The Pañcarātra Vow (Haripañcaka Vrata): Observance from Śukla Ekādaśī to Pūrṇimā
သနကသည် နာရဒအား ရှားပါးသော ဟရိပဉ္စက (Pañcarātra) ဝရတကို သင်ကြားသည်။ ဗိဿနုကို ၅ည ဆက်တိုက် ဝတ်ပြုသည့် ဝရတဖြစ်၍ ဓမ္မ၊ အာဿ၊ ကာမ၊ မောက္ခကို ပေးတတ်သည်။ မာရ္ဂရှီရ္ဩ (အလင်းဖက်) မှ စ၍ သန့်ရှင်းရေး (သွားတိုက်၊ ရေချိုး)၊ ဒေဝပူဇာနှင့် ပဉ္စမဟာယဇ္ဉများကို ပြုလုပ်ကာ အစာကို တစ်နေ့တစ်ကြိမ်သာ စည်းကမ်းထားပြီး Ekādaśī တွင် အစာရှောင်၊ မနက်စောစောထ၊ အိမ်တွင် ဟရိကို ပူဇာကာ pañcāmṛta ဖြင့် အဘိသေက ပြုသည်။ ဂန္ဓ၊ ပုဿပ၊ ဓူပ၊ ဒီပ၊ နိုင်ဝေဒျ၊ တာမ္ဗူလ စသည့် upacāra များကို ဆက်ကပ်၍ ပရဒက္ခိဏာ လှည့်ကာ Vāsudeva/Janārdana ကို ဉာဏ်အခြေပြု နမസ്കာရများဖြင့် ချီးမွမ်းသည်။ ၅ည အစာမစားမည်ဟု saṅkalpa ခံယူပြီး Ekādaśī ညတွင် jāgaraṇa (ညလုံးနိုး) ထားကာ Dvādaśī–Caturdaśī ထိ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း၍ Pūrṇimā တွင်လည်း တူညီစွာ ပူဇာပြုသည်။ Pūrṇimā တွင် နို့အဘိသေက၊ tila-homa နှင့် နှမ်းဒါန ပြုလုပ်သည်။ ၆ရက်မြောက်နေ့တွင် အာရှရမ တာဝန်များပြီးနောက် pañcagavya သောက်၍ ဗြာဟ္မဏများကို ကျွေးမွေးကာ ပေးကမ်း (ပာယသ—ပျားရည်နှင့် ဂီ၊ သစ်သီး၊ မွှေးရနံ့ရေပါ ကလသ၊ အဝတ်ဖုံးအိုးနှင့် ရတနာ ၅မျိုး) ပြု၍ တစ်နှစ်စက်ဝန်းပြီးလျှင် udyāpana ဆောင်ရွက်သည်။ အဆုံးတွင် မောက္ခနှင့် မဟာပုဏ္ဏာအကျိုးကို ကြေညာကာ ယုံကြည်စွာ နားထောင်ခြင်းဖြင့်လည်း လွတ်မြောက်နိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः । दुर्लभं सर्वलोकेषु विख्यातं हरिपञ्चकम् ॥ १ ॥
သနကက ပြော၏—နာရဒာရေ၊ အမှန်တရားအတိုင်း နားထောင်လော့။ ယခု ငါသည် အခြားသော သန့်ရှင်းဝရတတစ်ပါးကို ရှင်းပြမည်။ လောကအားလုံးတွင် ရှားပါး၍ «ဟရိပဉ္စက» ဟု ကျော်ကြား၏။
Verse 2
नारीणां च नराणां च सर्वदुःखनिवारणम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां निदानं मुनिसत्तम ॥ २ ॥
အို မုနိတို့အထွတ်အမြတ်ရေ၊ ဤဝရတသည် မိန်းမနှင့် ယောက်ျားတို့၏ ဒုက္ခအားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးပြီး၊ ဓမ္မ၊ ကာမ၊ အရ္ထ၊ မောက္ခတို့ ပေါ်ပေါက်စေသော အရင်းအမြစ်ဖြစ်၏။
Verse 3
सर्वाभीष्टप्रदं चैव सर्वव्रतफलप्रदम् । मार्गशीर्षे सिते पक्षे दशम्यां नियतेन्द्रियः ॥ ३ ॥
ဤဝရတသည် ဆန္ဒရှိသမျှကို ပေးကာ ဝရတအားလုံး၏ အကျိုးကိုလည်း ပေး၏။ မာရ္ဂရှီရ္သ လတွင်၊ လင်းပက္ခ၌၊ ဒသမိနေ့တွင်၊ အင်ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်၍ ကျင့်ဆောင်ရမည်။
Verse 4
कुर्यात्स्नानादिकं कर्म दन्तधावनपूर्वकम । कृत्वा देवार्चनं सम्यक्तथा पञ्च महाध्वरान् ॥ ४ ॥
သွားတိုက်ခြင်းကို အရင်ပြု၍ ရေချိုးခြင်းစသည့် ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့နောက် ဒေဝတို့ကို မှန်ကန်စွာ ပူဇော်ပြီး၊ ပဉ္စမဟာယဇ္ဈ (မဟာယဇ္ဈငါးပါး) ကိုလည်း ကျင့်ဆောင်ရမည်။
Verse 5
एकाशी च भवेत्तस्मिन् दिने नियममास्थिताः । ततः प्रातः समुत्थाय ह्येकादश्यां मुनीश्वरः ॥ ५ ॥
ထိုနေ့၌ စည်းကမ်းနှင့် ထိန်းချုပ်မှုကို ထား၍ တစ်ကြိမ်သာ စားသောက်ရမည်။ ထို့နောက် ဧကာဒသီနေ့ မနက်စောစော ထ၍ မုနီဣශ්වරသည် သတ်မှတ်ထားသော ဝတ္တရားကို ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 6
स्नानं कृत्वा यथाचारं हरिं चैवार्चयेद्गृहे । स्नापयेद्देवदेवेशं पञ्चामृतविधानतः ॥ ६ ॥
ထုံးတမ်းအတိုင်း ရေချိုးပြီးနောက် အိမ်တွင် ဟရီကို ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် ဒေဝတို့၏ ဒေဝဣශ්වරကို ပဉ္စာမృతဖြင့် သတ်မှတ်နည်းအတိုင်း အဘိသေက (ရေချိုးပေး) ရမည်။
Verse 7
अर्चयेत्परया भक्त्या गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । धूपैर्दीपैश्च नैवैद्यैस्ताम्बूलैश्च प्रदक्षिणैः ॥ ७ ॥
အဆင့်လိုက် အနံ့သာ၊ ပန်းနှင့် အခြားပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဘက္တိဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ ထို့အပြင် မီးခိုး (ဓూప) မီးအလင်း (ဒီပ) နైవေဒျ (အာဟာရပူဇော်) တာမ္ဘူလ (ကွမ်း) နှင့် ပရဒက္ခိဏာ (ဝိုင်းလည်) ကိုလည်း ပြုရမည်။
Verse 8
संपूज्य देवदेवेशमिमं मन्त्रमुदीरयेत् । नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानदाय नमोऽस्तुते ॥ ८ ॥
ဒေဝတို့၏ ဒေဝဣශ්වරကို ပြည့်စုံစွာ ပူဇော်ပြီးနောက် ဤမန္တရကို ရွတ်ဆိုရမည်—«အသိဉာဏ်၏ ရုပ်သဘောဖြစ်တော်မူသော အရှင်ထံ နမස්ကာရ။ အသိဉာဏ်ပေးတော်မူသော အရှင်ထံ နမိုအસ્તુတေ—ကျွန်ုပ်၏ ဦးညွှတ်ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်ပါစေ»။
Verse 9
नमस्ते सर्वरूपाय सर्वसिद्धिप्रदायिने । एवं प्रणम्य देवेशं वासुदेवं जनार्दनम् ॥ ९ ॥
အရုပ်အဆင်း အလုံးစုံဖြစ်တော်မူသော အရှင်ထံ နမස්ကာရ။ အောင်မြင်မှု (စိဒ္ဓိ) အလုံးစုံ ပေးတော်မူသော အရှင်ထံ နမස්ကာရ။ ထိုသို့ ဦးညွှတ်ပြီး ဒေဝဣශ්වර ဝါසුဒေဝ၊ ဇနာရ္ဒနကို ရိုသေကန်တော့하였다။
Verse 10
वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण ह्युपवासं समर्पयेत् । पञ्चरात्रं निराहारो ह्यद्यप्रभृति केशव ॥ १० ॥
နောက်တစ်ခါ ဖော်ပြမည့် မန္တရဖြင့် အစာရှောင်သစ္စာကို ထုံးတမ်းအတိုင်း ဆက်ကပ်ရမည်။ «ယနေ့မှစ၍ အို ကေရှဝ၊ ငါသည် ငါးညတိုင်တိုင် အစာမစားဘဲ နေမည်» ဟု။
Verse 11
त्वदाज्ञया जगत्स्वामिन्ममाभीष्टप्रदो भव । एवं समाप्य देवस्य उपवासं जितेन्द्रियः ॥ ११ ॥
အို လောက၏ အရှင်၊ သင်၏ အမိန့်တော်အရ ငါလိုအင်ဆန္ဒကို ပေးသနားသူ ဖြစ်ပါစေ။ ထို့နောက် အာရုံခံအင်္ဂါတို့ကို ထိန်းချုပ်ထားလျက်၊ ဘုရား၏ အစာရှောင်ပွဲကို ပြီးစီးစေ၏။
Verse 12
रात्रौ जागरणं कुर्यादेकादश्यामथो द्विज । द्वादश्यां च त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः ॥ १२ ॥
အို ဒွိဇ၊ ဧကာဒသီညတွင် တစ်ညလုံး နိုးကြားစောင့်ရမည်။ ထို့အပြင် ဒွါဒသီ၊ တြယောဒသီ နှင့် စတုရဒသီညများတွင်လည်း အာရုံခံအင်္ဂါတို့ကို ထိန်းချုပ်ထားလျက် ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 13
पौर्णमास्यां च कर्त्तव्यमेवं विष्ण्वर्चनं मुने । एकादश्यां पौर्णमास्यां कर्त्तव्यं जागरं तथा ॥ १३ ॥
အို မုနိ၊ လပြည့်နေ့တွင်လည်း ဤနည်းတူ ဗိဿဏုကို ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် ဧကာဒသီနှင့် လပြည့်နေ့တို့တွင်လည်း ညလုံးနိုးကြားသော ဂျာဂရဏကို ထမ်းဆောင်ရမည်။
Verse 14
पञ्चामृतादिपूजा तु सामान्या दिनपञ्चसु । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पौर्णमास्यां तु शक्तितः । तिलहोमश्च कर्त्तव्यस्तिलदानं तथैव च ॥ १४ ॥
ပဉ္စာမృత စသည့် ပူဇော်မှုဖြင့် စတင်သော ပူဇော်ပွဲသည် သန့်ရှင်းသော ငါးရက်လုံးတွင် သာမန်အဖြစ် ပြုလုပ်ရသော ထုံးတမ်းဖြစ်သည်။ သို့သော် လပြည့်နေ့တွင် မိမိစွမ်းအားအတိုင်း ဗိဿဏုကို နို့ဖြင့် ရေချိုးပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် တီလဟိုးမ (နှမ်းမီးပူဇော်) ကို ပြုလုပ်၍ နှမ်းကိုလည်း ဒါနပေးရမည်။
Verse 15
ततः षष्टे दिने प्राप्ते निर्वत्यं स्वाश्रमक्रियाम् । संप्राश्य पञ्चगव्यं च पूजयेद्विधिवद्धरिम् ॥ १५ ॥
ထို့နောက် ခြောက်ရက်မြောက်နေ့ ရောက်လာသောအခါ မိမိ၏ အာရှရမ (ဘဝအဆင့်) အလိုက် သတ်မှတ်ထားသော ကိစ္စဝတ္တရားများကို စနစ်တကျ ပြီးစီးစေပြီး ပဉ္စဂဗျ (pañcagavya) ကို သောက်သုံးကာ ထုံးတမ်းအတိုင်း ဟရီ (ဗိဿဏု) ကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 16
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विभवे सत्यवारितम् । ततः स्वबन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ १६ ॥
ထို့နောက် အင်အားအလျောက် ရှိပြီး မိမိစကားကို သစ္စာထားသူဖြစ်လျှင် ဗြာဟ္မဏများကို အရင်ဦးစွာ ကျွေးမွေးရမည်။ ထို့နောက် မိမိဆွေမျိုးများနှင့်အတူ ကိုယ်တိုင် စကားကို ထိန်းချုပ်ကာ စားသုံးရမည်။
Verse 17
एवं पौषादिमासेषु कार्त्तिकान्तेषु नारद । शुक्लपक्षे व्रतं कुर्यात्पूर्वोक्तविधिना नरः ॥ १७ ॥
ဤသို့ပင်၊ အို နာရဒာ၊ ပေါဿ (Pauṣa) မှ စ၍ ကာတ္တိက (Kārttika) အဆုံးတိုင်အောင် လများတွင် လူသည် ရှုကလပက္ခ (လဆန်း) အတွင်း ယခင်ဖော်ပြခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်း ဝရတကို ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 18
एवं संवत्सरं कार्यं व्रतं पापप्रणाशनम् । पुनः प्राप्ते मार्गशीर्षे कुर्यादुद्यापनं व्रती ॥ १८ ॥
ဤသို့ပင် ပာပကို ဖျက်ဆီးသော ဝရတကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့နောက် မာရ္ဂရှိရ္ဩ (Mārgaśīrṣa) လ ပြန်ရောက်လာသော် ဝရတရှင်သည် အဆုံးသတ်ပွဲ (udyāpana) ကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 19
एकादश्यां निराहारो भवेत्पूर्वमिव द्विज । द्वादश्यां पञ्चगव्यं च प्राशयेत्सुसमाहितः ॥ १९ ॥
အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေ၊ ဧကာဒသီနေ့တွင် ယခင်ကဲ့သို့ အစာမစားဘဲ နေရမည်။ ဒွါဒသီနေ့တွင် စိတ်တည်ငြိမ်စွာ ပဉ္စဂဗျ (pañcagavya) ကိုလည်း သောက်သုံးရမည်။
Verse 20
गन्धपुष्पादिभिः सम्यग्देवदेवं जनार्दनम् । अभ्यर्च्योपायनं दद्याद्ब्राह्यणाय जितेन्द्रियः ॥ २० ॥
နံ့သာ၊ ပန်းနှင့် အခြားအရာတို့ဖြင့် တရားတော်အတိုင်း ဒေဝဒေဝ ဂျနာရ္ဒနကို ကောင်းစွာ ပူဇော်ရမည်။ အာရုံငါးပါးကို အနိုင်ယူပြီးနောက် ဗြာဟ္မဏာအား ဂုဏ်ပြုလက်ဆောင် (ဥပါယန) ကို ပေးအပ်ရမည်။
Verse 21
पायसं मधुसंमिश्रं घृतयुक्तं फलान्वितम् । सुगन्धजलसंयुक्तं पूर्णकुम्भं सदक्षिणम् ॥ २१ ॥
ပျားရည်ရောထားသော ပာယသ (နို့ထမင်းပူတင်း) ကို ဂျီ (ghṛta) ဖြင့်ပြည့်စုံစေ၍ သစ်သီးများနှင့်အတူ ထားရမည်။ ထို့ပြင် နံ့သာရေဖြင့် ဖြည့်ထားသော ပြည့်ဝသော ရေအိုး (ပူဏ္ဏကုမ္ဘ) ကို ဒက္ခိဏာ (dakṣiṇā) နှင့်တကွ ပူဇော်ရမည်။
Verse 22
वस्त्रेणाच्छादितं कुम्भं पञ्चरत्नसमन्वितम् । दद्यादध्यात्मविदुषे ब्राह्मणाय मुनीश्वर ॥ २२ ॥
မုနိတို့၏ အရှင်တော်၊ အဓျာတ္မဗိဒ္ယာကို သိမြင်သော ဗြာဟ္မဏာအား အဝတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားပြီး ရတနာငါးပါးဖြင့် ပြည့်စုံသော ရေအိုးကို လှူဒါန်းရမည်။
Verse 23
सर्वात्मन् सर्वभूतेश सर्वव्यापिन्सनातन । परमान्नप्रदानेन सुप्रीतो भव माधव ॥ २३ ॥
အရာအားလုံး၏ အတ္တမ၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ အရှင်၊ အလုံးစုံသို့ ပြန့်နှံ့၍ အနန္တသော မာဓဝ၊ ဤအကောင်းဆုံး အာဟာရပူဇော်သက္ကာဖြင့် အလွန်ပင် ပျော်ရွှင်နှစ်သက်တော်မူပါစေ။
Verse 24
अनेन पायसं दत्त्वा ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । शक्तितो बन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ २४ ॥
ဤဝတ္တရားဖြင့် ပာယသ (နို့ထမင်း) ကို လှူဒါန်းပြီးနောက် ဗြာဟ္မဏာတို့ကို ကျွေးမွေးရမည်။ ထို့နောက် မိမိအင်အားအလိုက် ဆွေမျိုးများနှင့်အတူ ကိုယ်တိုင် စားသုံးရမည်၊ စကားပြောရာတွင် ထိန်းသိမ်းမှုရှိစွာ နေရမည်။
Verse 25
व्रतमेतत्तु यः कुर्याद्धरिपञ्चकसंज्ञितम् । न तस्य पुनरावृत्तिर्ब्रह्यलोकात्कदाचन ॥ २५ ॥
ဟရိပဉ္စက ဟုခေါ်သော ဤဝရတကို ကျင့်သူသည် ဗြဟ္မာလောကမှ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်း မရှိတော့ပေ။
Verse 26
व्रतमेतत्प्रकर्त्तव्यमिच्छद्भिर्मोक्षमुत्तम् । समस्तपापकान्तारदावानलसमं द्विज ॥ २६ ॥
အို ဗြာဟ္မဏ၊ မောက္ခအမြင့်ဆုံးကို လိုလားသူတို့သည် ဤဝရတကို ကျင့်သင့်၏။ ၎င်းသည် အပြစ်တို့၏ တောကန္တာရတစ်လျှောက်ကို လောင်ကျွမ်းစေသော တောမီးကြီးကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။
Verse 27
गवां कोटिसहस्त्राणि दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात् । तत्फलं लभ्यते पुम्भिरेतस्मादुपवासतः ॥ २७ ॥
လူတစ်ဦးက နွားကို ကုဋိသောင်းများစွာ လှူဒါန်း၍ ရနိုင်သော ကုသိုလ်ဖလသည် ဤဥပဝါသ (အစာရှောင်) ကြောင့်ပင် ထိုသူ၌ ရရှိလာ၏။
Verse 28
यस्त्वेतच्छृणुयाद्भक्त्या नारायणपरायणः । स मुच्यते महाघोरैः तापकानां च कोटिभिः ॥ २८ ॥
သို့သော် နာရာယဏကို အပြည့်အဝ အားထားသူက ဤအကြောင်းကို ဘက္တိဖြင့် နားထောင်လျှင် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်သော ဒုက္ခညှဉ်းပန်းမှုများ၊ ထိုကဲ့သို့သော ကုဋိပေါင်းများစွာမှပင် လွတ်မြောက်၏။
Verse 29
इति श्रीबृहन्नांरदीयपुराणं पूर्वभागे प्रथमपादे व्रताख्याने मार्गशीर्षशुल्कैकादशीमासभ्य पौर्णिमापर्यन्तं पञ्चरात्रिव्रतं नामैकविंशोऽध्यायः ॥ २१ ॥
ဤသို့ဖြင့် သီရိ ဘృဟန္-နာရဒီယ ပုရာဏ၏ ပူရ்வဘားဂ၊ ပထမပဒ၌ ဝရတအခန်းကဏ္ဍအတွင်း «ပဉ္စရာတြ ဝရတ» ဟုခေါ်သော အခန်း ၂၁ သည် အဆုံးသတ်၏—မာရ္ဂရှီရ္ဩ လ၏ သုက္လပက္ခ ဧကာဒသီမှ ပုဏ္ဏမီနေ့အထိ ကျင့်သုံးပုံကို ဖော်ပြထားသည်။
Frequently Asked Questions
It is presented as a high-yield vrata-kalpa that integrates discipline (fasting and vigil), standardized Viṣṇu pūjā (pañcāmṛta abhiṣeka and upacāras), and dharmic social exchange (feeding brāhmaṇas, dāna, dakṣiṇā), culminating in mokṣa-dharma promises—non-return from Brahmaloka and the burning of sins like a forest fire.
Purity and restraint, Viṣṇu worship at home, pañcāmṛta bathing of the deity (standard across the days), offerings (flowers, incense, lamp, naivedya, tāmbūla), pradakṣiṇā, mantra-based salutations, and night-long vigil—plus special Pūrṇimā additions like milk abhiṣeka, tila-homa, and tila-dāna.
After observing the vow for a full year, the votary repeats the fasting and worship cycle when Mārgaśīrṣa returns, then completes udyāpana with brāhmaṇa-feeding and offerings such as pāyasa mixed with honey and ghee with fruits, a fragrant-water kalaśa with dakṣiṇā, and a cloth-covered water-pot endowed with five gems to a spiritually learned brāhmaṇa.
It explicitly claims the vow as a source of dharma, kāma, artha, and mokṣa, framing devotional worship and ascetic restraint as a single integrated pathway that yields worldly well-being while orienting the practitioner toward liberation.