Adhyaya 16
Solar DynastySuryaKingship90 Shlokas

Adhyaya 16: The Son’s Counsel on Renunciation and the Anasuya–Mandavya Episode: The Suspension of Sunrise and the Power of Pativrata

पितापुत्रसंवादः — अनसूयामाहात्म्योपाख्यानम् (Pitāputrasaṃvādaḥ — Anasūyāmāhātmyopākhyānam)

Surya's Dynasty

ဤအဓ್ಯಾಯတွင် အဖနှင့်သား၏ ဆွေးနွေးပွဲမှတစ်ဆင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း (ဝိရာဂ) နှင့် ဓမ္မ၏အနှစ်သာရကို ဖော်ပြသည်။ သားက ကာမ၊ ဒေါသ၊ အဟင်ကာရတို့ကို လျော့ချကာ အတ္တသိမ်မွေ့မှုနှင့် မောက္ခသို့ ဦးတည်ရန် အကြံပေးသည်။ ထို့နောက် အနသုယာ–မဏ္ဍဗျ အဖြစ်အပျက်တွင် ပတိဝရတ၏ အာနုဘော်ကို ပြသပြီး သစ္စာနှင့် သန့်ရှင်းမှုကြောင့် နေထွက်ခြင်းကိုတောင် ရပ်တန့်စေနိုင်ကာ ဓမ္မ၏တန်ခိုးသည် သဘာဝစည်းကမ်းကိုပါ ကျော်လွန်နိုင်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။

Divine Beings

PrajāpatiIndra (implied with the devas)Sūrya/Vivasvān (Divākara, Bhāskara)BrahmāViṣṇuMaheśvara/ŚivaDevas (collective)

Celestial Realms

Svarga (implied through the devas’ sacrificial sustenance)Cosmic time-order (ahorātra, ayana, ṛtu, saṃvatsara as cosmological structures)

Key Content Points

Renunciatory counsel: the son prescribes withdrawal from household life, abandonment of fire-ritual dependence, non-attachment, and yogic interiorization as the pathway beyond repeated embodiment.Liberation inquiry: the father, afflicted by saṃsāra’s heat and avidyā’s ‘poison,’ petitions for the precise yoga that breaks bondage and prevents further rebirth.Exemplum of pativratā-śakti: the narrative of Kauśika/Māṇḍavya and his devoted wife culminates in a curse affecting sunrise, revealing the cosmological stakes of ethical speech and vow-power.Cosmic economy disrupted: the gods explain that without sunrise there is no daily/occasional ritual, no seasonal reckoning, and thus no rains and no yajña-based reciprocity sustaining worlds.Anasūyā’s mediation: approached by the gods, Anasūyā restores sunrise and revives the husband, and receives the boon that Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara will become her sons, linking vow-power to divine lineage.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 16Pitaputra Samvada Markandeya PuranaAnasuya Mahatmya Markandeya PuranaMandavya curse sunrise episodePativrata power in PuranasDattatreya yoga teaching AlarkaRenunciation yoga moksha Markandeya PuranaAhoratra disruption yajna cosmology

Shlokas in Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशोऽध्यायः । षोडशोऽध्यायः पितावाच कथितं मे त्वया वत्स संसारस्य व्यवस्थितम् । स्वरूपमतीहेयस्य घटीयन्त्रवदव्ययम् ॥

ထို့ကြောင့် ဂုဏ်ထူးမြတ်သော မာရ္ကဏ္ဍေယ ပုရာဏ၌ «အဖနှင့် သား၏ ဆွေးနွေးပွဲ» ဟူသော ဆယ့်ငါးမြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။ အခန်း ဆယ့်ခြောက်—အဖက ပြောသည်– «ချစ်သား၊ သင်သည် သံသရာ၏ စနစ်တကျ လည်ပတ်ပုံကို—ဖြတ်ကျော်ရန် ခက်ခဲ၍ မပြတ်မတောက် ဆက်လက်နေသကဲ့သို့ ရေချိန်ကိရိယာကဲ့သို့—၎င်း၏ ပုံသဏ္ဍာန်နှင့်တကွ ငါ့အား ရှင်းပြခဲ့ပြီ»။

Verse 2

तदेवमेतदखिलं मयावगतमीदृशम् । किं मया वद कर्तव्यमेवस्मिन् व्यवस्थिते ॥

ထို့ကြောင့် ယခု ဤအရာအားလုံးကို အမှန်အတိုင်း ကျွန်ုပ် နားလည်ပြီးပြီ။ ထို့ကြောင့် အရာများကို ဤသို့ စီမံထားသဖြင့် ကျွန်ုပ် ဘာကို လုပ်သင့်သနည်း—ပြောပြပါ။

Verse 3

पुत्र उवाच यदि मद्वचनं तात श्रद्धधास्यविशङ्कितः । तत् परित्यज्य गार्हस्थ्यं वानप्रस्थपरो भव ॥

သားက ပြောသည်။ «အဖေ၊ ကျွန်တော်၏စကားကို သံသယမရှိ ယုံကြည်မည်ဆိုလျှင်၊ အိမ်ထောင်ရှင်ဘဝကို စွန့်လွှတ်၍ တောနေသူ (ဝါနပရသ္ထ) ၏လမ်းစဉ်ကို အလေးအနက် ဆည်းကပ်ပါ»။

Verse 4

तम् अनुष्ठाय विधिवद् विहायाग्निपरिग्रहम् । आत्मन्यात्मानमाधाय निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ॥

«ထိုသို့သော သာသနာဝင်စည်းကမ်းကို မှန်ကန်စွာ ခံယူပြီးနောက် ယဇ္ဈမီးများကို ထိန်းသိမ်းခြင်းကို စွန့်လွှတ်ပါ။ အတ္တကို အတ္တ၌ တည်စေ၍ ဒွန္ဒွများမှ လွတ်ကင်းကာ ပိုင်ဆိုင်မှုမဲ့သူ ဖြစ်ပါ»။

Verse 5

एकान्तराशी वश्यात्मा भव भिक्षुरतन्द्रितः । तत्र योगापरो भूत्वा बाह्यस्पर्शविवर्जितः ॥

«တစ်ယောက်တည်းနေ၍ အစာကို လက်ခံစားသုံးပါ၊ ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်ပါ။ ကြိုးစားသည့် ဘိက္ခု/တောင်းစားသူ ဖြစ်ပါ။ ထိုနေရာ၌ ယောဂကို အာရုံစိုက်၍ အပြင်ပဆက်သွယ်ထိတွေ့မှုများ (အာရုံထိတွေ့ခြင်းနှင့် လောကရေးရာ) ကို ရှောင်ကြဉ်သူအဖြစ် နေပါ»။

Verse 6

ततः प्राप्स्यति तं योगं दुःशसंयोगभेषजम् । मुक्तिहेतुमनौपम्यमनाक्ख्येयमसङ्गिनम् । यत्संयोगान्न ते योगो भूयो भूतैर्भविष्यति ॥

«ထို့နောက် သင်သည် ထိုယောဂကို ရရှိမည်—ခံနိုင်ရခက်သော ပေါင်းစည်းမှု (ဒုက္ခနှင့် ဆက်နွယ်မှု) အတွက် ဆေးဝါးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မောက္ခ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်၍ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်၊ ဖော်ပြမရ၊ မကပ်ငြိသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရရှိခြင်းကြောင့် သင်သည် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါများနှင့် ထပ်မံ “ယောဂ” (ဆက်နွယ်မှု) မရှိတော့ဘဲ (ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်း မရှိ)»။

Verse 7

पितावाच वत्स योगं ममाचक्ष्व मुक्तिहेतुमतः परम् । येन भूतैः पुनर्भूतो नेदृगः खमवाप्नुयाम् ॥

အဖေက ပြောသည်။ «ချစ်သားရေ၊ မောက္ခ၏ အမြင့်ဆုံးအကြောင်းရင်းဖြစ်သော ထိုယောဂကို ငါ့အား သင်ပေးပါ။ ထိုယောဂကြောင့်—ငါသည် သတ္တဝါတို့အကြား ထပ်မံဖြစ်လာရသော်လည်း—ဤကဲ့သို့သော ဝမ်းနည်းဖွယ်ကံကြမ္မာကို သံသရာ၏ ကောင်းကင်၌ ထပ်မံ မတွေ့ရစေချင်»။

Verse 8

यत्रासक्तिपरस्यात्मा मम संसारबन्धनैः । नैति योगमयोगोऽपि तं योगमधुना वद ॥

ယခု ငါ့အား ထိုယောဂကို ပြောပြပါ။ မကပ်မငြိသော စိတ်ထားဖြင့် ငါ့အတ္တသည် သံသရာ၏ ချည်နှောင်မှုများကြောင့် အကျဉ်းချုပ်သို့ မကျရောက်စေသော ယောဂ—ထိုနေရာတွင် «ယောဂမဟုတ်ခြင်း» ပင်လျှင် ထပ်မံ «ယောဂ» (ချည်နှောင်မှု) မဖြစ်လာသော ယောဂကို။

Verse 9

संसारादित्यतापार्तिविप्लुष्यद्देहमांससम् । ब्रह्मज्ञानाम्बुशीतॆन सिञ्च मां वाक्यवारिणा ॥

သံသရာ၏ နေမင်းကဲ့သို့သော ပူလောင်သော အပူဒဏ်ကြောင့် ငါ့ကိုယ်နှင့် စိတ်သည် လောင်ကျွမ်း၍ ရေယိုယွင်းသကဲ့သို့ ပျက်စီးနေပါသည်။ သင်၏စကားမိုးဖြင့် ဗြဟ္မ-ဉာဏ်၏ အေးမြသော ရေကို ငါ့အပေါ် ပက်ဖျန်းပေးပါ။

Verse 10

अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम् । स्ववाक्यामृतपानेन मां जीवय पुनर्मृतम् ॥

အဝိဇ္ဇာ၏ အနက်ရောင် မြွေက ကိုက်၍ ၎င်း၏ အဆိပ်ကြောင့် ဖိနှိပ်ခံနေရသော ငါ့ကို—သေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသူကို—သင်၏စကားအမృతကို သောက်စေ၍ ပြန်လည်အသက်သွင်းပေးပါ။

Verse 11

पुत्रदारगृहक्षेत्रममत्वनिगडार्दितम् । मां मोचयेष्टसद्भावविज्ञानोद्घाटनैस्त्वरन् ॥

သား၊ မယား၊ အိမ်နှင့် မြေယာတို့အပေါ် «ငါ့ဟာ» ဟူသော ပိုင်ဆိုင်မှုစိတ်၏ ချည်နှောင်မှုများကြောင့် ငါသည် ဒုက္ခရောက်နေပါသည်။ အမှန်တရား၏ ဉာဏ်နှင့် လိုလားအပ်သော အမြင့်ဆုံး ကောင်းကျိုးကို ဖွင့်ပြ၍ ငါ့ကို လျင်မြန်စွာ လွတ်မြောက်စေပါ။

Verse 12

पुत्र उवाच शृणु तात यथा योगो दत्तात्रेयेण धीमता । अलर्काय पुरा प्रोक्तः सम्यक् पृष्टेन विस्तरात् ॥

သားက ပြောသည်—“အဖေ၊ ပညာရှိ ဒတ္တာတရေယာသည် ယခင်က မေးမြန်းခြင်းကို မှန်ကန်စွာ ခံယူသော အလရကအား ယောဂကို မည်သို့ ရှည်လျားစွာ သင်ကြားခဲ့သည်ကို နားထောင်ပါ။”

Verse 13

पितोवाच दत्तात्रेयः सुतः कस्य कथं वा योगमुक्तवान् । कश्चालर्को महाभागो यो यौगं परिपृष्टवान् ॥

အဖက ပြောသည်– «ဒတ္တာတြေယသည် မည်သူ၏သားနည်း၊ ယောဂအားဖြင့် မောက္ခကို မည်သို့ ရရှိခဲ့သနည်း။ ထို့ပြင် ယောဂအကြောင်း မေးမြန်းသော ကံကောင်းသူ အာလရကသည် မည်သူနည်း»

Verse 14

पुत्र उवाच कौशिको ब्राह्मणः कश्चित् प्रतिष्ठानेऽभवत् पुरे । सोऽन्यजन्मकृतैः पापैः कुष्ठरोगातुरोऽभवत् ॥

သားက ပြောသည်– «ပရတိဋ္ဌာန မြို့၌ ကೌသိက ဟူသော ဗြာဟ္မဏ တစ်ဦးရှိ၏။ အတိတ်ဘဝ၌ ပြုခဲ့သော အပြစ်ကြောင့် ကုဋ္ဌရောဂါ (အရေပြားရောဂါ) ခံစားရလေ၏»

Verse 15

तं तथा व्याधितं भार्या पतिं देवमिवार्च्चयत् । पादाभ्यङ्गाङ्गसंवाह-स्त्रानाच्छादनभोजनैः ॥

သူသည် ရောဂါပြင်းထန်သော်လည်း ဇနီးသည်က ဘုရားတစ်ပါးကဲ့သို့ ခင်ပွန်းကို ရိုသေကာ ခြေထောက်နှိပ်ပေးခြင်း၊ ကိုယ်လက်ကို လိမ်းပွတ်ပေးခြင်း၊ ရေချိုးပေးခြင်း၊ အဝတ်အစားဝတ်ဆင်ပေးခြင်းနှင့် အစာကျွေးခြင်းတို့ကို ပြုလေ၏

Verse 16

श्लेष्म-मूत्र-पुरीषासृक्-प्रवाहक्षालनॆन च । रहश्चैवोपचारॆण प्रियसम्भाषणॆन च ॥

ထို့ပြင် ချွဲ၊ ဆီး၊ မစင်နှင့် သွေး စသည့် အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောဖယ်ရှားပေးခြင်း၊ အတွင်းရေးရာ၌ သီးသန့်စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ချစ်ခင်နူးညံ့သော စကားများဖြင့် ပြောဆိုခြင်းတို့ကိုလည်း ပြုလေ၏

Verse 17

स तया पूज्यमानोऽपि सदातीव विनीतया । अतीव तीव्रकोपत्वान्निर्भर्त्सयति निष्ठुरः ॥

သူမက အမြဲတမ်း နှိမ့်ချစွာ ရိုသေပြုစုနေသော်လည်း၊ သူ၏ အလွန်ပြင်းထန်သော ဒေါသကြောင့် ထိုရက်စက်သောသူသည် သူမကို အစဉ်မပြတ် ဆူပူကဲ့ရဲ့လေ၏

Verse 18

तथापि प्रणता भार्या तममन्यत दैवतम् । तं तथाप्यतिबीभत्सं सर्वश्रेष्ठममन्यत ॥

ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း သဒ္ဓါရှိသော ဇနီးသည်က သူ့ကို မိမိ၏ ဘုရားတော်ကဲ့သို့ သဘောထားခဲ့သည်။ သူသည် အလွန် မနှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်နေသော်လည်း နောက်တဖန်လည်း အားလုံးထဲတွင် အကောင်းဆုံးဟု ထင်မြင်ခဲ့သည်။

Verse 19

अचङ्क्रमणशोलोऽपि स कदाचिद् द्विजोत्तमः । प्राह भार्यां नयस्वेति त्वं मां तस्या निवेशनम् ॥

လမ်းမလျှောက်နိုင်သော်လည်း ထိုမြတ်သော ဗြာဟ္မဏတော်သည် တစ်ခါက မိမိဇနီးအား “ငါ့ကို ယူသွား—ငါ့ကို ခေါ်ဆောင်သွား—သူမ၏ နေအိမ်သို့” ဟု ဆို하였다။

Verse 20

या सा वेश्या मया दृष्टा राजमार्गे गृहोषिता । तां मां प्रापय धर्मज्ञे ! सैव मे हृदि वर्तते ॥

“မင်းလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ အိမ်တစ်လုံးတွင် နေထိုင်နေသော အပျော်မယ်ကို ငါမြင်ခဲ့သည်—ဓမ္မကိုသိသောသူရေ၊ ငါ့ကို သူမထံ ခေါ်သွားပါ။ သူမတစ်ယောက်တည်းသာ ငါ့နှလုံးထဲ၌ တည်နေသည်” ဟု ဆို하였다။

Verse 21

दृष्टा सूर्योदये बाला रात्रिश्चेयमुपागता । दर्शनानन्तरं सा मे हृदयान्नापसर्पति ॥

“နေထွက်ချိန်၌ ထိုလူငယ်မကို ငါမြင်ခဲ့ပြီး ယခုညဉ့်ရောက်လာပြီ။ သူမကို မြင်ပြီးကတည်းက သူမသည် ငါ့နှလုံးမှ မထွက်ခွာနိုင်” ဟု ဆို하였다။

Verse 22

यदि सा चारुसर्वाङ्गी पीनश्रोणिपयोधरा । नोपगूहति तन्वङ्गी तन्मां द्रक्ष्यसि वै मृतम् ॥

“အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတိုင်း လှပ၍ တင်ပါးနှင့် ရင်သား ပြည့်ဝသော ကိုယ်လုံးသေးသွယ်သည့် ထိုမိန်းမက ငါ့ကို မဖက်မလှမ်းပါက မင်းက ငါ့ကို သေဆုံးနေသည်ကို အမှန်ပင် မြင်ရလိမ့်မည်” ဟု ဆို하였다။

Verse 23

वामः कामो मनुष्याणां बहुभिः प्रार्थ्यते च सा । ममाशक्तिश्च गमने सङ्कुलं प्रतिभाति मे ॥

«လူတို့အကြား ဆန္ဒသည် မတည်မြဲလှ၊ ထိုမိန်းမကိုလည်း လူအများက လိုလားရှာဖွေကြ၏။ ငါမူ သွားရန် အင်အားမရှိ၊ ခရီးလမ်းသည် ငါ့အတွက် အခက်အခဲများနှင့် ရှုပ်ထွေးလှသည်»။

Verse 24

तत् तदा वचनं श्रुत्वा भर्तुः कामातुरस्य सा । तत्पत्नी सत्कुलोत्पन्ना महाभागा पतिव्रता ॥

ထိုအခါ ဆန္ဒကြောင့် ပူပန်နေသော ခင်ပွန်း၏ စကားကို ကြားသော်၊ မိသားစုကောင်းမှ မွေးဖွား၍ ကံကောင်းသည့်၊ ခင်ပွန်းကို သစ္စာရှိစွာ ဆည်းကပ်သော ဇနီးသည် လိုက်နာရန် ပြင်ဆင်၏။

Verse 25

गागं परिकरं बद्ध्वा शुल्कमादाय चाधिकम् । स्कन्धे भर्तारमादाय जगाम मृदुगामिनी ॥

လိုအပ်သော ပစ္စည်းများကို ချည်ထုပ်ကာ အခကြေးငွေ (ထပ်တိုးပါ) ကိုယူပြီး၊ နူးညံ့သည့် လှုပ်ရှားမှုရှိသော သူမသည် ခင်ပွန်းကို ပခုံးပေါ်တင်၍ ထွက်ခွာသွား၏။

Verse 26

निशि मेघास्तृते व्योम्नि चलद्विद्युत्प्रदर्शिते । राजमार्गे प्रियं भर्तुश्चिकीर्षन्ती द्विजाङ्गना ॥

ညအချိန်၌ မိုးတိမ်များဖုံးလွှမ်းသော ကောင်းကင်အောက်တွင် လှုပ်ရှားနေသော မိုးကြိုးအလင်းများဖြင့် တောက်ပလျက်၊ ခင်ပွန်းနှစ်သက်ရာကို ပြုလိုသဖြင့် ဘြာဟ္မဏမိန်းမသည် မင်းလမ်းမပေါ်တွင် လျှောက်သွား၏။

Verse 27

पथि शूले तथा प्रोतं चौरं यौरशङ्कया । माण्डव्यमतिदुःखार्तमन्धकारेऽथ स द्विजः ॥

လမ်းပေါ် အမှောင်ထဲ၌ ထိုဘြာဟ္မဏ (ကောသိက) သည် ခိုးသူဟု သံသယဖြင့် ဒဏ်ခတ်ကာ တိုင်ပေါ်တွင် ထိုးတင်ထားသော မာဏ္ဍဝျကို တွေ့ရပြီး၊ အလွန်ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုကြောင့် ညှဉ်းပန်းခံနေရ၏။

Verse 28

पत्नीस्कन्धे समारूढश्चालयामास कौशिकः । पादावमर्षणात् क्रुद्धो माण्डव्यस्तमुवाच ह ॥

မိမိ၏ဇနီး၏ပခုံးပေါ်တင်စီးလျက် ကောသိကသည် သူ့ကို တိုက်ခိုက်လှုပ်ရှားစေ하였다။ ခြေထောက်ဖြင့် နင်းထိုးခြင်းကြောင့် ဒေါသထွက်သဖြင့် မာဏ္ဍဝျသည် သူ့အား မိန့်ကြား하였다။

Verse 29

येनाहमेवमत्यर्थं दुःखितश्चालितः पदाः । दशां कष्टामनुप्राप्तः स पापात्मा नराधमः ॥

«ဤကဲ့သို့ ဆင်းရဲဒုက္ခကြီးစွာခံနေရသော ငါကို ဤအခြေအနေဆိုးတွင် ခြေဖြင့် ထိုးနှိပ်/လှုပ်ရှားစေသူ—သူသည် အပြစ်ရှိသောဝိညာဉ်၊ လူတို့အနက် အနိမ့်ဆုံးပင်!»

Verse 30

सूर्योदयेऽवशः प्राणैर्विमोक्ष्यति न संशयः । भास्करालोकनादेव स विनाशमवाप्स्यति ॥

«နေထွက်ချိန်တွင် သူသည် အကူအညီမဲ့စွာ အသက်ကို စွန့်လွှတ်ရမည်—သံသယမရှိ။ နေရောင်ကို မြင်ရုံဖြင့်ပင် သူသည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်လိမ့်မည်။»

Verse 31

तस्य भार्याततः श्रुत्वा तं शापमतिदारुणम् । प्रोवाच व्यथिता सूर्यो नैवोदयमुपैष्यति ॥

ထို့နောက် သူ၏ဇနီးသည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်သော အပစ်ဒဏ်ကို ကြားသဖြင့် စိတ်ပူပန်ဝမ်းနည်းကာ ကြေညာ하였다—«နေမထွက်စေပါ!»

Verse 32

ततः सूर्योदयाभावादभवत् सन्तता निशा । बहून्यहः प्रमाणानि ततो देवा भयं ययुः ॥

ထို့နောက် နေထွက်ခြင်း မဖြစ်ပေါ်သဖြင့် ညသည် ဆက်တိုက်ဖြစ်လာ하였다။ ရက်များစွာကြာသော် ဘုရားဒေဝတားတို့သည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းသို့ ကျရောက်하였다။

Verse 33

निःस्वाध्यायवषट्कार-स्वधास्वाहाविवर्जितम् । कथं नु खल्विदं सर्वं न गच्छेत् संक्षयं जगत् ॥

ဤလောကတစ်လုံးလုံးသည် ဆွာဓျာယ (ဝေဒသင်ယူမှု) နှင့် ပူဇော်ပွဲခေါ်သံ—ဝෂတ်၊ ဆွဓာ၊ ဆွာဟာ—တို့မရှိလျှင်၊ အမှန်တကယ် မပျက်စီးဘဲ မည်သို့နေနိုင်မည်နည်း။

Verse 34

अहोरात्रव्यवस्थाया विना मासर्तुसंक्षयः । तत्संक्षयान्न त्वयने ज्ञायेते दक्षिणोत्तरे ॥

နေ့နှင့်ည၊ လနှင့်ရာသီတို့၏ စနစ်တကျအစီအစဉ်မရှိလျှင် အရာအားလုံးပြိုကွဲမည်။ ထိုအရာများပြိုကွဲသော် တောင်အယနနှင့် မြောက်အယန ဟူသော အယနနှစ်ပါးကိုလည်း မသိနိုင်တော့။

Verse 35

विना चायनविज्ञानात् कालः संवत्सरः कुतः । संवत्सरं विना नान्यत् कालज्ञानं प्रवर्तते ॥

အယနတို့ကို မသိလျှင် “နှစ်” ဟူသော အချိန်ယူနစ် မည်သို့ရှိနိုင်မည်နည်း။ နှစ်မရှိလျှင် အချိန်နှင့်ပတ်သက်သော အခြားသိမြင်မှုတို့လည်း မှန်ကန်စွာ မတိုးတက်နိုင်။

Verse 36

पतिव्रताया वचसा नोद्गच्छति दिवाकरः । सूर्योदयṃ विना नैव स्नानदानादिकाः क्रियाः ॥

ပတိဝြတား (သစ္စာရှိသော ဇနီး) ၏ စကားအမိန့်ကြောင့် နေမထွက်နိုင်။ နေမထွက်လျှင် ရေချိုးခြင်း၊ ဒါနပေးခြင်း စသည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကိုလည်း မပြုလုပ်နိုင်။

Verse 37

नाग्नेर्विहरणञ्चैव क्रात्वभावश्च लक्ष्यते । नैवाप्ययनमस्माकं विना होमेन जायते ॥

မီး၏ “လှုပ်ရှားမှု” (လုပ်ဆောင်မှု) နှင့် ယဇ္ဉ၏ အခြေအနေတိုင်တိုင်ကိုပင် ရိတုများအပေါ် မူတည်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထိုနည်းတူပင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အယန (ရာသီဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်း) သည် ဟိုးမ (homa) မရှိလျှင် မပေါ်ပေါက်။

Verse 38

वयमाप्यायिता मर्त्यैर्यज्ञभागैर्यथोचितैः । वृष्ट्या ताननुगृह्णीमो मर्त्यान् शस्यादिसिद्धये ॥

ယဇ်ပူဇော်မှု၏ သင့်လျော်သော အပိုင်းအဝေဖြင့် လူသားတို့က ငါတို့ကို အာဟာရပေးကြ၏။ ထို့ပြင် ငါတို့သည် မိုးရွာပေးခြင်းဖြင့် ထိုလူသားတို့ကို ကောင်းချီးပေး၍ စိုက်ပျိုးသီးနှံတို့ အောင်မြင်စေ၏။

Verse 39

निष्पादितास्वोषधीषु मर्त्या यज्ञैर्यजन्ति नः । तेषां वयं प्रयच्छामः कामान् यज्ञादिपूजिताः ॥

ဆေးပင်နှင့် ထွက်ကုန်တို့ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ မရဏာလူသားတို့က ယဇ်ပူဇော်မှုဖြင့် ငါတို့ကို ပူဇော်ကြ၏။ ငါတို့ကို ယဇ်နှင့် အလားတူအရာများဖြင့် ဂုဏ်ပြုသော် ငါတို့သည် သူတို့လိုလားသည့် အလိုတော်များကို ပေးအပ်၏။

Verse 40

अधो हि वर्षाम वयं मर्त्याश्चोर्ध्वप्रवर्षिणः । तोयवर्षेण हि वयं हविर्वर्षेण मानवाः ॥

ငါတို့သည် အောက်သို့ မိုးရွာချသကဲ့သို့၊ လူသားတို့သည် “အပေါ်သို့ မိုးရွာ” ကြ၏။ ငါတို့သည် ရေကို မိုးအဖြစ်ရွာချခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ လူသားတို့သည် ဟဝိစ် (ပူဇော်အာဟုတိ) ကို ရွာသကဲ့သို့ ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်ကြ၏။

Verse 41

ये नास्माकं प्रयच्छन्ति नित्यनैमित्तकीः क्रियाः । क्रतुभागं दुरात्मानः स्वयञ्चाश्नन्ति लोलुपाः ॥

ငါတို့ထံသို့ နေ့စဉ်နှင့် အခါအားလျော်စွာ ပြုရမည့် တာဝန်ရှိသော ကရိယာများကို မပူဇော်သူတို့—အကျင့်ဆိုး၊ လောဘကြီးသူတို့—သည် ယဇ်၏ အပိုင်းအဝေကို ကိုယ်တိုင်အတွက် စားသုံးယူကြ၏။

Verse 42

विनाशाय वयं तेषां तोयसूर्याग्निमारुतान् । क्षितिञ्च सन्दूषयामः पापानामपकारिणाम् ॥

သူတို့ကို ဖျက်ဆီးရန်အတွက် ငါတို့သည် အပြစ်ရှိ၍ အန္တရာယ်ပြုသောသူတို့၏ ရေ၊ နေရောင်၊ မီး၊ လေ—ထို့ပြင် မြေကြီးကိုပါ—ပျက်စီးအောင် ချို့ယွင်းစေ၏။

Verse 43

दुष्टतोयादिभोगेन तेषां दुष्कृतकर्मिणाम् । उपसर्गाः प्रवर्तन्ते मरणाय सुदारुणाः ॥

မသန့်ရှင်းသောရေနှင့် ထိုကဲ့သို့သောအရာများကို သောက်သုံးခြင်းကြောင့် မကောင်းမှုကို ကျူးလွန်သူတို့သည် သေခြင်းသို့ ဦးတည်သည့် ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးအန္တရာယ်ကြီးများဖြင့် ထိခိုက်ခံရသည်။

Verse 44

ये त्वस्मान् प्रीणयित्वा तु भुञ्जते शेषमात्मना । तेषां पुण्यान् वयं लोकान् विदधाम महात्मनाम् ॥

သို့ရာတွင် ပထမဦးစွာ ကျွန်ုပ်တို့ကို ပူဇော်၍ ကျေနပ်စေပြီးနောက် ကျန်ရှိသမျှကို ကိုယ်တိုင်စားသုံးသူတို့အား—စိတ်ဓာတ်ကြီးမြတ်သော ထိုသူတို့ကို ကျွန်ုပ်တို့သည် ကုသိုလ်ပြည့်ဝသော လောကများကို ပေးအပ်သည်။

Verse 45

तन्नास्ति सर्वमेवैतद्विनैषां व्युष्टिसंस्थितम् । कथं नु दिनसर्गः स्यादन्योऽन्यमवदन्सुराः ॥

သူတို့က အရုဏ်ဦးကို မတည်ထောင်ပေးလျှင် ဤအရာအားလုံး မတည်မြဲနိုင်; ထို့ကြောင့် နေ့ရက်၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် မည်သို့ ဖြစ်နိုင်မည်နည်း—ဟု နတ်တို့သည် အချင်းချင်း ပြောဆိုကြသည်။

Verse 46

तेषामेव समेतानां यज्ञव्युच्छित्तिशङ्किनाम् । देवानां वचनं श्रुत्वा प्राह देवः प्रजापतिः ॥

ယဇ်ပူဇော်မှု ရပ်တန့်သွားမည်ကို ကြောက်ရွံ့၍ နတ်တို့ စုဝေးကြသော်လည်း သူတို့၏စကားသံကို ကြားပြီးနောက် ပရာဇာပတိ နတ်သည် ပြောဆို하였다။

Verse 47

तेजः परं तेजसैव तपसा च तपस्तथा । प्रशाम्यतेऽमरास्तस्माच्छृणुध्वं वचनं मम ॥

အို မသေမရှင်တို့၊ အထက်မြတ်သော တေဇ (tejas) သည် တေဇဖြင့်သာ သက်သာစေတတ်ပြီး၊ တပ (tapas) သည် တပဖြင့်သာ ငြိမ်းစေနိုင်သည်; ထို့ကြောင့် ငါ၏စကားကို နားထောင်ကြလော့။

Verse 48

पतिव्रतायाः माहात्म्यान्नोद्गच्छति दिवाकरः । तस्य चानुदयाद्धानिर्मर्त्यानां भवतां तथा ॥

ပတိဗ္ရတာ (pativratā) သစ္စာရှိသော ဇနီး၏ မဟာအာနုဘော်ကြောင့် နေမထွက်တော့သည်။ နေမထွက်ခြင်းကြောင့် လူသားတို့ (နှင့် သင်တို့) အပေါ်လည်း ထိခိုက်ဒုက္ခ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 49

तस्मात् पतिव्रतामत्रेरनुभूयां तपस्विनीम् । प्रसादयत वै पत्नीं भानोरुदयकाम्यया ॥

ထို့ကြောင့် နေထွက်ခြင်းကို ရှာဖွေလိုသဖြင့် အတြိ၏ တပသီ၊ ပတိဗ္ရတာ ဇနီး အနသုယာ (Anasūyā) ကို သွားရောက် ပူဇော်ကာ သဘောကျအောင် ပြုကြလော့။

Verse 50

पुत्र उवाच तैः सा प्रसादिता गत्वा प्रोह्येष्टं व्रियतामिति । अयाचन्त दिनं देवाः भवत्विति यथा पुरा ॥

သားက ပြောသည်– သူတို့ကြောင့် စိတ်ကျေနပ်သဖြင့် သူမ သွား၍ «ရည်ရွယ်ထားသော ကိစ္စ/ယဇ်ကర్మ ပြီးစီးပါစေ» ဟု ဆို하였다။ ထို့နောက် နတ်တို့က «ယခင်ကကဲ့သို့ နေ့ရက် ဖြစ်ပေါ်ပါစေ» ဟု တောင်းပန်ကြသည်။

Verse 51

अनसूयोवाच पतिव्रतायाः माहात्म्यं न हीयेत कथंत्विति । सम्मान्य तस्मात् तां साध्वीमहमः स्त्रक्ष्याम्यहं सुराः ॥

အနသုယာက ပြောသည်– «ပတိဗ္ရတာ (pativratā) ၏ မဟာအာနုဘော်သည် ဘယ်လိုလုပ်၍ လျော့နည်းနိုင်မည်နည်း?» ထို့ကြောင့် အို နတ်တို့၊ ထိုသီလဝတီကို ဂုဏ်ပြုလျက် ငါသည် နေ့ကို ဖန်ဆင်းမည်။

Verse 52

यथा पुनरहोरात्र-संस्थानमुपजायते । यथा च तस्याः स्वपतिर् न साध्व्या नाशमेṣ्यति ॥

နေ့နှင့်ည၏ စီစဉ်မှု ပြန်လည် ဖြစ်ပေါ်စေရန်နှင့် ထိုသီလဝတီကြောင့် သူမ၏ ခင်ပွန်း မပျက်စီးစေရန်—ဤအရာကို သေချာစွာ စီမံရမည်။

Verse 53

पुत्र उवाच एवमुक्त्वा सुरां तस्याः गत्वा सा मन्दिरं शुभा । उवाच कुशलं पृष्टा धर्मं भर्तुस्तथात्मनः ॥

သားက ပြောသည်။ ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမသည် အနသုယာ၏ အိမ်သို့ သွားလေ၏။ ကျန်းမာချမ်းသာမှုကို မေးမြန်းသော် မိမိ၏ ခင်ပွန်း၏ ဓမ္မနှင့် မိမိ၏ ဓမ္မကို ပြောကြားလေ၏။

Verse 54

अनसूयोवाच कच्चिन्नन्दसि कल्याणि स्वभर्तुर्मुखदर्शनात् । कच्चिच्चाखिलदेवेभ्यो मन्यसेऽभ्यधिकं पतिम् ॥

အနသုယာက ပြောသည်။ အို မင်္ဂလာရှိသူမ၊ သင်သည် သင့်ခင်ပွန်း၏ မျက်နှာကို မြင်ရသဖြင့် ပျော်ရွှင်ပါသလော။ ထို့ပြင် သင်သည် သင့်ခင်ပွန်းကို နတ်အားလုံးထက်ပင် မြင့်မြတ်သူဟု ယူဆပါသလော။

Verse 55

भर्तृशुश्रूषणादेव मया प्राप्तं महत्फलम् । सर्वकामफलावाप्त्या प्रत्यूहाः परिवर्तिताः ॥

ကျွန်မသည် ခင်ပွန်းကိုသာ ဝန်ဆောင်မှုဖြင့် အကျိုးကြီးမားသော ဆုလာဘ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဆန္ဒအားလုံး၏ အကျိုးကို ရရှိသဖြင့် အတားအဆီးများသည် ပြန်လှန်၍ ဖယ်ရှားခံရလေ၏။

Verse 56

पञ्चर्णानि मनुष्येण साध्वि ! देयानि सर्वदा । तथात्मवर्णधर्मेण कर्तव्यो धनसंचयः ॥

အို သီလရှိသော မိန်းမ၊ လူတစ်ဦးသည် အမြဲတမ်း အကြွေးငါးပါးကို ဆပ်ရမည်။ ထို့ပြင် မိမိ၏ ဝဏ္ဏ-တာဝန်နှင့် ကိုက်ညီသည့် နည်းလမ်းဖြင့် ဥစ္စာဓနကို စုဆောင်းသင့်သည်။

Verse 57

प्राप्तश्चार्थस्ततः पात्रे विनियोज्यो विधानतः । सत्यार्जव-तपो-दानैर्दयायुक्तो भवेत् सदा ॥

ရရှိလာသော ဥစ္စာဓနကို စည်းကမ်းအတိုင်း ထိုက်တန်သူများထံ ခွဲဝေသင့်သည်။ လူသည် အမြဲတမ်း သစ္စာရှိခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ တပဿ (အတုသ)၊ ဒါန (လှူဒါန်းခြင်း) နှင့် ကရုဏာတို့ဖြင့် ပြည့်စုံရမည်။

Verse 58

क्रियाश्च शास्त्रनिर्दिष्टा रागद्वेषविवर्जिताः । कर्तव्या अन्वहं श्रद्धा-पुरस्कारेण शक्तितः ॥

ကျမ်းစာတို့က ချမှတ်ထားသော ကర్మများကို အလိုလိုက်မှုနှင့် မုန်းတီးမှုကင်းစွာ နေ့စဉ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ စိတ်တွင် သဒ္ဓါကို အဓိကထား၍ မိမိစွမ်းအားအတိုင်း ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 59

स्वजातिविहितानेव लोकानाप्नोति मानवः । क्लेशेन महता साध्वि ! प्राजापत्यादिकान् क्रमात् ॥

လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အဆင့်အတန်း (ဇာတိ/ဝဏ္ဏ) အတွက် သတ်မှတ်ထားသော လောကများကိုသာ ရောက်နိုင်သည်။ အကျင့်သီလရှိသော မိန်းမရေ၊ ကြိုးစားအားထုတ်မှုကြီးဖြင့် အစဉ်လိုက် ပရာဇာပတျယ လောကနှင့် အခြား လောကများသို့ ရောက်နိုင်သည်။

Verse 60

स्त्रियस्त्वेवं समस्तस्य नरैर्दुःखार्जितस्य वै । पुण्यस्यार्धापहारिण्यः पतिशुश्रूषयैव हि ॥

ထို့ကြောင့် မိန်းမတို့သည် အခက်အခဲဖြင့် ယောက်ျားတို့ ရရှိသော ကုသိုလ်၏ တစ်ဝက်ကိုသာ—ခင်ပွန်းကိုသာ စေဝာပြုခြင်းအားဖြင့်—အမှန်တကယ် ရယူကြသည်။

Verse 61

नास्ति स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न श्राद्धं नाप्युपोषितम् । भर्तृशुश्रूषयैवैतान् लोकानीष्टान् व्रजन्ति हि ॥

မိန်းမတို့အတွက် သီးခြား ယဇ္ဉ မရှိ၊ သီးခြား śrāddha မရှိ၊ သီးခြား အစာရှောင်ခြင်းတောင် မရှိ။ ခင်ပွန်းကိုသာ စေဝာပြုခြင်းအားဖြင့်ပင် သူတို့သည် လိုလားသော လောကများသို့ အမှန်တကယ် ရောက်ကြသည်။

Verse 62

तस्मात् साध्वि ! महाभागे ! पतिशुश्रूषणं प्रति । त्वया मतिः सदा कार्या यतो भर्ता परा गतिः ॥

ထို့ကြောင့် သီလရှိ၍ ကံကောင်းသော မိန်းမရေ၊ သင်သည် အမြဲတမ်း စိတ်ကို ခင်ပွန်းကို စေဝာပြုခြင်းသို့ ဦးတည်ထားရမည်—အကြောင်းမှာ ခင်ပွန်းသည် သင့်အတွက် အမြင့်ဆုံး အားကိုးရာ/ပန်းတိုင် ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။

Verse 63

यद्देवेभ्यो यच्च पित्रागतेभ्यः कुर्याद्भर्ताभ्यर्च्चनं सत्क्रियातः । तस्याप्यर्धं केवलानन्यचित्ता नारी भुङ्क्ते भर्तृशुश्रूषयैव ॥

ခင်ပွန်းသည် နတ်တို့နှင့် ပိတೃ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်) များအတွက် ပြုလုပ်သော ပူဇော်ကန်တော့မှုနှင့် သင့်လျော်သော ဓမ္မပွဲအခမ်းအနားတို့၏ ကုသိုလ်ကို စိတ်တစ်ခုတည်း မလှုပ်ရှားမယိမ်းယိုင်သော မိန်းမသည် ခင်ပွန်းကိုသာ ဝတ်ပြုစောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် ထိုကုသိုလ်၏ တစ်ဝက်ကို ရရှိသည်။

Verse 64

पुत्र उवाच तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिपूज्य तथादरात् । प्रत्युवाचात्रिपत्नीं तामनसूयामिदं वचः ॥

သားက ပြောသည်—သူမ၏ စကားကို ကြားပြီးနောက်၊ သူမကို လေးစားစွာ ဂုဏ်ပြုကာ၊ အတြိ၏ ဇနီး အနသုယာ ထံသို့ ဤစကားများဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။

Verse 65

धन्यास्म्यनुगृहीतास्मि देवैश्चाप्यवलोकिता । यन्मे प्रकृतिकल्याणि ! श्रद्धां वर्धयसे पुनः ॥

ကျွန်ုပ်သည် ကံကောင်းသူဖြစ်၏၊ ကောင်းချီးခံရသူဖြစ်၏၊ နတ်တို့ကပင် ကျွန်ုပ်ကို အသိအမှတ်ပြုကြ၏—အကြောင်းမှာ သဘာဝအားဖြင့် မင်္ဂလာရှိသူမေ၊ သင်သည် ကျွန်ုပ်၏ သဒ္ဓါကို ထပ်မံတိုးပွားစေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 66

जानाम्येतन्न नारीणां काचित् पतिसमा गतिः । तत्प्रीतिश्चोपकाराय इह लोके परत्र च ॥

ဤအရာကို ကျွန်ုပ် သိ၏—မိန်းမတို့အတွက် ခင်ပွန်းနှင့် တူညီသော လမ်းကြောင်း (အာရုံ/အကာအကွယ်/ပန်းတိုင်) မရှိ၊ ထို့ပြင် ခင်ပွန်းကို ကျေနပ်စေခြင်းသည် ဤလောကနှင့် နောက်လောက နှစ်ပါးလုံးတွင် အကျိုးရှိသည်။

Verse 67

पतिप्रसादादिह च प्रेत्य चैव यशस्विनि । नारी सुखमवाप्नोति नार्या भर्ता हि देवता ॥

ခင်ပွန်း၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့်—ဤလောက၌လည်း၊ သေပြီးနောက်၌လည်း၊ အမည်ကျော်သူမေ—မိန်းမသည် ချမ်းသာကို ရရှိသည်။ အကြောင်းမှာ ခင်ပွန်းသည် ဇနီး၏ တကယ့် နတ်တော် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 68

सा त्वं ब्रूहि महाभागे ! प्राप्तायाः मम मन्दिरम् । आर्यायाः यन्मया कार्यं तथाऽऽर्येणापि वा शुभे ॥

ထို့ကြောင့် အရှင်မိန်းမမြတ်၊ သင်သည် ငါ့အိမ်သို့ ရောက်လာသဖြင့်၊ ဂုဏ်သရေရှိသော ဧည့်သည်အတွက် ငါက ဘာကို ပြုလုပ်သင့်သနည်း၊ ထို့အပြင် မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမမြတ် သင်ကလည်း ဘာကို ပြုလုပ်သင့်သနည်း ဟု ငါ့အား ပြောကြားပါ။

Verse 69

अनसूयोवाच एते देवाः सहेन्द्रेण मामुपागम्य दुःखिताः । त्वद्वाख्यापास्तसत्कर्मदिननक्तनिरूपणाः ॥

အနသုယာက ပြောသည်– ဤဒေဝတားတို့သည် အိန္ဒြာနှင့်အတူ ဒုက္ခအကြပ်အတည်းဖြင့် ငါ့ထံသို့ လာကြ၏။ သင့်လျော်သော ယဇ္ဉပူဇာအခမ်းအနားများကို စွန့်ပစ်ထားပြီး၊ နေ့နှင့်ည၏ စည်းကမ်းအစီအစဉ်လည်း ရှုပ်ထွေးပျက်စီးသွားသည်ဟု သင်ကြားသိထားသကဲ့သို့ပင်။

Verse 70

याचन्तेऽहर्निशासंस्थां यथावदविखण्डिताम् । अहं तदर्थमायाता शृणु चैतद्वचो मम ॥

သူတို့သည် နေ့နှင့်ညကို သင့်လျော်၍ မပြတ်တောက်သော အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို တောင်းဆိုကြသည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့်ပင် ငါလာရောက်ခဲ့သည်။ ငါ၏စကားကို နားထောင်လော့။

Verse 71

दिनाभावात् समस्तानामभावो यागकर्मणाम् । तदभावात् सुराः पुष्टिं नोपयान्ति तपस्विनि ॥

နေ့မရှိသဖြင့် ယဇ္ဉပူဇာအခမ်းအနားအားလုံး ရပ်တန့်သွားသည်။ ထိုရပ်တန့်မှုကြောင့် ဒေဝတားတို့သည် အာဟာရနှင့် အင်အားကို မရရှိကြတော့ပေ၊ အရှင်မိန်းမတပသီ။

Verse 72

अह्नश्चैव समुच्छेदादुच्छेदः सर्वकर्मणाम् । तदुच्छेदादनावृष्ट्या जगदुच्छेदमेष्यति ॥

အမှန်တကယ်ပင် နေ့ကို ဖြတ်တောက်လျှင် လုပ်ဆောင်မှုအားလုံးလည်း ဖြတ်တောက်သွားသည်။ ထိုရပ်တန့်မှုကြောင့် မိုးရွာမှုမရှိတော့သဖြင့် လောကသည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ဦးတည်သွားလိမ့်မည်။

Verse 73

तत् त्वमिच्छसि चेदेतत् जगदुद्धर्तुमापदः । प्रसीद साध्वि ! लोकानां पूर्ववद्धर्ततां रविः ॥

ဤသို့—ကမ္ဘာကိုဘေးအန္တရာယ်မှကယ်တင်လိုသည်ဟု—သင်ဆန္ဒရှိလျှင်၊ သီလသမာဓိရှိသော မိခင်မဟာသက္တိမယ်တော်၊ ကရုဏာပြုပါ။ နေမင်းသည် ယခင်ကဲ့သို့ လောကများကို ထောက်ပံ့စေပါ။

Verse 74

ब्राह्मण्युवाच माण्डव्येन महाभागे ! शप्तो भर्ता ममेश्वरः । सूर्योदये विनाशं त्वं प्राप्ससीत्यतिमन्युनाः ॥

ဗြာဟ္မဏီက ပြောသည်—“အို မြင့်မြတ်သော မိခင်မယ်တော်! ကျွန်မ၏ အရှင်၊ ခင်ပွန်းသည် မာဏ္ဍဗျာ၏ ပြင်းထန်သော ဒေါသကြောင့် ကျိန်စာခံရသည်—‘နေထွက်ချိန်တွင် သင်သည် ပျက်စီးခြင်းကို တွေ့ရလိမ့်မည်’ ဟု။”

Verse 75

अनसूयोवाच यदि वा रोचते भद्रे ! ततस्त्वद्वचनादहम् । करोमि पूर्ववद्देहं भर्तारञ्च नवं तव ॥

အနသုယာက ပြောသည်—“အို ကောင်းမြတ်သော မိခင်မယ်တော်၊ ဤအရာသည် သင်နှစ်သက်ပါက၊ သင်၏ အမိန့်တော်အတိုင်း ငါသည် သင်၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ယခင်ကဲ့သို့ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးမည်—ထို့ပြင် သင့်အတွက် ခင်ပွန်းအသစ်တစ်ဦးကိုလည်း (ပေးအပ်) မည်။”

Verse 76

मया हि सर्वथा स्त्रीणां माहात्म्यं वरवर्णिनि । पतिव्रतानामाराध्यमिति संमानयामि ते ॥

အကြောင်းမူကား ငါသည် အလှရောင်သန့်ရှင်းသော မိခင်မယ်တော်၊ မိန်းမတို့၏ မဟာဂုဏ်ကို အစုံအလင် ဂုဏ်ပြုလေးစား၏—ပတိဝြတား မိန်းမတို့၏ သစ္စာဘက်တည်မှုကို ပူဇော်ထိုက်သော အရာဟု ယူဆသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 77

पुत्र उवाच तथेत्युक्ते तया सूर्यमाजुहाव तपस्विनी । अनसूयार्घ्यमुद्यम्य दशरात्रे तदा निशि ॥

သားက ပြောသည်—“‘အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်စေ’ ဟု သူမ ပြောသောအခါ၊ တပသီမိန်းမသည် နေမင်းကို အာဝါဟနာ ပြု၍ ခေါ်ယူ하였다။ ထို့နောက် ဒသရာတ်ရီ (ဆယ်ည) ကာလအတွင်း ညအချိန်၌ အနသုယာသည် အရ္ဃျကို မြှောက်၍ (ပူဇော်) ဆက်ကပ်하였다။”

Verse 78

ततो विवस्वान् भगवान् फुल्लपद्मारुणाकृतिः । शैलराजानमुदयमारुरोहो रुमण्डलः ॥

ထို့နောက် ပန်းလှပစွာပွင့်သော ကြာပန်းကဲ့သို့ နီမြန်းသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသည့် ကောင်းမြတ်သော ဝိဝස්ဝန် (နေမင်း) သည် မိုးလင်းအရုဏ်တွင် တောင်ဘုရင်ပေါ်၌ ကြီးမားသော နေရောင်ဝိုင်းနှင့်အတူ ထွက်ပေါ်လာ၏။

Verse 79

समनन्तरमेवास्या भर्ता प्राणैर्व्ययुज्यत । पपत च महीपृष्ठे पतन्तं जगृहे च सा ॥

ထိုခဏချင်းပင် သူမ၏ ခင်ပွန်းသည် အသက်ရှုသက်တမ်းတို့မှ ခွဲကွာသွား၍ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားသည်၊ သူမကလည်း လဲကျလာစဉ်၌ပင် သူ့ကို ဖမ်းဆီးထိန်းထားလိုက်၏။

Verse 80

अनसूयोवाच न विषादस्त्वया भद्रे ! कर्तव्यः पश्य मे बलम् । पतिशुश्रूषयावाप्तं तपसः किं चिरेण ते ॥

အနသုယာက ပြောသည်– “အို မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမကောင်း၊ စိတ်မပျက်ပါနှင့်—ငါ၏ အာနုဘော်ကို ကြည့်လော့။ ခင်ပွန်းကို သစ္စာရှိစွာ ဝတ်ပြုခြင်းဖြင့် (ဤသို့သော) အာနုဘော်ကို ရနိုင်သော်၊ အဘယ်ကြောင့် ရှည်လျားသော တပဿာများ လိုအပ်မည်နည်း?”

Verse 81

यथा भर्तृसमं नान्यमपश्यं पुरुषं क्वचित् । रूपतः शीलतो बुद्ध्या वाङ्माधुर्य्यादिभूषणैः ॥

(သူမက ပြောသည်–) “အလှအပ၊ အကျင့်သီလ၊ ဉာဏ်ပညာတို့၌ဖြစ်စေ၊ ချိုမြိန်သော စကားပြောပုံစံ စသည့် အလှဆင်ဂုဏ်ရည်တို့၌ဖြစ်စေ၊ ငါ့ခင်ပွန်းနှင့် တူညီသော ယောကျာ်းတစ်ဦးကို မည်သည့်နေရာ၌မျှ မမြင်ဖူးပါ။”

Verse 82

तेन सत्येन विप्रो 'यं व्याधिमुक्तः पुनर्युवा । प्राप्नोतु जीवितं भार्यासहायः शरदां शतम् ॥

ထိုသစ္စာတရား၏ အာနုဘော်ကြောင့် ဤဗြာဟ္မဏသည် ရောဂါမှ လွတ်မြောက်၍ ပြန်လည် နုပျိုလာပါစေ။ ထို့ပြင် ဇနီးကို အဖော်အဖြစ်ယူလျက် ဆောင်းဦးတစ်ရာ (အပြည့်အဝ ရှည်လျားသော အသက်) ကို ရရှိပါစေ။

Verse 83

यथा भर्तृसमं नान्यमहं पश्यामि दैवतम् । तेन सत्येन विप्रोऽयं पुनर्जीवत्वनामयः ॥

«ကျွန်မ၏ခင်ပွန်းနှင့်တန်းတူသော နတ်ဘုရားတစ်ပါးမျှ မမြင်ရသဖြင့် ထိုသစ္စာတရားအားဖြင့် ဤဗြာဟ္မဏသည် ရောဂါကင်းစင်၍ ပြန်လည်အသက်ရှင်ပါစေ»။

Verse 84

कर्मणा मनसा वाचा भर्तुराराधनं प्रति । यथा ममोद्यमो नित्यं तथायं जीवतां द्विजः ॥

«ကိုယ်ကာယ၊ စိတ်နှလုံးနှင့် နှုတ်ကပတ်တို့ဖြင့် ကျွန်မ၏ကြိုးပမ်းမှုသည် အမြဲတမ်း ခင်ပွန်းကို ပူဇော်ဝတ်ပြု၍ အမှုထမ်းခြင်းသို့ ဦးတည်နေ၏; ထိုနည်းတူ ဤဗြာဟ္မဏလည်း အသက်ရှင်ပါစေ»။

Verse 85

पुत्र उवाच ततो विप्रः समुत्तस्थौ व्याधिमुक्तः पुनर्युवा । स्वभाभिर्भासयन् वेश्म वृन्दारक इवाजरः ॥

သားက ပြောသည်— «ထိုအခါ ဗြာဟ္မဏသည် ထ၍ ရောဂါကင်းစင်ကာ နုပျိုပြန်လည်လာပြီး၊ မိမိ၏တောက်ပမှုဖြင့် အိမ်ကို ထွန်းလင်းစေသကဲ့သို့၊ မအိုမင်းသော ကောင်းကင်ဘုံသားတစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏»။

Verse 86

ततोऽपतत् पुष्पवृष्टिर्देववाद्यादिनिस्वनः । लेभिरे च मुदं देवा अनसूयामथाब्रुवन् ॥

«ထို့နောက် ပန်းမိုးရွာသကဲ့သို့ ကျလာပြီး၊ နတ်ဘုရားတို့၏ တူရိယာသံများလည်း တွဲဖက်ကြားရ၏။ နတ်တို့သည် ဝမ်းမြောက်ပြည့်နှက်ကာ အနသုယာအား မိန့်ကြားလေ၏»။

Verse 87

देवा ऊचुः वरं वृणीष्व कल्याणि देवकार्यं महत् कृतम् । त्वया यस्मात् ततो देवा वरदास्ते तपस्विनि ॥

နတ်တို့က ပြောသည်— «အို မင်္ဂလာရှိသူမ၊ ဆုတောင်းတစ်ပါးကို ရွေးချယ်ပါ။ သင်သည် နတ်တို့အတွက် ကြီးမားသောအမှုကို ပြီးမြောက်စေခဲ့သဖြင့်၊ အို တပသနာရီ၊ နတ်တို့သည် သင့်အား ဆုတောင်းပေးသူများ ဖြစ်ကြ၏»။

Verse 88

अनसूयोवाच यदि देवाः प्रसन्ना मे पितामहपुरोगमाः । वरदा वरयोग्या च यद्यहं भवतां मता ॥

အနသူယာက ပြောသည်— «ဘြဟ္မာ (အဘကြီး) ဦးဆောင်သော နတ်တို့သည် ကျွန်မကို နှစ်သက်ကြပြီး၊ သင်တို့က ကျွန်မကို ကောင်းချီးခံယူရန် ထိုက်တန်သူဟု သတ်မှတ်ကာ၊ သင်တို့သည် ကောင်းချီးပေးသူများ ဖြစ်ကြလျှင်…»

Verse 89

तद्यान्तु मम पुत्रत्वं ब्रह्म-विष्णु-महेश्वराः । योगञ्च प्राप्नुयां भर्तृसहिता क्लेशमुक्तये ॥

«ထို့ကြောင့် ဘြဟ္မာ၊ ဗိဿနုနှင့် မဟေဿဝရ (ရှီဝ) တို့ကို ကျွန်မ၏ သားများ ဖြစ်စေပါစေ။ ထို့ပြင် ကျွန်မသည် ခင်ပွန်းနှင့်အတူ ဒုက္ခကင်းလွတ်ရေးအတွက် ယောဂကို ရရှိပါစေ»။

Verse 90

एवमस्त्विति तां देवा ब्रह्म-विष्णु-शिवादयः । प्रोक्त्वा जग्मुर्यथान्यायमनुमान्य तपस्विनीम् ॥

ဘြဟ္မာ၊ ဗိဿနု၊ ရှီဝနှင့် အခြားနတ်တို့က «အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်စေ» ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် ထိုတပသ္စရိယာမကို ဂုဏ်ပြုကာ သင့်တော်သော အစီအစဉ်အတိုင်း ထွက်ခွာသွားကြသည်။

Frequently Asked Questions

The chapter asks how one should act after understanding saṃsāra’s instability—specifically, which discipline (yoga) functions as the direct cause of mokṣa. The son answers by prescribing renunciatory withdrawal (non-attachment, non-possession, inner absorption) and then reinforces the ethical dimension through an exemplum where vow-power and truth-speech have cosmic consequences.

This Adhyaya is not structured as a Manvantara catalogue; instead it advances the Purana’s analytical didactic mode by embedding a moral-cosmological case study (sunrise suspended, yajña interrupted, time-reckoning destabilized). Its contribution is thematic: it explains how dharma and tapas uphold cosmic time-order rather than detailing a specific Manu or Manvantara genealogy.

Adhyaya 16 is outside the Devi Mahatmyam (Adhyayas 81–93) and does not present Śākta stutis or battles. Its closest parallel is conceptual: it highlights extraordinary śakti manifested as pativratā-tapas (Anasūyā’s vow-power) that restores cosmic order, but it is not framed as Devī theology.