Adhyaya 55
Adhyāya 55: Pārtha–Rādheya Saṃvāda and Tactical Exchange (Chapter 55)
Upa-parva: Karna–Arjuna Saṃvāda and Strategic Engagement (Virāṭa-parva context)
The chapter opens with Arjuna addressing Karṇa, recalling Karṇa’s earlier boasts in the assembly and asserting that the promised test of equality in battle has now arrived. Arjuna frames the encounter as delayed recompense for prior wrongdoing, explicitly invoking the remembered suffering of Pāñcālī in the sabhā and his own earlier forbearance attributed to dharma-bound constraints. Karṇa responds by shifting the evaluative standard from speech to performance, claiming that Arjuna’s prior tolerance signified lack of power rather than principled restraint, and declaring readiness to fight even under extreme opposition. The narration then transitions into action: Arjuna advances, releasing armor-piercing arrows; Karṇa counters with a dense arrow-shower. Arjuna disrupts Karṇa’s equipment (including severing a quiver-attachment), while Karṇa wounds Arjuna’s hand. Arjuna then cuts Karṇa’s bow; Karṇa hurls a śakti which Arjuna neutralizes with arrows. Arjuna proceeds to neutralize supporting fighters and disables Karṇa’s horses with precise shots, then strikes Karṇa in the chest with a blazing arrow that penetrates armor, causing disorientation. Karṇa withdraws from the field in pain; Arjuna and Uttara call out as he departs, marking a witnessed outcome that contrasts claims with battlefield result.
Chapter Arc: राधेय कर्ण के हटते ही भीषण व्यूह में खड़ी कौरव-सेना पर अर्जुन का प्रचण्ड प्रहार आरम्भ होता है—मानो एक अकेला रथ समूचे समुद्र-वेग को तट की तरह रोक दे। → बीभत्सु (अर्जुन) हँसते हुए दिव्यास्त्रों का संधान करते हैं; गाण्डीव की गर्जना दूर-दूर तक प्राणियों को सुनाई देती है। उधर उत्तर, जो अभी-अभी भय से काँपता था, अब सारथी बनकर अर्जुन के आदेशों के अनुसार रथ को शत्रु-नीकों की ओर मोड़ता है। → अर्जुन उत्तर को लक्ष्य-निर्देशन करते हुए कौरवों के प्रमुख रथों की ओर बढ़ने का आदेश देते हैं—विशेषतः पितामह भीष्म के ध्वज-चिह्नों का वर्णन कर उन्हें पीछे से साधने को कहते हैं, ताकि युद्ध में विघ्न न पड़े; फिर कृपाचार्य के स्थान की ओर रथ बढ़ाया जाता है, जहाँ धनंजय से युयुत्सा होने वाली है। → उत्तर अब अर्जुन को ‘सर्वशस्त्रभृतामपि मान्य’ मानकर श्रद्धा से प्रदक्षिणा/सम्मान का भाव रखता है और उनके निर्देशानुसार रथ को अनुशासित ढंग से चलाता है; अर्जुन की रणनीति स्पष्ट होती है—व्यूह को तोड़ते हुए प्रमुख योद्धाओं को क्रम से साधना। → उत्तर अर्जुन को लेकर उस स्थान की ओर बढ़ता है जहाँ कृपाचार्य धनंजय से युद्ध करने को स्थित हैं—अगला क्षण गुरु-तुल्य आचार्य के साथ टकराव का संकेत देता है।
Shlokas
Verse 1
हि न [हुक है 7 आस पञ्चपञज्चाशत्तमो< ध्याय: अर्जुनद्वारा कौरवसेनाका संहार और उत्तरका उनके रथको कृपाचार्यके पास ले जाना वैशम्पायन उवाच अपयाते तु राधेये दुर्योधनपुरोगमा: । अनीकेन यथास्वेन शनैरार्च्छन्त पाण्डवम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राधानन्दन कर्णके भाग जानेपर दुर्योधन आदि कौरवयोद्धा अपनी-अपनी सेनाके साथ धीरे-धीरे पाण्डुनन्द्न अर्जुककी ओर बढ़ आये
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— ဇနမေဇယမင်းကြီး၊ ရာဓေယ (ကာဏ) ဆုတ်ခွာသွားသောအခါ ဒုရ്യೋಧနနှင့် အခြားကောရဝသူရဲကောင်းတို့သည် မိမိတို့၏ တပ်ခွဲအသီးသီးကို ဦးဆောင်ကာ ပန်ဍု၏သား အာဂျုနထံသို့ တဖြည်းဖြည်း ချဉ်းကပ်လာကြ၏။
Verse 2
बहुधा तस्य सैन्यस्य व्यूढस्यापतत: शरै: । अधारयत वेगं स वेलेव तु महोदधे:,तब जैसे वेला (तटभूमि) महासागरके वेगको रोक लेती है, उसी प्रकार अर्जुनने व्यूहरचनापूर्वक बाणवर्षाके साथ आती हुई अनेक भागोंमें विभक्त कौरवसेनाके बढ़ावको रोक दिया
ကမ်းခြေသည် မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ လှိုင်းတက်အားကို တားဆီးထားသကဲ့သို့၊ အာဂျုနသည် စစ်တန်းစီ (ဗျူဟ) ဖြင့် စီရင်ထားပြီး အပိုင်းအခြားများစွာ ခွဲထားသော ကောရဝတပ်၏ တိုးဝင်လာမှုကို မြားမိုးဖြင့် တားဆီးနိုင်ခဲ့၏။
Verse 3
ततः प्रहस्य बीभत्सु: कौन्तेय: श्वेतवाहन: । दिव्यमस्त्रं प्रकुर्वाण: प्रत्यायाद् रथसत्तम:,तदनन्तर श्वेत घोड़ोंवाले श्रेष्ठ रथपर आरूढ़ कुन्तीनन्दन अर्जुनने हँसकर दिव्यास्त्र प्रकट करते हुए उस सेनाका सामना किया। जैसे सूर्यदेव अपनी अनन्त किरणोंद्वारा समूची पृथ्वीको आच्छादित कर लेते हैं, उसी प्रकार अर्जुनने गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए असंख्य बाणोंद्वारा दसों दिशाओंको ढँक दिया
ထို့နောက် ရန်သူတို့အတွက် ကြောက်မက်ဖွယ် ဘီဘတ်ဆု—ကွန်တီ၏သား၊ အဖြူရောင်မြင်းများဆွဲသော အကောင်းဆုံးရထားပေါ်၌—ပြုံးလျက် နတ်ဘုရားဆိုင်ရာ လက်နက်ကို ဖော်ထုတ်ကာ ထိုတပ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် ရှေ့တိုးလာ၏။
Verse 4
यथा रश्मिभिरादित्य: प्रच्छादयति मेदिनीम् । तथा गाण्डीवनिर्मुक्ति: शरै: पार्थों दिशो दश,तदनन्तर श्वेत घोड़ोंवाले श्रेष्ठ रथपर आरूढ़ कुन्तीनन्दन अर्जुनने हँसकर दिव्यास्त्र प्रकट करते हुए उस सेनाका सामना किया। जैसे सूर्यदेव अपनी अनन्त किरणोंद्वारा समूची पृथ्वीको आच्छादित कर लेते हैं, उसी प्रकार अर्जुनने गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए असंख्य बाणोंद्वारा दसों दिशाओंको ढँक दिया
နေမင်းသည် မိမိ၏ ရောင်ခြည်များဖြင့် မြေပြင်တစ်လျှောက် ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့၊ ပါရ္ထ (အာဂျုန) သည် ဂါဏ္ဍီဝမှ လွှတ်သော မြားများဖြင့် ဒిశတစ်ဆယ်ကို ဖုံးအုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။
Verse 5
न रथानां न चाश्वानां न गजानां न वर्मणाम् | अनिदविद्ध शितैर्बाणैरासीदद्भयड्गुलमन्तरम्,वहाँ रथों, घोड़ों, हाथियों तथा उनके सवारोंके अंगों और कवचोंमें दो अंगुल भी ऐसा स्थान नहीं बचा था, जो अर्जुनके तीखे बाणोंसे बिंध न गया हो
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ စစ်ရထားများ၊ မြင်းများ၊ ဆင်များနှင့် စီးနင်းသူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ကာကွယ်ရေးသံချပ်ကာများအထိ—အာဂျုန၏ ဓားသွားကဲ့သို့ ထက်မြက်သော မြားများ မထိုးဖောက်ထားသေးသော နေရာသည် လက်ချောင်းနှစ်ချောင်းအကျယ်တောင် မကျန်တော့ခဲ့။ ဤမြင်ကွင်းသည် အပြစ်မဲ့သူတို့ကို ကာကွယ်ရန်နှင့် တရားသဘောတရားစည်းကမ်းကို ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်သည့်အခါ မဆိုင်းမတွ လှုပ်ရှားကာ စစ်ပွဲ၏ လှိုင်းကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သော စစ်သူရဲ၏ အလွန်အမင်း ကျွမ်းကျင်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 6
दिव्ययोगाच्च पार्थस्य हयानामुत्तरस्य च । शिक्षाशिल्पोपपन्नत्वादस्त्राणां च परिक्रमात् । वीर्यवच्त्वं द्रुतं चाग्रयं दृष्टवा जिष्णोरपूजयन्,अर्जुनके दिव्यास्त्रोंका प्रयोग, घोड़ोंकी शिक्षा, रथ-संचालनकी कलामें उत्तरका कौशल तथा पार्थके अस्त्र चलानेका क्रम--इन सबके कारण तथा उनका पराक्रम और अत्यन्त फुर्ती देखकर शत्रु भी उनकी प्रशंसा करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ပါဋ္ဌ (အာဂျုန) ၏ ဒိဗ္ဗကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ဥတ္တရ၏ မြင်းထိန်းသိမ်းမှုကို ကောင်းစွာ လေ့ကျင့်ထားခြင်းကို မြင်၍၊ စစ်ရထားမောင်းနှင်သည့် အနုပညာ၏ စည်းကမ်းတကျ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လက်နက်အသုံးပြုရာတွင် လေ့ကျင့်ထားသော အစဉ်အလာတကျ လှုပ်ရှားမှုကိုလည်း မြင်၍၊ ထို့ပြင် ဂျိရှ္ဏု၏ သတ္တိ၊ အမြန်နှုန်းနှင့် ထူးချွန်မှုကို တွေ့မြင်သဖြင့်—ရန်သူဘက် စစ်သည်တို့တောင် သူတို့ကို ချီးကျူးလာကြသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်သူရဲ၏ စွမ်းရည်မှန်ကန်မှုကို အနိုင်ရခြင်းတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ လေ့ကျင့်မှု၊ တည်ငြိမ်မှုနှင့် လုပ်ရပ်ထဲတွင် ထင်ရှားသည့် အလွန်ထူးကဲသော စွမ်းဆောင်ရည်တို့က သက်သေပြကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 7
कालाग्निमिव बीभत्सुं निर्दहन्तमिव प्रजा: । नारय: प्रेक्षितुं शेकुज्वलन्तमिव पावकम्,अर्जुन समस्त प्रजाका संहार करनेवाली प्रलयकालीन अग्निके समान शत्रुओंको भस्म कर रहे थे। वे मानो जलती आग हो रहे थे। शत्रु उनकी ओर आँख उठाकर देख भी नहीं पाते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ဘီဘတ္ဆု (အာဂျုန) သည် ကမ္ဘာပျက်ကာလ၏ မီးတောက်ကဲ့သို့ ရှေ့ရှိအရာအားလုံးကို လောင်ကျွမ်းစေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ မီးလောင်တောက်ပသကဲ့သို့ သူသည် ရန်သူတပ်ကို စားသုံးလျက်ရှိပြီး၊ သူ့ကို မျက်စိမြှောက်ကြည့်ရန်တောင် မတတ်နိုင်ကြ။
Verse 8
तानि ग्रस्तान्यनीकानि रेजुरर्जुनमार्गणै: । शैलं प्रति बला भ्राणि व्याप्तानीवार्करश्मिभि:,अर्जुनके बाणोंसे आच्छादित हुई कौरवोंकी सेना इस प्रकार सुशोभित हुई, मानो पर्वतके निकट नवीन मेघोंकी घटा सूर्यकी किरणोंसे व्याप्त हो गयी हो
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ အာဂျုန၏ မြားများက ဖုံးလွှမ်း၍ ဖိစီးခံရသော ကောရဝ စစ်တန်းများသည် ထူးဆန်းသော တောက်ပမှုတစ်ရပ်ဖြင့် လင်းလက်နေကြသည်—တောင်အနီးတွင် စုဝေးလာသော မိုးတိမ်သစ်တန်းကြီးများကို နေရောင်ခြည်များက အနှံ့အပြား စိမ့်ဝင်လင်းထိန်စေသကဲ့သို့။ ဤပုံရိပ်သည် စစ်ပွဲ၌ စည်းကမ်းတကျ ကျွမ်းကျင်မှုသည် ရန်သူကို ဖိနှိပ်နေစဉ်တောင် တောက်ပသကဲ့သို့ မြင်ရနိုင်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 9
अशोकानां वनानीवच्छन्नानि बहुशः शुभे: । रेजु: पार्थशरैस्तत्र तदा सैन्यानि भारत,भारत! उस समय कुन्तीपुत्र अर्जुनके बाणोंसे घायल हो लहूलुहान हुए कौरवसैनिक बहुतेरे लाल फूलोंसे आच्छादित अशोकवनके समान शोभा पा रहे थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ အို ဘာရတ၊ ထိုအချိန်၌ ထိုနေရာရှိ ကောရဝ စစ်သည်များသည်—ပါဋ္ဌ၏ မြားများက ထိုးဖောက်၍ သွေးစွန်းနေကြသော်လည်း—အာရှိုက သစ်တောများကဲ့သို့ တောက်ပသော ပန်းများစွာဖြင့် ထူထပ်စွာ ဖုံးလွှမ်းနေသကဲ့သို့ လှပထင်ရှားနေကြသည်။ ဤဥပမာသည် စစ်ပွဲ၏ ကြမ်းတမ်းသော အပြောင်အလဲကို ဖော်ပြသည်—လှပသကဲ့သို့ မြင်ရသောအရာသည် အမှန်တကယ်တော့ ဒဏ်ရာနှင့် ဖျက်ဆီးခြင်း၏ မြင်သာသော အမှတ်အသားပင် ဖြစ်သည်။
Verse 10
स्रजो<्डर्जुनशरै: शीर्ण शुष्यत्पुष्पं हिरण्मयम् । छत्राणि च पताकाश्न खे दधार सदागति:,अर्जुनके बाणोंसे छिन्न-भिन्न हो हारसे टूटकर बिखरे हुए स्वर्णचम्पाके सूखे फूल, छत्र और पताकाओं आदिको वायु कुछ देरतक आकाशमें ही धारण किये रहती थी (बाणोंके जालपर रुक जानेसे वे जल्दी नीचे नहीं गिरते थे)
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အာဂျုန၏ မြားများကြောင့် ပန်းကုံးများ ပျက်စီးကွဲကြေကာ ရွှေရောင်ပန်းများလည်း ခြောက်သွေ့နွမ်းနယ်နေပြီး၊ ထီးများနှင့် အလံတော်များပါ အမြဲလှုပ်ရှားနေသော လေက မိုးကောင်းကင်တွင် ခဏတာ ဆွဲထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ하였다။ မြားကွန်ယက်အထူထပ်တွင် တင်ကပ်နေသဖြင့် မြေပြင်သို့ လျင်မြန်စွာ မကျဆင်းနိုင်ခဲ့။
Verse 11
स्वबलत्रासनात्त्रस्ता: परिपेतुर्दिशो दश | रथाड्ुदेशानादाय पार्थच्छिन्नयुगा हया:,अर्जुनने जिनके जुए काट दिये थे, वे शत्रुदलके घोड़े अपनी सेनाकी घबराहटसे स्वयं भी व्यग्र हो उठे और जुएका एक-एक टुकड़ा अपने साथ लिये सब ओर भागने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– မိမိတို့တပ်တွင်း ပျံ့နှံ့လာသော ထိတ်လန့်မှုကြောင့် ကြောက်ရွံ့သွားသော မြင်းများသည်—ပါဋ္ဌ (အာဂျုန) က ယိုက်ကို ဖြတ်တောက်ထားသဖြင့်—ကွဲပဲ့သွားသော ယိုက်အပိုင်းအစများကို ဆွဲယူကာ ဒသဒိသာ အနှံ့ ထွက်ပြေးကြ၏။
Verse 12
कर्णकक्षविषाणेषु अन्तरोष्ठेषु चैव ह मर्मस्वड्रेषु चाहत्यापातयत् समरे गजान्,अब अर्जुन युद्धभूमिमें गजराजोंके कान, कक्ष, दाँत, निचले ओठ तथा अन्य मर्मस्थानोंमें बाण मारकर उन्हें धराशायी करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်အလယ်၌ အာဂျုနသည် ဆင်များ၏ အားနည်းရာနေရာများ—နား၊ ဘေးဖက်(လက်ခေါင်းအနီး)၊ ဆင်စွယ်၊ အောက်နှုတ်ခမ်းနှင့် အခြား မರ್ಮနေရာများ—ကို မြားဖြင့် ထိုးနှက်ကာ မর্মထိခိုက်သဖြင့် ဆင်ကြီးများကို မြေပြင်ပေါ် လဲကျစေ하였다။
Verse 13
कौरवाग्रगजानां तु शरीरैर्गतचेतसाम् । क्षणेन संवृता भूमिमेंघैरिव नभस्तलम्,एक ही क्षणमें प्राणहीन हुए कौरवसेनाके आगे चलनेवाले गजराजोंकी लाशोंसे वहाँकी भूमि पट गयी एवं मेघोंकी घटासे आच्छादित आकाशकी भाँति प्रतीत होने लगी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ခဏတစ်ခဏအတွင်းပင် ကౌရဝတပ်၏ ရှေ့တန်းတွင် ချီတက်နေသော ဆင်ကြီးများသည် အသက်ကင်းမဲ့သွားကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာများဖြင့် မြေပြင်ကို ဖုံးလွှမ်းသွားသည်။ ထိုနေရာသည် မိုးတိမ်အစုကြီးများက ဖုံးအုပ်ထားသော ကောင်းကင်ကဲ့သို့ မြင်ရ၏။
Verse 14
युगान्तसमये सर्व यथा स्थावरजड्रमम् । कालक्षयमशेषेण दहत्यग्रशिख: शिखी । तद्वत् पार्थो महाराज ददाह समरे रिपून्,महाराज! जैसे प्रलयकालमें लपलपाती लपटोंके साथ आगे बढ़नेवाली संवर्तकाग्नि सम्पूर्ण चराचर जगत्को भस्म कर डालती है, उसी प्रकार कुन्तीनन्दन अर्जुन उस समरभूमिमें शत्रुओंको अपनी बाणाग्निसे दग्ध करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “မဟာဘုရင်၊ ကာလယုဂအဆုံး၌ အချိန်၏ အလုံးစုံလောင်ကျွမ်းစေသော မီးသည် မီးလျှံများ တိုးတက်လှုပ်ရှားလျက် ရွေ့လျားသကဲ့သို့၊ လှုပ်ရှားသည့်အရာ မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အားလုံးကို ကျန်မထားဘဲ လောင်ကျွမ်းစေသကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူပင် ပါဋ္ဌ (အာဂျုန) သည် စစ်မြေပြင်၌ ရန်သူတို့ကို မြားမီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေခဲ့သည်” ဟု။
Verse 15
ततः सर्वास्त्रितेजोभिर्धनुषो नि:स्वनेन च । शब्देनामानुषाणां च भूतानां ध्वजवासिनाम् | भैरवं शब्दमत्यर्थ वानरस्य च कुर्वत:,तदनन्तर शत्रुओंका मान मर्दन करनेवाले बलवान् अर्जुनने अपने सम्पूर्ण अस्त्र- शस्त्रोंक तेजसे, धनुषकी टंकारसे, ध्वजामें निवास करनेवाले मानवेतर भूतोंके भयंकर कोलाहलसे, अत्यन्त भैरव गर्जना करनेवाले वानरके प्रभावसे तथा भीषण नाद फैलानेवाले शंखसे भी दुर्योधनकी उस सेनामें भारी भय उत्पन्न कर दिया
ထို့နောက် အာယုဓအားလုံး၏ တောက်ပလောင်ကျွမ်းသော အင်အား၊ လေးကြိုးတင်းသံ၏ ထိန်ထိန်မြည်သံ၊ တံခွန်ပေါ်တွင် နေထိုင်သည်ဟု ဆိုကြသော လူမဟုတ်သတ္တဝါတို့၏ ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံ—ထို့အပြင် မျောက်အမှတ်တံဆိပ်၏ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဟိန်းဟောက်သံတို့နှင့်အတူ—ရန်သူ၏ မာနကို ချေမှုန်းနိုင်သော အင်အားကြီး အာဇုန်သည် ဒုရ്യောဓန၏ စစ်တပ်အတွင်း ကြီးမားသော ကြောက်ရွံ့မှုကို ဖြန့်ကျက်စေ하였다။
Verse 16
दैवारिपाच्च बीभत्सुस्तस्मिन् दौर्योधने वने । भयमुत्पादयामास बलवानरिमर्दन:,तदनन्तर शत्रुओंका मान मर्दन करनेवाले बलवान् अर्जुनने अपने सम्पूर्ण अस्त्र- शस्त्रोंक तेजसे, धनुषकी टंकारसे, ध्वजामें निवास करनेवाले मानवेतर भूतोंके भयंकर कोलाहलसे, अत्यन्त भैरव गर्जना करनेवाले वानरके प्रभावसे तथा भीषण नाद फैलानेवाले शंखसे भी दुर्योधनकी उस सेनामें भारी भय उत्पन्न कर दिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနာက ဆိုသည်– ကံကြမ္မာ၏ လှည့်ကွက်တစ်ရပ်ကြောင့် မြင်ရသည်နှင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ရန်သူချေမှုန်းသူ အင်အားကြီး အာဇုန်သည် ဒုရ്യောဓနာ သစ်တော၌ ရှိနေစဉ် သူနှင့် သူ၏ စစ်တပ်အတွင်း ကြောက်ရွံ့မှုကို ထူထောင်စေ하였다။ အာယုဓတို့၏ တောက်ပလောင်ကျွမ်းသော အင်အား၊ လေးကြိုး၏ မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ မြည်သံ၊ တံခွန်ပေါ်တွင် နေထိုင်သည်ဟု ဆိုကြသော လူမဟုတ်သတ္တဝါတို့၏ ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံ၊ ဟိန်းဟောက်သော မျောက်အမှတ်တံဆိပ်၏ အံ့ဩဖွယ် အင်အား၊ နှင့် သင်္ခါ၏ တုန်လှုပ်စေသော မြည်သံတို့ဖြင့် ရန်သူ၏ မာနကို ချေမှုန်းကာ ဒုရ്യောဓန၏ စစ်တပ်တစ်လျှောက် ထိတ်လန့်မှုကို ဖြန့်ကျက်စေ하였다။
Verse 17
रथशक्तिममित्राणां प्रागेव निपतद् भुवि । सो5पयात् सहसा पश्चात् साहसाच्चाभ्युपेयिवान्,शत्रुओंकी रथशक्तिको तो अर्जुन पहलेसे ही धरतीपर सुला चुके थे। फिर असमर्थोंका वध करना अनुचित साहस मानकर वे एक बार वहाँसे हट गये, परंतु (उन सैनिकोंको युद्धके लिये उद्यत देख) फिर उनके पास आ गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနာက ဆိုသည်– အာဇုန်သည် ရန်သူတို့၏ ရထားလက်နက် (ratha-weapon) ကို အရင်ကတည်းက ထိုးချကာ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျစေပြီးသားဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ယခုအခါ အကူအညီမဲ့သွားသူတို့ကို သတ်ခြင်းသည် မသင့်လျော်သော ရဲရင့်မှုဟု သတ်မှတ်၍ ထိုနေရာမှ တစ်ကြိမ် ဆုတ်ခွာသွားသည်; သို့သော် သူတို့က ပြန်လည် စစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်လာသည်ကို မြင်သဖြင့် ထပ်မံ ရင်ဆိုင်ရန် ပြန်လာ하였다။
Verse 18
शयव्रातै: सुतीक्ष्णाग्रै: समादिष्टै: खगैरिव । अर्जुनस्तु खमावत्रे लोहितप्राशनै: खगै:,अर्जुनके धनुषसे छूटे हुए अत्यन्त तीखी धारवाले बाणसमूह मानो रक्त पीनेवाले आकाशबचारी पक्षी थे, उनके द्वारा उन्होंने सम्पूर्ण आकाशको ढँक दिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနာက ဆိုသည်– အစီအစဉ်တကျ ပစ်လွှတ်သော ထိပ်ဖျားဓားသွားကဲ့သို့ ထက်မြက်သည့် မြားမိုးများဖြင့် အာဇုန်သည် ကောင်းကင်ကို ဖုံးလွှမ်းလိုက်သည်။ ထိုမြားတို့သည် သွေးသောက်ကောင်းကင်ပျံ သတ္တဝါများကဲ့သို့ ထင်ရပြီး အပေါ်ယံ အာကာသတစ်လျှောက်လုံးကို မှောင်မိုက်စေ하였다။
Verse 19
अतन्र मध्ये यथार्कस्य रश्मयस्तिग्मतेजस: । दिशासु च तथा राजन्नसंख्याता: शरास्तदा,राजन! जैसे प्रचण्ड तेजवाले सूर्यदेवकी किरणें एक पात्रमें नहीं अँट सकतीं, उसी प्रकार उस समय सम्पूर्ण दिशाओंमें फैले हुए अर्जुनके असंख्य बाण आकाशमें समा नहीं पाते थे
အို မင်းကြီး၊ ပြင်းထန်သော တေဇောရှိသည့် နေမင်း၏ ရောင်ခြည်များကို အိုးတစ်လုံးထဲ မဆံ့နိုင်သကဲ့သို့၊ ထိုအချိန်၌ အာဇုန်၏ မရေမတွက်နိုင်သော မြားများသည် အရပ်ရှစ်မျက်နှာသို့ ပြန့်နှံ့ကာ ကောင်းကင်ထဲ၌ပင် မဆံ့မပြည့် ဖြစ်နေ하였다။
Verse 20
सकृदेवानतं शेकू रथमभ्यसितु परे । अलभ्य: पुनरश्वैस्तु रथात् सो$तिप्रपादयेत्,शत्रुसैनिक अर्जुनका रथ निकट आनेपर उसे एक ही बार पहचान पाते थे; दुबारा इसके लिये उन्हें अवसर नहीं मिलता था; क्योंकि पास आते ही अर्जुन उन्हें घोड़ोंसहित इस लोकसे परलोक भेज देते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ရန်သူစစ်သည်တို့သည် ထိုရထားကို ပထမဆုံး နီးကပ်လာချိန်တွင် တစ်ကြိမ်သာ မှတ်မိနိုင်ကြ၏။ ဒုတိယအခွင့်အရေး မရှိတော့—အာဂျုန နီးကပ်လာသည်နှင့်တပြိုင်နက် သူတို့ကို ရထားပေါ်မှ လှဲချကာ မြင်းတို့နှင့်အတူ ဤလောကမှ နောက်လောကသို့ ပို့ဆောင်လိုက်၏။
Verse 21
ते शरा द्विट्शरीरेषु यथैव न ससज्जिरे । द्विडनीकेषु बीभत्सोर्न ससज्जे रथस्तदा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထိုမြားတို့သည် ရန်သူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် မကပ်မိကြသကဲ့သို့၊ ထိုအချိန်၌ ကြောက်မက်ဖွယ် ဘီဘတ်ဆ (အာဂျုန) ၏ ရထားလည်း ရန်သူတပ်ဖွဲ့အစုအဝေးများအတွင်း မပိတ်မိ မကပ်မိခဲ့ပေ။
Verse 22
अर्जुनके वे बाण जिस प्रकार शत्रुओंके शरीरमें अटकते नहीं थे, उन्हें छेदकर पार निकल जाते थे, उसी प्रकार उनका रथ भी उस समय शत्रु-सेनाओंमें कहीं रुकता नहीं था; उनको चीरता हुआ आगे बढ़ जाता था ।। स तद् विक्षोभयामास हारातिबलमण्जसा । अनन्तभोगो भुजग: क्रीडन्निव महार्णवे,जैसे अनन्त फणोंवाले नागराज शेष महासागरमें क्रीड़ा करते हुए उसे मथ डालते हैं, उसी प्रकार अर्जुनने अनायास ही शत्रुसेनामें घूम-घूमकर भारी हलचल पैदा कर दी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အာဂျုန၏ မြားတို့သည် ရန်သူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် မကပ်မိဘဲ ထိုးဖောက်ကာ ကျော်လွန်သွားသကဲ့သို့၊ သူ၏ ရထားလည်း ရန်သူတန်းစီအတွင်း မည်သည့်နေရာတွင်မျှ မရပ်တန့်ခဲ့ပေ။ ဖြတ်တောက်ကာ ရှေ့သို့ တိုးဝင်သွား၏။ ထိုသို့ဖြင့် သူသည် အင်အားကြီးသော တပ်မဟာကို လွယ်ကူစွာ ရှုပ်ထွေးပျက်ပြားစေခဲ့သည်—မဟာသမုဒ္ဒရာတွင် ကစားလျက် လှိုင်းထန်အောင် မွှေထုတ်နေသော အဆုံးမဲ့ကွင်းများရှိ နဂါးမင်းကဲ့သို့ပင်။
Verse 23
अस्यतो नित्यमत्यर्थ सर्वमेवातिगस्तथा । अश्रुतः श्रूयते भूतैर्धनुर्धघोष: किरीटिन:,जब अर्जुन बाण चलाते थे, उस समय समस्त प्राणी सदा उनके गाण्डीव धनुषकी बड़े जोरसे होनेवाली अद्भुत टंकार सुनते थे। वैसी टंकार-ध्वनि पहले किसीने कभी नहीं सुनी थी। उसके सामने दूसरे सभी प्रकारके शब्द दब जाते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– သူ မြားပစ်သည့်အခါတိုင်း ကီရီတင် (အာဂျုန) ၏ ဂန္ဒီဝ လေးတံ၏ အလွန်ပြင်းထန်သော တံခါးသံကို သတ္တဝါအပေါင်းတို့ ကြားရ၏။ ထိုကဲ့သို့ အံ့ဖွယ်သံကို ယခင်က မည်သူမျှ မကြားဖူး။ ထိုမိုးကြိုးသံရှေ့တွင် အခြားအသံအားလုံး ဖိနှိပ်ခံရသကဲ့သို့ တိတ်ဆိတ်သွား၏။
Verse 24
संततास्तत्र मातड्भरा बाणैरल्पान्तरान्तरे । संवृतास्तेन दृश्यन्ते मेघा इव गभस्तिभि:,उस युद्धभूमिमें खड़े हुए हाथियोंके सम्पूर्ण अंग बहुत थोड़ी-थोड़ी दूरपर बाणोंसे छिद गये थे। इस कारण वे सूर्यकी किरणोंसे आवृत मेघोंकी घटाके समान दिखायी देते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၌ ဆင်တို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာများသည် အလွန်နီးကပ်သော အကွာအဝေးများဖြင့် မြားများက ဆက်တိုက် ထိုးဖောက်ခံရ၏။ ထိုမြားတံများဖြင့် အနှံ့အပြား ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် နေရောင်ခြည်က ဖုံးကွယ်ထားသော မိုးတိမ်ထူထပ်များကဲ့သို့ မြင်ရ၏။
Verse 25
दिशो<नुभ्रमत: सर्वाः सव्यदक्षिणमस्यतः । सतत दृश्यते युद्धे सायकासनमण्डलम्,अर्जुन सब दिशाओंमें बार-बार घूमते हुए दाँयें-बाँयें बाण चला रहे थे; इसलिये युद्धमें अलातचक्रकी भाँति उनका मण्डलाकार धनुष सदा दृष्टिगोचर होता रहता था
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ အာర్జုနသည် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်ပတ်ကာ ဘယ်ညာ အလှည့်ကျ မြားများကို ပစ်လွှတ်နေသဖြင့် စစ်မြေပြင်၌ သူ၏ လေးနှင့် မြားတို့၏ စက်ဝိုင်းပုံ လှုပ်ရှားမှုသည် မီးတံလှည့်သကဲ့သို့ အမြဲမြင်ရနေခဲ့သည်—စစ်၏ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်အတွင်း၌ပင် မလျော့မယွင်းသော ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် စည်းကမ်းတကျသော အင်အားကို ပြသသော အမှတ်အသားတည်း။
Verse 26
पतन्त्यरूपेषु यथा चक्षूंषि न कदाचन । नालक्ष्येषु शरा: पेतुस्तथा गाण्डीवधन्वन:,जैसे आँखें रूपहीन पदार्थोपर कभी नहीं पड़तीं, उसी प्रकार गाण्डीवधारी अर्जुनके बाण उन व्यक्तियोंपर नहीं पड़ते थे, जो उनके बाणोंके लक्ष्य नहीं थे (अर्थात् जिन्हें वे अपने बाणोंका निशाना नहीं बनाना चाहते थे।)
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ မြင်နိုင်သော ရုပ်သဏ္ဌာန်မရှိသည့် အရာပေါ်သို့ မျက်စိမကျသကဲ့သို့၊ ဂါဏ္ဍီဝကိုင် အာర్జုန၏ မြားတို့သည်လည်း သူမရည်ရွယ်သည့် ပစ်မှတ်မဟုတ်သူများအပေါ် မကျရောက်ခဲ့။ ဤကဗျာသည် စစ်တွင်ပါ အင်အားသည် ရည်ရွယ်ချက်က ထိန်းချုပ်သည့် အရာဖြစ်ပြီး မရွေးမချယ် အကြမ်းဖက်ခြင်း မဟုတ်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 27
मार्गो गजसहस्रस्य युगपद् गच्छतो वने । यथा भवेत् तथा जज्ञे रथमार्ग: किरीटिन:,जैसे वनमें एक साथ चलते हुए सहस्रों हाथियोंके पदचिह्लोंसे बहुत साफ और चौड़ा रास्ता बन जाता है, उसी प्रकार किरीटधारी अर्जुनके रथका मार्ग भी उनकी बाणवर्षसे साफ हो जाता था
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ တောထဲတွင် ဆင်တစ်ထောင် တပြိုင်နက်တည်း သွားလာလျှင် ခြေရာများကြောင့် ကျယ်ပြန့်၍ ထင်ရှားသော လမ်းကြောင်း ပေါ်လာသကဲ့သို့၊ မကွယ်မဝှက် မိုးသွန်းသကဲ့သို့ ဆက်တိုက်ကျလာသော သူ၏ မြားမိုးကြောင့် မကွယ်မဝှက် ဖြစ်လာသော ကီရီတင် (မ冠ဆောင်း) အာర్జုန၏ ရထားလမ်းကြောင်းလည်း ထင်ရှားစွာ ဖွင့်လှစ်လာခဲ့သည်။
Verse 28
नूनं पार्थजयैषित्वाच्छक्र: सर्वामरै: सह | हन्त्यस्मानित्यमन्यन्त पार्थेन निहता: परे,अर्जुनके बाणोंसे घायल हुए शत्रु ऐसा समझते थे कि निश्चय ही अर्जुनकी विजयकी अभिलाषा रखनेके कारण साक्षात् इन्द्र सम्पूर्ण देवताओंके साथ आकर हमें मार रहे हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ပါර්ထ (အာర్జုန) ၏ မြားကြောင့် ကျဆုံးသွားသော ရန်သူစစ်သည်တို့က “ပါර්ထ၏ အောင်ပွဲကို လိုလားသဖြင့် သကရာ (အိန္ဒြ) သည် နတ်အပေါင်းတို့နှင့်အတူ လာ၍ ငါတို့ကို သတ်နေသည်မှာ မလွဲ” ဟု ထင်မြင်ကြ၏—အာర్జုန၏ အောင်ပွဲလိုလားသည့် စွမ်းအားသည် သူတို့အတွက် နတ်ဘုရားတန်ခိုးကဲ့သို့ အလွန်အမင်း ထင်ရှားလှသည်။
Verse 29
घ्नन्तमत्यर्थमहितान् विजयं तत्र मेनिरे कालमर्जुनरूपेण संहरन्तमिव प्रजा:,उस समरभूमिमें असंख्य शत्रुओंका संहार करते हुए पार्थकी ओर देखकर लोग यह मानने लगे कि अर्जुनके रूपमें साक्षात् काल ही आकर सबका संहार कर रहा है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ စစ်မြေပြင်၌ ပါර්ထ (အာర్జုန) သည် ရန်သူအမြောက်အများကို အလွန်အမင်း အင်အားဖြင့် သတ်ဖြတ်နေသည်ကို မြင်ကြသဖြင့်၊ ထိုနေရာရှိ လူတို့က “အာర్జုန၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ယူဆောင်လာသော ကာလ (မရဏ/အချိန်) ကိုယ်တိုင်က သတ္တဝါတို့၏ အသက်ကို စုဆောင်းနေသကဲ့သို့ပင်” ဟု သတ်မှတ်ကြလေသည်။
Verse 30
कुरुसेनाशरीराणि पार्थेनैवाहतान्यपि । सेदु: पार्थहतानीव पार्थकर्मानुशासनात्,कौरव-योद्धाओंके शरीर कुन्तीनन्दन अर्जुनके बाणोंसे घायल होकर छिज्न-भिन्न हो गये थे। वे पार्थके बाणोंसे मरे हुएकी ही भाँति पड़े थे; क्योंकि पार्थके इस अद्भुत पराक्रमकी उन्हींसे उपमा दी जा सकती है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ကုရုစစ်သူရဲတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာများသည် ပာဋ္ဌ (အာဂျုန) ၏ တိုက်ခိုက်မှုကိုသာ ခံရသော်လည်း ခွဲကွဲပြဲပြဲ ပျက်စီးကာ အစိတ်အပိုင်းများကွဲထွက်သွားကြ၏။ ပာဋ္ဌ၏ မြားများကြောင့် သေဆုံးသကဲ့သို့ လဲကျနေကြသည်။ အကြောင်းမှာ စစ်မြေပြင်၌ ပာဋ္ဌ၏ လှုပ်ရှားမှုနှင့် ကျွမ်းကျင်မှု၏ အားတန်ခိုးသည် ပာဋ္ဌကိုယ်တိုင်နှင့်သာ နှိုင်းယှဉ်နိုင်လောက်အောင် ဖြစ်ခဲ့သောကြောင့်ပင်။
Verse 31
ओषधीनां शिरांसीव द्विषच्छीर्षाणि सो<न्वयात् । अवनेशु: कुरूणां हि वीर्याण्यर्जुनजाद भयात्,वे धानकी बालके समान शत्रुओंके सिर क्रमशः काटते जाते थे। अर्जुनके भयसे कौरवोंकी सारी शक्ति नष्ट हो गयी थी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ဆေးပင်တို့၏ ခေါင်းများကို ရိတ်သမားက တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဖြတ်ချသကဲ့သို့၊ သူသည် ရန်သူတို့၏ ခေါင်းများကို အစဉ်လိုက် ထိုးချ ဖြတ်ချသွား၏။ အာဂျုနကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ကုရုစစ်သူရဲတို့၏ အင်အားနှင့် စိတ်ဓာတ်တို့သည် လုံးဝ ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။
Verse 32
अर्जुनानिलभिगन्नानि वनान्यर्जुनविद्विषाम् । चक्रुलोहितधाराभिर्धरणीं लोहितान्तराम्,अर्जुनके शत्रुरूपी वन अर्जुनरूपी वायुसे ही छिन्न-भिन्न हो लाल धाराएँ (रक्त) बहाकर पृथ्वीको भी लाल करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ အာဂျုနကို ဆန့်ကျင်သော “ရန်သူတော” သည် အာဂျုန၏ လေကဲ့သို့သော တိုက်ခိုက်ဝင်ရောက်မှုကြောင့် ခွဲကွဲပြဲပြဲ ပျက်စီးကာ အနီရောင် စီးကြောင်းများကို ထွက်ပေါ်စေသဖြင့် မြေပြင်တောင် အနီရောင် အစင်းအကွက်များဖြင့် ပြည့်နှက်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏။ ဤပုံရိပ်သည် စစ်ပွဲ၌ ဦးတည်ထားသော အင်အားအလွန်အကျွံသည် ပတ်ဝန်းကျင်ကိုပါ ပြောင်းလဲစေနိုင်ကြောင်း၊ အကြမ်းဖက်မှုသည် ရန်သူတစ်ဦးတည်းကိုသာ မဟုတ်ဘဲ အခြားအရာများပေါ်တွင်လည်း အမာရွတ်များ ချန်ထားကြောင်း သတိပေးသဖြင့်၊ သမ္မာဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီသော ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ထိန်းချုပ်မှုဖြင့်သာ အသုံးချသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 33
लोहितेन समायुक्तै: पांसुभि: पवनोद्धृतै: । बभूवुर्लोहितास्तत्र भृूशमादित्यरश्मय:,वायुद्वारा उड़ायी हुई रक्तसे सनी धूलके संसर्गसे आकाशमें सूर्यकी किरणें भी अधिक लाल हो गयीं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ လေကြောင့် လွင့်တက်လာသော ဖုန်မှုန့်သည် သွေးနှင့် ရောနှောကာ လေထုကို ပြည့်နှက်စေ၏။ ထိုနေရာတွင် နေရောင်ခြည်တောင် အလွန်အမင်း နီရဲသကဲ့သို့ မြင်ရပြီး—စစ်မြေပြင်သည် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ဒုက္ခဝေဒနာတို့ဖြင့် အညစ်အကြေးကပ်နေပြီဟု အနိမ့်အမြင့် မကောင်းသော နိမိတ်တစ်ရပ် ဖြစ်လာ၏။
Verse 34
सार्क खं तत्क्षणेनासीत् संध्यायामिव लोहितम् | अप्यस्तं प्राप्य सूर्योडपि निवर्तेत न पाण्डव:,जैसे संध्याकालमें पश्चिमका आकाश लाल हो जाता है, उसी प्रकार उस समय सूर्यससहित आकाश लाल रंगका हो गया था। संध्याकालमें तो सूर्य अस्ताचलपर पहुँचकर परसंताप-कर्मसे निवृत्त हो जाते हैं; परंतु पाण्डुनन्दन अर्जुन शत्रुपीड़नरूपी कर्मसे निवृत्त नहीं हुए
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ထိုခဏချင်းတွင် ကောင်းကင်သည် နေနှင့်အတူ အနီရောင်သို့ ပြောင်းလဲသွားကာ မိုးချုပ်ချိန် အနောက်ဘက်ကောင်းကင်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏။ မိုးချုပ်ချိန်တွင် နေသည် နေဝင်တောင်သို့ ရောက်လျှင် မီးလောင်သကဲ့သို့ ပူလောင်စေသော အလုပ်မှ နုတ်ထွက်သွားတတ်၏။ သို့သော် ပाण्डဝ (အာဂျုန) သည် ရန်သူတို့ကို ဖိနှိပ်ချေမှုန်းသော အလုပ်မှ မနုတ်ထွက်ခဲ့။
Verse 35
तान् सर्वान् समरे शूर: पौरुषे समवस्थितान् । दिव्यैरस्त्रैरचिन्त्यात्मा सर्वानार्च्छद् धनुर्धरान्,अचिन्त्य मन-बुद्धिवाले शूरवीर अर्जुनने रणभूमिमें पुरुषार्थ दिखानेके लिये डटे हुए उन सभी धनुषधारियोंपर अपने दिव्यास्त्रोंद्वारा आक्रमण किया
မဟာဝီရ အာర్జုနသည် စစ်မြေပြင်၌ ပုရုෂာဓိကာရကို ပြသရန် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ တည်ကြည်နေသော မြားပစ်သူတို့အားလုံးကို မိမိ၏ မစဉ်းစားနိုင်လောက်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ဒေဝအာယုဓများဖြင့် တိုက်ခိုက်လွှမ်းမိုး하였다။
Verse 36
स तु द्रोणं त्रिसप्तत्या क्षुरप्राणां समार्पयत् । दुःसहं दशभिर्बाणैद्रौणिमष्टाभिरेव च,उन्होंने द्रोणाचार्यको तिहत्तर, दुःसहको दस, अश्वत्थामाको आठ, दुःशासनको बारह, शरद्वानके पुत्र कृपाचार्यको तीन, शान्तनुनन्दन भीष्मको साठ तथा राजा दुर्योधनको सौ क्षुपप्र नामवाले बाणोंसे घायल किया। तत्पश्चात् शत्रुवीरोंका हनन करनेवाले अर्जुनने कर्णके कानमें एक कर्णी नामक बाण मारकर उसे बींध डाला
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– သူသည် ဒ్రోဏကို ဓားသွားကဲ့သို့ မျက်နှာချွန်သော မြား ခုနစ်ဆယ်သုံးစင်းဖြင့် ထိုးနှက်၍၊ ဒုಃသဟကို မြား ဆယ်စင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒ్రోဏ၏သား အရှ్వတ္ထာမန်ကို မြား ရှစ်စင်းဖြင့်လည်းကောင်း ထိခိုက်စေ하였다။
Verse 37
दुःशासन द्वादशभि: कृपं शारद्वतं त्रिभि: । भीष्म शान्तनवं षष्ट्या राजानं च शतेन ह । कर्ण च कर्णिना कर्णे विव्याध परवीरहा,उन्होंने द्रोणाचार्यको तिहत्तर, दुःसहको दस, अश्वत्थामाको आठ, दुःशासनको बारह, शरद्वानके पुत्र कृपाचार्यको तीन, शान्तनुनन्दन भीष्मको साठ तथा राजा दुर्योधनको सौ क्षुपप्र नामवाले बाणोंसे घायल किया। तत्पश्चात् शत्रुवीरोंका हनन करनेवाले अर्जुनने कर्णके कानमें एक कर्णी नामक बाण मारकर उसे बींध डाला
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ရန်သူဗီရတို့ကို သတ်ဖြတ်သူ အာర్జုနသည် ဒုಃရှာသနကို မြား ဆယ့်နှစ်စင်း၊ ကೃပ ရာရဒ္ဝတကို သုံးစင်း၊ သာန္တနု၏သား ဘီရှမကို ခြောက်ဆယ်စင်း၊ မင်း ဒုర్యೋಧနကို တစ်ရာစင်းဖြင့် ထိုးနှက်하였다။ ထို့နောက် သူသည် «ကර්ဏီ» ဟုခေါ်သော မြားဖြင့် ကർဏ၏ နားကို ထိုးဖောက်၍ ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရစေ하였다။
Verse 38
तस्मिन् विद्धे महेष्वासे कर्णे सर्वास्त्रकोविदे | हताश्वसूते विरथे ततोडनीकमभज्यत,फिर उसके घोड़े और सारथिको भी यमलोक भेजकर रथहीन कर दिया। इस प्रकार सम्पूर्ण अस्त्रोंके ज्ञाता महाधनुर्धर सुप्रसिद्ध कर्णके घायल होने तथा उसके घोड़े, सारथि एवं रथके नष्ट हो जानेपर सारी सेनामें भगदड़ मच गयी
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– အာယုဓအားလုံးကို ကျွမ်းကျင်သော မဟာမြားပစ်သမား ကർဏ ထိခိုက်သွားပြီး၊ သူ၏ မြင်းများနှင့် ရထားမောင်းကို သတ်ဖြတ်၍ ရထားမဲ့ဖြစ်သွားသောအခါ စစ်တန်းစီမှုသည် ချိုးဖောက်ကွဲပြားသွား하였다။ နာမည်ကြီး လက်နက်ပညာရှင်ကြီး၏ အားကိုးရာများ ပျက်စီးသွားသည်ကို မြင်သဖြင့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုလုံး စည်းလုံးမှု ပျက်ကွက်ကာ ထွက်ပြေးမှု ပျံ့နှံ့သွား하였다။
Verse 39
तत् प्रभग्नं बल॑ दृष्टवा पार्थमाजिस्थितं पुन: । अभिप्रायं समाज्ञाय वैराटिरिदमब्रवीत्,विराटकुमार उत्तरने कौरव-सेनाको भागती और कुन्तीपुत्र अर्जुनको पुनः युद्धके लिये डटा हुआ देखकर उनका अभिप्राय समझकर यों कहा--'जिष्णो! मुझ सारथिके साथ इस सुन्दर रथपर बैठे हुए आप अब किस सेनाकी ओर जाना चाहते हैं? आप जहाँके लिये आज्ञा दें, वहीं आपके साथ चलूँ
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ကౌရဝတပ်ဖွဲ့ ပျက်ပြားကွဲလွဲနေသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ပါර්ထ (အာర్జုန) သည် စစ်မြေပြင်၌ ထပ်မံ တည်ကြည်စွာ ရပ်တည်နေသည်ကိုလည်းကောင်း မြင်၍၊ ဝိရာဋ၏ မင်းသား ဥတ္တရသည် သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို နားလည်ကာ ဤသို့ ပြော하였다– “အို ဂျိရှ္ဏု၊ ဤလှပသော ရထားပေါ်တွင် ကျွန်ုပ်ကို ရထားမောင်းအဖြစ် ထိုင်လျက်ရှိသော သင်သည် ယခု မည်သည့်တပ်ဖွဲ့သို့ သွားလိုသနည်း။ ယနေ့ သင်အမိန့်ပေးရာ အရပ်သို့ သင်နှင့်အတူ ကျွန်ုပ် သွားမည်။”
Verse 40
आस्थाय रुचिरं जिष्णो रथं सारथिना मया । कतमं यास्यसे5नीकमुक्तो यास्याम्यहं त्वया,विराटकुमार उत्तरने कौरव-सेनाको भागती और कुन्तीपुत्र अर्जुनको पुनः युद्धके लिये डटा हुआ देखकर उनका अभिप्राय समझकर यों कहा--'जिष्णो! मुझ सारथिके साथ इस सुन्दर रथपर बैठे हुए आप अब किस सेनाकी ओर जाना चाहते हैं? आप जहाँके लिये आज्ञा दें, वहीं आपके साथ चलूँ
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– «အို ဂျိရှ္ဏု (အာဂျုန)၊ ငါကို သင်၏ ရထားမောင်းအဖြစ်ထား၍ ဤလှပသော ရထားပေါ်သို့ တက်ပြီးနောက်၊ စစ်တပ်၏ မည်သည့်အဖွဲ့သို့ သွားလိုသနည်း။ သင်အမိန့်ပေးသည့်နေရာသို့ ငါသည် သင်နှင့်အတူ သွားမည်»။ ထိုအခါ ဥတ္တရသည် အာဂျုနက စစ်ပွဲအတွက် ထပ်မံ တည်ကြည်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လာသည်ကို မြင်၍ သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို နားလည်ကာ စည်းကမ်းတကျ အဆင်သင့် ဝန်ဆောင်မည်ဟု ဆိုပြီး မိမိဆန္ဒကို ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော စစ်သူရဲ၏ ရည်မှန်းချက်အောက်တွင် ထားလိုက်သည်။
Verse 41
अजुन उवाच लोहिताश्वमरिष्टं यं वैयाप्रमनुपश्यसि । नीलां पताकामारश्रित्य रथे तिष्ठन्तमुत्तर,अर्जुन बोले--उत्तर! जिनके लाल-लाल घोड़े हैं, जिन शुभस्वरूप महापुरुषको तुम बाघम्बर पहने देख रहे हो, जो अपने रथपर नीले रंगकी पताका फहराकर बैठे हुए हैं, वे कृपाचार्यजी हैं और वहीं यह उनकी श्रेष्ठ सेना है। मुझे इसी सेनाके पास ले चलो। मैं इन दृढ़ धनुषवाले कृपाचार्यजीको शीघ्र अस्त्र चलानेकी कला दिखलाऊँगा
အာဂျုန မိန့်သည်– «ဥတ္တရ၊ အနီရောင်မြင်းများဆွဲသော ရထားပေါ်တွင် စီးနင်း၍ အပြာရောင်အလံကို ထူထောင်ထားသူ၊ သင်မြင်နေရသော မင်္ဂလာရှိသော အကြီးအကဲသည် ကೃပ (ကရိပ) ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာသည် သူ၏ ရွေးချယ်ထားသော တပ်ဖွဲ့ပင်။ ငါ့ကို ထိုတပ်ဖွဲ့သို့ မောင်းနှင်လော့။ ခိုင်မာသော လေးကိုင်သူဟု ကျော်ကြားသော ကೃပ အား လက်နက်ပညာ၏ အမှန်တကယ် ကျွမ်းကျင်မှုကို ငါ ချက်ချင်း ပြသမည်»။
Verse 42
कृपस्यैतदनीकाग्रयं प्रापपस्वैतदेव माम् । एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं दृढधन्विन:,अर्जुन बोले--उत्तर! जिनके लाल-लाल घोड़े हैं, जिन शुभस्वरूप महापुरुषको तुम बाघम्बर पहने देख रहे हो, जो अपने रथपर नीले रंगकी पताका फहराकर बैठे हुए हैं, वे कृपाचार्यजी हैं और वहीं यह उनकी श्रेष्ठ सेना है। मुझे इसी सेनाके पास ले चलो। मैं इन दृढ़ धनुषवाले कृपाचार्यजीको शीघ्र अस्त्र चलानेकी कला दिखलाऊँगा
အာဂျုန မိန့်သည်– «ကೃပ ၏ တပ်ဖွဲ့အတွင်း အရှေ့ဆုံး အဓိကတန်းသို့ ငါ့ကို တိုက်ရိုက် မောင်းနှင်လော့။ ခိုင်မာသော လေးကိုင်သူ ကೃပ အား လက်နက်အသုံးချမှု၏ လျင်မြန်မှုကို ငါ ပြသမည်»။ စစ်ပွဲ၏ အပူအရှိန်အတွင်း အာဂျုနသည် ရန်ဘက်ခေါင်းဆောင်ကို ခွဲခြားသိမြင်ကာ တမင်တကာ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်ရန် ရွေးချယ်ပြီး၊ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် သန္နိဋ္ဌာန်ကို ထင်ဟပ်စေသကဲ့သို့ ရထားမောင်းကိုလည်း တိကျသော စစ်ရေးညွှန်ကြားချက်ဖြင့် အမိန့်ပေးသည်။
Verse 43
ध्वजे कमण्डलुर्यस्य शातकौम्भमय: शुभ: । आचार्य एष हि द्रोण: सर्वशस्त्रभृतां वर:,जिनकी ध्वजामें सुन्दर सुवर्णमय कमण्डलु सुशोभित है, ये सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ आचार्य द्रोण हैं
အာဂျုန မိန့်သည်– «အလံပေါ်တွင် တောက်ပသော ရွှေသတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် မင်္ဂလာရှိသော ရေခွက် (ကမဏ္ဍလု) ကို အလှဆင်ထားသူ—ထိုသူသည် အမှန်တကယ် ဆရာ ဒ್ರೋဏ (ဒရောဏ) ဖြစ်ပြီး၊ လက်နက်ကိုင်သူ အားလုံးအနက် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဖြစ်သည်»။ စစ်ပွဲ မကြာမီ ပေါက်ကွဲမည့် အချိန်တွင် အာဂျုနသည် ရန်သူတစ်ဦးကိုသာ မဟုတ်ဘဲ မိမိက ဂုရုအဖြစ် ရိုသေခဲ့သော ဆရာကိုပါ ခွဲခြားသိမြင်ကာ၊ စစ်ဓမ္မတာဝန်နှင့် ဂုရုအပေါ် ရိုသေမှုကြားရှိ သဘောတရားဆိုင်ရာ တင်းမာမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 44
सदा ममैष मान्यस्तु सर्वशस्त्रभृतामपि । सुप्रसन्नं महावीरं कुरुष्वैनं प्रदक्षिणम्,ये मेरे तथा अन्य सब शस्त्रधारियोंके माननीय हैं। तुम इन परम प्रसन्न महावीर आचार्यपादकी रथद्वारा प्रदक्षिणा करो
အာဂျုန မိန့်သည်– «ဤဆရာသည် ငါ့အတွက်သာမက လက်နက်ကိုင်သူ အားလုံးအတွက်ပါ အမြဲတမ်း ဂုဏ်ပြုရမည့်သူ ဖြစ်သည်။ ယခု ဤမဟာသူရဲကောင်းသည် စိတ်ကြည်နူး၍ မင်္ဂလာရှိနေသဖြင့် ရထားဖြင့် သူ့ကို လက်ယာလှည့် ပတ်လည်ကာ ရိုသေပြုလော့»။
Verse 45
अत्रैव वावरोहैनमेष धर्म: सनातन: । यदि मे प्रथम द्रोण: शरीरे प्रहरिष्यति । ततोडस्य प्रहरिष्यामि नास्थ कोपो भवेदिति,तुम इसी समय इन्हें आदर दो और युद्धके लिये उद्यत हो रथपर बैठे रहो। यह सनातन धर्म है। यदि आचार्य द्रोण पहले मेरे शरीरपर प्रहार करेंगे, तब मैं इनके ऊपर भी बाणोंद्वारा आघात करूँगा। ऐसा करनेपर इन्हें क्रोध नहीं होगा
အာဂျုနက ပြောသည်— «ဤနေရာ၌ပင် သူ့ကို ရထားမှ ဆင်းစေကြလော့။ ဤသည်မှာ အစဉ်အလာတည်မြဲသော ဓမ္မ (စည်းကမ်း) ဖြစ်သည်။ ဆရာ ဒ్రோဏာချာရျာက ငါ့ကိုယ်ခန္ဓာကို အရင်ဦးစွာ ထိုးနှက်လျှင်၊ ထိုအခါ ငါသည် မြားဖြင့် ပြန်လည် ထိုးနှက်မည်—ငါက မတော်တဆ စတင်တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့ သူ့အတွင်း၌ ဒေါသ မပေါက်စေရန် ဖြစ်သည်။»
Verse 46
अस्याविदूरे हि धनुर्ध्वजाग्रे यस्य दृश्यते । आचार्यस्यैष पुत्रो वै अश्वत्थामा महारथ:,इनके पास ही जिनकी ध्वजाके अग्रभागमें धनुषका चिह्न दिखायी देता है, ये आचार्यके ही योग्य पुत्र महारथी अभश्वत्थामा हैं। ये भी मेरे तथा सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंके लिये माननीय हैं, अत: इनके रथके समीप जाकर भी तुम बार-बार लौट आना
အာဂျုနက ပြောသည်— «ဤနေရာမှ မဝေးလှသောနေရာတွင် အလံထိပ်၌ လေးတံဆိပ်အမှတ် မြင်ရသော စစ်သူရဲတစ်ဦး ရှိသည်။ သူသည် အာရှွတ္ထာမာ—မဟာရထီ၊ ဆရာ (ဒ్రోဏာ) ၏ ထိုက်တန်သော သားဖြစ်သည်။ ငါနှင့် လက်နက်ကိုင်သူ အားလုံးကလည်း သူ့ကို ဂုဏ်ပြုရမည်။ ထို့ကြောင့် သူ့ရထားအနီးသို့ သွားရင်တောင် အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လှည့်၍ ဆုတ်ခွာလာကြလော့—ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် လေးစားမှုကို ပြသရန်။»
Verse 47
सदा ममैष मान्यस्तु सर्वशस्त्रभृतामपि । एतस्य त्वं रथं प्राप्य निवर्तेथा: पुनः पुन:,इनके पास ही जिनकी ध्वजाके अग्रभागमें धनुषका चिह्न दिखायी देता है, ये आचार्यके ही योग्य पुत्र महारथी अभश्वत्थामा हैं। ये भी मेरे तथा सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंके लिये माननीय हैं, अत: इनके रथके समीप जाकर भी तुम बार-बार लौट आना
အာဂျုနက ပြောသည်— «သူသည် ငါအတွက် အမြဲတမ်း ဂုဏ်ပြုထိုက်သူ ဖြစ်သကဲ့သို့ လက်နက်ကိုင်သူ အားလုံးအတွက်လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။ သူ့ရထားအနီးသို့ ရောက်သော်လည်း အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လှည့်၍ ဆုတ်ခွာကြလော့။»
Verse 48
य एष तु रथानीके सुवर्णकवचावृत: । सेनाग्रयेण तृतीयेन व्यावहार्येण तिछति,यह जो रथियोंकी सेनामें सोनेका कवच धारण किये तीसरी काम देने योग्य (बिना थकी-मादी) सेनाके साथ विराजमान है, जिसकी ध्वजाके अग्रभागमें नागका चिह्न है और सोनेकी पताका फहरा रही है, यह धृतराष्ट्रपुत्र श्रीमान् राजा सुयोधन है
အာဂျုနက ပြောသည်— «ရထားတပ်အလယ်၌ ရွှေကာဝတ် ဝတ်ဆင်ထားပြီး၊ တတိယမြောက် အရှေ့တန်းတပ်စု—အလုပ်ဖြစ်၍ မပင်ပန်းမနွမ်းနယ်ဘဲ တိုက်ပွဲအတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်သော တပ်စုနှင့်အတူ ထင်ရှားစွာ ရပ်နေသူသည်၊ ဓೃತရာရှ္ဋ္ရ၏ သားတော်၊ ဂုဏ်ထင်ရှားသော ဘုရင် စုယောဓန (ဒုရ്യောဓန) ဖြစ်သည်။»
Verse 49
यस्य नागो ध्वजाग्रेड्सौ हेमकेतनसंवृत: । धृतराष्ट्रात्मज: श्रीमानेष राजा सुयोधन:,यह जो रथियोंकी सेनामें सोनेका कवच धारण किये तीसरी काम देने योग्य (बिना थकी-मादी) सेनाके साथ विराजमान है, जिसकी ध्वजाके अग्रभागमें नागका चिह्न है और सोनेकी पताका फहरा रही है, यह धृतराष्ट्रपुत्र श्रीमान् राजा सुयोधन है
အာဂျုနက ပြောသည်— «ကြည့်လော့—ဓృతရာရှ္ဋ္ရ၏ ဂုဏ်ထင်ရှားသော သားတော်၊ ဘုရင် စုယောဓန (ဒုရ്യောဓန) သည် ထိုသူပင် ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရထားအလံထိပ်တွင် မြွေ (နဂါး) အမှတ်တံဆိပ် ရှိပြီး ရွှေပန်နွန်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။ ရာဇသရုပ်နှင့် စစ်ရေးပြသမှုတို့ကြောင့် သူသည် စစ်သူရဲများအကြား ထင်ရှားစွာ ရပ်တည်ကာ၊ တိုက်ပွဲ နီးကပ်လာသည့်အခါ သူ၏ အာဏာနှင့် မာနကို ထင်ဟပ်စေသည်။»
Verse 50
एतस्याभिमुखं वीर रथं पररथारुजम् | प्रापयस्वैष राजा हि प्रमाथी युद्धदुर्मद:,वीर! शत्रुओंके रथको तोड़ डालनेवाले अपने इस रथको तुम इसीके सम्मुख ले चलो। यह राजा शत्रुओंको मथ डालनेवाला तथा युद्धके लिये उन्मत्त रहनेवाला है
အာర్జုနက ပြောသည်– «ဟေ့ သူရဲကောင်း၊ ရန်သူတို့၏ ရထားများကို ချိုးဖျက်နိုင်သော ဤရထားကို သူ့ရှေ့တည့်တည့်သို့ မောင်းနှင်လော့။ ဤမင်းသည် ရန်သူဖျက်ဆီးသူ အလွန်ကြမ်းတမ်း၍ စစ်ပွဲ၏ အပူတက်မှုကြောင့် မူးယစ်နေသူဖြစ်သည်»။
Verse 51
एष द्रोणस्य शिष्याणां शीघ्रास्त्रे प्रथणो मत: । एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं विपुलं रणे
အာర్జုနက ပြောသည်– «ဤသူသည် ဒ್ರೋဏာ၏ တပည့်များအနက် လျင်မြန်သော လက်နက်ပစ်ခတ်မှု၌ အထူးထင်ရှားဆုံးဟု မှတ်ယူကြသည်။ စစ်မြေပြင်၌ ငါသည် သူ့အား လျင်မြန်ထိုးနှက်သော မစ္စိုင်လ်များ၏ အင်အားကြီး ပြသမှုကို ပြမည်»။
Verse 52
यह शीघ्रतापूर्वक अस्त्र चलानेमें आचार्य द्रोणके शिष्योंमें प्रथम माना गया है। इस युद्धमें आज मैं इसे शीघ्र अस्त्र चलानेकी विपुल कलाका दर्शन कराऊँगा ।। नागकक्षा तु रुचिरा ध्वजाग्रे यस्य तिष्ठति । एष वैकर्तन: कर्णो विदित: पूर्वमेव ते,जिसकी ध्वजाके अग्रभागपर हाथी या उसकी साँकलके चिह्से युक्त पताका फहरा रही है, यह विकर्तनपुत्र कर्ण है। इससे तुम पहले ही परिचित हो चुके हो
အာర్జုနက ပြောသည်– «ဤသူသည် အာචာရျ ဒြောဏာ၏ တပည့်များအနက် လျင်မြန်စွာ လက်နက်ပစ်ခတ်ရာတွင် အထက်ဆုံးဟု မှတ်ယူကြသည်။ ယနေ့ ဤစစ်ပွဲ၌ ငါသည် သူ့အား လျင်မြန်လက်နက်အသုံး၏ ကျယ်ပြန့်သော အနုပညာကို မြင်တွေ့စေမည်။ ထီးတံထိပ်တွင် ဆင်နှင့် ဆင်ချိန်း၏ လှပသော သင်္ကေတပါသော အလံကို ထမ်းထားသူ—သူသည် ဝိကရ္တန၏ သား ကර්ဏ (ကာရ္ဏ) ဖြစ်ပြီး၊ သင်တို့အတွက် ယခင်ကတည်းက သိပြီးသားပင်»။
Verse 53
एतस्य रथमास्थाय राधेयस्य दुरात्मन: । यत्तों भवेथा: संग्रामे स्पर्थते हि सदा मया,इस दुरात्मा राधापुत्रके रथके निकट जाकर सावधान हो जाना। यह सदा युद्धमें मेरे साथ स्पर्धा रखता है
အာర్జုနက ပြောသည်– «ရాధေယ (ကර්ဏ) ဟူသော စိတ်ဆိုးသူ၏ ရထားအနီးသို့ ချဉ်းကပ်သောအခါ စစ်ပွဲ၌ သတိထားလော့။ သူသည် စစ်မြေပြင်၌ ငါနှင့် အမြဲတမ်း ယှဉ်ပြိုင်လိုသူဖြစ်သည်»။
Verse 54
इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें उत्तरगोग्रहके समय कर्णका युद्ध पलायनविषयक चौवनवाँ अध्याय पूरा हुआ,यस्तु नीलानुसारेण पञ्चतारेण केतुना । हस्तावापी बृहद्धन्वा रथे तिष्ठति वीर्यवान् जो नीले रंगकी पाँच तारोंके चिह्लसे सुशोभित पताकावाले रथपर बैठे हुए हैं, जिनका धनुष विशाल है, जिन्होंने हाथोंमें दस्ताने पहन रखे हैं, जिनका वह तारों और सूर्यके चिह्नोंसे विचित्र शोभा धारण करनेवाला ध्वज फहरा रहा है, जिनके मस्तकपर श्वेत रंगका उज्ज्वल छत्र सुशोभित है, जो नाना प्रकारकी ध्वजा-पताकाओंसे उपलक्षित रथियोंकी विशाल सेनाके अग्रभागमें बादलोंके आगे सूर्यकी भाँति प्रकाशित हो रहे हैं, जिनके शरीरपर चन्द्रमा और सूर्यके समान चमकीला सोनेका कवच और सुवर्णमय शिरस्त्राण दिखायी देता है, वे श्रेष्ठ रथपर विराजमान महापराक्रमी वीर पुरुष हम सबके पितामह शान्तनुनन्दन भीष्म हैं। वे राज्यलक्ष्मीसे सम्पन्न होकर भी दुर्योधनके अधीन हो रहे हैं। इसलिये मेरे मनको संतप्त-सा किये देते हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ဤသို့ဖြင့် ဗိရာဋပရဝ၌ ပါဝင်သော ဂိုဟရဏ အပိုင်း၏ အခန်း ၅၄ သည် ပြီးဆုံး၏။ ထိုအခန်းတွင် ဥတ္တရနှင့် ဆက်နွယ်သော နွားဖမ်းယူမှုအချိန်၌ ကර්ဏ၏ စစ်မြေပြင်မှ ဆုတ်ခွာမှုကို ဖော်ပြထားသည်။ ယခုမူ အပြာရောင် အလံတော်ပေါ်တွင် ကြယ်ငါးလုံး၏ သင်္ကေတပါရှိသော ရထားပေါ်၌ ရပ်တည်နေသော အင်အားကြီး သူရဲကောင်းတစ်ဦးရှိ၏။ လက်ကာများ ဝတ်ဆင်ထား၍ ကြီးမားသော ဓနုကို ကိုင်ဆောင်ကာ၊ ကောင်းကင်သင်္ကေတများဖြင့် အလှဆင်ထားသော စံတော်နှင့် ခေါင်းပေါ်ရှိ ဖြူစင်တောက်ပသော ထီးတော်၊ နေနှင့် လကဲ့သို့ တောက်ပသော ရွှေအကာအကွယ်နှင့် ရွှေဦးထုပ်တို့ကြောင့် ထွန်းလင်းနေသူ—သူသည် ရထားသူရဲကောင်းတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး၏ အဘိုးကြီး၊ သန္တနု၏ သား ဘှီရှ္မ ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ရာဇသီရိရှိသော်လည်း ဒုရ္ယောဓန၏ အမိန့်အောက်၌ နေထိုင်ရသဖြင့် စိတ်ကို ဝမ်းနည်းစေကာ ကိုယ်ပိုင်သီလနှင့် မတရားသော အဖွဲ့အစည်းအပေါ် သစ္စာတည်မှုကြား တင်းမာမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်»။
Verse 55
यस्य तारार्कचित्रोडसौ ध्वजो रथवरे स्थित: । यस्यैतत् पाण्डुरं छत्र॑ विमल॑ मूर्थ्नि तिष्ठति,जो नीले रंगकी पाँच तारोंके चिह्लसे सुशोभित पताकावाले रथपर बैठे हुए हैं, जिनका धनुष विशाल है, जिन्होंने हाथोंमें दस्ताने पहन रखे हैं, जिनका वह तारों और सूर्यके चिह्नोंसे विचित्र शोभा धारण करनेवाला ध्वज फहरा रहा है, जिनके मस्तकपर श्वेत रंगका उज्ज्वल छत्र सुशोभित है, जो नाना प्रकारकी ध्वजा-पताकाओंसे उपलक्षित रथियोंकी विशाल सेनाके अग्रभागमें बादलोंके आगे सूर्यकी भाँति प्रकाशित हो रहे हैं, जिनके शरीरपर चन्द्रमा और सूर्यके समान चमकीला सोनेका कवच और सुवर्णमय शिरस्त्राण दिखायी देता है, वे श्रेष्ठ रथपर विराजमान महापराक्रमी वीर पुरुष हम सबके पितामह शान्तनुनन्दन भीष्म हैं। वे राज्यलक्ष्मीसे सम्पन्न होकर भी दुर्योधनके अधीन हो रहे हैं। इसलिये मेरे मनको संतप्त-सा किये देते हैं इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि अर्जुनकृपसंग्रामे पञ्चपज्चाशत्तमो<ध्याय:
အာర్జုနက ပြောသည်— «ကြယ်နှင့် နေ၏ သင်္ကေတများဖြင့် အလှဆင်ထားသော အလံတော်ကို ထမ်းဆောင်၍ အထူးကောင်းမြတ်သော ရထားပေါ်၌ ရပ်တည်နေသူ၊ ထို့ပြင် အပြစ်ကင်းစင်သော အဖြူရောင် မိုးကာတော်ကို ခေါင်းပေါ်၌ မြှောက်ထားပေးထားသူ—ထို မဟာသူရဲကောင်းသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ အဘိုးကြီး သာန္တနု၏ သား ဘီရှ္မ ဖြစ်၏။ ရာဇသီရိနှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း ဒုရ്യೋಧန၏ အမိန့်အောက်သို့ ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်ထားသဖြင့် ထိုမြင်ကွင်းက ကျွန်ုပ်၏ နှလုံးကို ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေသည်»။
Verse 56
महतो रथवंशस्य नानाध्वजपताकिन: । बलाहकाग्रे सूर्यो वा य एष प्रमुखे स्थित:,जो नीले रंगकी पाँच तारोंके चिह्लसे सुशोभित पताकावाले रथपर बैठे हुए हैं, जिनका धनुष विशाल है, जिन्होंने हाथोंमें दस्ताने पहन रखे हैं, जिनका वह तारों और सूर्यके चिह्नोंसे विचित्र शोभा धारण करनेवाला ध्वज फहरा रहा है, जिनके मस्तकपर श्वेत रंगका उज्ज्वल छत्र सुशोभित है, जो नाना प्रकारकी ध्वजा-पताकाओंसे उपलक्षित रथियोंकी विशाल सेनाके अग्रभागमें बादलोंके आगे सूर्यकी भाँति प्रकाशित हो रहे हैं, जिनके शरीरपर चन्द्रमा और सूर्यके समान चमकीला सोनेका कवच और सुवर्णमय शिरस्त्राण दिखायी देता है, वे श्रेष्ठ रथपर विराजमान महापराक्रमी वीर पुरुष हम सबके पितामह शान्तनुनन्दन भीष्म हैं। वे राज्यलक्ष्मीसे सम्पन्न होकर भी दुर्योधनके अधीन हो रहे हैं। इसलिये मेरे मनको संतप्त-सा किये देते हैं
အာర్జုနက ပြောသည်— «အလံတော်နှင့် ပန်နွန်များ များစွာဖြင့် အမှတ်အသားပြုထားသော ရထားသူရဲများ၏ မဟာတပ်ကြီး၏ ရှေ့တန်းအလယ်၌ ရပ်တည်နေသူကို ကြည့်လော့—မိုးတိမ်အစုကြီးရှေ့မှ ထွက်ပေါ်လာသော နေကဲ့သို့ တောက်ပလျက်ရှိ၏။ ထိုသူသည် သာန္တနု၏ သား ဘီရှ္မ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ အဘိုးကြီးပင် ဖြစ်သည်။ အလွန်ကောင်းမြတ်သော ရထားပေါ်၌ ထိုင်၍ အင်အားကြီးသော လေးကို ကိုင်ဆောင်ကာ သင်္ကေတများနှင့် ရာဇအင်္ဂါရပ်များဖြင့် ထင်ရှား၏။ သို့ရာတွင် အာဏာရှင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော်လည်း ဒုရ്യോധန၏ အမိန့်အောက်သို့ ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်ထားသဖြင့် ထိုမြင်ကွင်းက ကျွန်ုပ်၏ နှလုံးကို ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေသည်»။
Verse 57
हैमं चन्द्रार्कसंकाशं कवचं यस्य दृश्यते । जातरूपशिरस्त्राणं मनस्तापयतीव मे,जो नीले रंगकी पाँच तारोंके चिह्लसे सुशोभित पताकावाले रथपर बैठे हुए हैं, जिनका धनुष विशाल है, जिन्होंने हाथोंमें दस्ताने पहन रखे हैं, जिनका वह तारों और सूर्यके चिह्नोंसे विचित्र शोभा धारण करनेवाला ध्वज फहरा रहा है, जिनके मस्तकपर श्वेत रंगका उज्ज्वल छत्र सुशोभित है, जो नाना प्रकारकी ध्वजा-पताकाओंसे उपलक्षित रथियोंकी विशाल सेनाके अग्रभागमें बादलोंके आगे सूर्यकी भाँति प्रकाशित हो रहे हैं, जिनके शरीरपर चन्द्रमा और सूर्यके समान चमकीला सोनेका कवच और सुवर्णमय शिरस्त्राण दिखायी देता है, वे श्रेष्ठ रथपर विराजमान महापराक्रमी वीर पुरुष हम सबके पितामह शान्तनुनन्दन भीष्म हैं। वे राज्यलक्ष्मीसे सम्पन्न होकर भी दुर्योधनके अधीन हो रहे हैं। इसलिये मेरे मनको संतप्त-सा किये देते हैं
အာర్జုနက ပြောသည်— «လနှင့် နေကဲ့သို့ တောက်ပသော ရွှေကာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ထားပြီး၊ ရွှေစင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ခေါင်းစွပ်ကို ဆောင်းထားသူကို မြင်ရခြင်းက ကျွန်ုပ်၏ စိတ်ကို ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမဟာသူရဲကောင်းသည် သာန္တနု၏ သား ဘီရှ္မ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ အဘိုးကြီးပင် ဖြစ်၏။ ရာဇသီရိနှင့် ထိုက်တန်မှုတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသော်လည်း ဒုရ്യോധန၏ အမိန့်အောက်သို့ ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်ထားသည်။ မတရားသော အကြောင်းအရာနှင့် ချည်နှောင်ခံထားရသော ထိုကြီးမြတ်မှုကို မြင်ရခြင်းက ကျွန်ုပ်၏ နှလုံးကို နာကျင်စေသည်»။
Verse 58
एष शान्तनवो भीष्म: सर्वेषां न: पितामह: । राजश्रियाभिवृद्धश्न सुयोधनवशानुग:,जो नीले रंगकी पाँच तारोंके चिह्लसे सुशोभित पताकावाले रथपर बैठे हुए हैं, जिनका धनुष विशाल है, जिन्होंने हाथोंमें दस्ताने पहन रखे हैं, जिनका वह तारों और सूर्यके चिह्नोंसे विचित्र शोभा धारण करनेवाला ध्वज फहरा रहा है, जिनके मस्तकपर श्वेत रंगका उज्ज्वल छत्र सुशोभित है, जो नाना प्रकारकी ध्वजा-पताकाओंसे उपलक्षित रथियोंकी विशाल सेनाके अग्रभागमें बादलोंके आगे सूर्यकी भाँति प्रकाशित हो रहे हैं, जिनके शरीरपर चन्द्रमा और सूर्यके समान चमकीला सोनेका कवच और सुवर्णमय शिरस्त्राण दिखायी देता है, वे श्रेष्ठ रथपर विराजमान महापराक्रमी वीर पुरुष हम सबके पितामह शान्तनुनन्दन भीष्म हैं। वे राज्यलक्ष्मीसे सम्पन्न होकर भी दुर्योधनके अधीन हो रहे हैं। इसलिये मेरे मनको संतप्त-सा किये देते हैं
အာర్జုနက ပြောသည်— «ဤသူသည် သာန္တနု၏ သား ဘီရှ္မ၊ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး၏ အဘိုးကြီး ဖြစ်၏။ ရာဇသီရိဖြင့် မြင့်မားစွာ တိုးတက်ပြည့်စုံနေသော်လည်း စုယောဓန၏ အာဏာအောက်သို့ လိုက်နာနေသည်။ သစ္စာနှင့် အခြေအနေတို့ကြောင့် မတရားသော အကြောင်းအရာဘက်သို့ ချည်နှောင်ခံထားရသော ထိုကဲ့သို့ အလွန်လေးစားထိုက်သော အကြီးအကဲကို မြင်ရခြင်းက ကျွန်ုပ်၏ စိတ်ကို ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် သီလဒဏ်ရာဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေသည်»။
Verse 59
पश्चादेष प्रयातव्यो न मे विघ्नकरो भवेत् । एतेन युध्यमानस्य यत्त: संयच्छ मे हयान्,इनके पास सबसे पीछे चलना। ये मेरे मार्गमें विध्मकारक नहीं होंगे। इनके साथ युद्ध करते समय सावधान होकर मेरे घोड़ोंको सँभालना
အာర్జုနက ပြောသည်— «သူကို ကျွန်ုပ်တို့နောက်ဘက်မှ သွားစေပါ၊ ကျွန်ုပ်၏ ရှေ့တိုးလမ်းကြောင်းကို အတားအဆီး မဖြစ်စေရန်။ ဤပြိုင်ဘက်နှင့် တိုက်ခိုက်နေစဉ် သတိထား၍ ကျွန်ုပ်၏ မြင်းများကို ခိုင်မာစွာ ထိန်းချုပ်ထားပါ»။
Verse 60
ततो<5भ्यवहदव्यग्रो वैराटि: सव्यसाचिनम् । यत्रातिष्ठत् कृपो राजन् योत्स्यमानो धनंजयम्,राजन! अर्जुनकी यह बात सुनकर विराटपुत्र उत्तर निर्भय एवं सावधान हो सव्यसाची धनंजयको उस स्थानपर ले गया, जहाँ कृपाचार्य उनसे युद्ध करनेके लिये खड़े थे
ထို့နောက် ဗိရာဋ၏သား ဥတ္တရသည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ မလှုပ်ရှားမယ့်သဘောနှင့် သတိပြုကာ စဗျသာချင် (အာర్జုန) ကို ရထားဖြင့် မောင်းနှင်၍—အို မင်းကြီး—ဓနဉ္ဇယနှင့် တိုက်ရန် အဆင်သင့် ရပ်နေသော ကೃပာစာရျ၏ နေရာသို့ ခေါ်ဆောင်သွား하였다။
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how to interpret earlier restraint: Arjuna presents forbearance as dharma-governed self-control under obligation, while Karṇa reinterprets it as weakness—raising the ethical question of whether motive or outcome determines moral credit.
The chapter emphasizes that public claims create ethical exposure: speech without corresponding disciplined action becomes unstable, and accountability may arrive when conditions mature; it also highlights that dharma can require timed restraint without forfeiting readiness.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-commentary is implicit in Vaiśaṃpāyana’s narration, where witnessed outcome functions as interpretive closure—demonstrating how the epic evaluates boast, restraint, and competence through narrated consequence.