Mudgala

Verse 1

ॐ पुरुषसूक्तार्थनिर्णयं व्याख्यास्यामः। पुरुषसंहितायां पुरुषसूक्तार्थः संग्रहेण प्रोच्यते। सहस्रशीर्षेत्यत्र सशब्दोऽनन्तवाचकः। अनन्तयोजनं प्राह दशाङ्गुलवचस्तथा॥

အိုမ်။ ပုရုෂ-သုတ်က၏ အဓိပ္ပါယ်ကို သေချာစွာ ဆုံးဖြတ်ဖော်ပြမည်။ ပုရုෂ-သံဟိတာ၌ ပုရုෂ-သုတ်က၏ အဓိပ္ပါယ်ကို အကျဉ်းချုပ်၍ ကြေညာထားသည်။ “သဟස්ရရှီရ္ษာ” (ခေါင်းတစ်ထောင်ရှိသူ) ဟူသောနေရာတွင် “သဟස්ရ” သည် အနန္တကို ဆိုလိုသည်။ ထို့အပြင် “အနန္တ ယောဇနာ” ဟူ၍ သူ၏အကျယ်အဝန်းကို ပြောကြားပြီး “အင်္ဂုလ ဆယ်” ဟူသောစကားလည်း ထိုနည်းတူ အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် နားလည်ရမည်။

Verse 2

तस्य प्रथमया विष्णोर्देशतो व्याप्तिरीरिता। द्वितीयया चास्य विष्णोः कालतो व्याप्तिरुच्यते॥

ပထမပိုဒ်အပိုင်းဖြင့် ဗိෂ္ဏု၏ နေရာအရ (အာကာသအရ) အနှံ့ပြန့်ဝင်မှုကို ကြေညာသည်။ ဒုတိယအပိုင်းဖြင့်လည်း ဤဗိෂ္ဏု၏ အချိန်အရ (ကာလအရ) အနှံ့ပြန့်ဝင်မှုကို ဆိုထားသည်။

Verse 3

विष्णोर्मोक्षप्रदत्वं च कथितं तु तृतीयया । एतावानिति मन्त्रेण वैभवं कथितं हरेः ॥

မန္တရားတတိယဖြင့် ဗိဿဏု၏ မောက္ခကို ပေးအပ်နိုင်သော အာနုဘော်ကို အမှန်တကယ် ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် “etāvān” ဟုအစပြုသော မန္တရားဖြင့် ဟရီ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် မဟာအာနုဘော် (vaibhava) ကို ကြေညာထားသည်။

Verse 4

एतेनैव च मन्त्रेण चतुर्व्यूहो विभाषितः । त्रिपादित्यनया प्रोक्तमनिरुद्धस्य वैभवम् ॥

ထိုမန်တရားတစ်ပုဒ်တည်းဖြင့်ပင် စတုရ်ဗျူဟ (Vyūha လေးပါး) ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသည်။ “tripād” ဟုအစပြုသော မန္တရားဖြင့် အနိရုဒ္ဓ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် မဟာအာနုဘော် (vaibhava) ကို ဆိုထားသည်။

Verse 5

तस्माद्विराडित्यनया पादनारायणाद्धरेः । प्रकृतेः पुरुषस्यापि समुत्पत्तिः प्रदर्शिता ॥

ထို့ကြောင့် “virāṭ” ဟုအစပြုသော မန္တရားဖြင့် ပာဒ-နာရာယဏ—ဟရီ ထံမှ ပရကృతိ (prakṛti) နှင့် ပုရုષ (puruṣa) တို့၏ ပေါ်ပေါက်ခြင်းကိုလည်း ပြသထားသည်။

Verse 6

यत्पुरुषेणेत्यनया सृष्टियज्ञः समीरितः । सप्तास्यासन्परिधयः समिधश्च समीरिताः ॥

“yat puruṣeṇa…” ဟုအစပြုသော ရိဂ္ဝေဒ မန္တရဖြင့် စကြဝဠာဖန်ဆင်းခြင်းယဇ် (sṛṣṭi-yajña) ကို ကြေညာထားသည်။ ထိုမန္တရတည်းဖြင့်ပင် ပတ်လည်ကာရံသစ်တိုင် ခုနစ်ခု (paridhi) နှင့် မီးထိုးပူဇော်သစ်တိုင် (samidh) တို့ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။

Verse 7

तं यज्ञमिति मन्त्रेण सृष्टियज्ञः समीरितः । अनेनैव च मन्त्रेण मोक्षश्च समुदीरितः ॥

“taṃ yajñam…” ဟူသော စကားပါဝင်သည့် မန္တရဖြင့် ဖန်ဆင်းခြင်းယဇ်ကို ကြေညာထားသည်။ ထိုမန္တရတည်းဖြင့်ပင် မောက္ခ (mokṣa) ဟူသော လွတ်မြောက်ခြင်းကိုလည်း ထုတ်ဖော်ကြေညာထားသည်။

Verse 8

तस्मादिति च मन्त्रेण जगत्सृष्टिः समीरिता । वेदाहमिति मन्त्राभ्यां वैभवं कथितं हरेः ॥

ထို့ပြင် “tasmād…” ဟုအစပြုသော မန္တရဖြင့် လောကဖန်ဆင်းခြင်းကို ကြေညာထားသည်။ “veda” နှင့် “aham” ဟုအစပြုသော မန္တရနှစ်ပုဒ်ဖြင့် ဟရီ၏ vaibhava—ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် မဟာဂုဏ်—ကို ဖော်ပြထားသည်။

Verse 9

यज्ञेनेत्युपसंहारः सृष्टेर्मोक्षस्य चेरितः । य एवमेतज्जानाति स हि मुक्तो भवेदिति ॥

“ယဇ္ဉာ (ပူဇော်ယဇ္ဉ) ဖြင့် …” ဟူသောစကားဖြင့် နိဂုံးချုပ်ကို ပြောထားသည်—ဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) အကြောင်းဖြစ်၏။ ဤသို့ သိမြင်သူသည် အမှန်တကယ် မုတ္တ (လွတ်မြောက်သူ) ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 1

अथ तथा मुद्गलोपनिषदि पुरुषसूक्तस्य वैभवं विस्तरेण प्रतिपादितम् । वासुदेव इन्द्राय भगवज्ज्ञानमुपदिश्य पुनरपि सूक्ष्मश्रवणाय प्रणतायेन्द्राय परमरहस्यभूतं पुरुषसूक्ताभ्यां खण्डद्वयाभ्यामुपादिशत् । द्वौ ख...

ယခု မုဒ္ဂလ ဥပနိသဒ်တွင် ပုရုෂ-သုတ်၏ မဟိမ (အလွန်မြတ်သောဂုဏ်) ကို အသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။ ဝါစုဒေဝသည် အိန္ဒြာအား ဘဂဝန်-ဉာဏ (သခင်ဘုရားအကြောင်း ဉာဏ်သိမြင်မှု) ကို သင်ကြားပြီးနောက်၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော သဒ္ဓာတရားကို ကြားနာလိုသဖြင့် ဦးညွှတ်ကန်တော့နေသော အိန္ဒြာအား ပုရုෂ-သုတ်ကို အခန်းနှစ်ခန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး လျှို့ဝှက်အရာကို ထပ်မံ သင်ကြား하였다။ အခန်းနှစ်ခန်းဟု ဆိုကြသည်။ လွတ်မြောက်ပြီးသော ပုရုෂသည် နာမ-ရူပ (အမည်နှင့်ရုပ်သဏ္ဌာန်) ဉာဏ်၏ အကန့်အသတ်ကို ကျော်လွန်၍ သံသရာလှည့်လည်သူတို့အတွက် အလွန်ခက်ခဲစွာ သိနိုင်သော အရာကို စွန့်လွှတ်ကာ၊ ဒုက္ခကလေသတို့ကြောင့် ညှဉ်းဆဲခံရသော ဒေဝတို့နှင့် အခြားသူတို့ကို ကယ်တင်လိုသည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အင်္ဂါအပိုင်း တစ်ထောင်ပါ မင်္ဂလာပြည့်စုံသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ခံယူသည်။ ထိုရုပ်ကို မြင်ရုံဖြင့်ပင် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ပေးနိုင်သည်။ ထိုရုပ်ဖြင့် မြေမှစသော လောကများကို လွှမ်းမိုးကာ အနန္တ ယောဇန အကွာအဝေးဖြင့် ထိုလောကများကိုလည်း ကျော်လွန်သွားသည်။ ပုရုෂ နာရာယဏသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် ဖြစ်ပြီး မဟိမအားဖြင့် အားလုံးထက် မြင့်မြတ်သဖြင့် ထိုထက် မြင့်သူ မရှိ။ မဟာပုရုෂသည် မိမိအတ္တကို လေးပိုင်းခွဲ၍ သုံးပဒ (သုံးပိုင်း) ဖြင့် ပရမဗျောမ (အမြင့်ဆုံး အာကာသ) တွင် တည်နေပြီး၊ ကျန်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော အနိရုဒ္ဓ-နာရာယဏဖြင့် လောကအားလုံး ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထို ပဒ-နာရာယဏသည် ဇဂတ်ကို ဖန်ဆင်းရန် ပရကృతိကို မွေးဖွားစေသည်။ ကိုယ်ကာယ ပြည့်စုံသော်လည်း ဖန်ဆင်းမှုကိစ္စကို ကိုယ်တိုင် မဆောင်ရွက်ဘဲ၊ အနိရုဒ္ဓ-နာရာယဏက ဖန်ဆင်းနည်းကို သင်ကြားသည်ဟူ၍—“အို ဗြဟ္မာ၊ သင်၏ အင်ဒြိယများကို ယာဇက (ပူဇော်သူ ပုရောဟိတ်) ဟု သဘောထား၍ ဓ్యာနပြုလော့။ ကိုးရှ (အလွှာ) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ခိုင်မာ၍ ချည်ကပ်သကဲ့သို့သော ကိုယ်ခန္ဓာကို ဟဝိ (ပူဇော်ပစ္စည်း) ဟု ဓ్యာနပြုလော့။ ငါကို ဟဝိဘုဇ (ပူဇော်ပစ္စည်းကို စားသုံးသူ) ဟု ဓ്യာနပြုလော့။ နွေဦးကို အာဇျ (ဂီ) ဟု ဓ്യာနပြုလော့။ နွေရာသီကို အိဓ္မ (မီးဖိုသစ်) ဟု ဓ്യာနပြုလော့။ ဆောင်းဦးကို ရသ (အနှစ်သာရ) ဟု ဓ്യာနပြုလော့။ ထိုသို့ မီးထဲသို့ ဟုတ (ပူဇော်) ပြီးလျှင် အင်္ဂါတို့ ထိတွေ့မှုကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာသည် ဝဇ္ရကဲ့သို့ ခိုင်မာလာမည်” ဟု။ ထို့နောက် မိမိမိမိ တာဝန်အလိုက် သတ္တဝါအသက်ရှိသူအားလုံးကို ဖန်ဆင်းပြီးလျှင် တိရစ္ဆာန်တို့နှင့် အခြားအရာများ ပေါ်ထွန်းလာမည်။ ထို့နောက် မရွေ့မလျားနှင့် ရွေ့လျားသော အရာတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည့် လောကကြီး ပေါ်ပေါက်လာမည်။ ဤအားဖြင့် ဇီဝာတ္မာနှင့် ပရမာတ္မာတို့၏ ယောဂ (ပေါင်းစည်းမှု) ဖြင့် မောက္ခရောက်နည်းလည်း ဖော်ပြထားသည်—ဤအဓိပ္ပါယ်ကို ဆက်စပ်၍ နားလည်ရမည်။ ဤဖန်ဆင်းယဇ္ဉကိုလည်းကောင်း မောက္ခနည်းကိုလည်းကောင်း သိသူသည် အပြည့်အဝသော အသက်တမ်း (အာယု) ကို ရရှိသည်။

Verse 1

एको देवो बहुधा निविष्ट अजायमानो बहुधा विजायते । तमेतमग्निरित्यध्वर्यव उपासते । यजुरित्येष हीदं सर्वं युनक्ति । सामेति छन्दोगाः । एतस्मिन्हीदं सर्वं प्रतिष्ठितम् । विषमिति सर्पाः । सर्प इति सर्पविदः । ...

တစ်ပါးတည်းသော ဘုရားသည် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အရာရာ၌ ဝင်ရောက်တည်ရှိ၏။ မမွေးဖွားသော်လည်း နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် မွေးဖွားသကဲ့သို့ ထင်ရှားပေါ်လွင်၏။ ထိုသူကို အဓွရျု ယဇ္ဈပုရောဟိတ်တို့က ‘အဂ္နိ’ ဟု အုပ်ပာသနာပြုကြ၏။ ‘ယဇုစ်’ ဟုလည်း—အကြောင်းမူ ထိုသူသည် ဤအရာအားလုံးကို ချိတ်ဆက်ပေါင်းစည်းပေးသူ ဖြစ်သောကြောင့်။ ချန္ဒောဂ သီဆိုသူတို့က ‘သာမန်’ ဟု အုပ်ပာသနာပြုကြ၏။ ဤအရာအားလုံးသည် ထိုသူ၌ပင် အခြေတည်တည်မြဲ၏။ မြွေတို့က ‘ဗိသ’ (အဆိပ်) ဟု မြင်ကြ၏။ မြွေဗေဒပညာရှင်တို့က ‘သရပ’ (မြွေ) ဟု မြင်ကြ၏။ ဒေဝတားတို့က ‘ဩရ္ဇ’ (အသက်ဓာတ်အင်အား) ဟု မြင်ကြ၏။ လူသားတို့က ‘ရယိ’ (ဥစ္စာ) ဟု မြင်ကြ၏။ အသူရာတို့က ‘မာယာ’ ဟု မြင်ကြ၏။ ပိတရ် (ဘိုးဘွား) တို့က ‘စွဓာ’ ဟု မြင်ကြ၏။ ဒေဝဂဏကို သိသူတို့က ‘ဒေဝဇန’ ဟု မြင်ကြ၏။ ဂန္ဓဗ္ဗတို့က ‘ရူပ’ (ရုပ်သဏ္ဌာန်) ဟု မြင်ကြ၏။ အပ်စရာတို့က ‘ဂန္ဓဗ္ဗ’ ဟု မြင်ကြ၏။ မည်သို့မည်ပုံ အုပ်ပာသနာပြုသနည်း အတိုင်းပင် ထိုသူသည် ထိုသို့ ဖြစ်လာ၏။ ထို့ကြောင့် ဗြာဟ္မဏသည် ‘ငါသည် ပုရုෂရုပ်ဖြစ်သော အမြင့်ဆုံး ဘြဟ္မန်ပင်’ ဟု စိတ်၌ သမ္မတိပြု၍ ဗာဝနာပြုသင့်၏။ ဤသို့ သိသူသည် ထိုရုပ်သဏ္ဌာန်တူ ဖြစ်လာ၏။

Verse 1

तद्ब्रह्म तापत्रयातीतं षट्कोशविनिर्मुक्तं षडूर्मिवर्जितं पञ्चकोशातीतं षड्भावविकारशून्यम्—एवमादि सर्वविलक्षणं भवति। तापत्रयं त्वाध्यात्मिकाधिभौतिकाधिदैविकं कर्तृकर्मकार्यज्ञातृज्ञानज्ञेयभोक्तृभोगभोग्यम...

ထိုဗြဟ္မန်သည် သုံးမျိုးသောဒုက္ခပူပန်မှု (အာဓျာတ္မိက၊ အာဓိဘောတိက၊ အာဓိဒೈဝိက) ကိုလွန်ကဲ၍၊ ကိုယ်ခန္ဓာဆိုင်ရာ အလွှာခြောက်ပါးမှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ လောကီအတွေ့အကြုံ၏ လှိုင်းခြောက်ပါးမှ ကင်းစင်ကာ၊ ကိုးရှ (kośa) ငါးပါးကိုလွန်၍၊ ဖြစ်လာခြင်း၏ ပြောင်းလဲမှုခြောက်ပါးမရှိ—ဤသို့ အရာအားလုံးနှင့် ထူးခြားကွာခြားသည်။ သုံးမျိုးသောဒုက္ခကိုလည်း လုပ်သူ–လုပ်ရပ်–အကျိုး၊ သိသူ–အသိပညာ–သိအပ်သောအရာ၊ နှင့် ခံစားသူ–ခံစားမှု–ခံစားအပ်သောအရာ ဟူသော သုံးစုအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ အရေပြား၊ အသား၊ သွေး၊ အရိုး၊ ကြော/အရွတ်၊ နှင့် အရိုးခွံအတွင်းရှိ အနှစ် (marrow) တို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာအလွှာခြောက်ပါး ဖြစ်သည်။ ကာမ၊ ဒေါသ၊ လောဘ၊ မောဟ၊ မာန၊ နှင့် မတ်ဆရ (အိပ်ရှာ/မနာလို) တို့သည် အတွင်းရန်သူခြောက်ပါး ဖြစ်သည်။ အန္နမယ၊ ပရာဏမယ၊ မနောမယ၊ ဝိဇ္ဉာနမယ၊ အာနန္ဒမယ ဟူသော ကိုးရှငါးပါး ရှိသည်။ ချစ်ခင်မှု၊ မွေးဖွားမှု၊ ကြီးထွားမှု၊ ပြောင်းလဲမှု၊ ကျဆင်းမှု၊ နှင့် ပျက်စီးမှု တို့သည် ဘာဝ (bhāva) ခြောက်ပါး ဖြစ်သည်။ ဆာလောင်မှု၊ ရေငတ်မှု၊ ဝမ်းနည်းမှု၊ မောဟ၊ အိုမင်းမှု၊ နှင့် သေခြင်း တို့သည် လှိုင်းခြောက်ပါး ဖြစ်သည်။ မိသားစု၊ ဂိုတြ၊ ဇာတိအုပ်စု၊ ဝဏ္ဏ၊ အာရှရမ၊ နှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန် တို့သည် မှားယွင်းသော အမြင်ခြောက်ပါး ဖြစ်သည်။ ဤယောဂအားဖြင့် ဇီဝသည် ပရမပုရုရှ ဖြစ်လာပြီး အခြားမဟုတ်။ ဤဥပနိသဒ်ကို နေ့စဉ်လေ့လာဖတ်ရှုသူသည် မီးဖြင့် သန့်စင်၊ လေဖြင့် သန့်စင်၊ နေရောင်ဖြင့် သန့်စင် ဖြစ်လာ၍၊ ရောဂါကင်း၊ စည်းစိမ်တိုး၊ သားမြေးတို့ဖြင့် ပြည့်စုံ၊ ပညာရှိ ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် မဟာအပြစ်များမှလည်း သန့်စင်သည်—အရက်သောက်ခြင်းမှ၊ တားမြစ်ရာသို့ ချဉ်းကပ်ခြင်းမှ၊ မိခင်နှင့် ဆက်ဆံခြင်းမှ၊ သမီး သို့မဟုတ် ချွေးမနှင့် ဆက်ဆံခြင်းမှ၊ ရွှေခိုးခြင်းမှ၊ ယဇ်ပလ္လင်/ဝေဒီနှင့် ဆက်နွယ်သော ကြီးမားသော အကြမ်းဖက်မှုမှ၊ ဆရာကို မထမ်းဆောင်ခြင်းမှ၊ မသင့်သူအတွက် ယဇ်ကို ဆောင်ရွက်ပေးခြင်းမှ၊ မစားသင့်သောအရာကို စားခြင်းမှ၊ မတရားသော လက်ခံမှုမှ၊ နှင့် အခြားသူ၏ ဇနီးထံ သွားခြင်းမှ ဖြစ်သည်။ ကာမ၊ ဒေါသ၊ လောဘ၊ မောဟ၊ မနာလို စသည်တို့က မနှောင့်ယှက်နိုင်ဘဲ အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်သည်။ ဤဘဝတွင်ပင် ‘ပုရုရှ’ ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ပုရုရှ-သုက္တ၏ အဓိပ္ပါယ်ဤသည် အလွန်လျှို့ဝှက်—မင်းလျှို့ဝှက်၊ เทဝ လျှို့ဝှက်၊ လျှို့ဝှက်ထက်ပင် လျှို့ဝှက်—ဖြစ်သဖြင့် ဒိက္ခာမခံသူ၊ မလေ့လာသူ၊ ယဇ်သဘောမရှိသူ၊ ဝိෂ္ဏုဘက်တမဟုတ်သူ၊ ယောဂီမဟုတ်သူ၊ စကားများသူ၊ မချိုသာစကားပြောသူ၊ တစ်နှစ်တာ စည်းကမ်းမထိန်းသူ၊ မကျေနပ်သူ၊ ဝေဒမလေ့လာသူတို့အား မသင်ကြားရ။ ဤသို့သိသော ဆရာသည် သန့်ရှင်းရာအရပ်၌၊ ကောင်းမွန်သော နက္ခတ်အချိန်၌၊ အသက်ရှူကို ထိန်းကာ ပုရုရှကို သမาธိပြု၍၊ နီးကပ်လာသော တပည့်၏ ညာဘက်နားထဲသို့ ပုရုရှ-သုက္တ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို သင်ကြားရမည်။ အကြိမ်ကြိမ် မပြောရ; ထိုသို့ပြောလျှင် ယာတယာမ (အာနုභာဝကျဆင်း/အဟောင်း) ဖြစ်သွားသည်။ နားထဲသို့လည်း ထပ်ခါထပ်ခါ မသင်ကြားရ။ ဤသို့ပြုသူ—လေ့လာသူနှင့် သင်ကြားသူ နှစ်ဦးစလုံး—ဤဘဝတွင်ပင် ပုရုရှ ဖြစ်လာသည်ဟု ဥပနိသဒ်က ဆိုသည်။