीतैर्जनपदैरपि / वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः समन्ताद्धनधान्यवान्

ସେ ଦେଶ ବିଭିନ୍ନ ନଗର ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଜନପଦମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଚାରିଦିଗେ ପୁଷ୍ପ-ଫଳଯୁକ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଥିଲେ, ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 102

क्षीरोदेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः / शाकद्वीपस्य विस्तारात्समेन तु समंन्ततः

ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କ୍ଷୀରୋଦ (ଦୁଗ୍ଧ-ସମୁଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ପରିବାରିତ ଥିଲା; ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତତଃ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ଥିଲା।

Verse 103

तस्मिञ्जनपदाः पुण्याः पर्वताः सरितः शुभाः / वर्णाश्रमसमाकीर्णा देशास्ते सप्त वै स्मृताः

ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦ, ପର୍ବତ ଓ ଶୁଭ ନଦୀମାନେ ଥିଲେ; ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମରେ ସମାକୀର୍ଣ୍ଣ ସେ ଦେଶମାନେ ସାତଟି ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 104

न संकरश्च तेष्वस्ति वर्णाश्रमकृतः क्वचित् / धर्मस्य चाव्यभीचारादेकान्तसुखिताः प्रजाः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମକୃତ ସଂକର ଥିଲା ନାହିଁ; ଧର୍ମର ଅବ୍ୟଭିଚାର (ଅଚଳ ପାଳନ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ଏକାନ୍ତ ସୁଖୀ ଥିଲେ।

Verse 105

न तेषु लोभो माया वा हीर्षासूयाकृतः कुतः / विपर्ययो न तेष्वस्ति कालात्स्वाभाविकं परम्

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋଭ ନାହିଁ, ମାୟା ନାହିଁ; ଇର୍ଷ୍ୟା-ଅସୂୟାର କାରଣ କେଉଁଠି? ସେମାନଙ୍କଠାରେ ବିପର୍ୟୟ ନାହିଁ; କାଳାତୀତ ସ୍ୱାଭାବିକ ପରମ ଭାବ ଅଛି।

Verse 106

करावाप्तिर्न तेष्वस्ति न दण्डो न च दण्ड्यकाः / स्वधर्मेणैव धर्म ज्ञास्ते रक्षन्ति परस्परम्

ସେମାନଙ୍କଠାରେ କର ଆଦାୟ ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ସେମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମରେଇ ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 107

एतावदेव शक्यं वै तस्मिन्द्वीपे प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं शाकद्वीपनिवासिनाम्

ସେଇ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏତିକି ମାତ୍ର କହିବା ସମ୍ଭବ। ଶାକଦ୍ୱୀପବାସୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏତିକି ମାତ୍ର ଶ୍ରବଣୀୟ।

Verse 108

पुष्करं सप्तमं द्वीपं प्रवक्ष्यामि निबोधत / पुष्करेण तु द्वीपेन वृतः क्षीरोदको बहिः

ଏବେ ମୁଁ ସପ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ ‘ପୁଷ୍କର’ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ। ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପର ବାହାରେ କ୍ଷୀରୋଦ ସମୁଦ୍ର ତାହାକୁ ଘେରି ରହିଛି।

Verse 109

शाकद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन संमततः / पुष्करे पर्वतः श्रीमानेक एव महाशिलः

ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାରର ଦ୍ୱିଗୁଣ ପୁଷ୍କର ବୋଲି ମନାଯାଏ। ପୁଷ୍କରରେ ‘ମହାଶିଳ’ ନାମକ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ ପର୍ବତ ଅଛି।

Verse 110

चित्रैर्मणिमयैः शृङ्गैः शिलाजालैः समुच्छ्रितः / द्वीपस्य तस्य पूर्वर्द्धे चित्रसानुः स्थितो महान्

ବିଚିତ୍ର ମଣିମୟ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଶିଳାଜାଳରେ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ, ସେହି ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବାର୍ଧରେ ‘ଚିତ୍ରସାନୁ’ ନାମକ ମହାନ ପର୍ବତ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 111

स मण्डलसहस्राणि विस्तीर्णः पञ्चविंशतिः / उर्द्धं चैव चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि महीतलात्

ସେ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ସହସ୍ର ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ମହୀତଳରୁ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର ଉଚ୍ଚ।

Verse 112

द्वीपर्धस्य परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः / स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः

ଦ୍ୱୀପର ଅର୍ଧଭାଗକୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ କରିଥିବା ‘ମାନସୋତ୍ତର’ ପର୍ବତ ତଟସମୀପରେ ନବଚନ୍ଦ୍ର ଉଦିତ ହେବା ପରି ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 113

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः / तावदेव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः

ସେ ପଞ୍ଚାଶତ୍ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ; ତାହା ପରିମାଣରେ ଏତେଇ ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାକାର।

Verse 114

स एव द्वीपपश्चार्द्धे मानसः पृथिवीधरः / एक एव महासारः सन्निवेशो द्विधा कृतः

ଦ୍ୱୀପର ପଶ୍ଚିମାର୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ‘ମାନସ’ ନାମକ ପୃଥିବୀଧର ଅଛି; ଏକେଇ ମହାସାର ସନ୍ନିବେଶ ଦ୍ୱିଧା କରାଯାଇଛି।

Verse 115

स्वादूदकेनोदधिना सर्वतः परिवारितः / पुष्करद्वीपविस्ताराद्विस्तीर्णो ऽसौ समन्ततः

ସେହି ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତଦିଗରେ ସ୍ୱାଦୁଜଳ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ; ତାହାର ବିସ୍ତାର ହେତୁ ସେ ସମନ୍ତତଃ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ।

Verse 116

तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ / अभितो मानसस्याथ पर्वतस्य तु मण्डले

ସେହି ଦ୍ୱୀପରେ ଦୁଇଟି ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଜନପଦ ସ୍ମୃତ; ସେମାନେ ମାନସ ପର୍ବତର ମଣ୍ଡଳକୁ ଅଭିତଃ ଘେରି ଅଛନ୍ତି।

Verse 117

महावीतं तु यद्वर्ष बाह्यतो मानसस्य तत् / त्स्यैवाभ्यन्तरेणापि धातकीखण्डमुच्यते

ମାନସ ପର୍ବତର ବାହ୍ୟଭାଗରେ ଯେ ବର୍ଷ, ତାହା ‘ମହାବୀତ’ କୁହାଯାଏ; ଏହାର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଭାଗ ‘ଧାତକୀଖଣ୍ଡ’ ବୋଲି ଉଚ୍ୟତେ।

Verse 118

दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवति मानवाः / अरोगाः सुखबाहुल्या मानसीं सिद्धिमास्थिताः

ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତି; ସେମାନେ ଅରୋଗ, ସୁଖବାହୁଲ୍ୟ ଓ ମାନସୀ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ।

Verse 119

मससायुश्च रूपं च तस्मिन्वर्षद्वये स्मृतम् / अधमोत्तमा न तेष्वस्ति तुल्यास्ते रूपशीलतः

ସେହି ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଆୟୁ ଓ ରୂପ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ-ଉତ୍ତମ ଭେଦ ନାହିଁ—ରୂପଶୀଳରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ।

Verse 120

न तत्र दस्युर्दमको नेर्ष्यासूया भयं तथा / निग्रहो न च दण्डो ऽस्ति न लोभो न परिग्रहः

ସେଠାରେ ଦସ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଦମନକାରୀ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଈର୍ଷ୍ୟା‑ଅସୂୟା ନାହିଁ, ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ନିଗ୍ରହ ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ; ଲୋଭ ନାହିଁ, ପରିଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 121

सत्यानृतं न तत्रास्ति धर्माधर्मौं तथैव च / वर्णाश्रमौ वा वार्ता वा पाशुपाल्यं वणिक्पथः

ସେଠାରେ ସତ୍ୟ‑ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ, ଧର୍ମ‑ଅଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ, କୃଷି‑ବାର୍ତ୍ତା ନାହିଁ; ପଶୁପାଳନ ନାହିଁ, ବଣିକ୍ପଥ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 122

त्रयी विद्या दण्डनीतिः शुश्रूषा शिल्पमेव च / वर्षद्वये सर्वमेतत्पुष्करस्य न विद्यते

ସେଠାରେ ତ୍ରୟୀ‑ବିଦ୍ୟା ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡନୀତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଶୁଶ୍ରୂଷା ନାହିଁ, ଶିଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କରର ସେଇ ଦ୍ୱିବର୍ଷ ଭୂମିରେ ଏ ସବୁ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 123

न तत्र वर्षं नद्यो वा शीतोष्णं वापि विद्यते / उद्भिदान्युदकान्यत्र गिरिप्रस्रवणानि च

ସେଠାରେ ବର୍ଷା ନାହିଁ, ନଦୀ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଶୀତ‑ଉଷ୍ଣ ଭେଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଜଳଧାରୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଛି, ଏବଂ ପର୍ବତରୁ ଝରଣା ଝରେ।

Verse 124

उत्तराणां कुरूणां च तुल्यकालो जनस्तथा / सर्वर्त्तुसुसुखस्तत्र जराक्रमविवर्जितः

ସେଠାର ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତରକୁରୁମାନଙ୍କ ସମାନ କାଳ‑ସ୍ୱଭାବର; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସୁଖୀ, ଏବଂ ଜରାର କ୍ରମରୁ ବିମୁକ୍ତ।

Verse 125

इत्येष धातकीखण्डे महा वीते तथैव च / आनुपूर्व्याद्विधिः कृत्स्नः पुष्करस्य प्रकीर्त्तितः

ଏହିପରି ଧାତକୀଖଣ୍ଡେ ଓ ମହାବୀତେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି କ୍ରମେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।

Verse 126

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः / विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु

ସ୍ୱାଦୁଜଳ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍କର ଘେରାଯାଇଛି; ତାହାର ବିସ୍ତାର ଓ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କର ସମାନ।

Verse 127

एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः / द्वीपस्यानन्तरो यस्तु सामुद्रस्तत्समस्तु सः

ଏହିପରି ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ସାତ ସାତ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ଯେ ସମୁଦ୍ର, ସେ ଦ୍ୱୀପ ସମାନ।

Verse 128

एवं द्वीपसमुद्राणां वृद्धिर्ज्ञेया परस्परात् / अपां चैव समुद्रेकात्सामुद्र इति संज्ञितः

ଏହିପରି ଦ୍ୱୀପ-ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପରସ୍ପର କ୍ରମରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଜଳସମୁଦ୍ରରୁ ହେତୁ ଏହା ‘ସାମୁଦ୍ର’ ନାମେ ପରିଚିତ।

Verse 129

विशन्तिर्निवसंत्यस्मिन्प्रजा यस्माच्चतुर्विधाः / तस्माद्वर्षमिति प्रोक्तं प्रजानां सुखदं यतः

ଏଠାରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରଜା ପ୍ରବେଶ କରି ବସୋବାସ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାକୁ ‘ବର୍ଷ’ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଉଛି।

Verse 130

ऋष इत्येष रमणे वृषशक्तिप्रबन्धने / रतिप्रबधनात्मिद्धं वर्षं तत्तेषु तेन वै

ରମଣେ ‘ଋଷ’ ଇତି ଏଷ; ବୃଷଶକ୍ତି-ପ୍ରବନ୍ଧନର କାରଣ; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ବର୍ଷ ରତି-ପ୍ରବନ୍ଧନ-ସ୍ୱରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 131

शुक्लपक्षे चन्द्रवृद्ध्या समुद्रः पूर्यते सदा / प्रक्षीयमाणे बहुले क्षीयते ऽस्तमिते खगे

ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଚନ୍ଦ୍ରବୃଦ୍ଧିରେ ସମୁଦ୍ର ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ବହୁଳ (କୃଷ୍ଣ) ପକ୍ଷେ କ୍ଷୟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତମିତେ ତାହା କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।

Verse 132

आपूर्यमाणो ह्युदधिः स्वत एवाभिपूर्यते / तथोपक्षीयमाणे ऽपि स्वात्मन्येवावकृष्यते

ପୂରିତ ହେଉଥିବା ଉଦଧି ସ୍ୱତଃ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତଥା କ୍ଷୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ଆକୃଷ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 133

उखास्थमग्निसंयोगादुद्रिक्तं दृश्यते यथा / महोदधिगतं तोयं स्वत उद्रिच्यते तथा

ଉଖାସ୍ଥ ଅଗ୍ନି-ସଂଯୋଗରେ ଯେପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଉଦ୍ରିକ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ମହୋଦଧିଗତ ଜଳ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତଃ ଉଦ୍ରିଚ୍ୟତେ।

Verse 134

अन्यूनानतिरिक्तांश्च वर्न्द्वत्यापो ह्रसंति च / उदयास्तमये त्विन्दौ पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଦୟ-ଅସ୍ତମୟେ, ଶୁକ୍ଲ-କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଜଳ ନ ଅଳ୍ପ ନ ଅଧିକ; ସମଭାବେ ହ୍ରାସ-ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 135

क्षयवृद्धत्वमुदधेः सोमवृद्धिक्षयात्पुनः / दशोत्तराणि पञ्चैव ह्यङ्गुलानि शतानि च

ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି‑କ୍ଷୟ ହେତୁ ସମୁଦ୍ରରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ‑ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ତାହା ପାଞ୍ଚଶେ ଅଙ୍ଗୁଳ ଓ ଅଧିକ ଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ।

Verse 136

अपां वृद्धिः क्षयो दृष्टः सामुद्रीणां तु पर्वसु / द्विराप्कत्वात्स्मृता द्वीपाः सर्वतश्चोदकावृताः

ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ପର୍ବକାଳରେ ଜଳର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଦେଖାଯାଏ; ଦ୍ୱୀପମାନେ ‘ଦ୍ୱିରାପ୍କ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ, କାରଣ ସେମାନେ ସର୍ବତଃ ଜଳାବୃତ।

Verse 137

उदकस्यायनं यस्मात्तस्मादुदधिरुच्यते / अपर्वाणस्तु गिरयः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः

ଯେଉଁଠାରେ ଜଳର ଆୟନ (ଆଶ୍ରୟ/ଗତି) ଅଛି, ସେହିପାଇଁ ତାହା ‘ଉଦଧି’ କୁହାଯାଏ; ପର୍ବ ନଥିବା ଗିରି, ପର୍ବ ଥିବା ‘ପର୍ବତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 138

प्लक्षद्वीपे तु गोमेदः पर्वतस्तेन चौच्यते / शाल्मलिः शाल्मले द्वीपे पूज्यते सुमहाव्रतैः

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପରେ ‘ଗୋମେଦ’ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି, ତେଣୁ ସେହି ନାମରେ ଉଚ୍ୟ; ଶାଲ୍ମଲଦ୍ୱୀପରେ ‘ଶାଲ୍ମଲି’ ମହାବ୍ରତୀମାନେ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 139

कुशद्वीपे कुशस्तंबस्तस्यनाम्ना स उच्यते / क्रैञ्चद्वीपे गिरिः कैञ्चो मध्ये जनपदस्य ह

କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ‘କୁଶସ୍ତମ୍ବ’ ଅଛି, ତାହାର ନାମରେ ହିଁ ସେ ଉଚ୍ୟ; କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ‘କୈଞ୍ଚ’ ଗିରି ସେହି ଜନପଦର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଛି।

Verse 140

शाकद्वीपे द्रुमः शाकस्तस्य नाम्ना स उच्यते / न्यग्रोधः पुष्करद्वीपे तत्रत्यैः स नमस्कृतः

ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ‘ଶାକ’ ନାମକ ବୃକ୍ଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ‘ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ’ (ବଟ) ବୃକ୍ଷ, ସେଠାର ଲୋକେ ତାହାକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 141

महादेवः पूज्यते तु ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / तस्मिन्नि वसति ब्रह्मा साध्यैः सार्द्धं प्रजापतिः

ସେଠାରେ ମହାଦେବ ପୂଜିତ; ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ। ସେହି ଲୋକରେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବସନ୍ତି।

Verse 142

उपासंते तत्र देवास्त्रयस्त्रिंशन्महर्षिभिः / स तत्र पूज्यते चैव देवेर्देवोतमोतमः

ସେଠାରେ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ଦେବତା ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବ, ପରମୋତ୍ତମ, ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 143

जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च / द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां क्रमतस्तु वै

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା କ୍ରମକ୍ରମେ ରହେ।

Verse 144

सर्वशो ब्रह्मवर्येण सत्येन च दमेन च / आरोग्ययुःप्रमाणाभ्यां प्रमाणं द्विगुणं ततः

ସର୍ବପ୍ରକାରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଦମନ ଦ୍ୱାରା; ସେଠାରେ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଆୟୁର ମାପ ଅନୁସାରେ (ଜୀବନର) ପ୍ରମାଣ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 145

एतस्मिन्पुष्करद्वीपे यदुक्तं वर्षकद्वयम् / गोपायति प्रजास्तत्र स्वयंभूर्जड पण्डिताः

ଏହି ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଦୁଇ ବର୍ଷ-ଭୂମିରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ଜଡ ଓ ପଣ୍ଡିତ ଉଭୟ ରହନ୍ତି।

Verse 146

ईश्वरो दण्डसुद्यम्य ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / स विष्णोः सचिवो देवः स पिता स पितामहः

ଦଣ୍ଡକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଉଠାଇଥିବା ଈଶ୍ୱର—ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେବସ୍ୱରୂପ ସଚିବ; ସେଇ ପିତା, ସେଇ ପିତାମହ।

Verse 147

भोजनं चाप्रयत्नेन तत्र स्वयमुपस्थितम् / षड्रसं सुमहावीर्यं भुञ्जते तु प्रजाः सदा

ସେଠାରେ ପ୍ରୟାସ ବିନା ଭୋଜନ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଷଡ୍ରସଯୁକ୍ତ, ମହାବଳଦାୟକ ଅନ୍ନକୁ ପ୍ରଜାମାନେ ସଦା ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି।

Verse 148

परेण पुष्करस्यार्द्धे आवृत्यावस्थितो महान् / स्वादूदकः समुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य तम्

ପୁଷ୍କରର ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧଭାଗର ପରେ ଏକ ମହାନ୍ ମିଠାଜଳ ସମୁଦ୍ର ଆବରଣ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ; ସେ ତାହାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହେ।

Verse 149

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः / काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वाह्येकशिलोपमा

ତାହାର ପରେ ଏକ ମହାନ୍ ଲୋକସଂସ୍ଥିତି ଦେଖାଯାଏ; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଦ୍ୱିଗୁଣ ବିସ୍ତୃତ ସେ ଭୂମି ସର୍ବତ୍ର ଏକ ଶିଳା ସମାନ।

Verse 150

तस्यापरेण शैलश्च पर्यासात्पस्मिण्डलः / प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकः स उच्यते

ତାହାର ପରେ ଚାରିଦିଗେ ବିସ୍ତୃତ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି; ସେହିଟି ପ୍ରକାଶ ଓ ଅପ୍ରକାଶର ସୀମା, ତେଣୁ ‘ଲୋକାଲୋକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 151

आलोकस्तस्य चार्वक्तु निरालोकस्ततः परम् / योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः समृतः

ତାହାର ଏହି ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ଆଲୋକ’, ତାହାର ପରେ ‘ନିରାଲୋକ’; ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଦଶ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

Verse 152

तावांश्च विस्तरस्तस्य पृथिव्यां कामगश्च सः / आलोको लोकवृत्तिस्थो निरालोको ह्यलौकिकः

ତାହାର ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ସେତେଇ; ସେ ପୃଥିବୀରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗମନ କରେ; ‘ଆଲୋକ’ ଲୋକବ୍ୟବହାରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ‘ନିରାଲୋକ’ ତୁ ଅଲୌକିକ।

Verse 153

लोकार्द्धे संमिता लोका निरालोकास्तु बाह्यतः / लोकविस्तारमात्रं तु ह्यलोकः सर्वतो बहिः

ଲୋକମାନେ ଲୋକବିସ୍ତାରର ଅର୍ଧ ପରିମାଣରେ ସୀମିତ; ବାହାରେ ‘ନିରାଲୋକ’; ଏବଂ ‘ଅଲୋକ’ ତୁ ଲୋକବିସ୍ତାରମାତ୍ର ହୋଇ ସବୁଦିଗରୁ ବାହାରେ ଅଛି।

Verse 154

परिच्छिन्नः समन्ताच्च उदकेनावृतस्तु सः / आलोकात्परतश्चापि ह्यण्डमा वृत्य तिष्ठति

ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୀମିତ ଏବଂ ଜଳରେ ଆବୃତ; ‘ଆଲୋକ’ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଣ୍ଡ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ)କୁ ଘେରି ରହେ।

Verse 155

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोको ऽथ भुवर्ल्लोकः स्वर्लोको ऽथ महस्तथा

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭିତରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପଯୁକ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅଛି—ଭୂର୍ଲୋକ, ପରେ ଭୁବର୍ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଲୋକ ଏବଂ ତଥା ମହର୍ଲୋକ।

Verse 156

जनस्तपस्तथा सत्यमेतावांल्लोकसंग्रहः / एतावानेव विज्ञेयो लोकान्तश्चैव यः परः

ଜନଲୋକ, ତପୋଲୋକ ଓ ସତ୍ୟଲୋକ—ଏତିକି ହେଉଛି ଲୋକସମୁଦାୟ। ଏତିକି ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହାର ପରେ ଯେ ପରଲୋକାନ୍ତ ଅଛି, ସେଥି ମଧ୍ୟ।

Verse 157

कुंभस्थायी भवेद्यादृवप्रतीच्यां दिशि चन्द्रमाः / आदितः शुक्लपक्षस्य वपुश्चाण्डस्य तद्विधम्

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କୁମ୍ଭରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ ଯେପରି ଦିଶେ, ସେପରି ଏହି ଅଣ୍ଡ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ)ର ରୂପ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 158

अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः / तिर्यगूर्ध्वमधो वापि कारणस्याव्ययात्मनः

ଏପରି ଅଣ୍ଡମାନଙ୍କ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କ) କୋଟି କୋଟି, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିବା ଉଚିତ—ଅବ୍ୟୟ କାରଣସ୍ୱରୂପର ଅଧୀନରେ ସେମାନେ ତିର୍ୟକ୍, ଊର୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧୋ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 159

धरणैः प्राकृतैस्तत्तदावृतं प्रति सप्तभिः / दशाधिक्येन चान्योन्यं धारयन्ति परस्परम्

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡ ସାତଟି ପ୍ରାକୃତ ଆବରଣରେ ଆବୃତ; ଏହି ଆବରଣମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରବର୍ତ୍ତୀଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ।

Verse 160

परस्परावृताः सर्वे उत्पन्नाश्च परस्परम् / अण्डस्यास्य समन्तात्तु सन्निविष्टो घनोदधिः

ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପରେ ଆବୃତ ଓ ପରସ୍ପରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଅଣ୍ଡକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘନ ସମୁଦ୍ର ଘେରି ରହିଛି।

Verse 161

समन्तात्तु वनोदेन धार्यमाणः स तिष्टति / बाह्यतो घनतो यस्य तिर्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम्

ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଜଳପ୍ରବାହଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ; ଯାହାର ବାହାରେ ଘନତାରେ ତିର୍ୟକ୍ ଓ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦିଗରେ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ରହିଛି।

Verse 162

धार्यमाणं समन्तात्तु तिष्ठते यत्तु तेजसा / अयोगुडनिभो वाह्नः समन्ता न्मण्डलाकृतिः

ଯାହା ତେଜସା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଧାରିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ—ସେ ଅଗ୍ନି ଲୋହା ଗୋଳା ପରି, ସମନ୍ତାତ୍ ମଣ୍ଡଳାକୃତି।

Verse 163

समन्ताद्धनवातेन धार्यमाणः स तिष्ठति / घनवातं तथाकाशो दधानः खलु तिष्ठति

ସେ ସମନ୍ତାତ୍ ଘନ ବାୟୁଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ସେଇ ଘନ ବାୟୁକୁ ଧାରଣ କରି ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 164

भूतादिश्च तथा काशं भूतादिश्चाप्यसौ महान् / महाश्च सो ऽप्यनन्तेन ह्यव्यक्तेन तु धार्यते

ଭୂତାଦି ତତ୍ତ୍ୱ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ଏହି ମହତ୍ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଭୂତାଦିଦ୍ୱାରା ଧାରିତ; ସେ ମହତ୍ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଅବ୍ୟକ୍ତଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ହୁଏ।

Verse 165

अनन्तमपरिव्यक्तं दशधा सूक्ष्ममेव च / अनन्तम कृतात्मानमनादिनिधनं च यत्

ସେ ଅନନ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଦଶ ପ୍ରକାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଧ୍ୟ; ସେଇ ଅନନ୍ତ କୃତାତ୍ମା, ଯିଏ ଆଦି-ନିଧନରହିତ।

Verse 166

अनित्यं परतो ऽघोरमनालंबमनामयम् / नैकयोजनसाहस्रं विप्रकृष्टमनावृतम्

ସେ ଅନିତ୍ୟର ପରେ, ଅଘୋର, ନିରାଲମ୍ବ ଓ ନିରାମୟ; ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଦୂର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପ୍ରକୃଷ୍ଟ ଓ ଅନାବୃତ।

Verse 167

तम एव निरालोकममर्य्यादमदैशिकम् / देवानामप्यविदितं व्यवहारविवर्जितम्

ସେଇ ତମ—ଆଲୋକହୀନ, ମର୍ଯ୍ୟାଦାହୀନ, ଦିଗ୍‌ହୀନ; ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅବିଦିତ, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବହାରରୁ ବିମୁକ୍ତ।

Verse 168

तमसोंते च विश्यातमाकाशान्ते ह्यभास्वरम् / मर्यादायामनन्तस्य देवस्यायतनं महत्

ତମସର ଅନ୍ତେ ଓ ଆକାଶାନ୍ତେ ସେ ଅଭାସ୍ୱର ଅଛି; ଅନନ୍ତ ଦେବଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସେଇ ମହାନ ଆୟତନ।

Verse 169

त्रिदशानामगम्यं ततस्थानं दिव्यमिति श्रुतिः / महतो देवदेवस्य मर्यादा या व्यवस्थिताः

ଶ୍ରୁତି କହେ—ସେ ସ୍ଥାନ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ; ଏହି ହେଉଛି ମହାନ ଦେବଦେବଙ୍କ ସ୍ଥିର ମର୍ଯ୍ୟାଦା।

Verse 170

चन्द्रादित्यावधस्तात्तु ये लोकाः प्रथिता बुधैः / ते लोका इत्यभिहिता जगतस्च न संशयः

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଥିବା ଯେ ଲୋକମାନେ, ସେମାନେ ହିଁ ‘ଲୋକ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ଏହାଇ ଜଗତ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 171

रसातलतलाः सप्तसप्तैवोर्द्ध्वतलाश्च ये / सप्तस्कन्धस्तथा वायोः सब्रह्मसदना द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ରସାତଳ ଆଦି ସାତ ଅଧସ୍ତଳ ଅଛି, ଏବଂ ସେହିପରି ସାତ ଊର୍ଧ୍ୱତଳ ମଧ୍ୟ; ତଥା ବାୟୁର ସାତ ସ୍କନ୍ଧ ଅଛି, ବ୍ରହ୍ମସଦନ ସହିତ।

Verse 172

आपातालाद्दिवं यावदत्र पञ्चविधा गतिः / प्रमाणमेतज्जगत एष संसारसागरः

ଆପାତାଳରୁ ଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗତି ଅଛି; ଏହାଇ ଜଗତର ପ୍ରମାଣ—ଏହାଇ ସଂସାର-ସାଗର।

Verse 173

अनाद्यन्तां व्रजन्त्येव नैकजातिसमुद्भवाः / विचित्रा जगतः सा वै प्रकृतिर्ब्रह्मणः स्थिता

ନାନା ଜାତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଅନାଦି-ଅନ୍ତହୀନ ଗତିକୁ ହିଁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଜଗତର ସେଇ ବିଚିତ୍ର ପ୍ରକୃତି ବ୍ରହ୍ମରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 174

यच्चैह दैविकं वाथ निसर्गं बहुविस्तरः / अतीन्द्रियेर्महाभागैः सिद्धैरपि न लक्षितः

ଏଠାରେ ଦୈବିକ ହେଉ କି ସ୍ୱାଭାବିକ, ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ସୃଷ୍ଟି-ବିସ୍ତାର ଅଛି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ; ମହାଭାଗ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 175

पृथिव्यंब्वग्निवायूनां नभसस्तमसस्तथा / मानसस्य तु देहस्य अनन्तस्य द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ତମସ—ତଥା ମନୋମୟ ଦେହ—ଏସବୁ ଅନନ୍ତଙ୍କର ରୂପ ଅଟେ।

Verse 176

क्षयो वा परिणामो वा अन्तो वापि न विद्यते / अनन्त एष सर्वत्र एवं ज्ञानेषु पठ्यते

ତାଙ୍କର ନ କ୍ଷୟ ଅଛି, ନ ପରିଣାମ, ନ ଅନ୍ତ; ସେ ସର୍ବତ୍ର ଅନନ୍ତ—ଏହିପରି ଜ୍ଞାନଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଢ଼ାଯାଏ।

Verse 177

तस्य चोक्तं मया पूर्व तस्मिन्नामानुकीर्तने / यः पद्मनाभनाम्ना तु तत्कार्त्स्न्येन च कीर्त्तितः

ତାଙ୍କ ନାମାନୁକୀର୍ତ୍ତନରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି—ଯେ ‘ପଦ୍ମନାଭ’ ନାମରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସହ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 178

स एव सर्वत्र गतः सर्वस्थानेषु पूज्यते / भूमौ रसातले चैव आकाशे पवने ऽनले

ସେଇ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜ୍ୟ—ଭୂମିରେ, ରସାତଳରେ, ଆକାଶରେ, ବାୟୁରେ ଓ ଅଗ୍ନିରେ।

Verse 179

अर्णवेषु च सर्वेषु दिवि चैव न संशयः / तथा तमसि विज्ञेय एष एव महाद्युतिः

ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତଥା ତମସରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ସେଇ—ସେଇ ମହାଦ୍ୟୁତି।

Verse 180

अनेकधा विभक्ताङ्गो महायोगी जनार्दनः / सर्वलोकेषु लोकेश इज्यते बहुधा प्रभुः

ଅନେକ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ ଅଙ୍ଗଧାରୀ ମହାଯୋଗୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଲୋକେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ବହୁପ୍ରକାରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 181

एवं परस्परोत्पन्न धार्यन्ते च परस्परम् / आधाराधेयभावेन विकारास्ते ऽविकारिणः

ଏଭଳି ପରସ୍ପରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେହି ବିକାରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଆଧାର-ଆଧେୟ ଭାବରେ ସେମାନେ ବିକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅବିକାର ତତ୍ତ୍ୱର ଅଧୀନ।

Verse 182

पृथ्व्यादयो विकारास्ते परिच्छिन्नाः परस्परम् / परस्परधिकाश्चैव प्रविष्टास्ते परस्परम्

ପୃଥିବୀ ଆଦି ସେହି ବିକାରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସୀମିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଧିକ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକାପରେ ଏକା ପ୍ରବେଶ କରି ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 183

यस्मात्सृषटास्तु ते ऽन्योन्यं तस्मात्स्थैर्यमुपागताः / प्रागासन्नविशेषास्तु विशेषो ऽन्यविशेषणात्

ଯେହେତୁ ସେମାନେ ପରସ୍ପରରୁ ସୃଷ୍ଟ, ସେହିହେତୁ ସ୍ଥୈର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ପୂର୍ବେ ସେମାନେ ଅବିଶେଷ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟର ବିଶେଷଣରୁ ବିଶେଷତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 184

पृथिव्याद्यास्तु वाद्यन्तापरिच्छिन्नास्त्रयस्तु ते / गुणोपचयसारेण परिच्छेदो विशेषतः

ପୃଥିବୀ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଆଦି-ଅନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ; ସେମାନେ ତିନି ଗୁଣର ରୂପ। ଗୁଣ-ଉପଚୟର ସାର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବିଶେଷତଃ ସେମାନଙ୍କର ପରିଚ୍ଛେଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।

Verse 185

शेषाणां तु परिच्छेदः सौक्ष्म्यान्नेह विभाव्यते / भूतेभ्यः परतस्तेभ्यो व्यालोका सा धरा स्मृता

ଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ସୀମା ସୂକ୍ଷ୍ମତା ହେତୁ ଏଠାରେ ବିଚାର୍ୟ ନୁହେଁ। ଭୂତମାନଙ୍କ ପରେ ଥିବା ସେଇ ‘ବ୍ୟାଲୋକା’ ଧରା ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 186

भूतान्यालोक आकाशे परिच्छिन्नानि सर्वशः / पात्रे महति पात्राणि यथैवान्तर्गतानि तु

ଭୂତମାନେ ‘ବ୍ୟାଲୋକ-ଆକାଶ’ରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନ। ଯେପରି ମହାପାତ୍ରରେ ଛୋଟ ପାତ୍ରମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥାନ୍ତି।

Verse 187

भवन्त्यन्योन्यहीनानि परस्परसमाश्रयात् / तथा ह्यालोक आकाशे भेदास्त्वन्तर्गता मताः

ପରସ୍ପର ଆଶ୍ରୟ ହେତୁ ସେମାନେ ଏକାପରକୁ ହୀନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ‘ବ୍ୟାଲୋକ-ଆକାଶ’ରେ ଭେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୋଲି ମତ।

Verse 188

कृत्त्नान्येतानि चत्वारि ह्यन्योन्यस्याधिकानि तु / यावदेतानि भूतानि तावदुत्पत्तिरुच्यते

ଏହି ଚାରିଟି ସମଗ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ପରସ୍ପର ଏକାପରକୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ। ଯେତେଦୂର ଏହି ଭୂତମାନେ, ସେତେଦୂରକୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 189

तन्तुनामिव संतारो भूतेष्वन्तर्गतो मतः / प्रत्या ख्याय तु भूतानि कार्योत्पर्त्तिन विद्यते

ତନ୍ତୁମାନଙ୍କ ବୁଣାଇ ପରି ଏହି ସନ୍ତାର ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୋଲି ମତ। ଭୂତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲେ କାର୍ଯ୍ୟ-ଉତ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 190

तस्मात्परिमिता भेदाः स्मृताः कार्य्यात्मकास्तु ते / कारणात्मकास्तथैक स्युर्भेदा ये महदादयः

ଏହିହେତୁ କାର୍ଯ୍ୟ-ସ୍ୱରୂପ ଭେଦଗୁଡ଼ିକୁ ପରିମିତ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ; ମହତ୍ ଆଦି ଭେଦଗୁଡ଼ିକ କାରଣ-ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 191

इत्येष संनिवेशो वै मया प्रोक्तो विभागशः / सप्तद्वीपसमुद्राड्यो याथातथ्यन वै द्विजाः

ଏଭଳି ମୁଁ ଏହି ସନ୍ନିବେଶକୁ ବିଭାଗକ୍ରମେ କହିଲି—ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ସମୃଦ୍ଧ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ।

Verse 192

विस्तरान्मण्डलाश्चैव प्रसंख्यानेन चैव हि / वैश्वरूप्रधानस्य परिणामैकदेशिकः

ବିସ୍ତାରରେ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକ ଓ ଗଣନା ଦ୍ୱାରା—ଏହା ବୈଶ୍ୱରୂପ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ପରିଣାମର କେବଳ ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର।

Verse 193

अधिष्ठितं भगवता यस्य सर्वमिदं जगत् / एवंभूतगणाः सप्त सन्निविष्टाः परस्परम्

ଯାହାଙ୍କ ଭଗବଦ୍-ଅଧିଷ୍ଠାନରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଅବସ୍ଥିତ, ସେପରି ସାତ ଗଣ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ନିବିଷ୍ଟ।

Verse 194

एतावान्संनिवेशस्तु मया शक्यः प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं संनिवेशे तु पार्थेवे

ଏତେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ନିବେଶ ମୁଁ କହିପାରେ; ପାର୍ଥିବ ସନ୍ନିବେଶ ବିଷୟରେ ଏତେଇ ଶୁଣିବାଯୋଗ୍ୟ।

Verse 195

सप्त प्रकृतयस्त्वेता धारयन्ति परस्परम् / तास्त्वहं परिमाणेन नं संख्यातुमिहोत्सहे

ଏହି ସାତ ପ୍ରକୃତି ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ପରିମାଣ କରି ଏଠାରେ ଗଣନା କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 196

असंख्याताः प्रकृतयस्तिर्य्यगूर्द्ध्वमधस्तथा / तारकासंनिवेशश्च यावद्दिव्यानुमण्डलम्

ପ୍ରକୃତିମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ—ତିର୍ୟକ୍, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ। ତାରାମାନଙ୍କର ବିନ୍ୟାସ ଦିବ୍ୟ ଅନୁମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି।

Verse 197

पर्य्या यसन्निवेशस्तु भूमेस्तदनु मण्डलः / अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि कृथिव्या वै विचक्षणाः

ଭୂମିର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ବିନ୍ୟାସ ପରେ ତାହାର ମଣ୍ଡଳ ଅଛି। ଏବେ ଆଗକୁ, ହେ ବିଚକ୍ଷଣମାନେ, ମୁଁ ପୃଥିବୀର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଭାଗ କହିବି।