Adhyaya 57

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे गङ्गानयनं नाम षट्पञ्चशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच ततः शुष्कसुमित्राद्या मुनयः शंसितव्रताः / ययुर्दिदृक्षवो रामं महेन्द्रमचलं प्रति

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣେ (ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତେ) ମଧ୍ୟମାଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ‘ଗଙ୍ଗାନୟନ’ ନାମ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଜୈମିନି କହିଲେ—ତାପରେ ଶୁଷ୍କସୁମିତ୍ର ଆଦି ପ୍ରଶଂସିତବ୍ରତ ମୁନିମାନେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 2

अतीत्य सुबहून्देशान्वनानि सरितस्तथा / आसेदुरचलश्रेष्ठं क्रमेण मुनिपुङ्गवाः

ବହୁ ଦେଶ, ବନ ଓ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ କ୍ରମେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 3

तमारुह्य शनैस्तस्यख्यातमाश्रममण्डलम् / प्रशान्तक्रूरसत्त्वाढ्यं शुभं मध्ये तपोवनम्

ସେ ପର୍ବତକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆରୋହଣ କରି ସେମାନେ ତାହାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଶ୍ରମମଣ୍ଡଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ତପୋବନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରୂର ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 4

सर्वर्त्तुफलपुष्पाढ्यतरुखण्डमनोहरम् / स्निग्धच्छायमनौपम्यं स्वामोदिसुखमारुतम्

ସେ ଆଶ୍ରମପ୍ରଦେଶ ସର୍ବ ଋତୁର ଫଳ-ପୁଷ୍ପରେ ସମୃଦ୍ଧ ମନୋହର ବୃକ୍ଷଖଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ; ସେଠାରେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଛାୟା ଅନୁପମ ଥିଲା ଓ ସ୍ୱସୁଗନ୍ଧିତ ସୁଖଦ ପବନ ବହୁଥିଲା।

Verse 5

तं तदाश्रममासाद्य ब्रह्मघोषेण नादितम् / विविशुर्त्दृष्टमनसो यथावृद्धपुरस्सरम्

ବ୍ରହ୍ମଘୋଷରେ ନାଦିତ ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ରମନ ହେଲେ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଯଥାକ୍ରମେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 6

ब्रह्मासने सुखासीनं मृदुकृष्णाजिनोत्तरे / शिष्यैः परिवृतं शान्तं ददृशुस्ते तपोधनाः

ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାସନରେ ସୁଖରେ ଆସୀନ, ମୃଦୁ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଉପରେ, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଓ ଶାନ୍ତ ସେଇ ତପୋଧନକୁ।

Verse 7

कालाग्निमिव लोकांस्त्रीन्दग्ध्वा पूर्वं निजेच्छया / तद्दोषशान्त्यै तपसि प्रवृत्तमिव् देहिनम्

କାଳାଗ୍ନି ପରି ପୂର୍ବେ ନିଜଇଚ୍ଛାରେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ପରେ ସେଇ ଦୋଷ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ଦେହଧାରୀ ପରି ସେ ଦିଶୁଥିଲେ।

Verse 8

ते समेत्य भृगुश्रेष्ठं विनयाचारशालिनः / ववन्दिरे महामौनं भक्तिप्रणतकन्धराः

ସେମାନେ ବିନୟାଚାରଶୀଳ ହୋଇ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତିରେ କନ୍ଧ ନମାଇ ସେଇ ମହାମୌନ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 9

ततस्तानागतान्दृष्ट्वा मुनीन्भृगुकुलोद्वहः / अर्घपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयामास सादरम्

ତେବେ ଆସିଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୃଗୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ସାଦରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 10

तानासीनान्कृतातिथ्यानृषीन्देशान्तरागतान् / उवाच भृगुशार्दूलः स्मितपूर्वमिदं वचः

ଦେଶାନ୍ତରରୁ ଆସିଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ ଅତିଥିସତ୍କାର କରି ସାରି, ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଳ ସ୍ମିତପୂର୍ବକ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 11

स्वागतं वो महाभागा यूयं सर्वे समागताः / करणीयं किमस्माभिर्वदध्वमविचारितम्

ହେ ମହାଭାଗମାନେ! ଆପଣମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ; ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ସମାଗତ। ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ—ନିର୍ବିଚାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 12

ततस्ते मुनयो रामं प्रणम्येदमथाब्रुवन् / अवेह्यस्मान्मुनिश्रेष्ठ गोकर्णनिलयान्मुनीन्

ତାପରେ ସେ ମୁନିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଗୋକର୍ଣ୍ଣନିବାସୀ ଆମ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତୁ।

Verse 13

खनद्भिः सागरैर्भूमिं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे / सतीर्थं तन्महाक्षेत्रं पतितं सागरांभसि

କିଛି ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ସମୁଦ୍ରମାନେ ଭୂମିକୁ ଖୋଦିଦେଲେ; ତୀର୍ଥସହିତ ସେ ମହାକ୍ଷେତ୍ର ସାଗରଜଳରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 14

उत्सारितार्मवजलं क्षेत्रं तत्सर्वपावनम् / उपलब्धुमभीप्सामो भवतस्तु न संशयः

ଯେ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ସମୁଦ୍ରଜଳ ଅପସାରିତ ହୋଇଛି, ସେ କ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବପାବନ ତୀର୍ଥ। ଆମେ ତାହା ଲାଭ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ; ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 15

विष्णोरंशेन संजातो भवान्भृगुकुले किल / तस्मात्कर्तुमशक्यं ते त्रैलोक्ये ऽपि न किञ्चन

ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଭୃଗୁକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ। ତେଣୁ ତ୍ରିଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶକ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 16

वाञ्छितार्थप्रदो लोके त्वमेवेत्यनुशुश्रुम / वयं त्वामागताः सर्वे रामैतदभियाचितुम्

ଲୋକରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେବାଳେ ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ତେଣୁ ହେ ରାମ, ଏହି ଯାଚନା କରିବାକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆସିଛୁ।

Verse 17

स त्वमात्मप्रभावेण क्षेत्रप्रवरमद्य तत् / दातुमर्हसि विप्रेन्द्र समुत्सार्यार्मवोदकम्

ଏହେତୁ ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ନିଜ ଆତ୍ମପ୍ରଭାବରେ ସମୁଦ୍ରଜଳ ଅପସାରଣ କରି ଆଜି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ଆମକୁ ଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 18

राम उवाच एतत्सर्वमशेषण विदितं मे तपोधनाः / करणीयं च वः कृत्यं मया नात्र विचारणा

ରାମ କହିଲେ—ହେ ତପୋଧନମୁନିମାନେ, ଏ ସବୁ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣା। ଆପଣମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିବି; ଏଥିରେ ବିଚାରଣା ନାହିଁ।

Verse 19

किं तु युष्मदभिप्रेतं कर्म लोके सुदारुणम् / शस्त्रसंग्रहणाच्छक्यं मयापि न तदन्यथा

କିନ୍ତୁ ତୁମମାନଙ୍କ ଅଭିପ୍ରେତ କର୍ମ ଲୋକେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ। ଶସ୍ତ୍ର-ସଂଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ସେ ସାଧ୍ୟ; ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 20

दत्तसर्वाभयो ऽहं वै न्यस्तशस्त्रः शमान्वितः / तपः समास्थितश्चर्तु प्रागेव पितृ शासनात्

ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇଛି, ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଛି ଏବଂ ଶମସହିତ ଅଛି। ପିତାଙ୍କ ଶାସନରୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି।

Verse 21

न जातु शस्त्रग्रहणं करिष्यामीत्यहं पुरा / प्रतिश्रुत्य सतां मध्ये तपः कर्त्तुमिहानघाः

ହେ ଅନଘମାନେ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ସତ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ମୁଁ କେବେ ଶସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ; ଏଠି ତପସ୍ୟା କରିବି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲି।

Verse 22

शस्त्रग्रहणसाध्यत्वाद्युष्मदीप्सितवस्तुनः / किङ्कर्त्तव्यं मयात्रेति मम डोलायते मनः

ତୁମମାନଙ୍କ ଇପ୍ସିତ ବସ୍ତୁ ଶସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣରେ ମାତ୍ର ସାଧ୍ୟ; ତେଣୁ ଏଠି ମୁଁ କ’ଣ କରିବି—ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୋ ମନ ଡୋଲାୟମାନ।

Verse 23

शुष्क उपाच / सतां संरक्षणार्थाय शस्त्रसंग्रहणं तु यत् / तन्नच्यावयते सत्यद्यथोक्तं ब्रह्मणा पुरा

ଶୁଷ୍କ କହିଲେ—ସତ୍ଜନମାନଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥେ ଯେ ଶସ୍ତ୍ର-ସଂଗ୍ରହ, ସେ ସତ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ କରେ ନାହିଁ; ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି କହିଥିଲେ।

Verse 24

तस्मादस्मद्धितार्थाय भवता ग्राह्यमायुधम् / धर्म एव महांस्तेन चरितस्ते भविष्यति

ଏହେତୁ ଆମ ହିତାର୍ଥେ ଆପଣ ଏହି ଆୟୁଧ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କର ମହାନ୍ ଧର୍ମାଚରଣ ହେବ।

Verse 25

जैमिनिरुवाच एवं संप्रार्थ्यमानस्तु मुनिभिर्भृगुपुङ्गवः / तमनुद्रुत्य मेधावी धर्ममुद्दिश्य केवलम्

ଜୈମିନି କହିଲେ—ମୁନିମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ପରେ, ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ମେଧାବୀ ଋଷି କେବଳ ଧର୍ମକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 26

स तैः सह मुनिश्रेष्ठो दिशं दक्षिणपश्चिमाम् / समुद्दिश्य चचौ राजन्द्रष्टुकामः सरित्पतिम्

ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ସହ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ, ସରିତ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଗମନ କଲେ।

Verse 27

स सह्यमचलश्रेष्ठमवतीर्य भृगूद्वहः / तत्परं सरितां पत्युस्तीरं प्राप महामनाः

ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାମନା ସହ୍ୟ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠରୁ ଅବତରି, ତତ୍ପର ହୋଇ, ସରିତ୍ପତିଙ୍କ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 28

स ददर्श महाभागः परितो मारुताकुलम् / आकरं सर्वरत्नानां पूर्यमाणमनारतम्

ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଚାରିପଟେ ବାୟୁରେ ଆକୁଳ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଆକର ଅନବରତ ପୂରିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 29

अपरिज्ञेयगांभीर्यं महातामिव मानसम् / दुष्पारपारं सर्वस्य विविधग्रहसंहतिम्

ତାହାର ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ଅପରିଜ୍ଞେୟ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମନ ପରି; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଷ୍ପାର-ଅପାର, ନାନା ଗ୍ରହର ସଂହତି ପରି।

Verse 30

अप्रधृष्य तमं लोके धातारमिव केवलम् / आत्मानमिव चात्मत्वे न्यक्कृताखिलमुद्धतम्

ତାହା ଲୋକେ ଅପ୍ରଧୃଷ୍ୟତମ, ଏକାକୀ ଧାତା ପରି; ଆତ୍ମତ୍ୱରେ ଆତ୍ମା ପରି, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଧତତାକୁ ନମାଇଦେଇଥିଲା।

Verse 31

आश्रयं सर्वसत्त्वानामापगानां च पार्थिवः / अत्यर्थचपलोत्तुगतरङ्गशतमालिनम्

ହେ ପାର୍ଥିବ! ତାହା ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚପଳ, ଉଚ୍ଚେ ଉଠୁଥିବା ଶତ ଶତ ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ଶୋଭିତ।

Verse 32

उपान्तोपलसंघातकुहरान्तरसंश्रयात् / विशीर्यमाणलहरीशतफेनौघसोभितम्

ତଟସମୀପ ଉପଲସଂଘାତର କୁହରାନ୍ତରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଶତ ଶତ ଲହରୀର ଫେନଓଘରେ ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 33

गंभीरघोषं जलधिं पश्यन्मुनिगणैः सह / संसेव्यमानस्तरलैर्लहरीकणशीतलैः

ମୁନିଗଣଙ୍କ ସହ ଗମ୍ଭୀର ଘୋଷ ଥିବା ଜଳଧିକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଚଞ୍ଚଳ ଲହରୀକଣର ଶୀତଳତା ଦ୍ୱାରା ସେ ସଂସେବିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 34

मुहूर्त्तमिव राजेन्द्र तीरेनदनदीपतेः / विशश्रमे महाबाहुर्द्रष्टुकामः प्रचेतसम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ନଦୀର ଅଧିପତିଙ୍କ ତଟରେ ମହାବାହୁ ରାମ ପ୍ରଚେତସ (ବରୁଣ)ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କ୍ଷଣମାତ୍ର ବିଶ୍ରାମ କଲେ।

Verse 35

ततो रामः समुत्थाय दक्षिणाभिमुखः स्थितः / मेघगंभिरया वाचा वरुणं वाक्यमब्रवीत्

ତାପରେ ରାମ ଉଠି ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇ, ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 36

अहं मुनिगणैः सार्द्धमागतस्त्वद्दिदृक्षया / तस्मात्स्वरूपधृङ्मह्यं प्रचेतो देहि दर्शनम्

ମୁଁ ମୁନିଗଣଙ୍କ ସହିତ ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛି; ତେଣୁ ହେ ପ୍ରଚେତସ! ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।

Verse 37

इति श्रुत्वापि तद्वाक्यं वरुणो यादसां पतिः / न चचाल निजस्थानान्नृप धीरतरस्त्वयम्

ହେ ନୃପ! ସେ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳଚରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ବରୁଣ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଚଳିଲେ ନାହିଁ; ସେ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଧୀର ଥିଲେ।

Verse 38

पुनः पुनश्च रामेण समाहूतो ऽपि तोयराट् / न ददौ दर्शनं तस्मै प्रतिवाच्यं च नाभ्यधात्

ରାମ ପୁନଃପୁନଃ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳରାଜ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ ନାହିଁ, ପ୍ରତିଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 39

अलङ्घनीयं तद्वाक्यं वरुणेनावधीरितम् / अत्यन्तमिति कार्यार्थी विदुषा समुपेक्षितम्

ବରୁଣ କହିଥିବା ସେହି ବାକ୍ୟ ଲଂଘନୀୟ ନ ଥିଲା, ତଥାପି ତାହା ଅବହେଳିତ ହେଲା। ‘ଅତ୍ୟନ୍ତ’ ବୋଲି ଭାବି କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ଚାହୁଁଥିବା ବିଦ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଉପେକ୍ଷା କଲେ।

Verse 40

ततः प्रचेतसा वाक्यं मन्यमानो ऽवधीरितम् / चुकोप तमभिप्रेक्ष्य रामः शस्त्रभृतां वरः

ତାପରେ ପ୍ରଚେତସ (ବରୁଣ)ଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଅବଧୀରିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 41

संक्षुब्धसागराकारः स तदा स्वबलाश्रयात् / निस्तोयमर्णवं कर्तुमियेष रुषितो भृशम्

ସେତେବେଳେ ସେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ସାଗର ପରି ହେଲେ; ନିଜ ବଳର ଆଶ୍ରୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ନିର୍ଜଳ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 42

ततो जलमुपस्पृश्य समीपे विजयं धनुः / ततः प्रणम्य मनसा शर्वं रामो महाद्धनुः

ତାପରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସମୀପରେ ଥିବା ‘ବିଜୟ’ ଧନୁଷ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତା’ପରେ ମହାଧନୁର୍ଧର ରାମ ମନେମନେ ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 43

गृहीत्वारोपयामास क्रोधसंरक्तलोचनः / अभिमृश्य धनुःश्रेष्ठं सगुणं भृगुसत्तमः

କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁବିଶିଷ୍ଟ ଭୃଗୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ (ରାମ) ତାହାକୁ ଧରି ଉଠାଇଲେ; ଧନୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ତାହାରେ ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚା ଆରୋପ କଲେ।

Verse 44

पश्यतां सर्वभूतानां ज्याघोषमकरोत्तदा / ज्याघोषः शुश्रुवे तस्य दिविस्पृगतिनिष्ठुरः

ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ତେବେ ଧନୁଷ୍ୟଜ୍ୟାର ଘୋର ନାଦ କଲା। ତାହାର କଠୋର ଜ୍ୟାଘୋଷ ଆକାଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶୁଣାଗଲା।

Verse 45

चचाल निखिलायेन सप्तद्वीपार्मवा मही / ततः सरभसं रामश्चापे कालानलोपमम्

ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଏକାଏକି କମ୍ପିତ ହେଲା। ତାପରେ ରାମ ତ୍ୱରାରେ ନିଜ ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଳାଗ୍ନି ସଦୃଶ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କଲେ।

Verse 46

सुवर्मपुङ्खं विशिखं संदधे शरसत्तमम् / तस्मिन्नस्त्रं महाघोरं भार्गवं वह्निदैवतम्

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁଙ୍ଖଯୁକ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରକୁ ସେ ସଂଧାନ କଲା। ସେହି ଶରରେ ଅଗ୍ନିଦେବାଧିଷ୍ଠିତ ମହାଘୋର ଭାର୍ଗବ ଅସ୍ତ୍ର ଯୋଗ କଲା।

Verse 47

युयोज भृगुशार्दूलः समन्त्राभ्यासमोक्षणम् / ततश्चचाल वसुधा सशैलवनकानना

ଭୃଗୁଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ ମନ୍ତ୍ରାଭ୍ୟାସସହିତ ତାହାର ପ୍ରୟୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷଣ କଲେ। ତେବେ ପର୍ବତ-ବନ-କାନନସହିତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 48

प्रक्षोभं परमं जग्मुर्देवासुरमहोरगाः / संधितास्त्रं भृगुश्रेष्ठं क्रोधसंरक्तलोचनम्

ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମହୋରଗମାନେ ପରମ ଉତ୍କ୍ଷୋଭକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ସଂଧିତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ଥିଲା।

Verse 49

दृष्ट्वा संभ्रान्तमनसो बभूवुः सचराचराः / सदिग्दाहभ्रपटलैरभवन्संवृता दिशः

ତାହା ଦେଖି ଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ। ଦିଗ୍ଦାହର ଧୂମ-ମେଘପଟଳରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା।

Verse 50

ववुश्च परुषा वाता रजोव्याप्ता महारवाः / मन्दरश्मिरशीतांशुरभूतसंरक्तमण्डलः

କଠୋର ପବନ ବହିଲା, ଧୂଳିରେ ଭରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଉଠିଲା। ମନ୍ଦ କିରଣବାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡଳ ହେଲା।

Verse 51

सोल्कापाताशनिर्वृष्टिर्बभूव रुधिरोदका / किमेतदिति संभ्रान्ता धूमोद्गारातिभीषणम्

ଉଲ୍କାପାତ ଓ ବଜ୍ରପାତ ବର୍ଷା ହେଲା, ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତଜଳ ହୋଇଗଲା। ‘ଏହା କଣ?’ ବୋଲି ସମସ୍ତେ ଭୟାକୁଳ ହେଲେ; ଧୂମ ଉଦ୍ଗାର ଅତିଭୀଷଣ ଥିଲା।

Verse 52

अधिरोपितदिव्यास्त्रं प्रचकर्ष महाशरम् / धनुर्विकर्षमाणं तं स्फुरज्ज्वालाग्रसायकम्

ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଅଧିରୋପିତ ସେଇ ମହାଶରକୁ ସେ ଟାଣିଲା। ଧନୁ ଟାଣୁଥିବାବେଳେ ଜ୍ୱାଲାଗ୍ର ସାୟକ ଝଲମଲ କଲା।

Verse 53

ददृशुर्मुनयो रामं कल्पान्तानलसन्निभम् / आकर्णाकृष्टकोदण्डमण्डलाभ्यं तरस्थितम्

ମୁନିମାନେ ରାମଙ୍କୁ କଳ୍ପାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖିଲେ। ସେ କୋଦଣ୍ଡକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ମହାବେଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 54

तस्य प्रतिभयाकारं दुष्प्रापमभवद्वपुः / विकृष्टधनुषस्तस्य रूपमुग्रं रवेरिव

ତାହାର ଦେହ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କରି ଦୁର୍ଲଭପ୍ରାପ୍ୟ ହେଲା। ଧନୁ ଟାଣିଥିବା ତାହାର ରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଗ୍ର ଥିଲା।

Verse 55

कल्पान्ते ऽभ्युदितस्येव मण्डलं परिवेषितम् / कल्पान्ताग्नसमज्वालाभीषणं स्फुरतो वपुः

କଳ୍ପାନ୍ତେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପରିବେଷିତ ମଣ୍ଡଳ ପରି ଦେଖାଗଲା। ତାହାର ସ୍ଫୁରିତ ଦେହ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ପରି ଭୀଷଣ ଥିଲା।

Verse 56

तस्यालक्ष्यत चक्रम्य हरेरिव च मण्डलम् / स्फुरत्क्रोधानलज्वालापरीतस्यातिरौद्रताम्

ତାହାର ଚାରିପାଖେ ହରିଙ୍କ ଚକ୍ରମଣ୍ଡଳ ପରି ଏକ ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଗଲା। କ୍ରୋଧାଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ପରିବୃତ ତାହାର ଅତିରୌଦ୍ରତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 57

अवाप विष्णोः स तदा नरसिंहाकृतेरिव / वपुर्विकृष्टचापस्य भृकुटीकुटिलाननम्

ତେବେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନରସିଂହାକୃତି ପରି ଦେହ ପାଇଲା। ଧନୁ ଟାଣିଥିବା ତାହାର ମୁହଁ ଭୃକୁଟି ବାଙ୍କା ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।

Verse 58

रामस्याभूद्भवस्येव दिधक्षोस्त्रिपुरं पुरा / जाज्वल्यमानवपुषं तं दृष्ट्वा सहसा भयात्

ରାମଙ୍କ ରୂପ ପୂର୍ବେ ତ୍ରିପୁର ଦହନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ପରି ହେଲା। ଜ୍ୱଲନ୍ତ ଦେହଧାରୀ ତାହାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ସହସା ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

Verse 59

प्रसीद जय रामेति तुष्टुवुर्मुनयो ऽखिलाः / ततो ऽस्त्राग्निस्फुरद्धूमपटलैः शकलीकृतम्

“ପ୍ରସୀଦ, ଜୟ ରାମ” ବୋଲି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ଅସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିର ଝଲମଲ ଧୂମପଟଳ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହେଲା।

Verse 60

बभूव च्छन्नमंभोधेरन्तः पुरमशैषतः / ज्वलदस्त्रानलज्वालाप रितापपराहतः

ସମୁଦ୍ର ଭିତରର ପୁରୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ସବୁଦିଗରୁ ଆବୃତ ହେଲା। ଜ୍ୱଲନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରାଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳାର ତାପରେ ତାହା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 61

अत्यरिच्यत संभ्रान्तसलिलौघ उदन्वतः / तिमिङ्गिलतिमिग्राहनक्रमत्स्याहिकच्छपाः

ସମୁଦ୍ରର ଅସ୍ଥିର ଜଳପ୍ରବାହ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଗଲା। ତିମିଙ୍ଗିଲ, ତିମିଗ୍ରାହ, ନକ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ, ଆହି ଓ କଚ୍ଛପ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 62

प्रजग्मुः परमामार्त्तिं प्राणिनः सलिलेशयाः / उत्पतन्निपतत्ताम्यन्नानासत्त्वोद्धतोर्मिभिः

ଜଳରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପରମ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ନାନା ସତ୍ତ୍ୱଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧତ ତରଙ୍ଗରେ ସେମାନେ ଉଠିପଡ଼ି, ପଡ଼ିଯାଇ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 63

प्रक्षोभं भृशमंभोधिः सहसा समुपागमत् / त्रासरासं च विपुलमंभसा प्लवता सह

ସମୁଦ୍ର ହଠାତ୍ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପ୍ରକ୍ଷୋଭିତ ହେଲା। ପ୍ଲବମାନ ଜଳ ସହିତ ଭୟ ଓ ମହାକୋଳାହଳ ମଧ୍ୟ ବିପୁଳ ହେଲା।

Verse 64

उद्वेलतामितस्तप्ताः सलिलान्तरचारिणः / ततस्तस्माच्छराज्ज्वालाः फूत्कृताशेष भीषणाः

ଚାରିଦିଗରେ ଉଦ୍ବେଳିତ ଜଳରେ ଚରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦାହତାପରେ ତପ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେଇ ଶରରୁ ଫୁତ୍କାର ସହ ସର୍ବଥା ଭୀଷଣ ଜ୍ୱାଳା ଉଦ୍ଭବିଲା।

Verse 65

निरूपितमिव व्यक्तं निश्चेरुः सर्वतो दिशम् / ततः प्रचण्डपवनैः सर्वतः परिवर्त्तितम्

ସେଇ ଜ୍ୱାଳାମାନେ ଯେନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ସର୍ବଦିଗକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ। ପରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନ ତାହାକୁ ସର୍ବତଃ ଘୁରାଇ ଉଲଟାଇଦେଲା।

Verse 66

अग्निज्वालामयं रक्तवितानाभमलक्ष्यत / प्रलयाब्धेरिवात्यर्थमस्त्राग्निव्याकुलांभसः

ଅସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଜଳରାଶି, ପ୍ରଳୟସମୁଦ୍ର ପରି ଅତ୍ୟଧିକ—ରକ୍ତବିତାନ ସଦୃଶ, ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାମୟ ଦେଖାଗଲା।

Verse 67

समुद्रिक्ततया तस्य तरङ्गास्तीरमभ्ययुः / अस्त्राग्निविद्धाकुलितजलघोषेण भूयसा

ତାହାର ଅତ୍ୟୁଦ୍ରିକ୍ତତାରେ ତରଙ୍ଗମାନେ ତୀରକୁ ଧାଇଁ ଆସିଲେ। ଅସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିରେ ବିଦ୍ଧ ଜଳର ଘୋର ଘୋଷ ଆହୁରି ବଢ଼ିଗଲା।

Verse 68

ककुभो बधिरीकुवन्नलक्ष्यत पयोनिधिः / परितो ऽस्त्रानलज्वालापरिवीतजलाविलः

ଚାରିପଟେ ଅସ୍ତ୍ରାନଳଜ୍ୱାଳାରେ ଘେରା, ଜଳକଳୁଷରେ ଆବିଳ ସେଇ ପୟୋନିଧି ଦିଗମାନଙ୍କୁ ବଧିର କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲା।

Verse 69

जगाम परमामार्त्तिं सह्यः सद्यस्तदाश्रयः / आकर्णाकृष्टकोदण्डं दृष्ट्वा रामं पयोनिधिः

ସହ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ସମୁଦ୍ର, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣିଥିବା କୋଦଣ୍ଡଧାରୀ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସତ୍ୱର ପରମ ଆର୍ତ୍ତିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 70

विषादमगमत्तीव्रं यमं दृष्ट्वेव पातकी / भयकंपितसर्वाङ्गस्ततो नदनदीपतिः

ପାପୀ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଯେପରି ତୀବ୍ର ବିଷାଦରେ ପଡ଼େ, ସେପରି ନଦନଦୀପତି ସମୁଦ୍ର ଭୟରେ ସର୍ବାଙ୍ଗ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଅତି ଶୋକାକୁଳ ହେଲା।

Verse 71

विहाय सहजं धैर्यं भीरुत्वं समुपागमत् / ततः स्वरूपमास्थाय सर्वाभरणभूषितः

ସହଜ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ସେ ଭୀରୁତ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ପରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ ହେଲା।

Verse 72

उत्तीर्यमाणः स्वजलं वरुणः प्रत्यदृश्यत / कृताञ्जलिः सार्वहस्तः प्रचेता भार्गवान्तिकम्

ନିଜ ଜଳରୁ ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ବେଳେ ବରୁଣ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ; କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ହାତରେ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଚେତା (ବରୁଣ) ଭାର୍ଗବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 73

त्वरयाभ्यायायौ शीघ्रसायकाद्भीतभीतवत् / अभ्येत्याकृष्टधनुषः स तस्य चरणाब्जयोः

ଶୀଘ୍ର ବାଣର ଭୟରେ ଭୀତଭୀତ ହୋଇ ସେ ତ୍ୱରାରେ ଧାଇଁ ଆସିଲା; ଧନୁଷ ଟାଣିଥିବା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି ତାଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 74

अब्रवीच्च भृशं भीतः संभ्रमाकुलिताक्षरम् / रक्ष मां भृगुशार्दूल कृपया शरणागतम्

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ହୋଇ, ଅସ୍ଥିର ଅକ୍ଷରରେ କହିଲା— “ହେ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଳ! କୃପାକରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ଶରଣାଗତ।”

Verse 75

अपराधमिमं राम मया कृतमजानता / स्थितो ऽस्मि तव निर्देशेशाधि किं करवाणि वै

“ହେ ରାମ! ଅଜାଣତେ ମୁଁ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛି। ମୁଁ ତୁମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଅଛି; ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”