Adhyaya 21
Varaha PuranaAdhyaya 2185 Shlokas

Adhyaya 21: The Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, the Hari–Hara Conflict, and the Establishment of Rudra’s Sacrificial Share

Dakṣayajña-vidhvaṃsaḥ, Harihara-yuddhaḥ, ca Rudrabhāga-pratiṣṭhā

Ritual-Mythology (Yajña-etiology) and Theological Reconciliation

ဝရာဟ–ပෘထဝီ သင်ကြားရေးဘောင်အတွင်း၌ ပရဇာပတိ ဘြဟ္မာသည် သတ္တဝါများကို စတင်ဖန်ဆင်းရာတွင် အခက်အခဲတွေ့သဖြင့် ဒေါသမှ ရုဒြ ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု ဆိုသည်။ ရုဒြသည် ဂေါရီနှင့် လက်ထပ်ပြီး၊ တပဿာ မလုံလောက်သေးဘဲ ဖန်ဆင်းရန် တိုက်တွန်းခံရသဖြင့် ကောသမစ်ရေများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်၍ နေထိုင်သည်။ ထို့နောက် ဘြဟ္မာသည် ဒက္ခစမှ စတင်သော စိတ်မှပေါက် ပရဇာပတိ ၇ ပါးကို ဖန်ဆင်းသည်။ ဒက္ခစသည် ဘြဟ္မာ၏ သားများကို ရ္တဝိဇ် အဖြစ်ထားကာ မဟာယဇ္ဉ ပြုလုပ်သည်။ ရှည်လျားသော တပဿာပြီးနောက် ရုဒြက ယဇ္ဉတွင် မိမိ၏ အလှူဝေစု မပါကြောင်း ကြားသိ၍ ဒေါသထွက်ကာ ကြမ်းတမ်းသော သတ္တဝါများကို ဖန်တီးပြီး ပွဲသို့ ချီတက်လာသည်; ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုက ဟရီ–ဟရ (ဝိષ્ણု–ရှီဝ) စစ်ပွဲရှည်ကြာသို့ တိုးတက်ပြီး နောက်ဆုံး ဘြဟ္မာက တားဆီးသည်။ အဆုံးသတ်တွင် ရုဒြအား ယဇ္ဉ၏ အမြင့်ဆုံးဝေစု ပေးအပ်ကာ စည်းကမ်းပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီး ပသုပတိ အဖြစ် ရုဒြ၏ အထောက်အထားကို တည်မြဲစေကာ ဂေါရီနှင့်အတူ ကိုင်လာသ၌ နေရာချထားမှုကို အတည်ပြုသည်—ပෘထဝီ၏ ကောင်းကျိုးအတွက် ပူဇော်ပွဲတော်ညီမျှမှုနှင့် ကောသမစ်တည်ငြိမ်မှုကို ရှင်းပြသော ကထာဖြစ်သည်။

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

Dakṣayajña (sacrificial polity and entitlement to bhāga)Rudra’s emergence from kopa (cosmogonic affect and divine function)Tapas as prerequisite for sṛṣṭi (austerity–creation linkage)Rudrasarga (category of beings produced through Rudra’s agency)Harihara reconciliation (conflict resolution and theological integration)Rudrabhāga as ‘jyeṣṭhabhāga’ (Vedic legitimation of ritual share)Paśupati and Pāśupata-dīkṣā (identity, initiation, and authority over beings)Ritual disruption and restoration (yajña as ecological-cosmic regulator)

Shlokas in Adhyaya 21

Verse 1

महातपा उवाच । पूर्वं प्रजापतिर्देवः सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । चिन्तयामास धर्मात्मा यदा ता नाध्यगच्छत ॥ २१.२ ॥

မဟာတပာက ပြောသည်။ ယခင်က မျိုးစုံသော သတ္တဝါများကို ဖန်ဆင်းလိုသော ဒေဝပရာဇာပတိသည် ၎င်းတို့ကို မဖန်တီးနိုင်သေးသောအခါ၊ တရားသဘောရှိသူသည် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း စဉ်းစားတော်မူ하였다။

Verse 2

तदाऽस्य कोपात्संजज्ञे स च रुद्रः प्रतापवान् । रोदनात्तस्य रुद्रत्वं संजातं परमेष्ठिनः ॥ २१.३ ॥

ထိုအခါ သူ၏ ဒေါသမှ အင်အားတောက်ပသော ရုဒ္ဒရ ပေါ်ပေါက်လာ하였다။ သူ၏ ငိုကြွေးခြင်း (ရောဒန) ကြောင့် ပရမေဋ္ဌင် (အမြင့်ဆုံး မူလဖန်ဆင်းရှင်) ထံမှ ထုတ်ပေါ်လာသော သူ့အတွက် “ရုဒ္ဒရ” ဟူသော အမည်နှင့် အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 3

तस्य ब्रह्मा शुभां कन्यां भार्यार्थं मूर्त्तिसम्भवाम् । गौरी नाम्ना स्वयं देवी भारती तां ददौ पिता ॥ २१.४ ॥

သူ့အတွက် ဘြဟ္မာသည် မူရ္တိမှ မွေးဖွားသော သီလသန့်ရှင်းသည့် သမီးတော်ကို ဇနီးအဖြစ် ပေးတော်မူ하였다။ “ဂေါရီ” ဟု အမည်ရသော ဒေဝီကို သူမ၏ အဖေ ဘာရတီက ပေးအပ်ခဲ့သည်။

Verse 4

रुद्रायामितदेहाय स्वयं ब्रह्मा प्रजापतिः । स तां लब्ध्वा वरारोहां मुदा परमया युतः ॥ २१.५ ॥

အတိုင်းအတာမရှိသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသည့် ရုဒ္ဒရထံသို့ ပရာဇာပတိ ဘြဟ္မာ ကိုယ်တိုင်က သူမကို ပေးတော်မူ하였다။ အင်္ဂါရပ်မြင့်မြတ်၍ လှပသည့် သူမကို ရရှိပြီးနောက်၊ သူသည် အမြင့်ဆုံးသော ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်ခဲ့သည်။

Verse 5

सर्गकालेषु तं ब्रह्मा तपसा प्रत्युवाच ह । रुद्र प्रजाः सृजस्वेति पौनःपुन्येन चोदितः । असमर्थोऽहमिति जले निमज्जत महाबलः ॥ २१.६ ॥

ဖန်ဆင်းကာလများတွင် ဗြဟ္မာသည် တပဿာ၏ အာနုဘော်ဖြင့် ထိုသူအား မိန့်ကြား하였다။ «ရုဒ္ရ၊ သတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းလော့» ဟု ထပ်ခါတလဲလဲ တိုက်တွန်းရာ မဟာဗလရှိသူက «အကျွန်ုပ် မတတ်နိုင်ပါ» ဟုဆိုကာ ရေထဲသို့ မြုပ်ဝင်သွား하였다။

Verse 6

तपोऽर्थित्वं तपोहीनः स्रष्टुं शक्नोति न प्रजाः । एवं चिन्त्य जले मग्नस्ततो रुद्रः प्रतापवान् ॥ २१.७ ॥

တပဿာမရှိသူသည် တပဿာ၏ အကျိုးကို လိုလားသော်လည်း သတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း မရှိ။ ထိုသို့ စဉ်းစားကာ တန်ခိုးကြီးသော ရုဒ္ရသည် ရေထဲ၌ မြုပ်ဝင်သွား하였다။

Verse 7

तस्मिन् निमग्ने देवेशे तां ब्रह्मा कन्यकां पुनः । अन्तःशरीरगां कृत्वा गौरीं परमशोभनाम् ॥ २१.८ ॥

ဒေဝတို့၏ အရှင်သည် ထိုအခြေအနေ၌ မြုပ်နှံသွားသောအခါ ဗြဟ္မာသည် ထိုကညာကို ထပ်မံ၍ သူ၏ ကိုယ်အတွင်းသို့ ဝင်စေကာ အလွန်တောက်ပသော ဂေါရီအဖြစ် ပြုလုပ်하였다။

Verse 8

पुनः सिसृक्षुर्भगवानसृजत् सप्त मानसान् । दक्षं च तेषामारभ्य प्रजाः सम्यग्व्यवर्धिताः ॥ २१.९ ॥

ထို့နောက် ထပ်မံဖန်ဆင်းလိုသော ဘဂဝန်သည် စိတ်မှပေါက်ဖွားသော အတ္တဝါ ခုနစ်ပါးကို ဖန်ဆင်း하였다။ ထိုတို့အနက် ဒက္ရှကို အစပြု၍ သတ္တဝါအမျိုးအနွယ်တို့သည် သင့်တင့်သလို အစဉ်အလာတကျ တိုးပွားလာ하였다။

Verse 9

तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा ॥ २१.१० ॥

ထိုနေရာ၌ အင်ဒြာနှင့်တကွ ဒေဝအားလုံးကို ဒက္ရှာယဏီ၏ သားများဟု ဆိုထားသည်။ အဋ္ဌဝသုတို့၊ ရုဒ္ရတို့၊ အာဒိတျတို့နှင့် မရုတ်တို့လည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်သည်။

Verse 10

सा अपि दक्षाय सुष्रोणी गौरी दत्ताथ ब्रह्मणा । दुहितृत्वे पुरा या हि रुद्रेणोढा महात्मना ॥ २१.११ ॥

ထိုမိန်းမလည်း—ခါးလှသော ဂေါရီ—ကို ဗြဟ္မာက ဒက္ခအား သမီးအဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ယခင်က သမီးအဖြစ်ရှိစဉ် မဟာစိတ်ရှိသော ရုဒြနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သူပင် ဖြစ်သည်။

Verse 11

सा च दाक्षायणी देवी पुनर्भूता नृपोत्तम । ततो दक्षः प्रहृष्टात्मा दौहित्रान् स्वान् स वृद्धिकृत् । दृष्ट्वा यज्ञम् अथारेभे प्रीणनाय प्रजापतिः ॥ २१.१२ ॥

ထိုဒေဝီ ဒက္ခာယဏီသည် ထပ်မံမွေးဖွားလာ၏၊ အို မင်းမြတ်။ ထို့နောက် ဒက္ခသည် စိတ်ပျော်ရွှင်၍ မိမိ၏ မြေးများကို မြင်ကာ သူတို့၏ တိုးပွားမှုကို မြှင့်တင်သူဖြစ်လျက်၊ ပရာဇာပတိအဖြစ် အားလုံးကို ကျေနပ်စေရန် ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို စတင်하였다။

Verse 12

तत्र ब्रह्मसुताः सर्वे मरीच्यादय एव च । चक्रुरार्त्त्विज्यकं कर्म स्वे स्वे मार्गे व्यवस्थिताः ॥ २१.१३ ॥

ထိုနေရာ၌ ဗြဟ္မာ၏ သားတော်များအားလုံး—မရီချိ စသည့်သူတို့—သည် မိမိမိမိ၏ လမ်းစဉ်နှင့် စည်းကမ်းအတိုင်း တည်ရှိကာ ရ္တဗိဇ် (ṛtvij) အဖြစ် ယဇ်ပူဇော်ရေးရာ တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ကြ하였다။

Verse 13

ब्रह्मा स्वयं मरीच्यस्तु बभूव अन्ये तथापरे । अत्रिस्तु यज्ञकर्मस्थ आग्नीध्रस्त्वङ्गिरा भवत् ॥ २१.१४ ॥

ဗြဟ္မာကိုယ်တိုင်လည်း ရှိတော်မူ၏။ မရီချိနှင့် အခြားအထင်ကရသူများလည်း ထိုနည်းတူပင်။ အတြိသည် ယဇ်ကర్మ၌ ပါဝင်ဆောင်ရွက်၍ အင်္ဂိရသသည် အာဂ္နီဓြ (Āgnīdhra) အဖြစ် တာဝန်ယူ하였다။

Verse 14

होता पुलस्त्यस्त्वभवदुद्गाता पुलहोऽभवत् । क्रतौ क्रतुस् तु प्रस्तोता तदा यज्ञे महातपाः ॥ २१.१५ ॥

ပုလස්တျသည် ဟောတೃ (Hotṛ) အဖြစ် မန္တရားဖိတ်ခေါ်သူ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ပုလဟသည် ဥဒ္ဂာတೃ (Udgātṛ) အဖြစ် သီချင်းဆိုင်ရာ စာမဝေဒကို သီဆိုသူ ဖြစ်하였다။ ထိုယဇ်ပွဲ၌ ကရတုသည် ပရස්တိုတೃ (Prastotṛ) အဖြစ် ရှေ့ဆောင်သီဆိုသူ ဖြစ်ကာ၊ မဟာတပသီတို့က ပွဲကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ကြ하였다။

Verse 15

प्रतिहर्ता प्रचेतास्तु तस्मिन् क्रतुवरे बभौ । सुब्रह्मण्यो वसिष्ठस्तु सनकाद्याः सभासदः । तत्र याज्यः स्वयं ब्रह्मा स च इज्यस्तु पूज्यते ॥ २१.१६ ॥

ထိုမြတ်သော ယဇ္ဉပူဇာ၌ ပရချေတစ် သည် ခေါ်ဆော်သံကို ပြန်လည်တုံ့ပြန်သော အမှုဆောင်ပူဇာဆရာအဖြစ် ပေါ်ထွန်း하였다။ ဝသိဋ္ဌ သည် သုဗြဟ္မဏျ ပူဇာဆရာဖြစ်ပြီး သနက စသည့်သူတို့သည် အစည်းအဝေးဝင်များအဖြစ် ရှိနေ하였다။ ထိုနေရာ၌ ဗြဟ္မာ ကိုယ်တိုင်သည် ဟဝိစ် ပူဇာအပ်ရမည့် ဒေဝတာဖြစ်၍ ပူဇာခံထိုက်သူအဖြစ် သင့်တော်စွာ ဂုဏ်ပြုခံရသည်။

Verse 16

पूज्या दक्षस्य दौहित्रा रुद्रादित्या ङ्गिरादयः । प्रत्यक्शपितरस्ते हि तैः प्रीतैः प्रीयते जगत् ॥ २१.१७ ॥

ဒက္ရှ၏ မြေးများဖြစ်သော ရုဒြာများ၊ အာဒိတျယများ၊ အင်္ဂိရသများနှင့် အခြားသူတို့သည် ဂုဏ်ပြုထိုက်သူများဖြစ်သည်။ သူတို့သည် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်သော ပိတೃများ၊ မူလဘိုးဘွားများဖြစ်ကြ၍ သူတို့ ပျော်ရွှင်နှစ်သက်လျှင် ကမ္ဘာလောကလည်း ထိုကြောင့် ပျော်မြူးရသည်။

Verse 17

तत्र भागार्थिनो देवा आदित्या वसवस्तथा । विश्वेदेवाः सपितरो गन्धर्वाद्या मरुद्गणाः ॥ २१.१८ ॥

ထိုနေရာ၌ မိမိတို့၏ ယဇ္ဉအပိုင်းအခွဲကို ရယူလိုသော ဒေဝများ—အာဒိတျယများနှင့် ဝသုများ၊ ဝိශ්ဝေဒေဝများနှင့် ပိတೃများ၊ ထို့ပြင် ဂန္ဓဗ္ဗများနှင့် အခြားသတ္တဝါများ၊ မရုတ်အဖွဲ့များပါ စုဝေးလာကြသည်။

Verse 18

जग्रिहुर्यज्ञभागान् स्वान् यावत् ते हविषोर्पितान् । तावत्कालं जलात् सद्य उत्तस्थौ ब्रह्मणः पुनः ॥ २१.१९ ॥

ဟဝိစ်များကို ပူဇာအပ်နေသမျှကာလပတ်လုံး သူတို့သည် မိမိတို့၏ ယဇ္ဉအပိုင်းအခွဲများကို လက်ခံရရှိ하였다။ ထိုကာလအတွင်း ဗြဟ္မာသည် ရေထဲမှ ချက်ချင်း ပြန်လည်ထွက်ပေါ်လာ하였다။

Verse 19

रुद्रः कोपोद्भवो यस्तु पूर्वं मग्नो महाजले । स सहस्रार्कसंकाशो निष्चक्राम जलात् ततः ॥ २१.२० ॥

အမျက်မှ ပေါက်ဖွားလာသော ရုဒြာသည် ယခင်က မဟာရေပြင်ကြီးထဲ၌ နစ်မြုပ်နေ하였다။ ထို့နောက် အာရုံတစ်ထောင်ကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်၍ ရေထဲမှ ထွက်ပေါ်လာ하였다။

Verse 20

सर्वज्ञाणमयो देवः सर्वदेवमयोऽमलः । प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य जगतस्तपसा बभौ ॥ २१.२१ ॥

သဗ္ဗဇ္ဈာဏမယ ဒေဝသည် ဗဟုဒေဝတို့၏ အနှစ်သာရဖြစ်၍ အညစ်အကြေးကင်းစင်သည်။ တပသ အင်အားကြောင့် တောက်ပထွန်းလင်းကာ ကမ္ဘာလောကအားလုံးကို တိုက်ရိုက်မြင်တော်မူ၏။

Verse 21

तस्मिंस्तु काले पञ्चानां जातः सर्गो नरोत्तम । दिव्यानां पृथिवीस्थानां चतुर्णामरजातिनाम् ॥ २१.२२ ॥

ထိုအခါ၌၊ လူတို့အထက်မြတ်သူရေ၊ စೃဂ (sarga) ဟူသော ဖန်ဆင်းခြင်း အမျိုးငါးပါး ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အဲဒါမှာ ဒေဝတော်တို့၊ မြေပြင်၌ နေထိုင်သူတို့၊ နှင့် «အရ» အမျိုးအစား/ဝంశ၌ ပါဝင်သော အုပ်စုလေးပါးတို့ ဖြစ်သည်။

Verse 22

रौद्रसर्गस्य सम्भूतिस्तदा सद्योऽपि जायते । इदानीं रुद्रसर्गं त्वं शृणु पार्थिवसत्तम ॥ २१.२३ ॥

ထိုအခါ၌ ရော်ဒြ-စೃဂ (Raudra-sarga) ၏ ပေါ်ပေါက်ခြင်းသည် ချက်ချင်းပင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ယခုတော့ မြေပြင်ဘုရင်တို့အထက်မြတ်သူရေ၊ ရုဒြ-စೃဂ (Rudra-sarga) အကြောင်းကို နားထောင်လော့။

Verse 23

दशवर्षसहस्राणि तपश्चीर्त्वा महज्जले । प्रतिबुद्धो यदा रुद्रस्तदा चोर्वीं सकाननाम् । दृष्ट्वा सस्यवतीं रम्यां मनुष्यपशुसंकुलाम् ॥ २१.२४ ॥

ရေကြီးအတွင်း၌ တပသကို နှစ်တစ်သောင်း ကျင့်ပြီးနောက်၊ ရုဒြ (Rudra) နိုးထလာသောအခါ၊ သစ်တောများပါသော မြေကြီးကို မြင်တော်မူသည်။ ထိုမြေကြီးသည် စိုက်ပျိုးသီးနှံများဖြင့် စိမ်းလန်းလှပ၍ လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။

Verse 24

शुश्राव च तदा शब्दानृत्विजां दक्षसद्मनि । आश्रमे यज्ञिनां चोच्चैर्योगस्थैरिति कीर्तितम् ॥ २१.२५ ॥

ထို့နောက် ရုဒြသည် ဒက္ခ (Dakṣa) ၏ အိမ်တော်အတွင်း၌ ယဇ్ఞကို ဆောင်ရွက်သော ဥတ္တိဇ် (ṛtvij) များ၏ အသံများကို ကြားရသည်။ ထို့ပြင် ယဇ्ञပြုသူတို့၏ အာရှရမ်၌လည်း ယောဂသမာဓိ၌ တည်သူတို့က အမြင့်အသံဖြင့် ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆို၏။

Verse 25

ततः श्रुत्वा महातेजाः सर्वज्ञः परमेश्वरः । चुकोप सुभृशं देवो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २१.२६ ॥

ထိုစကားတို့ကို ကြားပြီးနောက် အလင်းတန်ခိုးကြီးသော အရာအားလုံးကို သိမြင်သော အမြင့်ဆုံးသခင်သည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်၍ ဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။

Verse 26

अहं पूर्वं तु कविना सृष्टः सर्वात्मना विभुः । प्रजाः सृजस्वेति तदा वाक्यमेतत् तथोक्तवान् ॥ २१.२७ ॥

«အရင်က ငါ—အရာအားလုံးကို လွှမ်းမိုးသော အရှင်—ကို ကဗိ (ဖန်ဆင်းရှင်) သည် မိမိ၏ အလုံးစုံသော အတ္တဖြင့် ဖန်ဆင်းခဲ့၏။ ထိုအခါ ဤညွှန်ကြားချက်ကို မိန့်တော်မူသည်—‘အသက်ရှိသတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းလော့’»။

Verse 27

इदानीं केन तत्कर्म कृतं सृष्ट्यादिवर्णनम् । एवमुक्त्वा भृशं कोपान्ननाद परमेश्वरः ॥ २१.२८ ॥

«ယခုအခါ ထိုလုပ်ရပ်—ဖန်ဆင်းခြင်း၏ အစနှင့် အကြောင်းအရာကို ဖော်ပြသော ဤကိစ္စ—ကို မည်သူက ပြုလုပ်ခဲ့သနည်း» ဟုဆိုပြီး အမြင့်ဆုံးသခင်သည် ဒေါသပြင်းထန်စွာဖြင့် ဟိန်းဟောက်၏။

Verse 28

तस्य नानदतो ज्वालाः श्रोत्रेभ्यो निर्ययुस्तदा । तत्र भूतानि वेतालाः उच्छ्रुष्माः प्रेतपूतनाः ॥ २१.२९ ॥

သူဟိန်းဟောက်သည့်အခါ နားနှစ်ဖက်မှ မီးလျှံများ ပေါက်ကွဲထွက်လာ၏။ ထိုနေရာတွင် ဘူတ၊ ဝေတාල နှင့်အတူ ဥစ္ဆရုရှ္မာ၊ ပရေတ၊ ပူတနာ စသည့် သတ္တဝါများ ပေါ်ထွန်းလာ၏။

Verse 29

कूष्माण्डा यातुधानाश्च सर्वे प्रज्वलिताननाः । उत्तस्थुः कोटिशस्तत्र नानाप्रहरणावृताः ॥ २१.३० ॥

ထိုနေရာတွင် ကုෂ္မာဏ္ဍ နှင့် ယာတုဓာန တို့အားလုံးသည် မျက်နှာများ မီးတောက်လောင်ကျွမ်းလျက် ကုဋိသန်းပေါင်းများစွာ ထ၍ အမျိုးမျိုးသော လက်နက်များကို ကိုင်ဆောင်ထားကြ၏။

Verse 30

ते दृिष्ट्वा भूतसङ्घाता विविधायुधपाणयः । ससर्ज वेदविद्याङ्गं रथं परमशोभनम् ॥ २१.३१ ॥

လက်နက်မျိုးစုံကိုင်ဆောင်ထားသော သတ္တဝါအစုအဝေးကြီးကို မြင်ပြီးနောက်၊ သူသည် ဝေဒဗိဒ္ယာနှင့် ၎င်း၏ အင်္ဂဗေဒများဖြင့် ပြည့်စုံသည့် အလွန်တင့်တယ်သော ရထားတစ်စီးကို ဖန်ဆင်း하였다။

Verse 31

तस्मिन्नृगादयस्त्वश्वास्त्रितत्त्वं च त्रिवेणुकम् । त्रिपूजकं त्रिषवणं धर्माक्षं मारुतध्वनिम् ॥ २१.३२ ॥

ထိုနေရာ၌ «ဋ္ဌဂ» စသည့် အမည်များနှင့် အခြားအရာများ၊ «အရှ္ဝာသ္တြိ»၊ «တရိတတ္တဝ» (သုံးသဘောတရား)၊ «တရိဝေဏုက» (သုံးစီးဆင်း)၊ «တရိပူဇက» (သုံးမျိုးပူဇော်ခြင်း)၊ «တရိသဝန» (တစ်နေ့သုံးကြိမ်)၊ «ဓမ္မာက္ၡ» နှင့် «မာရုတဓွနိ» (လေသံ) တို့ကို တွေ့ရသည်။

Verse 32

अहोरात्रे पताके द्वे धर्माधर्मे तु दण्डके । शकटं सर्वविद्याश्च स्वयं ब्रह्मादिसारथिः ॥ २१.३३ ॥

နေ့နှင့်ညသည် အလံနှစ်စင်း ဖြစ်၍၊ ဓမ္မနှင့် အဓမ္မသည် တိုင်နှစ်တိုင် ဖြစ်သည်။ ရထားခန္ဓာသည် ဗိဒ္ယာအမျိုးမျိုးအားလုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရထားမောင်းသူမှာ ဘြဟ္မာနှင့် အခြား ပထမဦးဆုံးသော သတ္တဝါများ ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 33

गायत्री च धनुस्तस्य ओङ्कारो गुण एव च । स्वराः सप्त शरास्तस्य देवदेवस्य सुव्रत ॥ २१.३४ ॥

ဂါယတြီသည် သူ၏ လေးဖြစ်၍၊ အိုံကာရ (Oṃ) သည် လေးကြိုးပင် ဖြစ်သည်။ သံစဉ် ခုနစ်သံ (သတ္တသ్వర) သည် ဒေဝဒေဝ၏ မြားများ ဖြစ်ကြသည်—အို သုဝြတ။

Verse 34

एवं कृत्वा स सामग्रीं देवदेवः प्रतापवान् । जगाम दक्षयज्ञाय कोपाद् रुद्रः प्रतापवान् ॥ २१.३५ ॥

ဤသို့ လိုအပ်သော စုံလင်သည့် ပစ္စည်းများကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက်၊ အာနုဘော်ကြီးသော ဒေဝဒေဝ—တေဇောဓာတ်ပြည့်ဝသည့် ရုဒြ—သည် ဒက္ခ၏ ယဇ္ဉပွဲသို့ ဒေါသကြောင့် ထွက်ခွာသွား하였다။

Verse 35

गच्छतस्तस्य देवस्य अम्बराङ्गिरसं नयत् । ऋत्विजां मन्त्रनिचयो नष्टो रुद्रागमे तदा ॥ २१.३६ ॥

ထိုနတ်ဘုရားသည် ခရီးဆက်သွားစဉ် အမ္ဗရာင်္ဂိရသကို အတူခေါ်ဆောင်သွား၏။ ထိုအခါ ရုဒြာဂမ၌ ပူဇော်ပွဲဆောင်ရွက်သော ရ္ဋ္ဝိဇတို့၏ မန္တရစုစည်းမှု ပျောက်ကွယ်သွား하였다။

Verse 36

विपरीतमिदं दृष्ट्वा तदा सर्वे च ऋत्विजः । ऊचुः संनह्यतां देवा महद् वो भयमागतम् ॥ २१.३७ ॥

ဤအရာသည် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း မဟုတ်ဘဲ ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေသည်ကို မြင်ကြသဖြင့်၊ ထိုအခါ ရ္ဋ္ဝိဇအားလုံးက “အို နတ်တို့၊ လက်နက်တပ်ဆင်ကြလော့; သင်တို့ထံသို့ ကြီးမားသော အန္တရာယ် ရောက်လာပြီ” ဟု ဆိုကြ၏။

Verse 37

कश्चिदायाति बलवानसुरो ब्रह्मनिर्मितः । यज्ञभागार्थमेतस्मिन् क्रतौ परमदुर्लभम् ॥ २१.३८ ॥

ဗြဟ္မာက ဖန်ဆင်းထားသည်ဟု ဆိုကြသော အင်အားကြီး အသူရတစ်ဦးသည် လာရောက်နေပြီး၊ ဤယဇ္ဉပွဲ၌ ရယူရန် အလွန်ခက်ခဲသော ယဇ္ဉအပိုင်း (ယဇ္ဉဘားဂ) ကို တောင်းဆိုလျက်ရှိ၏။

Verse 38

एवमुक्तास्ततो देवाः ऊचुर्मातामहं तदा । दक्ष तात किमत्रास्मत्कार्यं ब्रूहि विवक्षितम् ॥ २१.३९ ॥

ဤသို့ ပြောကြားခံရပြီးနောက် နတ်တို့သည် ထိုအခါ “မဟာပိတု” (အဘိုး) ထံသို့ ပြောကြ၏—“ဒက္ခ၊ ချစ်ခင်ရသော အဖေ၊ ဤနေရာ၌ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ဘာတာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ရမည်နည်း။ ရည်ရွယ်ထားသည်ကို ပြောပြပါ။”

Verse 39

दक्ष उवाच । गृह्यन्तां द्रुतमस्त्राणि संग्रामोऽत्र विधीयताम् । एवमुक्ते तदा देवैर्विविधायुधधारिभिः । रुद्रस्यानुचरैः सार्धं महद्युद्धं प्रवर्तितम् ॥ २१.४० ॥

ဒက္ခက ပြောသည်—“လက်နက်များကို မြန်မြန်ယူကြလော့; ဤနေရာ၌ စစ်ပွဲကို စတင်စေကြလော့।” ဤသို့ဆိုပြီးနောက် အမျိုးမျိုးသော လက်နက်ကိုင်ထားသော နတ်တို့နှင့် ရုဒြ၏ အနုချာရ (အဖော်အပါ) တို့အတူ ကြီးမားသော တိုက်ပွဲ စတင်ဖြစ်ပွား하였다။

Verse 40

तत्र वेतालभूतानि कूष्माण्डा ग्रहपूतनाः । युयुधुर्लोकपालैश्च नानाशस्त्रधराणि च ॥ २१.४१ ॥

ထိုနေရာ၌ ဝေတාලာကဲ့သို့သော ဝိညာဉ်များ၊ ကုဿမာဏ္ဍာများနှင့် ဂြဟ-ပူတနာများ တိုက်ခိုက်ကြ၍၊ လောကပါလများနှင့်လည်း အမျိုးမျိုးသော လက်နက်များကိုင်ဆောင်ကာ စစ်ဆင်နွှဲကြသည်။

Verse 41

देवा रौद्राणि भूतानि निरसन्तो यमालयम् । चिक्षिपुः सायकान् घोरान् असिंश्च सपरश्वधान् ॥ २१.४२ ॥

နတ်တို့သည် ကြမ်းတမ်းသော ဘူတများကို နှင်ထုတ်ကာ ယမ၏ အာလယသို့ တိုးဝင်ကြပြီး၊ ကြောက်မက်ဖွယ် မြားများကို ပစ်လွှတ်ကာ ဓားနှင့် ပုဆိန်တို့ကိုလည်း ကိုင်ဆောင်ကြသည်။

Verse 42

भूतान्यपि मृधे घोराण्युल्मुकैरस्थिभिः शरैः । जग्मुर्देवान्मृधे रोषाद्रुद्रस्य पुरतो बलात् ॥ २१.४३ ॥

ထိုကြမ်းတမ်းသော စစ်ပွဲ၌ပင် ကြောက်မက်ဖွယ် ဘူတများသည် မီးတုတ်များ၊ အရိုးများနှင့် မြားများကို ပစ်လွှတ်ကာ နတ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ရန် တိုးဝင်လာကြသည်။ ဒေါသကြောင့် ရုဒြ၏ ရှေ့တန်းတွင် အင်အားဖြင့် တင်းတင်းကျပ်ကျပ် တိုးတက်လာကြသည်။

Verse 43

ततस्तस्मिन् महारौद्रे संग्रामे भीमरूपिणि । रुद्रो भगस्य नेत्रे तु बिभेदैकॆषुणा मृधे ॥ २१.४४ ॥

ထို့နောက် အလွန်ကြမ်းတမ်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဍာန်ရှိသော စစ်ပွဲကြီး၌ ရုဒြသည် တိုက်ပွဲအတွင်း ဘဂ၏ မျက်စိကို မြားတစ်စင်းတည်းဖြင့် ထိုးဖောက်ဖျက်ဆီး하였다။

Verse 44

रुद्रस्य शरपातेन नष्टनेत्रं भगं तदा । दृष्ट्वास्य क्रोधात् तेजस्वी पूषा रुद्रमयोद्धयत् ॥ २१.४५ ॥

ထိုအခါ ရုဒြ၏ မြားမိုးကြောင့် ဘဂ၏ မျက်စိ ပျက်စီးသွားသည်။ ဤအရာကို မြင်သော အလင်းတောက်ပသည့် ပူෂန်သည် ဒေါသဖြင့် ရုဒြနှင့် တိုက်ခိုက်하였다။

Verse 45

सृजन्तमिषुजालानि पूषणं तु महामृधे । दृष्ट्वा रुद्रोऽस्य दन्तांस्तु चकर्ष परवीरहा ॥ २१.४६ ॥

မဟာစစ်ပွဲတွင် ပူရှန်သည် မြားအစုအဝေးများကို ပစ်လွှတ်နေသည်ကို မြင်၍ ရုဒြာ—ရန်သူဗိုလ်ချုပ်များကို သတ်နိုင်သူ—က သူ၏ သွားများကို ဆွဲထုတ်လိုက်သည်။

Verse 46

तस्य दन्तांस्तदा दृष्ट्वा पूष्णो रुद्रेण पातितान् । दुद्रुवुः वसवो दिक्षु रुद्रास्त्वेकादश द्रुतम् ॥ २१.४७ ॥

ထိုအခါ ရုဒြာက ပူရှန်၏ သွားများကို ချိုးကျသွားစေသည်ကို မြင်သဖြင့် ဝသုတို့သည် အရပ်အနှံ့သို့ ထွက်ပြေးကြပြီး ရုဒြာတစ်ဆယ့်တစ်ပါးလည်း လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြေးကြသည်။

Verse 47

तान् भग्नान् सहसा दिक्षु दृष्ट्वा विष्णुः प्रतापवान् । आदित्यावरजो वाक्यमुवाच स्वबलं तदा ॥ २१.४८ ॥

သူတို့သည် အရပ်အနှံ့သို့ ရုတ်တရက် ပျက်စီးကာ ထွက်ပြေးသွားသည်ကို မြင်၍ အင်အားကြီးသော ဗိဿနု—အဒိတိ၏ နောက်မွေးသား—က ထိုအခါ မိမိတပ်ဖွဲ့ကို အမိန့်တစ်ရပ်ဖြင့် မိန့်ကြား하였다။

Verse 48

क्व यात पौरुषं त्यक्त्वा दर्पं माहात्म्यमेव च । व्यवसायं कुलं भूतिṃ कथं न स्मर्यते द्रुतम् ॥ २१.४९ ॥

ယောက်ျားသတ္တိရှိသော ကြိုးပမ်းမှု၊ ဂုဏ်မာန်နှင့် ကိုယ့်အာနုභာဝကိုပင် စွန့်ပစ်ပြီး ဘယ်သို့ သွားကြသနည်း။ မိမိ၏ ကြံစည်လုပ်ဆောင်မှု၊ မျိုးရိုးနှင့် စည်းစိမ်ကို အဘယ်ကြောင့် ချက်ချင်း မမှတ်မိကြသနည်း။

Verse 49

परमेष्ठिगुणैर्युक्तो लघुवद्भीतितः पुरा । नमस्कं कुरुते मोघं पृथिव्यां पद्मजः स्वयम् ॥ २१.५० ॥

ယခင်က ပရမေဋ္ဌင်၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း ပဒ္မဇ (ဗြဟ္မာ) ကိုယ်တိုင်သည် အရေးမကြီးသူကဲ့သို့ ကြောက်ရွံ့၍ မြေပြင်ပေါ်တွင် အကျိုးမဲ့စွာ ဦးညွှတ်နမಸ್ಕာ ပြုခဲ့သည်။

Verse 50

एवमुक्त्वा गरुत्मन्तमारुरोह हरिस्तदा । शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासाः जनार्दनः ॥ २१.५१ ॥

ဤသို့ မိန့်တော်မူပြီးနောက် ဟရိသည် ထိုအခါ ဂရုတ್ಮန်ပေါ်သို့ တက်စီးတော်မူ၏။ အဝါရောင်ဝတ်ရုံဝတ်ဆင်၍ လက်၌ သင်္ခ၊ စက္ကရ၊ ဂဒါ ကိုင်ဆောင်သော ဇနာရ္ဒန ဖြစ်တော်မူ၏။

Verse 51

ततो हरिहरं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । रुद्रः पाशुपतास्त्रेण विव्याध हरिमोजसा । हरिर्नारायणास्त्रेण रुद्रं विव्याध कोपवान् ॥ २१.५२ ॥

ထို့နောက် ဟရိနှင့် ဟရ တို့အကြား ရင်တုန်ဖွယ် စစ်ပွဲ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ ရုဒြသည် ပာရှုပတ အာယုဓဖြင့် အင်အားကြီးစွာ ဟရိကို ထိုးဖောက်၏။ ဟရိသည် ဒေါသထွက်၍ နာရာယဏ အာယုဓဖြင့် ရုဒြကို ထိုးဖောက်၏။

Verse 52

नारायणं पाशुपतमुभेऽस्त्रे व्योम्नि रोषिते । युयुधाते भृशं दिव्यं परस्परजिघांसया । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तयोर्युद्धमभूत् तदा ॥ २१.५३ ॥

ထို့နောက် ကောင်းကင်၌ နာရာယဏနှင့် ပာရှုပတ ဟူသော နတ်ဘုရားဆိုင်ရာ အာယုဓ နှစ်ပါးသည် ဒေါသထွက်ကာ တစ်ပါးကိုတစ်ပါး ဖျက်ဆီးလိုစိတ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်ကြ၏။ ထိုအခါ သူတို့၏ စစ်ပွဲသည် နတ်နှစ် တစ်ထောင်ကြာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွား၏။

Verse 53

तत्रैकं मुकुटोद्बद्धं मूर्द्धन्यं जटजालकम् । एकं प्रध्मापयच्छङ्खमन्यड्डुमरुकं शुभम् ॥ २१.५४ ॥

ထိုနေရာ၌ ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ပါးသည် ခေါင်းထိပ်၌ မကူဋဖြင့် ချည်တင်ထားသော ဇဋာအစုကို ဆောင်၏။ တစ်ပါးသည် သင်္ခကို ဖူးမှုတ်၏။ အခြားတစ်ပါးသည် မင်္ဂလာရှိသော ḍamaru ဒမရု တူရိယာကို ကိုင်ဆောင်၏။

Verse 54

एकं खङ्गकरं तत्र तथान्यं दण्डधारिणम् । एकं कौस्तुभदीप्ताङ्गमन्यं भूतिविभूषितम् ॥ २१.५५ ॥

ထိုနေရာ၌ ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ပါးသည် ဓားကို ကိုင်ဆောင်၏။ ထို့အတူ အခြားတစ်ပါးသည် တံတောင် (ဒဏ္ဍ) ကို ကိုင်ဆောင်၏။ တစ်ပါးသည် ကೌஸ္တုဘ မဏိ၏ တောက်ပမှုကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာ လင်းလက်၏။ အခြားတစ်ပါးသည် သန့်ရှင်းသော ပြာ (ဘူတိ) ဖြင့် အလှဆင်ထား၏။

Verse 55

एकं गदां भ्रामयति द्वितीयं दण्डमेव च । एकं शोभति कण्ठस्थैर्मणिभिस्त्वस्थिभिः परम् । एकं पीताम्बरं तत्र द्वितीयं सर्पमेखलम् ॥ २१.५६ ॥

ပုံသဏ္ဍာန်တစ်ခုသည် ဂဒါ (လက်နက်တုတ်ကြီး) ကို လှည့်ဝှက်ကာ၊ ဒုတိယပုံသဏ္ဍာန်သည် တုတ် (ဒဏ္ဍ) ကိုသာ ကိုင်ထားသည်။ တစ်ခုမှာ လည်ပင်း၌ မဏိရတနာများဖြင့် တောက်ပ၍ အရိုးများဖြင့်လည်း အထူးမြတ်ကာ၊ တစ်ခုမှာ အဝတ်အဝါ (ပီတాంబရ) ဝတ်ပြီး ဒုတိယမှာ မြွေခါးပတ် (စർပမೇಖလ) ပတ်ထားသည်။

Verse 56

एवं तौ स्पर्धिनावस्त्रौ रौद्रनारायणात्मकौ । अन्योऽन्यातिशयोपेतौ तदालोक्य पितामहः ॥ २१.५७ ॥

ဤသို့ ရန်ပြိုင်နေသော အာယုဓနှစ်ပါးသည် ရုဒြ (Rudra) နှင့် နာရာယဏ (Nārāyaṇa) ၏ အင်အားသဘောကို ကိုယ်စားပြု၍၊ တစ်ပါးစီသည် အခြားတစ်ပါးထက် ထူးကဲမြင့်မားမှုကို ပိုင်ဆိုင်နေသည်။ ထိုအရာကို မြင်၍ ပိတာမဟ (ဗြဟ္မာ) သည် အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်လေ၏။

Verse 57

उवाच शम्यतामस्त्रौ स्वस्वभावेन सुव्रतौ । एवं ते ब्रह्मणा चोक्तौ शान्तभावं प्रजग्मतुः ॥ २१.५८ ॥

ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်—“အို သီလကောင်းသောသူတို့၊ အာယုဓတော်နှစ်ပါးသည် မိမိမိမိ သဘာဝအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းစေကြလော့။” ဗြဟ္မာ၏ မိန့်ကြားချက်ကို ခံယူပြီးနောက် ထိုနှစ်ပါးသည် ငြိမ်းအေးသော အခြေအနေသို့ ရောက်လေ၏။

Verse 58

तथा विष्णुहरौ ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच ह । उभौ हरिहरौ देवौ लोके ख्यातिं गमिष्यथः ॥ २१.५९ ॥

ထို့နောက် ဗြဟ္မာသည် ဗိဿနု (Viṣṇu) နှင့် ဟရ (Hara) ထံသို့ ဤစကားကို မိန့်တော်မူသည်—“သင်တို့နှစ်ပါး၊ ဟရီ (Hari) နှင့် ဟရ (Hara) ဟူသော ဒေဝတော်နှစ်ပါးသည် လောက၌ ကျော်ကြားသွားကြလိမ့်မည်။”

Verse 59

अयं च यज्ञो विध्वस्तः सम्पूर्णत्वं गमिष्यति । दक्षस्य ख्यातिमाँल्लोकः सन्तत्या अयं भविष्यति ॥ २१.६० ॥

“ထို့ပြင် ဤယဇ္ဉ (ယဇ္ဉပူဇာ) သည် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်လိမ့်မည်။ ဤလောကသည် ဒက္ခ (Dakṣa) ကြောင့်—သူ၏ ဆက်နွယ်မျိုးဆက် (santati) ကြောင့်—ကျော်ကြားလာလိမ့်မည်။”

Verse 60

एवमुक्त्वा हरिहरौ तदा लोकपितामहः । ब्रह्मा लोकानुवाचेदं रुद्रभागोऽस्य दीयताम् ॥ २१.६१ ॥

ဤသို့ ဟရီနှင့် ဟရာတို့အား မိန့်ကြားပြီးနောက်၊ လောကပိတামဟ ဘြဟ္မာသည် စုဝေးလာသော လောကတို့အား မိန့်တော်မူ၏— «ဤကိစ္စ၌ ရုဒြ၏ အပိုင်းကို ပေးအပ်ကြစေ»။

Verse 61

रुद्रभागो ज्येष्ठभाग इतीयं वैदिकी श्रुतिः । स्तुतिं च देवाः कुरुत रुद्रस्य परमेष्ठि नः ॥ २१.६२ ॥

«ရုဒြ၏ အပိုင်းသည် အမြင့်ဆုံး အပိုင်းဖြစ်သည်» ဟူသည်မှာ ဝေဒသရုတိ၏ အမိန့်တော်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အို နတ်တို့၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပရမေဋ္ဌင် ရုဒြအား ချီးမွမ်းသီချင်း ဆောင်ရွက်ကြလော့။

Verse 62

भगनेत्रहरं देवं पूष्णो दन्तविनाशनम् । स्तुतिं कुरुतमा शीघ्रं गीतैरेतैस्तु नामभिः । येनायं वः प्रसन्नात्मा वरदत्वं भजेत ह ॥ २१.६३ ॥

ဘဂ၏ မျက်စိကို ဖယ်ရှား၍ ပူရှန်၏ သွားများကို ချိုးဖျက်ခဲ့သော ထိုဘုရားသခင်အား၊ ဤနာမကိန်းဂုဏ်တော်များကို သီဆိုကာ အလျင်အမြန် ချီးမွမ်းကြလော့။ ထိုသို့လျှင် သူသည် သင်တို့အပေါ် စိတ်နှလုံးပျော်ရွှင်၍ ကောင်းချီးပေးသူအဖြစ် တည်လိမ့်မည်။

Verse 63

एवमुक्तास्तु ते देवाः स्तोत्रं शम्भोर्महात्मनः । चक्रुः परमया भक्त्या नमस्कृत्य स्वयम्भुवे ॥ २१.६४ ॥

ဤသို့ မိန့်ကြားခြင်းခံရသော နတ်တို့သည် မဟာအတ္တမန် သမ္ဘုအား စတုတ္ထရကို ဖွဲ့စည်းကြ၏။ ထို့နောက် ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်းတော်မူသော သွယံဘူအား ဦးညွှတ်ကာ အမြင့်ဆုံး ဘက္တိဖြင့် ပြုလုပ်ကြ၏။

Verse 64

देवा ऊचुः । नमो विषमनेत्राय नमस्ते त्र्यम्बकाय च । नमः सहस्रनेत्राय नमस्ते शूलपाणये ॥ २१.६५ ॥

နတ်တို့က မိန့်ကြ၏— «မညီသော မျက်စိရှိတော်မူသောအရှင်အား နမസ്കာရ။ သုံးမျက်စိရှင် တြျမ်ဗကအား နမസ്കာရ။ ထောင်မျက်စိရှင်အား နမস্কာရ။ သုံးခွံလှံကို ကိုင်ဆောင်သောအရှင်အား နမസ്കာရ»။

Verse 65

नमः खट्वाङ्गहस्ताय नमो दण्डभृते करे । त्वं देव हुतभुग्ज्वालाकोतिभानुसमप्रभः ॥ २१.६६ ॥

ခတ်ဝါင်္ဂ (khaṭvāṅga) ကို လက်တွင်ကိုင်ဆောင်တော်မူသူအား နမော; ဒဏ္ဍ (တောင်ဝှေး) ကို လက်တွင်ကိုင်ဆောင်တော်မူသူအား နမော။ အို ဒေဝ၊ သင်၏ တေဇောရောင်ခြည်သည် ယဇ္ဉမီး၏ လောင်ကျွမ်းမှုနှင့် နေတစ်သန်းပေါင်းများစွာကဲ့သို့ တောက်ပ၏။

Verse 66

अदर्शनेऽनयद् देव मूढविज्ञानतोऽधुना । कृतमस्माभिरेवेश तदत्र क्षम्यतां प्रभो ॥ २१.६७ ॥

အို ဒေဝ၊ မိုက်မဲသော အသိဉာဏ်ကြောင့် ယခု ဤအမှုကို မမြင်နိုင်သည့် အမှောင်ထဲသို့ ကျွန်ုပ်တို့က ဆွဲခေါ်သွားခဲ့ပါသည်။ အို အရှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့ပြုခဲ့သမျှကို ဤနေရာ၌ ခွင့်လွှတ်တော်မူပါ၊ အို प्रभု (မဟာရှင်)။

Verse 67

नमस्त्रिनेत्रार्त्तिहाराय शम्भो त्रिशूलपाणे विकृतास्यरूप । समस्तदेवेश्वर शुद्धभाव प्रसीद रुद्राच्युत सर्वभाव ॥ २१.६८ ॥

နမောတော်—သုံးမျက်စိရှိ၍ ဒုက္ခကိုဖယ်ရှားတော်မူသော ရှမ္ဘု (Śambhu) ရေ; တြိရှူလ (trident) ကိုင်ဆောင်၍ ကြောက်မက်ဖွယ် မျက်နှာရုပ်သဏ္ဌာန်များကို ထင်ရှားစေတော်မူသူရေ။ ဒေဝတို့၏ အရှင်၊ စင်ကြယ်သော စိတ်သဘောရှိသူရေ—ကရုဏာပြုတော်မူပါ၊ ရုဒြ (Rudra)၊ အကျျုတ (Acyuta)၊ အလုံးစုံသဘောတရားပါဝင်သူရေ။

Verse 68

पूष्णोऽस्य दन्तान्तक भीमरूप प्रलम्बभोगीन्द्रलुलन्तकण्ठ । विशालदेहाच्युत नीलकण्ठ प्रसीद विश्वेश्वर विश्वमूर्त्ते ॥ २१.६९ ॥

အို ကြောက်မက်ဖွယ်အရှင်၊ ပူရှန် (Pūṣan) ၏ သွားကို ဖျက်ဆီးသူရေ; ကြောက်လန့်ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသူရေ; လည်ပင်း၌ ဆွဲလျားသော မြွေကွင်းများဖြင့် အလှဆင်ထားသော ရှည်လျားသော နဂါးအရှင်ရေ။ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးမားသော အကျျုတ (Acyuta)၊ အပြာလည်ပင်း နီလကဏ္ဍ (Nīlakaṇṭha) ရေ—ကရုဏာပြုတော်မူပါ၊ ကမ္ဘာ၏ အရှင်၊ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံး၏ ရုပ်တော်ရေ။

Verse 69

भगाक्षिसंस्फोटनदक्षकर्मा गृहाण भागं मखतः प्रधानम् । प्रसीद देवेश्वर नीलकण्ठ प्रपाहि नः सर्वगुणोपपन्न ॥ २१.७० ॥

အို ဘဂ (Bhaga) ၏ မျက်စိကို ထိုးဖောက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော အာနုဘော်ကြီးမားသည့် ကရမ (ကိစ္စ) ရှိသူရေ၊ ဤယဇ္ဉ၏ အထူးမြတ်ဆုံး အပိုင်းကို လက်ခံတော်မူပါ။ ဒေဝတို့၏ အရှင် နီလကဏ္ဍ (Nīlakaṇṭha) ရေ၊ ကရုဏာပြုတော်မူပါ; အလုံးစုံသော ဂုဏ်ရည်များနှင့် ပြည့်စုံသူရေ၊ ကျွန်ုပ်တို့ကို ကာကွယ်တော်မူပါ။

Verse 70

सिताङ्गरागाप्रतिपन्नमूर्ते कपालधारिं त्रिपुरघ्न देव । प्रपाहि नः सर्वभयेषु चैव उमापते पुष्करनालजन्म ॥ २१.७१ ॥

အဖြူရောင်လိမ်းဆေးဖြင့် လိမ်းတင်ထားသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ခံယူတော်မူသော ဘုရား၊ ခေါင်းခွံကို ဆောင်ထားသော ဘုရား၊ တ్రိပုရကို သတ်ဖြတ်သော ဒေဝ—အန္တရာယ်အမျိုးမျိုး၌ ကျွန်ုပ်တို့ကို ကာကွယ်တော်မူပါ။ ဥမာ၏ အရှင်၊ ကြာပင်တံမှ မွေးဖွားသော အရှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့ကို စောင့်ရှောက်တော်မူပါ။

Verse 71

पश्याम ते देहगतान् सुरेश सर्गादयो वेदवराननन्त । साङ्गान् सविद्यान् सपदक्रमांश्च सर्वान् निलीनांस्त्वयि देवदेव ॥ २१.७२ ॥

အို နတ်တို့၏ အရှင်၊ အနန္တဘုရား—သင်၏ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း၌ စೃဂ္ဂာဒိ (ဖန်ဆင်းခြင်းစသည်) နှင့်အတူ အထူးမြတ်သော ဝေဒများကို ကျွန်ုပ်တို့ မြင်ရပါသည်။ အင်္ဂ (အကူအညီပညာရပ်များ) နှင့်အတူ၊ ဝိဒ္ယာများနှင့်အတူ၊ စကားလုံးလိုက်နှင့် အစဉ်လိုက် အာဋ္ဌက/ပဋ္ဌက အစဉ်အလာများနှင့်အတူ—အားလုံးသည် သင်၌ ပျော်ဝင်လျက်ရှိကြသည်၊ အို ဒေဝဒေဝ။

Verse 72

भव शर्व महादेव पिनाकिन् रुद्र ते हर । नताः स्म सर्वे विश्वेश त्राहि नः परमेश्वर ॥ २१.७३ ॥

အို ဘဝ၊ ရှရဝ၊ မဟာဒေဝ၊ ပိနာကင်၊ ရုဒ္ဒရ၊ ဟရ—သင်တော်မူ၏။ အို ကမ္ဘာလောက၏ အရှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး ဦးညွှတ်ပူဇော်ပါ၏။ အို အမြင့်ဆုံး အရှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့ကို ကာကွယ်တော်မူပါ။

Verse 73

इत्थं स्तुतस्तदा देवैर्देवदेवो महेश्वरः । तुतोष सर्वदेवानां वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २१.७४ ॥

ထိုသို့ နတ်တို့က ချီးမွမ်းကြသဖြင့် အချိန်นั้น ဒေဝဒေဝ မဟေရှ္ဝရသည် ပီတိဖြစ်တော်မူ၍ နတ်အပေါင်းတို့အား ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။

Verse 74

रुद्र उवाच । भगस्य नेत्रं भवतु पूष्णो दन्तास्तथा मखः । दक्षस्याच्छिद्रतां यातु यज्ञश्चाप्यदितेः सुताः । पशुभावं तथा चापि अपनेष्यामि वो सुराः ॥ २१.७५ ॥

ရုဒ္ဒရ မိန့်တော်မူသည်– «ဘဂ၏ မျက်စိ ပြန်ဖြစ်စေမည်။ ပူရှန်၏ သွားများလည်း ထိုနည်းတူ ပြန်လည်ရစေမည်၊ မခလည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်စေမည်။ ဒက္ခသည် အင်္ဂါချို့ယွင်းမှုမှ ကင်းလွတ်စေမည်။ ယဇ్ఞလည်း အဒိတိ၏ သားတော်များနှင့်အတူ ပြန်လည်ပြည့်စုံစေမည်။ ထို့ပြင် အို နတ်တို့၊ သင်တို့အပေါ်ရှိ ‘တိရစ္ဆာန်အခြေအနေ’ သို့ ကျဆင်းခြင်းကိုလည်း ငါ ဖယ်ရှားပေးမည်»။

Verse 75

मद्दर्शनॆन यो जातः पशुभावो दिवौकसाम् । स मयाऽपहृतः सद्यः पतित्वं वो भविष्यति ॥ २१.७६ ॥

ငါ့ကိုမြင်ခြင်းကြောင့် ကောင်းကင်နေထိုင်သူတို့တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော တိရစ္ဆာန်သဘောအခြေအနေကို ငါသည် ချက်ချင်းပယ်ဖျက်လိုက်ပြီ; သင်တို့အတွက်တော့ ကျဆုံးသောအခြေအနေ ဖြစ်လာမည်။

Verse 76

अहं च सर्वविद्यानां पति॒राद्यः सनातनः । अहं वै पतिभावेन पशुमध्ये व्यवस्थितः ॥ २१.७७ ॥

ငါသည် ဗိဒ္ဓာအားလုံး၏ မူလနှင့် အနန္တကာလ အရှင်ဖြစ်၏; ထို့ပြင် အရှင်ဖြစ်ခြင်း၏ အနေအထားဖြင့် ငါသည် သတ္တဝါတို့အလယ်၌ တည်ရှိနေ၏။

Verse 77

अतः पशुपतिर्नाम मम लोके भविष्यति । ये मां यजन्ति तेषां स्याद् दीक्षा पाशुपती भवेत् ॥ २१.७८ ॥

ထို့ကြောင့် ငါ့လောက၌ “ပသုပတိ” ဟူသော အမည်ခေါ်ဆိုမှု ပေါ်ပေါက်လာမည်။ ငါ့ကို ပူဇော်သူတို့အတွက် ဒီက္ခာရှိမည်; ထိုသည် ပာရှုပတ ဒီက္ခာ ဖြစ်လိမ့်မည်။

Verse 78

एवमुक्तेऽथ रुद्रेण ब्रह्मा लोकपितामहः । उवाच रुद्रं सस्नेहं स्मितपूर्वमिदं वचः ॥ २१.७९ ॥

ရုဒြာက ဤသို့ဆိုပြီးနောက် လောကပိတామဟ ဘြဟ္မာသည် ရုဒြာကို ချစ်ခင်စိတ်ဖြင့် အရင်ဆုံး ပြုံး၍ ထို့နောက် ဤစကားကို ပြော하였다။

Verse 79

ध्रुवं पाशुपतिर्देव त्वं लोके ख्यातिमेष्यति । अयं च देवस्त्वन्नाम्ना लोके ख्यातिं गमिष्यति । आराध्यश्च समस्तानां देवादीनां गमिष्यसि ॥ २१.८० ॥

အမှန်ပင်၊ အို ဒေဝ! သင်သည် “ပသုပတိ” အဖြစ် လောက၌ ကျော်ကြားမှုကို ရရှိမည်။ ထို့ပြင် ဤဒေဝတော်သည်လည်း သင်၏နာမဖြင့် လောက၌ ကျော်ကြားလာမည်။ သင်သည် ဒေဝတို့နှင့် အခြားအားလုံးက ပူဇော်အရိုအသေပြုရမည့် အရှင်ဖြစ်လာမည်။

Verse 80

एवमुक्त्वा तदा ब्रह्मा दक्षं प्रोवाच बुद्धिमान् । गौरीं प्रयच्छ रुद्राय पूर्वमेवोपपादिताम् ॥ २१.८१ ॥

ဤသို့မိန့်ဆိုပြီးနောက် ပညာရှိသော ဗြဟ္မာသည် ဒက္ခကို မိန့်ကြားသည်—«ယခင်ကတည်းက သတ်မှတ်ကတိပြုထားသော ဂေါရီကို ရုဒြအား ပေးအပ်လော့»။

Verse 81

एवमुक्त्वा तदा दक्षस्तां कन्यां ब्रह्मसन्निधौ । ददौ रुद्राय महते गौरीं परमशोभनाम् ॥ २१.८२ ॥

ဤသို့မိန့်ဆိုပြီးနောက် ဒက္ခသည် ဗြဟ္မာ၏ရှေ့မှောက်၌ ထိုကညာကို—အလွန်တောက်ပသော ဂေါရီကို—မဟာရုဒြအား ပေးအပ်하였다။

Verse 82

स तां जग्राह विधिवद् रुद्रः परमशोभनाम् । दक्षस्य च प्रियं कुर्वन् बहुमानपुरःसरम् ॥ २१.८३ ॥

ရုဒြသည် ထုံးတမ်းအတိုင်း ထိုအလွန်လှပသောသူမကို လက်ခံယူပြီး၊ ဒက္ခ၏စိတ်နှစ်သက်မှုကို ပြုစေကာ ဂုဏ်ပြုလေးစားမှုကို အရှေ့တန်းထား၍ ဆောင်ရွက်하였다။

Verse 83

गृहीतायां तु कन्यायां दाक्षायण्यां पितामहः । ददौ रुद्रस्य निलयं कैलासं सुरसन्निधौ ॥ २१.८४ ॥

ကညာ ဒက္ခာယဏီကို လက်ခံယူပြီးနောက် ပိတామဟ (ဗြဟ္မာ) သည် နတ်တို့၏အနီး၌ တည်ရှိသော ကိုင်လာသ တောင်ကို ရုဒြ၏ နေရာအဖြစ် ပေးအပ်하였다။

Verse 84

रुद्रोऽपि प्रययौ भूतैः समं कैलासपर्वतम् । देवाś्चापि यथास्थानं स्वं स्वं जग्मुर्मुदान्विताः । ब्रह्माऽपि दक्षसहितः प्राजापत्यं पुरं ययौ ॥ २१.८५ ॥

ရုဒြသည်လည်း ဘူတများနှင့်အတူ ကိုင်လာသတောင်သို့ ထွက်ခွာသွား하였다။ နတ်တို့လည်း အစီအစဉ်တကျ မိမိတို့၏ နေရာနေရာသို့ ဝမ်းမြောက်စွာ ပြန်သွားကြသည်။ ဗြဟ္မာသည်လည်း ဒက္ခနှင့်အတူ ပရာဇာပတ္တျ မြို့သို့ သွား하였다။

Verse 85

तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा ॥

ထိုနေရာ၌ အင်္ဒြာနှင့်အတူ နတ်အားလုံးသည် ဒာක්ෂာယဏီ၏ သားတော်များဖြစ်ကြ၏။ အဋ္ဌဝသုများ၊ ရုဒ္ဒရများ၊ အာဒိတျများနှင့် မရုတ်များလည်း ထိုအတိုင်းပင် ဖြစ်ကြသည်။

Frequently Asked Questions

The narrative frames yajña as a system requiring inclusion and proportional distribution (bhāga) to maintain social and cosmic stability; exclusion produces disorder, while negotiated recognition—here, Rudra’s jyeṣṭhabhāga—restores equilibrium. It also presents tapas as a necessary condition for legitimate creation and authority.

No tithi, nakṣatra, or seasonal calendrics are specified. The principal temporal marker is Rudra’s austerity duration described as ‘daśavarṣasahasrāṇi’ (ten thousand years) in the cosmic waters before re-emergence.

Environmental balance is implied through yajña as a regulator of cosmic order that indirectly stabilizes Pṛthivī: when ritual order collapses through conflict, destructive beings proliferate and violence spreads; when the rite is reconciled and shares are properly assigned, the narrative signals a return to orderly functioning of the world and its inhabitants.

The chapter references Brahmā/Prajāpati, Rudra (Śiva), Gaurī/Dākṣāyaṇī, Dakṣa, Viṣṇu (Hari), and Brahmā’s sons/sages as ritual functionaries (Marīci, Atri, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Vasiṣṭha, and others), along with divine collectives (Ādityas, Vasus, Maruts, Viśvedevās, Pitṛs, Gandharvas).