Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 31
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
स चापीक्षुरसोदेन प्रक्षद्वीपः समावृतः / प्लक्षद्वीपसमेनैव वैपुल्यद्विस्तरेण तु
Transliteration
sa cāpīkṣurasodena prakṣadvīpaḥ samāvṛtaḥ / plakṣadvīpasamenaiva vaipulyadvistareṇa tu
Translation
ସେହି ପ୍ରକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟ ଚାରିଦିଗରୁ ଇକ୍ଷୁରସ ଜଳରେ ଆବୃତ। ବିସ୍ତାରରେ ତାହା ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ସମାନ ଭାବେ ବିଶାଳ।
Word by Word
सःit/that (island)
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अपिalso
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-निपात (also/even)
इक्षुरसोदेनwith sugarcane-juice water
इक्षुरसोदेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootइक्षु (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक) + उद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी/तत्पुरुष-समासः (इक्षोः रसः = sugarcane-juice; तेन उदेन = with water)
प्रक्षद्वीपःthe Prakṣa-dvīpa (island)
प्रक्षद्वीपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्रक्ष (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (नामधेयद्वीप)
समावृतःsurrounded/encircled
समावृतः:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootसम् + आवृत (कृदन्त; √वृ/वृत् धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि भावः
प्लक्षद्वीपसमेनequal to Plakṣadvīpa
प्लक्षद्वीपसमेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeAdjective
Rootप्लक्षद्वीप (समास-प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष (प्लक्षद्वीपेन समः = equal to Plakṣadvīpa)
एवindeed/just
एव:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
वैपुल्यद्विस्तरेणby (its) breadth/extent
वैपुल्यद्विस्तरेण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootवैपुल्य (प्रातिपदिक) + विस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष (वैपुल्यस्य विस्तरः = extent in breadth)
तुbut/indeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/पक्षान्तरे (adversative particle)