NarrativeContinuationReturn26 Shlokas

Adhyaya 87: The Slaying of Dhumralochana and the Emergence of Kali; the Fall of Chanda and Munda (Chamunda Named)

धूम्रलोचनवधः (Dhūmralocanavadhaḥ)

After the Mahatmya

အဓ್ಯಾಯ ၈၇ တွင် မာရ္ကဏ္ဍေယ ပုရာဏအရ ဒေဝီကောသိကာသည် အာသုရများကိုနှိမ်နင်းရန် မျက်ခုံးမှ အမဲရောင် ကာလီကို ပေါ်ထွန်းစေသည်။ သုမ္ဘ–နိသုမ္ဘက ဒေဝီကိုဖမ်းဆီးရန် ဓူမရလိုချနကို စေလွှတ်သော်လည်း ဒေဝီ၏ သာသနာတော်ဝါစကားနှင့် ကာလီ၏ အင်အားကြောင့် သူသည် ပျက်စီးသေဆုံးသည်။ ထို့နောက် ချဏ္ဍနှင့် မုဏ္ဍ တိုက်ခိုက်လာသော်လည်း ကာလီက သတ်ဖြတ်ကာ ခေါင်းများကို ဒေဝီထံ ဆက်ကပ်သည်။ ထိုကြောင့် ဒေဝီက ကာလီအား “ချာမုဏ္ဍာ” ဟူသော နာမတော်ကို ပေးတော်မူသည်။

Divine Beings

Devī (Caṇḍikā/Ambikā)Kālī (emanation of Ambikā; later named Cāmuṇḍā)Siṃha (the Devī’s lion mount/companion)

Celestial Realms

Sāvarṇika Manvantara (narrative frame of the Devī Māhātmya episode)

Key Content Points

Asuric mobilization: Caṇḍa, Muṇḍa, and the daitya host approach the Devī stationed on the lion atop a golden mountain-peak.Emanation theology: Ambikā’s anger transforms her visage; from her brow emerges Kālī, an autonomous shaktic manifestation.Battle tableau: Kālī devastates the fourfold army—seizing elephants, horses, chariots, and warriors; consuming and crushing the asuras’ forces.Counterattack and futility: Caṇḍa and Muṇḍa attempt to overwhelm Kālī with projectile weapons (arrows and discs), which fail to subdue her.Decapitation of leaders: Kālī beheads Caṇḍa and slays Muṇḍa, precipitating the rout of the remaining asura troops.Onomastic climax: Presenting Caṇḍa and Muṇḍa to Caṇḍikā, Kālī receives the prophetic naming ‘Cāmuṇḍā,’ anchoring later devotional and iconographic traditions.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 87Devi Mahatmyam Chapter 7Dhumralochana VadhaKali manifestation from AmbikaChanda Munda slainChamunda name originShumbha Nishumbha episodeSavarni Manvantara Devi MahatmyaShaktic theology emanationDurga Saptashati Chamunda

Shlokas in Adhyaya 87

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये धूम्रलोचनवधो नाम षडशीतीतमोऽध्यायः । सप्तशीतीतमोऽध्यायः- ८७ ऋषिरुवाच— आज्ञप्तास्ते ततो दैत्याश्चण्डमुण्डपुरोगमाः । चतुरङ्गबलोपेता ययुरभ्युद्यतायुधाः ॥

ဤသို့ဖြင့် သီရိ မာရ္ကဏ္ဍေယ မဟာပုရာဏ၌၊ စာဝර්ဏိက မန္ဝန္တရ၌၊ ဒေဝီ မာဟာတ္မ്യ၌၊ “ဓూమ్రလောစန သတ်ဖြတ်ခြင်း” ဟုခေါ်သော အခန်း ၈၆ သည် အဆုံးသတ်၏။ အခန်း ၈၇ စတင်၏။ ရှိက ပြောသည်မှာ—ထို့နောက် သုမ္ဘ၏ အမိန့်ဖြင့် ချန်ဍနှင့် မုဏ္ဍ ဦးဆောင်သော ဒೈတျများသည် လက်နက်များကို မြှောက်ကာ စစ်တပ်လေးမျိုးနှင့် ထွက်ခွာကြ၏။

Verse 2

ददृशुस्ते ततो देवीं ईषद्धासां व्यवस्थिताम् । सिंहस्योपरि शैलेन्द्रशृङ्गे महति काञ्चने ॥

ထို့နောက် သူတို့သည် ခြင်္သေ့ပေါ်၌ အနည်းငယ် ပြုံးလျက် တည်ငြိမ်စွာ ရပ်နေသော ဒေဝီကို၊ မဟာရွှေတောင်ထိပ်ပေါ်၌ မြင်ကြ၏။

Verse 3

ते दृष्ट्वा तां समादातुमुद्यमं चक्रुरुद्यताः । आकृष्टचापासिधरास्तथान्ये सत्समीपगाः ॥

သူမကို မြင်သည်နှင့် သူတို့သည် ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းကာ ပြင်ဆင်ကြ၏။ အချို့က မြားတံကို တင်းတင်းဆွဲထားသော လေးကို ကိုင်၍ ဓားကိုလည်း လက်ထဲတွင် ကိုင်ထားကြပြီး၊ အခြားသူတို့က သူမထံ နီးကပ်လာကြ၏။

Verse 4

ततः कोपं चकारोच्चैरम्बिका तानरीन् प्रति । कोपेन चास्या वदनं मषीवर्णमभूत्तदा ॥

ထို့နောက် အမ္ဗိကာသည် ထိုရန်သူတို့အပေါ် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက်လာ၏။ ထိုဒေါသကြောင့် ထိုခဏ၌ သူမ၏ မျက်နှာသည် မင်ရောင်ကဲ့သို့ (အမဲရောင်) ဖြစ်သွား၏။

Verse 5

भ्रुकुटीकुटिलात्तस्याः ललाटफलकाश् द्रुतम् । काली करालवदना विनिष्क्रान्तासिपाशिनी ॥

နဖူးပေါ်၌ မျက်ခုံးချုပ်၍ အရေးအကြောင်းထင်လာသည့်အခါ၊ ထိုနေရာမှ ချက်ချင်းပင် မျက်နှာကြမ်းတမ်းသော ကာလီ (Kālī) ပေါ်ထွက်လာ၍ ဓားနှင့် ကြိုးဖမ်း (ပာရှ) ကို ကိုင်ဆောင်လာသည်။

Verse 6

विचित्रखट्वाङ्गधरा नरमालाविभूषणा । द्वीपिचर्मपरिधानाः शुष्कमांसातिभैरवा ॥

နាងသည် လည်ပင်းအပေါ်တွင် ခေါင်းခွံတင်ထားသော အံ့ဖွယ်တံတောင် (ခတ်ဝါင်ဂ) ကို ကိုင်ဆောင်၍၊ လူခေါင်းများဖြင့် ပြုလုပ်သော မာလာဖြင့် အလှဆင်ကာ၊ ကျားအရေကို ဝတ်ဆင်ပြီး၊ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ အခြောက်အသားကဲ့သို့ (ပိန်ပါး၍ ကြမ်းတမ်း) ဖြစ်သည်။

Verse 7

अतिविस्तारवदना जिह्वाललनभीषणा । निमग्नारक्तनयना नादापूरितदिङ्मुखा ॥

နားရွက်ထိကျယ်ပြန့်သော ပါးစပ်ကြီးရှိ၍၊ လျှာထွက်လျားနေသဖြင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းကာ၊ မျက်လုံးများသည် နက်ရှိုင်း၍ သွေးနီရောင်ဖြစ်သည်။ နားလည်မရသော ဟိန်းသံဖြင့် အရပ်ရှစ်မျက်နှာ (မိုးကုပ်စွန်းတိုင်) ကို ပြည့်နှက်စေ하였다။

Verse 8

सा वेगेनाभिपतिता घातयन्ती महासुरान् । सैन्ये तत्र सुरारीणाम् अभक्षयत तद्बलम् ॥

နាងသည် အလျင်အမြန် ဝင်ရောက်ကာ အာသူရကြီးများကို ထိုးနှက်၍ ချေမှုန်းသည်။ ထိုနေရာ၌ နတ်တို့၏ ရန်သူတပ်အတွင်း၊ နាងသည် ထိုအစုအဝေးကို စားသောက်၍ မျိုလောင်하였다။

Verse 9

पार्ष्णिग्राहाङ्कुशग्राहियोधघण्टासमन्वितान् । समादायैकहस्तेन मुखे चिक्षेप वारणान् ॥

နားသည် လက်တစ်ဖက်တည်းဖြင့် ဆင်များကို—ခြေထောက်ထိုးတံ (အង្គုရှ) နှင့် ချိတ်တံများကို ကိုင်ထားသော ဆင်စီးသူများနှင့်တကွ၊ စစ်သူရဲတို့၏ ခေါင်းလောင်းသံနှင့်အတူ—ဖမ်းယူကာ မိမိပါးစပ်ထဲသို့ ပစ်ချလိုက်သည်။

Verse 10

तथैव योधं तुरगै रथं सारथिना सह । निक्षिप्य वक्त्रे दशनैश् चर्वयन्त्यतिभैरवम् ॥

ထိုနည်းတူပင် နတ်မသည် စစ်သူရဲ၊ မြင်းများနှင့် ရထားကို ရထားမောင်းသူနှင့်တကွ မိမိ၏ပါးစပ်ထဲသို့ ပစ်သွင်းကာ သွားဖြင့် ကိုက်ကြိတ်လေ၏—မြင်ရသည်မှာ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်၏။

Verse 11

एकं जग्राह केशेषु ग्रीवायामथ चापरम् । पादेनाक्रम्य चैवान्यमुरसाऽन्यमपोथयत् ॥

တစ်ဦးကို ဆံပင်ဖြင့် ဆွဲယူ၍၊ တစ်ဦးကို လည်ပင်းဖြင့် ဖမ်းဆုပ်လေ၏။ တစ်ဦးကို ခြေဖြင့် နင်းချေ၍၊ အခြားတစ်ဦးကို ရင်ဘတ်ဖြင့် ဖိကြိတ်လေ၏။

Verse 12

तैर् मुक्तानि च शस्त्राणि महास्त्राणि तथाऽसुरैः । मुखेन जग्राह रुषा दशनैर् मथितान्यपि ॥

ထိုအဆူရာတို့က လွှတ်ပစ်သော လက်နက်များ—အင်အားကြီးသော ပစ်လက်နက်များကို—နတ်မသည် ဒေါသဖြင့် ပါးစပ်ဖြင့် ဖမ်းယူကာ သွားဖြင့်တောင် ကြိတ်ချေသွားလေ၏။

Verse 13

बलिनां तद्बलं सर्वम् असुराणां दुरात्मनाम् । ममर्दाऽभक्षयच्चान्यान् अन्यांश्चाताडयत्तथा ॥

အင်အားကြီးသော်လည်း စိတ်ဆိုးယုတ်သော အဆူရာတို့၏ အင်အားအားလုံးကို နတ်မသည် ချေမှုန်းလေ၏။ အချို့ကို စားသောက်၍၊ အချို့ကိုလည်း ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်လေ၏။

Verse 14

असिना निहताः केचित् केचित्खट्वाङ्गताडिताः । जग्मुर्विनाशम् असुरा दन्ताग्राभिहता रणॆ ॥

အချို့ကို နတ်မ၏ ဓားဖြင့် သတ်ဖြတ်လေ၏၊ အချို့ကို ခေါင်းခွံတံတောင် (skull-staff) ဖြင့် ထိုးနှက်လေ၏။ စစ်ပွဲအတွင်း အဆူရာတို့သည် ပျက်စီးရာသို့ သွားကြရပြီး၊ နတ်မ၏ သွားဖျားများဖြင့်တောင် ထိခိုက်သတ်ဖြတ်ခံရလေ၏။

Verse 15

क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां निपातितम् । दृष्ट्वा चण्डोऽभिमैर्भोमाक्षीं तां महासुरः ॥

ခဏချင်းအတွင်း အဆုရာတို့၏ အင်အားကြီးမားသော စစ်တပ်သည် လုံးဝကျဆုံးသွား하였다။ ထိုကြောက်မက်ဖွယ် ဘိုးမာက္စီကို မြင်သော် အဆုရာမဟာ ခဏ္ဍသည် ရက်စက်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် သူမကို တိုက်ခိုက်ရန် ရှေ့တိုးလာ하였다။

Verse 16

शरवर्षैर्महाभीमैर्भोमाक्षीं तां महासुरः । छादयामास चक्रैश्च मुण्डः क्षिप्तैः सहस्रशः ॥

ကြောက်မက်ဖွယ် မြားမိုးများဖြင့် အဆုရာမဟာသည် ထို ဘိုးမာက္စီကို ဖုံးလွှမ်း하였다။ ထို့ပြင် မုဏ္ဍာသည်လည်း ထောင်ပေါင်းများစွာ ပစ်လွှတ်သော စက်ကရ (cakra) များဖြင့် သူမကို ဖုံးလွှမ်း하였다။

Verse 17

तानि चक्राण्यनेकानि विशमानानि तन्मुखम् । बभुर्यथार्कबिम्बानि सुबहूनि घनोदरम् ॥

သူမ၏ မျက်နှာသို့ လာရောက်သော စက်ကရများစွာသည် ထူထပ်သော လက်နက်မိုးတိမ်အတွင်း၌ နေမင်းအလုံးများစွာကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်하였다။

Verse 18

ततो जहासातिरुषा भीमं भैरवनादिनी । काली करालवक्त्रान्तर्दुर्दर्शदशनोज्ज्वला ॥

ထို့နောက် ကာလီသည် ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် ရယ်မော하였다—ဘိုင်ရဝကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဟိန်းသံဖြင့်—ပါးစပ်ကို ကြောက်စရာကောင်းလောက်အောင် ဟာလျက်၊ မီးလောင်သကဲ့သို့ တောက်လောင်သော သွားများသည် မြင်ရခက်လောက်အောင် ကြမ်းတမ်း하였다။

Verse 19

उत्थाय च महासींहं देवी चण्डमधावत । गृहीत्वा चास्य केशेषु शिरस्तेनासिनाच्छिनत् ॥

နတ်မ (ဒေဝီ) သည် မဟာခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ထ၍ ခဏ္ဍာပေါ်သို့ တိုက်ရိုက် ထိုးဝင်하였다။ သူ၏ ဆံပင်ကို ဆုပ်ကိုင်ကာ မိမိ၏ ဓားဖြင့် ခေါင်းကို ဖြတ်တောက်하였다။

Verse 20

छिन्ने शिरसि दैत्येन्द्रश्चक्रे नादं सुभैरवम् । तेन नादेन महता त्रासितं भुवनत्रयम् ॥

သူ၏ခေါင်းကိုဖြတ်ချလိုက်သောအခါ ဒိုင်တျာတို့၏အရှင်သည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်သော အော်ဟစ်သံကြီးကို ထုတ်လွှတ်하였다; ထိုအသံကြီးကြောင့် လောကသုံးပါးသည် ကြောက်ရွံ့၍ တုန်လှုပ်သွား하였다။

Verse 21

अथ मुण्डोऽभ्यधावत्तां दृष्ट्वा चण्डं निपातितम् । तमप्यपातयद्भूमौ सा खड्गाभिहता रुषा ॥

ထို့နောက် မုဏ္ဍသည် စဏ္ဍ သတ်ခံရသည်ကိုမြင်၍ နတ်မကို တိုက်ခိုက်ရန် အလျင်အမြန် ပြေးဝင်လာ하였다။ နတ်မသည်လည်း ဒေါသထွက်၍ ဓားဖြင့် ထိုးခုတ်ကာ သူ့ကို မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျစေ하였다။

Verse 22

हतशेषं ततः सैन्यं दृष्ट्वा चण्डं निपातितम् । मुण्डं च सुमहावीर्यं दिशो भेजे भयातुरम् ॥

ထို့နောက် ကျန်ရှိသောစစ်တပ်သည် စဏ္ဍ လဲကျသွားသည်ကိုလည်းကောင်း၊ အလွန်ရဲရင့်သော မုဏ္ဍပါ လဲကျသွားသည်ကိုလည်းကောင်း မြင်၍ ကြောက်ရွံ့ကာ အရပ်ရပ်သို့ ထွက်ပြေးသွား하였다။

Verse 23

शिरञ्चण्डस्य काली च गृहीत्वा मुण्डमेव च । प्राह प्रचण्डाट्टहासमिश्रमभ्येत्य चण्डिकाम् ॥

ကာလီသည် စဏ္ဍ၏ခေါင်းနှင့် မုဏ္ဍ၏ခေါင်းကိုယူကာ စဏ္ဍိကာထံ ချဉ်းကပ်ပြီး၊ ရိုင်းစိုင်း၍ ပြင်းထန်သော အော်ရယ်သံကြီးနှင့် စကားကို ရောနှောကာ ပြောဆို하였다။

Verse 24

मया तवात्रोपहृतौ चण्डमुण्डौ महापशू । युद्धयज्ञे स्वयं शुम्भं निशुम्भं च हनिष्यसि ॥

«ကျွန်မသည် စဏ္ဍနှင့် မုဏ္ဍ—ထိုတိရစ္ဆာန်ကြီးများကို—သင့်ထံ ယူဆောင်လာခဲ့ပြီ။ စစ်ပွဲ၏ ယဇ္ဉ၌ သင်ကိုယ်တိုင် သုမ္ဘနှင့် နိသုမ္ဘကို သတ်မည်» ဟုဆို하였다။

Verse 25

ऋषिरुवाच तावानीतौ ततो दृष्ट्वा चणाडमुण्डौ महासुरौ । उवाच कालीं कल्याणी ललितं चण्डिका वचः ॥

ရိရှီက ဆိုသည်—ထို့နောက် ချန်ဍနှင့် မုဏ္ဍ ဟူသော အဆုရကြီးနှစ်ပါးကို သူမရှေ့သို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်လာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ မင်္ဂလာရှိသော စဏ္ဍိကာသည် ကာလီအား နူးညံ့သောစကားဖြင့် မိန့်တော်မူ하였다။

Verse 26

श्रीदेव्युवाच यस्माच्चण्डं च मुण्डं च गृहीत्वा त्वमुपागता । चामुण्डेति ततो लोके ख्याता देवि भविष्यसि ॥

ဘဂဝတီ မိန့်တော်မူသည်—သင်သည် ချန်ဍနှင့် မုဏ္ဍ ကို ဖမ်းဆီးယူကာ ရောက်လာသောကြောင့်၊ ထို့ကြောင့် လောက၌ အို ဒေဝီ၊ သင်သည် “ချာမုဏ္ဍာ” ဟူသော နာမဖြင့် ကျော်ကြားလိမ့်မည်။

Frequently Asked Questions

What is the primary philosophical or ethical inquiry of this Adhyaya?

The chapter foregrounds shaktic sovereignty: when cosmic disorder intensifies, the Devī externalizes a specialized power (Kālī) as an emanation of her own will. The ethical logic is that adharma, embodied by predatory asuric aggression, is countered not by negotiation but by a proportionate, purgative force that restores cosmic balance.

How does this chapter advance the narrative of the Manvantaras (Ages of Manu)?

Although the action is martial, it is explicitly situated within the Sāvarṇika Manvantara framing of the Devī Māhātmya, reinforcing that the Devī’s interventions recur across manvantara-cycles as a transhistorical principle of protection and re-stabilization of dharma.

How does this chapter contribute to the Devi Mahatmyam (Shakti tradition)?

It supplies a key theological and liturgical node: Kālī’s emergence from Ambikā’s brow and the slaying of Caṇḍa and Muṇḍa culminate in the bestowal of the name Cāmuṇḍā. This episode grounds later hymnology, iconography, and devotional usage of ‘Chamunda’ as a recognized form of the Devī.