Sarga 28

Verse 1

स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः।न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन्।।2.28.1।।

စီတာက ထိုသို့ပြောဆိုသော်လည်း ဓမ္မကိုသိမြင်၍ ဓမ္မကိုချစ်မြတ်နိုးသော ရာမသည် တောတွင်းဘဝ၏ ဆင်းရဲဒုက္ခများကို စဉ်းစားကာ သူမကို အတူခေါ်သွားရန် စိတ်မချမှတ်ခဲ့။

Verse 2

सान्त्वयित्वा पुनस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम्।निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह।।2.28.2।।

မျက်ရည်ကြောင့် မျက်စိမိုးမွှားနေသော စီတာကို နှစ်သိမ့်ပြီးနောက်၊ ဓမ္မစိတ်ရှိသော ရာမသည် သူမကို ပြန်လှည့်စေလိုသဖြင့် ထပ်မံ၍ ဤစကားကို ဆို하였다။

Verse 3

सीते महाकुलीनाऽसि धर्मे च निरता सदा।इहाऽचर स्वधर्मं त्वं मे यथा मनसस्सुखम्।।2.28.3।।

အို စီတာရေ၊ သင်သည် မဟာမျိုးရိုးမြင့်မြတ်မှ မွေးဖွားသူဖြစ်ပြီး ဓမ္မ၌ အမြဲတမ်းတည်ကြည်သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤနေရာတွင်နေ၍ သင်၏ ကိုယ်ပိုင်တာဝန်(စွဝဓမ္မ)ကို ဆောင်ရွက်ပါ၊ ငါ့စိတ်လည်း အေးချမ်းစေပါ။

Verse 4

सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाऽबले। वने हि बहवो दोषा वदतस्तान्निबोध मे।।2.28.4।।

အို စီတာရေ၊ နူးညံ့သောသူရေ—ငါပြောသကဲ့သို့ပင် လိုက်နာပါ။ တောထဲတွင် အန္တရာယ်နှင့် ခက်ခဲမှုများ များစွာရှိသည်; ငါပြောမည့်အရာတို့ကို သေချာနားထောင်၍ သိမြင်ပါ။

Verse 5

सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः।बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते।।2.28.5।।

အို စီတာရေ၊ တောနေမည်ဟူသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လွှတ်ချပါ။ အကြောင်းမူကား တောရိုင်း(ကန္တာရ)ကို ‘တော’ ဟုခေါ်သည်မှာ အန္တရာယ်နှင့် ခက်ခဲမှုများ များစွာ ပြည့်နှက်နေသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 6

हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते।सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम्।।2.28.6।।

ဤစကားတို့ကို သင်၏အကျိုးအတွက် ကောင်းမြတ်သောဉာဏ်ဖြင့် ငါပြောခြင်းဖြစ်သည်။ တောထဲတွင် တည်မြဲသော သုခကို ငါမသိနိုင်; တောသည် အမြဲတမ်း ဒုက္ခသာ ဖြစ်နေသည်။

Verse 7

गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिकन्दर वासिनाम्।सिंहानां निनदा दुःखा श्श्रोतुं दुःखमतो वनम्।।2.28.7।।

တောင်ရေတံခွန်တို့မှ ပေါ်ထွန်းလာသော အသံများနှင့် ကျောက်ဂူများတွင် နေထိုင်သော ခြင်္သေ့တို့၏ ဟိန်းသံတို့သည် ကြားရသည်မှာ နာကျင်၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် တောတွင် နေထိုင်ခြင်းသည် ဒုက္ခပင် ဖြစ်သည်။

Verse 8

क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ता श्शून्ये महामृगाः।दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम्।।2.28.8।।

တောအလယ်အလတ် ဆိတ်ငြိမ်လွန်းသောနေရာ၌ ကြီးမားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ လွတ်လပ်မှု၏ မူးယစ်မှုဖြင့် ကစားလှုပ်ရှားနေကြ၏။ လူကိုမြင်လျှင် ချက်ချင်း ပြေးဝင်တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် ထို့ကြောင့် တောသည် ဒုက္ခပင် ဖြစ်သည်။

Verse 9

सग्राहा स्सरितश्चैव पङ्कवत्यस्सु दुस्तराः। मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम्।।2.28.9।।

မိကျောင်းများကပ်လျက်ရှိသော မြစ်များနှင့် ရွံ့ညစ်ထူထပ်သော ရေကြောင်းများသည် အလွန်ခက်ခဲစွာသာ ဖြတ်ကူးနိုင်သည်။ မတ်တပ်ရပ်မူးယစ်နေသော ဆင်များပင် အမြဲတမ်း ဖြတ်ကူးရန် ခက်ခဲသဖြင့်၊ တောတွင်းနေထိုင်ခြင်းသည် အစဉ်အမြဲ ပိုမိုအန္တရာယ်ကြီး၍ ပိုမိုခက်ခဲလှ၏။

Verse 10

लताकण्टकसङ्कीर्णाः कृकवाकूपनादिताः।निरपाश्च सुदुर्गाश्च मार्गा दुःखमतो वनम्।।2.28.10।।

လမ်းကြောင်းများသည် ဆူးပါသော လျားပင်များဖြင့် ထူထပ်ကာ တောငှက်များ၏ အော်သံများကြောင့် မြည်ဟည်းနေပြီး ရေမရှိသကဲ့သို့ လွန်စွာ ခက်ခဲစွာသာ ဖြတ်သန်းနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် တောသည် ဒုက္ခ၏နေရာဖြစ်သည်။

Verse 11

सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयं भग्नासु भूतले।रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद्दुःखतरं वनम्।।2.28.11।।

ညအခါ အလုပ်ပင်ပန်းမှုကြောင့် မောပန်းနွမ်းနယ်နေသူသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် ကိုယ်တိုင်ကျိုးကျသွားသော ရွက်များကို ခင်းထားသည့် အိပ်ရာပေါ်၌သာ အိပ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် တောသည် ပို၍ ဒုက္ခကြီးမားသည်။

Verse 12

अहोरात्रं च सन्तोषः कर्तव्यो नियतात्मना।फलैर्वृक्षावपतितै स्सीते दुःखमतो वनम्।।2.28.12।।

အို စီတာရေ၊ နေ့ညမပြတ် ကိုယ်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ထားသူသည် စန်တောသ (ကျေနပ်တင်းတိမ်မှု) ကို ပြုရပြီး သစ်ပင်မှ ကျသွားသော အသီးများဖြင့်သာ အသက်မွေးရသည်။ ထို့ကြောင့် တောဘဝသည် ဒုက္ခဘဝဖြစ်သည်။

Verse 13

उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि।जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारिणा।।2.28.13।।

အို မိုင်သီလီ၊ ကိုယ့်အားအင်နှင့်အညီ အစာရှောင်ခြင်းကိုလည်း ပြုရမည်။ သစ်ခွံအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သူသည် ဆံပင်ကို ဂျတာအဖြစ် မုတ်ကာ ထမ်းဆောင်ရမည်။

Verse 14

देवतानां पित्रूणां कर्तव्यं विधिपूर्वकम्।प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम्।।2.28.14।।

ဒေဝတားတို့နှင့် ဘိုးဘွားပိတෘတို့ကို နည်းလမ်းတကျ အခမ်းအနားအတိုင်း ပူဇော်ရမည်။ ရောက်လာသော ဧည့်သည်တို့ကိုလည်း နေ့စဉ်မပြတ် ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုရမည်။

Verse 15

कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः।चरता नियमेनैव तस्माद्धुःखतरं वनम्।।2.28.15।।

စည်းကမ်းတင်းကျပ်စွာ လှုပ်ရှားသွားလာနေစဉ်တွင် အချိန်အခါသင့်သင့်တိုင်း နေ့စဉ် သုံးကြိမ် ရေချိုးသန့်စင် (အဘိသေက) ပြုရမည်။ ထို့ကြောင့် ပျားတောဘဝသည် ပို၍ ခက်ခဲလှသည်။

Verse 16

उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमै स्स्वयमाहृतैः।आर्षेण विधिना वेद्यां बाले दुःखमतो वनम्।।2.28.16।।

ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူလာသော ပန်းများဖြင့် ဗေဒီပေါ်တွင် ရှင်ဋ္ဌာနတော်တို့၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ပူဇော်အနုမောဒနာကိုလည်း ပြုရမည်။ ထို့ကြောင့် အို သန့်ရှင်းရိုးသားသူ၊ ပျားတောဘဝသည် ဆင်းရဲခက်ခဲလှသည်။

Verse 17

यथालब्धेन कर्तव्यः सन्तोषस्तेन मैथिलि।यताहारैर्वनचरै र्नित्यं दुःखमतो वनम्।।2.28.17।।

အို မૈထိလီ၊ တောတွင်းနေထိုင်သူတို့သည် အစာအဟာရကန့်သတ်၍ ရရှိသမျှအပေါ် စိတ်ကျေနပ်စွာ စန္တောသဖြင့် နေရမည်။ ထို့ကြောင့် တောဘဝသည် အမြဲတမ်း ခက်ခဲဒုက္ခဖြစ်၏။

Verse 18

अतीव वातास्तिमिरं बुभुक्षा चात्र नित्यशः।भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम्।।2.28.18।।

ထိုနေရာ၌ လေပြင်းများ၊ မှောင်မိုက်ခြင်းနှင့် အမြဲတမ်း ဆာလောင်ခြင်းရှိပြီး၊ ကြီးမားသော အန္တရာယ်များလည်း ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် တောဘဝသည် အလွန်ပင် ခက်ခဲဒုက္ခတရားဖြစ်၏။

Verse 19

सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि।चरन्ति पृथिवीं दर्पात्ततो दुःखतरं वनम्।।2.28.19।।

အို လှပသူမ၊ အမျိုးမျိုးသော ရုပ်သဏ္ဍာန်ရှိသည့် လှည့်လည်သွားလာသော မြေပြင်ပေါ်က လှုပ်ရှားသတ္တဝါများ (ရင့်သတ္တဝါ) များစွာသည် ရိုင်းစိုင်းစွာ လှည့်လည်နေကြသည်။ ထို့ကြောင့် တောဘဝသည် ပို၍ အန္တရာယ်ကြီး၏။

Verse 20

नदी निलयना स्सर्पा नदीकुटिलगामिनः।तिषठ्न्त्यावृत्य पन्थानं ततो दुःखतरं वनम्।।.2.28.20।।

မြစ်တွင်းနေထိုင်သော မြွေများသည် မြစ်ရေစီးကဲ့သို့ ကွေ့ကောက်လှုပ်ရှားကာ လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့၍ ချောင်းမြောင်းစောင့်နေကြသည်။ ထို့ကြောင့် တောဘဝသည် အလွန်ပင် ခက်ခဲ၏။

Verse 21

पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकै स्सह।बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम्।।2.28.21।।

အို အားနည်းသူမ၊ ငှက်များ၊ ကင်းမြီးကောက်များ၊ ပိုးမွှားများ၊ ကိုက်တတ်သော ပိုးငယ်များနှင့် ခြင်များသည် ထိုနေရာ၌ လူအားလုံးကို အမြဲတမ်း နှိပ်စက်နှောင့်ယှက်နေကြသည်။ ထို့ကြောင့် တောသည် ဒုက္ခသာလျှင် ဖြစ်၏။

Verse 22

द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशा: काशाश्च भामिनि।वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखतरं वनम्।।2.28.22।।

အို လှပသောမိန်းမရေ၊ ဤတောတွင် ဆူးပင်များ၊ ကုရှမြက်နှင့် ကာရှမြက်များရှိပြီး၊ သစ်ပင်ထိပ်ဖျားများမှာ မျက်နှာချင်းဆိုင်မက်ခက်များ ရောယှက်ရှုပ်ထွေးနေသည်။ ထို့ကြောင့် တောနေဘဝသည် အလွန်ခက်ခဲ၍ ပိုမိုဒုက္ခကြီးလှသည်။

Verse 23

कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च।अरण्यवासे वसतो दुःखमेव ततो वनम्।।2.28.23।।

တောတောင်အရပ်၌ နေထိုင်သူအတွက် ကိုယ်ခန္ဓာပင်ပန်းနာကျင်မှုများ များစွာ ပေါ်ပေါက်လာပြီး အမျိုးမျိုးသော ကြောက်ရွံ့မှုများလည်း ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် တောတွင် နေခြင်းသည် အမှန်တကယ် ဒုက္ခသာ ဖြစ်သည်။

Verse 24

क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः।न भेतव्यं च भेतव्ये नित्यं दुःखमतो वनम्।।2.28.24।।

ဒေါသနှင့် လောဘကို စွန့်လွှတ်ရမည်၊ စိတ်ကို တပဿ (တပသ္ယာ) တွင် တည်မြဲစေရမည်။ ကြောက်မက်ဖွယ် အခြေအနေများကြား၌ပင် ကြောက်ရွံ့မှုကို မလိုက်နာရ။ ထို့ကြောင့် တောဘဝသည် အမြဲမပြတ် ခက်ခဲဒုက္ခ ဖြစ်သည်။

Verse 25

तदलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव।विमृशन्निह पश्यामि बहुदोषतरं वनम्।।2.28.25।।

ထို့ကြောင့် လုံလောက်ပါပြီ—တောသို့ မသွားပါနှင့်။ တောဘဝသည် သင်နှင့် မသင့်တော်ပါ။ ဤနေရာ၌ စဉ်းစားသုံးသပ်ကြည့်လျှင် တောအရပ်သည် အပြစ်အနာအဆာနှင့် အန္တရာယ်များ ပိုမိုပြည့်နှက်နေသည်ကို မြင်ရ၏။

Verse 26

वनन्तु नेतुं न कृता मतिस्तदाबभूव रामेण यदा महात्मना।न तस्य सीता वचनं चकार तत्ततोऽब्रवीद्राममिदं सुदुःखिता।।2.28.26।।

မဟာသတ္တိရှိသော ရာမသည် သူမကို တောသို့ခေါ်ဆောင်ရန် မဆုံးဖြတ်သေးသောအခါ၊ စီတာသည် သူ၏စကားကို မလိုက်နာခဲ့။ ထို့နောက် အလွန်ဝမ်းနည်းပူဆွေးလျက် ရာမအား ဤသို့ ပြောလေ၏။