Prakarana 28
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और अहं-क्रोध-प्रताप के बीच मर्यादा का प्राकट्य। बालकाण्ड इस अर्थ में प्रथम सीढ़ी है कि यहाँ राम-नाम/राम-रूप के प्रति श्रद्धा, विनय, और गुरु-समाज में व्यवहार-धर्म का संस्कार बनता है; साधक के भीतर उठती ‘तेज-आक्रोश’ शक्ति को ‘मृदु-वाणी’ और ‘दास्य’ में रूपांतरित करने का द्वार यही है।
ဗာလကဏ္ဍ၌ လေးကို ကျိုးပျက်သည့် အဖြစ်အပျက်၏ နောက်ပိုင်းတွင် ပရသုရာမ၏ အမျက်ဒေါသ လှိုင်းလုံး မြင့်တက်လာသည်။ ဤတွင် ရသ သုခုမဖက်ပညာ၌ ရသသုံးမျိုး ပေါင်းစပ်လျက် ရှိသည်- ရောဒြ (ပရသုရာမ)၊ ဝီရ-ဟာသျ/ပရိဟာသ (လက္ခမဏ) နှင့် သာန္တ-ကရုဏ-ဝိနယ (ရာမ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ညီလာခံ၌ ပါဝင်သူအပေါင်း၏ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ဇနက၏ နန်းတော်သားများ၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတို့က ဓမ္မ၏ လူမှုရေးစနစ် နုနယ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။ လက္ခမဏ၏ ထက်မြက်သော စကားသည် က္ခတြ-တေဇ၏ တောက်ပမှု ဖြစ်သော်လည်း တုလသီဒါသ်သည် ၎င်းကို နောက်ဆုံး သမ္မတတရားအဖြစ် မထားခဲ့ပါ။ ရာမ၏ အလွန် နှိမ့်ချ၊ နူးညံ့၊ အေးချမ်းသော စကားများက ထိုဒေါသကို ငြိမ်းအေးစေပြီး မရျာဒါကို တည်ထောင်ပေးသည်။ ဤဖွဲ့စည်းပုံသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဇာတ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရှာဖွေသူ၏ စိတ်ထဲ၌ မြင့်မားလာသော ဂုဏ်မာနကို နှိမ့်ချသည့် ဘက္တိအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည်- အားအစွမ်းကို ငြင်းပယ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ၎င်းကို စင်ကြယ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ဗာလကဏ္ဍ၏ သောပါန-ဓမ္မသည် ထင်ရှားလာသည်- ဘက္တိ၏ အညှောက်သည် စည်းကမ်းနှင့် စောင့်ရှောက်သူ၏ စိတ်နေစိတ်ထား (ဒါသျ-ဘာဝ) ၌ တည်ငြိမ်လာသည်။
Verses
စောပိုင် 270.1-4
समाचार कहि जनक सुनाए।जेहि कारन महीप सब आए।।
सुनत बचन फिरि अनत निहारे।देखे चापखंड महि डारे।।
अति रिस बोले बचन कठोरा।कहु जड़ जनक धनुष कै तोरा।।
बेगि देखाउ मूढ़ न त आजू।उलटउँ महि जहँ लहि तव राजू।।
अति डरु उतरु देत नृपु नाहीं।कुटिल भूप हरषे मन माहीं।।
सुर मुनि नाग नगर नर नारी।सोचहिं सकल त्रास उर भारी।।
मन पछिताति सीय महतारी।बिधि अब सँवरी बात बिगारी।।
भृगुपति कर सुभाउ सुनि सीता।अरध निमेष कलप सम बीता।।
samācāra kahi janaka sunāe |jehi kārana mahīpa saba āe ||
sunata bacana phiri anata nihāre |dekhe cāpakhaṁḍa mahi ḍāre ||
ati risa bole bacana kaṭhorā |kahu jaṛa janaka dhanuṣa kai torā ||
begi dekhāu mūṛha na ta ājū |ulaṭaũ mahi jahã lahi tava rājū ||
ati ḍaru utaru deta nṛpu nāhīṁ |kuṭila bhūpa haraṣe mana māhīṁ ||
sura muni nāga nagara nara nārī |socahiṁ sakala trāsa ura bhārī ||
mana pachitāti sīya mahatārī |bidhi aba sãvarī bāta bigārī ||
bhṛgupati kara subhāu suni sītā |aradha nimeṣa kalapa sama bītā ||
ဇနကမင်းကြီးသည် သတင်းအချက်အလက်အားလုံးကို ပြောကြား၍ မင်းအပေါင်းတို့ လာရသောအကြောင်းကို ပြောပြ၏။ စကားကိုကြား၍ အခြားဘက်သို့ လှည့်ကြည့်ရာ မြေပေါ်တွင် လေးအပိုင်းအစများကို မြင်၏။ အလွန်အမျက်ထွက်၍ ပြင်းထန်သောစကားကို ပြော၏၊ ပြောပါ၊ ဇနက မူယဉ်၊ အဘယ်သူက လေးကို ကျိုးစေသနည်း။ လျှောက်ပြပါချက်ချင်း၊ မူယဉ်၊ သို့မဟုတ် ယနေ့ ဤမြေကြီးကို သင့်နိုင်ငံအထိ လှန်ပစ်မည်။ မင်းကြီးသည် အလွန်ကြောက်၍ အဖြေမပေး၊ ယုတ်မာသောမင်းတို့သည် စိတ်တွင် ဝမ်းသာကြ၏။ နတ်၊ ရသေ့၊ နဂါး၊ မြို့သားယောက်ျားမိန်းမအားလုံး စိုးရိမ်ကြ၍ ကြောက်ရွံ့မှု လေးလံစွာ နှလုံးတွင် ဖြည့်နေ၏။ သီတာ၏မယ်တော်သည် စိတ်တွင် နောင်တရ၍ ဗြဟ္မာသည် ကောင်းစွာစီမံထားသည်ကို ယခု ပျက်စောင့်ပြီ။ သီတာသည် ဘရိဂုပတိ၏ စိတ်သဘောကို ကြားသောအခါ နှစ်ခြမ်းသော ခဏကလေးသည်ပင် ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးကြာသက်သလို ဖြစ်၏။
ဒိုဟာ 270
सभय बिलोके लोग सब जानि जानकी भीरु।हृदयँ न हरषु बिषादु कछु बोले श्रीरघुबीरु।।270।।
sabhaya biloke loga saba jāni jānakī bhīru |hṛdayã na haraṣu biṣādu kachu bole śrīraghubīru ||270||
လူအပေါင်းတို့ ကြောက်ရွံ့သည်ကို မြင်တော်မူ၍ ဇနကီ ကြောက်ရွံ့သည်ကို သိတော်မူသော ရာဃုအရှင်သခင်သည် နှလုံးတွင် ဝမ်းမြောက်မှုလည်းမရှိ စိုးရိမ်မှုလည်းမရှိဘဲ မိန့်တော်မူလေသတည်း။
စောပိုင် 271.1-4
नाथ संभुधनु भंजनिहारा।होइहि केउ एक दास तुम्हारा।।
आयसु काह कहिअ किन मोही।सुनि रिसाइ बोले मुनि कोही।।
सेवकु सो जो करै सेवकाई।अरि करनी करि करिअ लराई।।
सुनहु राम जेहिं सिवधनु तोरा।सहसबाहु सम सो रिपु मोरा।।
सो बिलगाउ बिहाइ समाजा।न त मारे जैहहिं सब राजा।।
सुनि मुनि बचन लखन मुसुकाने।बोले परसुधरहि अपमाने।।
बहु धनुहीं तोरीं लरिकाईं।कबहुँ न असि रिस कीन्हि गोसाईं।।
एहि धनु पर ममता केहि हेतू।सुनि रिसाइ कह भृगुकुलकेतू।।
nātha saṁbhudhanu bhaṁjanihārā |hoihi keu eka dāsa tumhārā ||
āyasu kāha kahia kina mohī |suni risāi bole muni kohī ||
sevaku so jo karai sevakāī |ari karanī kari karia larāī ||
sunahu rāma jehiṁ sivadhanu torā |sahasabāhu sama so ripu morā ||
so bilagāu bihāi samājā |na ta māre jaihahiṁ saba rājā ||
suni muni bacana lakhana musukāne |bole parasudharahi apamāne ||
bahu dhanuhīṁ torīṁ larikāīṁ |kabahũ na asi risa kīnhi gosāīṁ ||
ehi dhanu para mamatā kehi hetū |suni risāi kaha bhṛgukulaketū ||
ရာမမင်းသည် "အရှင်၊ သိဝ၏ လေးကို ကျိုးစေသူသည် အရှင့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လေစော်။ "အရှင့်အမိန့်မည်သည် အဘယ်နည်း။ အကြောင်းအမျိုးးုံ မိမိအား မပြောဆိုဘဲ ရှိသနည်း။" ဤသို့ ကြား၍ အမျက်ဒေါသကြီးသော ရသေ့သည် အမျက်ထွက်၍ မိန့်ဆို၏။ "အစေခံသည် အစေခံရန် ပြုသောသူဖြစ်၏။ သို့သော် ရန်သူ၏ အမှုကို ပြုသူကိုကား တိုက်ခိုက်ရမည်။ "နားထောင်လော့ ရာမ၊ သိဝ၏ လေးကို ကျိုးစေသူသည် သဟဿဗာဟုကဲ့သို့ ငါ၏ ရန်သူ ဖြစ်၏။ "ထိုသူသည် ဤအစည်းအဝေးမှ ခွဲထွက်စေကြောင်း၊ သို့မဟုတ် ဘုရင်များအားလုံး သတ်ခြင်းသို့ ရောက်လတ္တံ့။" ရသေ့၏ စကားကို ကြား၍ လက္ခဏာသည် ပြုံ၍ ပြောင်းကိုင်သူ ပရသုရာမအား မလေးစားစွာ ပြောဆို၏။ "အရှင်၊ ငယ်စဉ်က ငါသည် လေးငယ်များစွာကို ကျိုးစေခဲ့၏၊ ထိုအခါ အရှင်သည် ဤသို့ အမျက်မထွက်ခဲ့။ "ဤလေးတွင် အဘယ်ကြောင့် ငုတ်တွယ်ဘိသနည်း။" ဤသို့ ကြား၍ ဘရိဂုန်အဆက်အနွယ်၏ အလံစခန်းသည် အမျက်ထွက်၍ ပြောဆို၏။
ဒိုဟာ 271
रे नृप बालक कालबस बोलत तोहि न सँमार।धनुही सम तिपुरारि धनु बिदित सकल संसार।।271।।
re nṛpa bālaka kālabasa bolata tohi na sãmāra |dhanuhī sama tipurāri dhanu bidita sakala saṁsāra ||271||
အိုမင်းသား၊ သင်သည်သေမင်း၏အနိုင်အစား၌ရှိသောကြောင့် စကားပြောသောအခါနှုတ်ကိုမထိန်းနိုင်၊ သုံးပူရမြို့ကိုဖျက်ဆီးသောသိဝမင်း၏လေးကို လောကတစ်ခုလုံးသိသည့် ကစားစရာလေးနှင့်နှိုင်းယှဉ်သလား
စောပိုင် 272.1-4
लखन कहा हँसि हमरें जाना।सुनहु देव सब धनुष समाना।।
का छति लाभु जून धनु तौरें।देखा राम नयन के भोरें।।
छुअत टूट रघुपतिहु न दोसू।मुनि बिनु काज करिअ कत रोसू।।
बोले चितइ परसु की ओरा।रे सठ सुनेहि सुभाउ न मोरा।।
बालकु बोलि बधउँ नहिं तोही।केवल मुनि जड़ जानहि मोही।।
बाल ब्रह्मचारी अति कोही।बिस्व बिदित छत्रियकुल द्रोही।।
भुजबल भूमि भूप बिनु कीन्ही।बिपुल बार महिदेवन्ह दीन्ही।।
सहसबाहु भुज छेदनिहारा।परसु बिलोकु महीपकुमारा।।
lakhana kahā hãsi hamareṁ jānā |sunahu deva saba dhanuṣa samānā ||
kā chati lābhu jūna dhanu taureṁ |dekhā rāma nayana ke bhoreṁ ||
chuata ṭūṭa raghupatihu na dosū |muni binu kāja karia kata rosū ||
bole citai parasu kī orā |re saṭha sunehi subhāu na morā ||
bālaku boli badhaũ nahiṁ tohī |kevala muni jaṛa jānahi mohī ||
bāla brahmacārī ati kohī |bisva bidita chatriyakula drohī ||
bhujabala bhūmi bhūpa binu kīnhī |bipula bāra mahidevanha dīnhī ||
sahasabāhu bhuja chedanihārā |parasu biloku mahīpakumārā ||
လက္ခဏသည် ပြုံး၍ ပြောဆိုသည် - "ငါ၏အသိအမြင်အရ အရှင်သူမြတ်၊ နားထောင်ပါ၊ လေးတိုင်းတူညီကြသည်။ လေးအိုဟောင်းကို ဖျက်ဆီးရာ၌ အမြတ်သို့မဟုတ် ဆုံးရှုံးမှုဘာရှိသနည်း။ ရာမသည် ၎င်းကို လေးသစ်ဟု မျက်စိကပြက်၍ ယူဆခြင်းဖြစ်သည်။ တွေ့ထိသည်နှင့် ကျိုးပျက်သွားသည်၊ ရဃုပတိအရှင်သည် အပြစ်မရှိ။ အိုရသေ့၊ အကြောင်းမဲ့ အဘယ်ကြောင့် အမျက်ထွက်ရသနည်း။ ပရသုရာမသည် ပါရသုကို ငေးကြည့်၍ ပြောဆိုသည် - "အိုမိုက်သူ၊ ငါ၏သဘာဝကို မကြားဖူးသလော။ ငါသည် မင်းကို ကလေးဟု သတ်မှတ်သောကြောင့်သာ မသတ်ပါ။ အိုလေးလိုက်သူ၊ မင်းသည် ငါကို ရသေ့မျှသာ ထင်မှတ်သည်။ ငါသည် ကလေးဘဝမှစ၍ ဗြဟ္မစရီဖြစ်ပြီး အလွန်အမျက်ဒေါသကြီးသူ၊ ကမ္ဘာ့အနှံ့ က္သတြိယာ မျိုးနွယ်၏ ရန်သူအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ ငါ၏လက်နှစ်ဖက် အားအစွမ်းဖြင့် ငါသည် မင်းများကင်းသော မြေကြီးကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဗြာဟ္မဏများကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပေးခဲ့သည်။ အိုမင်းသား၊ သဟဿဗာဟု၏ လက်မောင်းများကို ဖြတ်တောက်သော ဤပါရသုကို ကြည့်လော့။"
ဒိုဟာ 272
मातु पितहि जनि सोचबस करसि महीसकिसोर।गर्भन्ह के अर्भक दलन परसु मोर अति घोर।।272।।
mātu pitahi jani socabasa karasi mahīsakisora |garbhanha ke arbhaka dalana parasu mora ati ghora ||272||
အိုမင်းသား၊ သင့်မိခင်နှင့်ဖခင်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတွင် မနစ်နင်းစေနှင့်။ ငါ၏ပြားသွားသည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည်၊ သားအိမ်တွင်ရှိသော ကလေးသူငယ်ကိုပင် ဖိနှိပ်နိုင်သည်။
စောပိုင် 273.1-4
बिहसि लखनु बोले मृदु बानी।अहो मुनीसु महा भटमानी।।
पुनि पुनि मोहि देखाव कुठारू।चहत उड़ावन फूँकि पहारू।।
इहाँ कुम्हड़बतिया कोउ नाहीं।जे तरजनी देखि मरि जाहीं।।
देखि कुठारु सरासन बाना।मैं कछु कहा सहित अभिमाना।।
भृगुसुत समुझि जनेउ बिलोकी।जो कछु कहहु सहउँ रिस रोकी।।
सुर महिसुर हरिजन अरु गाई।हमरें कुल इन्ह पर न सुराई।।
बधें पापु अपकीरति हारें।मारतहूँ पा परिअ तुम्हारें।।
कोटि कुलिस सम बचनु तुम्हारा।ब्यर्थ धरहु धनु बान कुठारा।।
bihasi lakhanu bole mṛdu bānī |aho munīsu mahā bhaṭamānī ||
puni puni mohi dekhāva kuṭhārū |cahata uṛāvana phū̃ki pahārū ||
ihā̃ kumhaṛabatiyā kou nāhīṁ |je tarajanī dekhi mari jāhīṁ ||
dekhi kuṭhāru sarāsana bānā |maiṁ kachu kahā sahita abhimānā ||
bhṛgusuta samujhi janeu bilokī |jo kachu kahahu sahaũ risa rokī ||
sura mahisura harijana aru gāī |hamareṁ kula inha para na surāī ||
badheṁ pāpu apakīrati hāreṁ |māratahū̃ pā paria tumhāreṁ ||
koṭi kulisa sama bacanu tumhārā |byartha dharahu dhanu bāna kuṭhārā ||
လက္ခဏသည် ပြုံးရွှင်၍ နူးညံ့သော အသံဖြင့် မိန့်မြားသည်၊ အို မဟာရသေ့၊ သင်သည် စစ်သူရဲ၏ အားအစွမ်းကို မာနတက်သော အရှင်သန်စွမ်းရှိသူ ဖြစ်ပေသည်။ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုတ်ကို ငါ့အား ပြလေသည်၊ တစ်ချက်မှုတ်လျှင် တောင်ကို ပျံသွားစေလိုသကဲ့သို့ ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် လက်ညှိုးကို မြင်လျှင် ညှိုးပြီး သေသွားသော နုသည်းချောင်းပန်းကဲ့သို့ သူတစ်ဦးဦး မရှိ။ သင့်ပြုတ်၊ လေး၊ မြားတို့ကို မြင်သောအခါမှ ငါသည် မာနဖြင့် အနည်းငယ် ပြောဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခု သင့်ရသစ်ကြိုးကို မြင်ပြီး ဘရိဂု၏သား ဖြစ်ကြောင်း နားလည်သောအခါ အမျက်ဒါန်းထား၍ သင်ပြောသမျှကို ငါသည် ခံမည်။ နတ်များ၊ ဗြာဟ္မဏများ၊ ဟရိ၏ ဘကြတ်များ၊ နွားများအပေါ်တွင် ငါတို့ အမျိုးအနွယ်၌ ရဲရင့်မှုကို မပြခဲ့။ သတ်ခြင်းသည် အပြစ်ဖြစ်သည်၊ ရှုံးနိမ့်ခြင်းသည် အရှက်ရခြင်းဖြစ်သည်၊ ထိုကြောင့် သင် ရိုက်နှက်စေကာမူ ငါသည် သင့်ခြေတော်၌ ကျရောက်ရမည်။ သင့်စကားတစ်ခုတည်းသည် မိုးကြိုးသန်း တစ်ကုဋေနှင့် တူသည်၊ လေး၊ မြား၊ ပြုတ်တို့ကို အကျိုးမဲ့ ကိုင်ဆောင်နေသည်။
ဒိုဟာ 273
जो बिलोकि अनुचित कहेउँ छमहु महामुनि धीर।सुनि सरोष भृगुबंसमनि बोले गिरा गभीर।।273।।
jo biloki anucita kaheũ chamahu mahāmuni dhīra |suni saroṣa bhṛgubaṁsamani bole girā gabhīra ||273||
အို မဟာရသေ့၊ သင့်အား မမှန်ကန်သော စကားများ ပြောခဲ့ပါက ခွင့်လွှတ်ပါ။ ဤကို ကြားသိပြီး ဘရိဂုမျိုးနွယ်၏ ရတနာသည် အမျက်ဒေါသဖြင့် နက်ရှိုင်းသော စကားများကို ပြောကြားခဲ့သည်။
စောပိုင် 274.1-4
कौसिक सुनहु मंद यहु बालकु।कुटिल कालबस निज कुल घालकु।।
भानु बंस राकेस कलंकू।निपट निरंकुस अबुध असंकू।।
काल कवलु होइहि छन माहीं।कहउँ पुकारि खोरि मोहि नाहीं।।
तुम्ह हटकउ जौं चहहु उबारा।कहि प्रतापु बलु रोषु हमारा।।
लखन कहेउ मुनि सुजस तुम्हारा।तुम्हहि अछत को बरनै पारा।।
अपने मुँह तुम्ह आपनि करनी।बार अनेक भाँति बहु बरनी।।
नहिं संतोषु त पुनि कछु कहहू।जनि रिस रोकि दुसह दुख सहहू।।
बीरब्रती तुम्ह धीर अछोभा।गारी देत न पावहु सोभा।।
kausika sunahu maṁda yahu bālaku |kuṭila kālabasa nija kula ghālaku ||
bhānu baṁsa rākesa kalaṁkū |nipaṭa niraṁkusa abudha asaṁkū ||
kāla kavalu hoihi chana māhīṁ |kahaũ pukāri khori mohi nāhīṁ ||
tumha haṭakau jauṁ cahahu ubārā |kahi pratāpu balu roṣu hamārā ||
lakhana kaheu muni sujasa tumhārā |tumhahi achata ko baranai pārā ||
apane mũha tumha āpani karanī |bāra aneka bhā̃ti bahu baranī ||
nahiṁ saṁtoṣu ta puni kachu kahahū |jani risa roki dusaha dukha sahahū ||
bīrabratī tumha dhīra achobhā |gārī deta na pāvahu sobhā ||
နားထောင်ပါ ကောသိက၊ ဤကလေးသည် မိုက်မဲသည်၊ လိမ်လည်သည်၊ သေခြင်း၏အာဏာအောက်တွင်ရှိသည်၊ မိမိမျိုးနွယ်ကို ဖျက်ဆီးသူဖြစ်သည်။ နေမင်းမျိုးနွယ်၏ လကွယ်အမှီးဖြစ်သည်၊ လုံးဝကန့်သတ်မဲ့၊ အသိဉာဏ်ကင်းမဲ့၊ ကြောက်ရွံ့မှုကင်းမဲ့သည်။ ချက်ချင်းတွင် သေကြောင်းကြီး၏ အစားအစာဖြစ်လိမ့်မည်။ ငါသည် ကြီးကြယ်စွာ အော်ဟစ်ပြောဆိုသည်၊ အပြစ်သည် ငါ့တွင် မဟုတ်။ သင်သည် သူ့ကို ကယ်တင်လိုပါက သူ့ကို တားဆီးပါ၊ ငါ၏ ကျော်ကြားမှု၊ အား၊ နှင့် အမျက်ဒေါသကို သူ့အား ပြောပြပါ။ လက္ခဏက ပြောသည်၊ အို ရသေ့၊ သင်၏ ကောင်းသော ကျော်ကြားမှုသည် အားလုံးသိကြသည်။ သင် ဤနေရာတွင် ရှိနေစဉ် အခြားသူက မည်သို့ ဖော်ပြနိုင်မည်နည်း။ သင်၏ ပါးစပ်ဖြင့်ပင် သင်၏ ကိုယ်ပိုင် လုပ်ဆောင်ချက်များကို အကြိမ်ကြိမ်၊ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။ သင် မရောင့်ရဲသေးပါက နောက်ထပ် တစ်ခုခု ပြောပါ။ အမျက်ဒေါသကို မဖိနှိပ်ဘဲ သည်းမခံနိုင်သော ဒုက္ခကို မခံစားပါနှင့်။ သင်သည် သူရဲကောင်း၏ ဝတ်ကြောင်းဖြင့် စောင့်ထိန်းသူ၊ ခိုင်ခံ့၍ မတုန်မလှုပ်သူ ဖြစ်သည်။ ဆဲရေးခြင်းသည် သင်အား မသင့်တော်။
ဒိုဟာ 274
सूर समर करनी करहिं कहि न जनावहिं आपु।बिद्यमान रन पाइ रिपु कायर कथहिं प्रतापु।।274।।
sūra samara karanī karahiṁ kahi na janāvahiṁ āpu |bidyamāna rana pāi ripu kāyara kathahiṁ pratāpu ||274||
သူရဲကောင်းများသည် စစ်ပွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို လုပ်ဆောင်ကြပြီး မိမိကိုယ်ကို မဝင့်ကြွားကြပါ။ ရန်သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် ရှိနေသောအခါ သူရဲများသည် သူတို့၏ ရဲရင့်မှုကို ပြောဆိုကြသည်။
စောပိုင် 275.1-4
तुम्ह तौ कालु हाँक जनु लावा।बार बार मोहि लागि बोलावा।।
सुनत लखन के बचन कठोरा।परसु सुधारि धरेउ कर घोरा।।
अब जनि देइ दोसु मोहि लोगू।कटुबादी बालकु बधजोगू।।
बाल बिलोकि बहुत मैं बाँचा।अब यहु मरनिहार भा साँचा।।
कौसिक कहा छमिअ अपराधू।बाल दोष गुन गनहिं न साधू।।
खर कुठार मैं अकरुन कोही।आगें अपराधी गुरुद्रोही।।
उतर देत छोड़उँ बिनु मारें।केवल कौसिक सील तुम्हारें।।
न त एहि काटि कुठार कठोरें।गुरहि उरिन होतेउँ श्रम थोरें।।
tumha tau kālu hā̃ka janu lāvā |bāra bāra mohi lāgi bolāvā ||
sunata lakhana ke bacana kaṭhorā |parasu sudhāri dhareu kara ghorā ||
aba jani dei dosu mohi logū |kaṭubādī bālaku badhajogū ||
bāla biloki bahuta maiṁ bā̃cā |aba yahu maranihāra bhā sā̃cā ||
kausika kahā chamia aparādhū |bāla doṣa guna ganahiṁ na sādhū ||
khara kuṭhāra maiṁ akaruna kohī |āgeṁ aparādhī gurudrohī ||
utara deta choṛaũ binu māreṁ |kevala kausika sīla tumhāreṁ ||
na ta ehi kāṭi kuṭhāra kaṭhoreṁ |gurahi urina hoteũ śrama thoreṁ ||
မင်းက သေကြီးကို ခေါ်၍ အော်ဟစ်စိန်ခေါ်သကဲ့သို့ ငါ့ဆီကို အထပ်ထပ် ခေါ်နေစေသည်။ လက္ခဏ၏ ပြင်းစွာသော စကားကို ကြား၍ ပရသုရာမသည် ပြစ်ကို ပြင်ဆင်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ် လက်နက်ကို လက်တွင်ကိုင်မိ၏။ ယခု ငါ့ကို အပြစ်မတင်ကြနှင့်။ စကားခက်သော ဤကလေးသည် သတ်ထိုက်သည်။ ကလေးဖြစ်သည်ကို မြင်၍ ငါသည် အကြိမ်ကြိမ် အသက်ချမ်းသာပေးခဲ့၏။ ယခု သူသည် သေသင့်သောသူ ဖြစ်တော့သည်။ ကောင်းသိက ဆို၏၊ ၎င်း၏ အပြစ်ကို ခွင့်လွှတ်ပါ။ သူတော်ကောင်းတို့သည် ကလေး၏ အပြစ်နှင့် ဂုဏ်ကို မရေတွက်ကြ။ ငါ၏ ပြစ်သည် ထက်၏၊ ငါသည် ကရုဏာမဲ့ အမျက်ထွက်သူ ဖြစ်၏။ ငါ့ရှေ့တွင် အပြစ်ရှိသူ၊ ဆရာ၏ ရန်သူ ရပ်တည်နေ၏။ သူက ပြန်လည်ဖြေဆိုသော်လည်း ငါသည် မသတ်ဘဲ လွှတ်၏။ ကောင်းသိ၏ သီလကြောင့်သာလျှင်။ မဟုတ်လျှင် ဤပြင်းစွာသော ပြစ်ဖြင့် သူ့ကို ဖြတ်၍ ဆရာ၏ အပြစ်မှ နည်းပါးသော ပင်ပန်းမှုဖြင့် လွတ်မြောက်နိုင်ပေ၏။
ဒိုဟာ 275
गाधिसूनु कह हृदयँ हँसि मुनिहि हरिअरइ सूझ।अयमय खाँड न ऊखमय अजहुँ न बूझ अबूझ।।275।।
gādhisūnu kaha hṛdayã hãsi munihi hariarai sūjha |ayamaya khā̃ḍa na ūkhamaya ajahũ na būjha abūjha ||275||
ဂာဓိ၏သား ဝိဿဝါမိတ္တ သည် စိတ်ထဲ၌ ရယ်မြူး၍ ပြောဆိုသည်။ ဤရသေ့အား အရာခပ်သိမ်းသည် စိမ်းလန်းသောအသွင် ဖြစ်နေ၏။ ဤသကြားခက်သည် သံဖြင့်ပြီးသည်၊ ကြံဖြင့်ပြီးသည်မဟုတ်၊ သို့သော် ယခုထက်တိုင် မသိသောကြောင့် နားမလည်ဘဲ ဖြစ်၏။
စောပိုင် 276.1-4
कहेउ लखन मुनि सीलु तुम्हारा।को नहि जान बिदित संसारा।।
माता पितहि उरिन भए नीकें।गुर रिनु रहा सोचु बड़ जीकें।।
सो जनु हमरेहि माथे काढ़ा।दिन चलि गए ब्याज बड़ बाढ़ा।।
अब आनिअ ब्यवहरिआ बोली।तुरत देउँ मैं थैली खोली।।
सुनि कटु बचन कुठार सुधारा।हाय हाय सब सभा पुकारा।।
भृगुबर परसु देखावहु मोही।बिप्र बिचारि बचउँ नृपद्रोही।।
मिले न कबहुँ सुभट रन गाढ़े।द्विज देवता घरहि के बाढ़े।।
अनुचित कहि सब लोग पुकारे।रघुपति सयनहिं लखनु नेवारे।।
kaheu lakhana muni sīlu tumhārā |ko nahi jāna bidita saṁsārā ||
mātā pitahi urina bhae nīkeṁ |gura rinu rahā socu baṛa jīkeṁ ||
so janu hamarehi māthe kāṛhā |dina cali gae byāja baṛa bāṛhā ||
aba ānia byavahariā bolī |turata deũ maiṁ thailī kholī ||
suni kaṭu bacana kuṭhāra sudhārā |hāya hāya saba sabhā pukārā ||
bhṛgubara parasu dekhāvahu mohī |bipra bicāri bacaũ nṛpadrohī ||
mile na kabahũ subhaṭa rana gāṛhe |dvija devatā gharahi ke bāṛhe ||
anucita kahi saba loga pukāre |raghupati sayanahiṁ lakhanu nevāre ||
လက္ခဏက ပြန်လည်ပြောကြားသည်ကား "အရှင်ပညာရှိ၊ အရှင်၏ သိမ်မွေ့သော သဘောကို မသိသူ မရှိ၊ တစ်လောကလုံး သိရှိကြ၏။" "အရှင်သည် မိဘကျေးဇူးကို ကောင်းစွာ ဆပ်ခဲ့ပြီးဖြစ်၏။ ကျောင်းဆရာကျေးဇူးသာ ကျန်ရှိနေသေး၍ အလွန်စိုးရိမ်နေ၏။" "ထိုကျေးဇူးကို ငါတို့ထံ တင်ပြီးဖြစ်သည်မှာ မှန်၏။ နေ့ရက်များစွာ ကုန်လွန်ခဲ့၍ အတိုးသည်လည်း အလွန်ကြီးမားလေပြီ။" "ယခု ငွေချေးသူကို ခေါ်လာပါ၊ ငါသည် ပိုက်ဆံအိတ်ကို ဖွင့်၍ ချက်ချင်း ပေးမည်။" ထိုခက်ထန်သော စကားကို ကြား၍ ရသေ့သည် ပုဆ္ဆန်ကို မြှောက်လိုက်၏။ အစည်းအဝေးအားလုံးသည် "အို အို" ဟု အော်ဟစ်ကြ၏။ လက္ခဏက ပြန်လည်ပြောကြားသည်ကား "အရှင်သည် ဘရိဂုအမျိုး၏ အသက်ဆုံးဖြစ်၏။ ပုဆ္ဆန်ကို ငါ့အား ပြလာသလော။ အရှင်သည် ဘရာဟ္မဏဖြစ်သောကြောင့် ငါသည် အရှင်အား ခွင့်လွှတ်၏၊ အရှင်သည် ဘုရင်တို့၏ ရန်သူ ဖြစ်သော်လည်း ဖြစ်၏။" "အရှင်သည် စစ်မြေပြင်တွင် ရဲရင့်သော သူရဲကောင်းတို့ကို မည်သည့်အခါမျှ မတွေ့ဖူး။ အရှင် ဘရာဟ္မဏနတ်သား၊ အရှင်သည် မိမိအိမ်တွင်သာ ကြီးမားသူဖြစ်၏။" ဤသို့ မလျောက်ပတ်ဟု လူအားလုံး အော်ဟစ်ကြ၍ ရဃုပတိ ရာမသည် လက္ခဏအား တိတ်ဆိတ်ရန် အမိန့်ပေး၏။
ဒိုဟာ 276
लखन उतर आहुति सरिस भृगुबर कोपु कृसानु।बढ़त देखि जल सम बचन बोले रघुकुलभानु।।276।।
lakhana utara āhuti sarisa bhṛgubara kopu kṛsānu |baṛhata dekhi jala sama bacana bole raghukulabhānu ||276||
လက္ခဏ၏ ဖြေကြားချက်များသည် ဘရိဂုမျိုးနွယ်တွင် အသာဆုံးဖြစ်သော ပရသုရာမ၏ အမျက်ဒေါသမီးထဲသို့ ပူဇော်သကန်များကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထိုမီးကြီးပြင်းထန်လာသည်ကို မြင်၍ ရဃုမျိုးနွယ်၏ နေဝန်းသည် ရေကဲ့သို့သော စကားများကို ပြောကြားခဲ့၏။
စောပိုင် 277.1-4
नाथ करहु बालक पर छोहू।सूध दूधमुख करिअ न कोहू।।
जौं पै प्रभु प्रभाउ कछु जाना।तौ कि बराबरि करत अयाना।।
जौं लरिका कछु अचगरि करहीं।गुर पितु मातु मोद मन भरहीं।।
करिअ कृपा सिसु सेवक जानी।तुम्ह सम सील धीर मुनि ग्यानी।।
राम बचन सुनि कछुक जुड़ाने।कहि कछु लखनु बहुरि मुसकाने।।
हँसत देखि नख सिख रिस ब्यापी।राम तोर भ्राता बड़ पापी।।
गौर सरीर स्याम मन माहीं।कालकूटमुख पयमुख नाहीं।।
सहज टेढ़ अनुहरइ न तोही।नीचु मीचु सम देख न मौहीं।।
nātha karahu bālaka para chohū |sūdha dūdhamukha karia na kohū ||
jauṁ pai prabhu prabhāu kachu jānā |tau ki barābari karata ayānā ||
jauṁ larikā kachu acagari karahīṁ |gura pitu mātu moda mana bharahīṁ ||
karia kṛpā sisu sevaka jānī |tumha sama sīla dhīra muni gyānī ||
rāma bacana suni kachuka juṛāne |kahi kachu lakhanu bahuri musakāne ||
hãsata dekhi nakha sikha risa byāpī |rāma tora bhrātā baṛa pāpī ||
gaura sarīra syāma mana māhīṁ |kālakūṭamukha payamukha nāhīṁ ||
sahaja ṭeṛha anuharai na tohī |nīcu mīcu sama dekha na mauhīṁ ||
အရှင်မင်းကြီး ကလေးငယ်ပေါ်တွင် ကရုဏာသက်ပါစေ နို့စိုနေသော ရိုးစင်းသည့် နို့တိုက်ကလေးအပေါ် အမျက်မထွက်ပါနှင့် သူသည် အရှင်၏ တန်ခိုးကို အနည်းငယ်မျှ သိပါမူ ဤမိုက်မဲသော ကလေးသည် အရှင်နှင့် တူညီစွာ မိမိကိုယ်ကို ထားမည်လော ကလေးများ အပြစ်တစ်ခုခု ကျူးလွန်သောအခါ ဆရာသမား ဖခင်နှင့် မိခင်တို့သည် စိတ်ထဲတွင် ဝမ်းသာမှုဖြင့် ပြည့်နှက်ကြသည် ထို့ကြောင့် သူသည် ကလေးနှင့် အရှင်၏ အစေခံဖြစ်ကြောင်း သိ၍ သနားကြင်နာပါစေ အရှင်သည် သဘောထားနူးညံ့ တည်ကြည်သော ပညာရှိ ရသေ့ဖြစ်ပါသည် ရာမ၏ စကားကို ကြားသောအခါ ရသေ့သည် အနည်းငယ် အေးချမ်းသွားသည် သို့သော် လက္ခဏသည် စကားတစ်ခုခု ထပ်ဆိုပြီး ပြန်လည် ပြုံးသည် ပြုံးသည်ကို မြင်သောအခါ အမျက်ဒေါသသည် ရသေ့၏ ခေါင်းမှ ခြေထိပ်တိုင် ပျံ့နှံသွားပြီး ရာမ သင့်အစ်ကိသည် ကြီးမားသော အပြစ်ရှိသူဖြစ်သည် ခန္ဓာကိုယ်သည် ဖြူဖနု့သော်လည်း စိတ်သည် မည်းမှောင်သည် သူသည် အဆိပ်ပြင်း၏ နှုတ်ခမ်းဖြစ်သည် နို့ကို သောက်သော နှုတ်ခမ်းမဟုတ် သူသည် သဘာဝအရ ကွေးညိုးနေပြီး သင့်ကို မဆက်ဆံ ယုတ်မာသူသည် ငါကို သေခြင်းတရားကဲ့သို့ မမြင် ငါကိုလည်း မလေးမချိုး
ဒိုဟာ 277
लखन कहेउ हँसि सुनहु मुनि क्रोधु पाप कर मूल।जेहि बस जन अनुचित करहिं चरहिं बिस्व प्रतिकूल।।277।।
lakhana kaheu hãsi sunahu muni krodhu pāpa kara mūla |jehi basa jana anucita karahiṁ carahiṁ bisva pratikūla ||277||
လက္ခဏသည် ပြုံးပြီး ပြောကြားခဲ့သည် - "အို ရသေ့မြတ်၊ နားထောင်တော်မူပါ။ အမျက်ဒေါသသည် အပြစ်အားလုံး၏ အမြစ်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအမျက်ဒေါသ၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် လူတို့သည် မသင့်တင့်သောအရာများကို ပြုလုပ်ကြပြီး ကမ္ဘာလောကနှင့် ဆန့်ကျင်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကို ကျူးလွန်ကြပါသည်။"
စောပိုင် 278.1-4
मैं तुम्हार अनुचर मुनिराया।परिहरि कोपु करिअ अब दाया।।
टूट चाप नहिं जुरहि रिसाने।बैठिअ होइहिं पाय पिराने।।
जौ अति प्रिय तौ करिअ उपाई।जोरिअ कोउ बड़ गुनी बोलाई।।
बोलत लखनहिं जनकु डेराहीं।मष्ट करहु अनुचित भल नाहीं।।
थर थर कापहिं पुर नर नारी।छोट कुमार खोट बड़ भारी।।
भृगुपति सुनि सुनि निरभय बानी।रिस तन जरइ होइ बल हानी।।
बोले रामहि देइ निहोरा।बचउँ बिचारि बंधु लघु तोरा।।
मनु मलीन तनु सुंदर कैसें।बिष रस भरा कनक घटु जैसैं।।
maiṁ tumhāra anucara munirāyā |parihari kopu karia aba dāyā ||
ṭūṭa cāpa nahiṁ jurahi risāne |baiṭhia hoihiṁ pāya pirāne ||
jau ati priya tau karia upāī |joria kou baṛa gunī bolāī ||
bolata lakhanahiṁ janaku ḍerāhīṁ |maṣṭa karahu anucita bhala nāhīṁ ||
thara thara kāpahiṁ pura nara nārī |choṭa kumāra khoṭa baṛa bhārī ||
bhṛgupati suni suni nirabhaya bānī |risa tana jarai hoi bala hānī ||
bole rāmahi dei nihorā |bacaũ bicāri baṁdhu laghu torā ||
manu malīna tanu suṁdara kaiseṁ |biṣa rasa bharā kanaka ghaṭu jaisaiṁ ||
လက္ခဏက ဆိုသည် - အို မုနိရာဇ၊ ကျွန်ုပ်သည် သင့်၏ အစေခံဖြစ်ပါသည်။ အမျက်ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်၍ ယခု ကရုဏာ ပြုပါ။ ကျိုးနှင့်သော လေးသည် အမျက်ဒေါသဖြင့် ပြန်လည် ဆက်စပ်၍ မရနိုင်။ ထိုင်ပါဦး၊ ရပ်နေသဖြင့် သင့်ခြေများ နာကျင်နေပေမည်။ အကယ်၍ ထိုသို့ အလွန် ချစ်မြတ်နိုးလျှင် နည်းလမ်း ရှာပါ၊ အရည်အချင်း ကြီးသော သူတစ်ဦးကို ခေါ်၍ ဆက်စပ်စေပါ။ လက္ခဏ စကားပြောသည်ကို ဇနက ကြောက်ရွံ့၍ ဆိုသည် - တိတ်ဆိတ်နေပါ၊ ဤသည်မှာ မသင့်တင့်၊ ကောင်းသည် မဟုတ်။ မြို့တွင်းရှိ ယောက်ျား မိန်းမများ တုန်လှုပ်ချောက်ချားကုန်၏ - ဤသို့ သေးငယ်သော ကလေး၊ ဤမျှ ကြီးသော မာနထောင်ထွား။ ဘရိဂု သူဌာနှင့် ကြောက်မက်မှု ကင်းသော စကားကို ထပ်ခါတလဲလဲ ကြားရသောအခါ အမျက်ဒေါသသည် ကိုယ်တွင် ပူပြင်း၍ ခွန်အား ယိမ်းယိုင်လာသည်။ ရာမအား တောင်းပန်၍ ဆိုသည် - သင့်ကို လေးစားသဖြင့် သင့်ညီငယ်ကို လျှော့ပေးပါမည်။ သူ၏ စိတ်သည် ညစ်ညမ်းသော်လည်း ကိုယ်ခန္ဓာသည် လှပလှပေသည်၊ အဆိပ်ရည် ဖြည့်ထားသော ရွှေအိုးကဲ့သို့။
ဒိုဟာ 278
सुनि लछिमन बिहसे बहुरि नयन तरेरे राम।गुर समीप गवने सकुचि परिहरि बानी बाम।।278।।
suni lachimana bihase bahuri nayana tarere rāma |gura samīpa gavane sakuci parihari bānī bāma ||278||
၎င်းကို ကြား၍ လက္ခဏသည် ပြန်လည် ပြုံးရယ်ပြန်သည်။ ရာမသည် အပြစ်တင်သော မျက်စိများဖြင့် ကြည့်ရှုသည်။ ထို့နောက် ရာမသည် ဆရာ့ထံတွင် ရှက်ရွံ့၍ ကြမ်းတမ်းသော စကားများကို စွန့်လွှတ်ကာ ဆရာထံသို့ နီးကပ်စွာ သွားရောက်သည်။
စောပိုင် 279.1-4
अति बिनीत मृदु सीतल बानी।बोले रामु जोरि जुग पानी।।
सुनहु नाथ तुम्ह सहज सुजाना।बालक बचनु करिअ नहिं काना।।
बररै बालक एकु सुभाऊ।इन्हहि न संत बिदूषहिं काऊ।।
तेहिं नाहीं कछु काज बिगारा।अपराधी में नाथ तुम्हारा।।
कृपा कोपु बधु बँधब गोसाईं।मो पर करिअ दास की नाई।।
कहिअ बेगि जेहि बिधि रिस जाई।मुनिनायक सोइ करौं उपाई।।
कह मुनि राम जाइ रिस कैसें।अजहुँ अनुज तव चितव अनैसें।।
एहि के कंठ कुठारु न दीन्हा।तौ मैं काह कोपु करि कीन्हा।।
ati binīta mṛdu sītala bānī |bole rāmu jori juga pānī ||
sunahu nātha tumha sahaja sujānā |bālaka bacanu karia nahiṁ kānā ||
bararai bālaka eku subhāū |inhahi na saṁta bidūṣahiṁ kāū ||
tehiṁ nāhīṁ kachu kāja bigārā |aparādhī meṁ nātha tumhārā ||
kṛpā kopu badhu bãdhaba gosāīṁ |mo para karia dāsa kī nāī ||
kahia begi jehi bidhi risa jāī |munināyaka soi karauṁ upāī ||
kaha muni rāma jāi risa kaiseṁ |ajahũ anuja tava citava anaiseṁ ||
ehi ke kaṁṭha kuṭhāru na dīnhā |tau maiṁ kāha kopu kari kīnhā ||
ရာမမင်းသည် နှစ်ဘက်သောလက်ကို ပူဇော်ချီမြှောက်၍ အလွန် နှိမ်ချ ပျော့ပျောင်း အေးချမ်းသော အသံဖြင့် မိန့်တော်ကြား၏။ "နားထောင်ပါ အရှင်မြတ်၊ အရှင်သည် သဘာဝအားဖြင့် ပညာရှိဖြစ်၏။ ကလေးစကားကို ဂရုမစိုက်ပါနှင့်။" "ပျားနှင့် ကလေးတို့သည် သဘာဝတူကြ၏။ သူတော်စင်တို့သည် ၎င်းတို့ကို အပြစ်မတင်ကြ။" "ထို့ပြင် ထိုသူသည် အရှင်အား အနည်းငယ်မျှသော အနှောင့်အယှက်ကိုမျှ မပြုခဲ့။ အကျွန်ုပ်သာလျှင် အရှင်၏ အပြစ်သားဖြစ်ပါ၏။" "အရှင်မြတ်၊ ကရုဏာသော်လည်းကောင်း အမျက်ဒေါသသော်လည်းကောင်း ပြပါ၊ သတ်ပါ သို့မဟုတ် နှောင်ပါ၊ အကျွန်ုပ်ကို အစေခံကဲ့သို့ ဆက်ဆံပါ။" "အရှင်မုနိခေါင်၊ အမျက်ဒေါသ ငြိမ်းသွားသော နည်းလမ်းကို အလျင်အမြန် ပြောပြပါ၊ အကျွန်ုပ် ပြုမည်။" မုနိသည် ပြော၏ - "ရာမ၊ ငါ၏ အမျက်ဒေါသသည် မည်သို့ ငြိမ်းမည်နည်း။ ယခုထက်တိုင် နင်၏ ညီငယ်သည် ငါ့ကို ရန်လိုသော မျက်စိနှင့် ကြည့်နေသည်။" "ငါသည် ၎င်း၏ လည်ပင်းသို့ ပြားလွှားကို မတင်ခဲ့သော်လည်း အမျက်ဒေါသဖြင့် အဘယ်ကိုမျှ မပြုခဲ့ပါ။"
ဒိုဟာ 279
गर्भ स्रवहिं अवनिप रवनि सुनि कुठार गति घोर।परसु अछत देखउँ जिअत बैरी भूपकिसोर।।279।।
garbha sravahiṁ avanipa ravani suni kuṭhāra gati ghora |parasu achata dekhaũ jiata bairī bhūpakisora ||279||
ဘုရင်များ၏ မိဖုရားများသည် ငါ၏ပြောင်းကြီးဖြင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အနိုင်ယူပုံကို ကြားသိရသောအခါ သန္ဓေသွေးဆင်းကြသည်။ သို့သော်လည်း ငါ၏ပြောင်းသည် လက်တွင် ရှိနေဆဲဖြစ်လျက် ငါ၏ရန်သူဖြစ်သော ဤဘုရင်သားကို အသက်ရှင်နေသည်ကို ငါမြင်နေရသည်။
Frequently Asked Questions
परंपरा में यह अंश ‘क्रोध-शमन’ और ‘वाणी-संयम’ की सिद्धि से जोड़ा जाता है: राम की विनय-भाषा और लक्ष्मण-परशुराम संवाद का पाठ गृह-कलह/अहंकार-उत्थान में शान्ति, सभा-धर्म और गुरु-आदर की बुद्धि देता है—विशेषतः बालकाण्ड-पाठ में ‘मर्यादा’ का संस्कार दृढ़ होता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम) या ‘सीता-राम’ का संकीर्तन-सम्पुट लगाया जाता है; इस प्रसंग में विशेष रूप से ‘राम-नाम’ को ‘क्रोध-निवारक’ मानकर दोहा-समाप्ति पर जप-सम्पुट प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 28 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
