Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 117
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
महावीतं तु यद्वर्ष बाह्यतो मानसस्य तत् / त्स्यैवाभ्यन्तरेणापि धातकीखण्डमुच्यते
Transliteration
mahāvītaṃ tu yadvarṣa bāhyato mānasasya tat / tsyaivābhyantareṇāpi dhātakīkhaṇḍamucyate
Translation
ମାନସ ପର୍ବତର ବାହ୍ୟଭାଗରେ ଯେ ବର୍ଷ, ତାହା ‘ମହାବୀତ’ କୁହାଯାଏ; ଏହାର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଭାଗ ‘ଧାତକୀଖଣ୍ଡ’ ବୋଲି ଉଚ୍ୟତେ।
Word by Word
महावीतम्Mahāvīta (name)
महावीतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहावीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेष्य-नाम (name of a varṣa)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
यत्which
यत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
वर्षregion (varṣa)
वर्ष:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
बाह्यतःon the outside
बाह्यतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootबाह्यतः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (externally/from outside)
मानसस्यof Mānas(a)
मानसस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) विभक्ति, एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश (that)
तस्यof that (it)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) विभक्ति, एकवचन
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
अभ्यन्तरेणwithin, by the interior
अभ्यन्तरेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन; साधन/मार्गार्थे (by/within)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also)
धातकी-खण्डम्the Dhātakī section (Dhātakīkhaṇḍa)
धातकी-खण्डम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातकी (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (Dhātakī + section)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन