Adhyaya 343
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
Upa-parva: Rājadharmānuśāsana (राजधर्मानुशासन) — Ethical Instruction on Kingship
This chapter opens with Atithi addressing a brāhmaṇa and promising instruction “according to tradition” (yathāgamaṃ), explicitly grounding the teaching in prior guru-transmission. The discourse then identifies a sanctified geography: Naimiṣa on the bank of the Gomati, associated with the ancient turning of the dharma-wheel and with exemplary royal precedent (Māndhātṛ’s famed transgression against Indra). The chapter introduces an eminent nāga figure—Cakṣuḥśravā, also known as Padma/Padmanābha—portrayed as dharmic in residence and universally conciliatory through the three channels of speech, action, and mind. A governance-analytic motif appears via the fourfold instruments (sāman, dāna, bheda, daṇḍa), presented as methods for managing imbalance and protecting one’s people through vigilant discernment. The listener is instructed to approach this nāga-sage with proper procedure and inquiry, because he is depicted as a reliable revealer of “supreme dharma,” equipped with learning, austerity, self-control, truthful speech, non-envy, social beneficence, and reputable lineage linked to sacred waters (Gaṅgā pools).
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रश्नों के बीच श्रीकृष्ण (श्रीभगवान) धर्म-लक्षणों की उजली माला गिनाते हैं—प्रीति, प्रकाश, संतोष, क्षमा, धृति, अहिंसा, शौच, सत्य, समता—मानो शोक-ग्रस्त राजा के भीतर फिर से राज्य-धर्म का दीप जलाने को। → फिर वे ‘पुराण’ का आरम्भ करते हैं: प्रलय-काल का वर्णन—न रात, न दिन; न सत्, न असत्; न व्यक्त, न अव्यक्त—केवल जल-एकार्णव और घना तम। इस शून्य-सी सृष्टि-स्थिति में युधिष्ठिर के लिए प्रश्न तीखा हो उठता है: जब सब कुछ लय हो जाता है, तब धर्म और कर्म का आधार कहाँ टिकता है? → कथा दधीचि-ऋषि पर आ टिकती है: इन्द्र द्वारा अप्सराओं से व्रत-भंग का प्रयत्न, पर महायोगी का मन अचल; ब्रह्मा की योजना के अनुसार दधीचि का समाधि में शरीर-त्याग; और उन्हीं अस्थियों से वज्र का निर्माण—जिस वज्र से इन्द्र विश्वरूप का वध करता है। तप, त्याग और देव-राजनीति एक ही क्षण में टकराते हैं। → विश्वरूप-वध से ‘ब्रह्मवध्या’ (ब्रह्महत्या का भय/पाप) द्विधा होकर इन्द्र को घेर लेती है; भयभीत इन्द्र देवराज्य छोड़ जल-आश्रय में छिपता है, मानस-सरोवर की नलिनी में अणु-रूप होकर। अध्याय यह बिठा देता है कि विजय भी पाप-छाया से मुक्त नहीं, और त्याग का फल देवताओं के हाथों में भी भय बनकर लौट सकता है। → इन्द्र के लुप्त होने से देव-व्यवस्था डगमगाती है—अब देवलोक का शासन कौन संभालेगा, और ब्रह्मवध्या का भार कैसे उतरेगा?
Shlokas
Verse 1
- प्रीति, प्रकाश, उत्कर्ष, हलकापन, सुख, कृपणताका अभाव, रोषका अभाव, संतोष, श्रद्धा, क्षमा, धृति, अहिंसा, शौच, अक्रोध, सरलता, समता, सत्य तथा दोषदृष्टिका अभाव--ये सत्त्वके अठारह गुण हैं। - “विच्छ गतौ” (तुदादि), 'विच्छ दीप्तौ' (चुरादि), “विषु सेचने' (भ्वादि), “विष्लू व्याप्तौ' (जुहोत्यादि), “विश प्रवेशने' (तुदादि), “ष्णु प्रख्वणे' (अदादि)--इन सभी धातुओंसे “विष्णु” शब्दकी सिद्धि होती है, अत: गति, दीप्ति, सेचन, व्याप्ति, प्रवेश तथा प्रख्रवण--ये सभी अर्थ “विष्णु” शब्दमें निहित हैं। द्विचत्वारिशर्दाधिकत्रिशततमो< ध्याय: सृष्टिकी प्रारम्भिक अवस्थाका वर्णन, ब्राह्मणोंकी महिमा बतानेवाली अनेक प्रकारकी संक्षिप्त कथाओंका उल्लेख, भगवतन्नामोंके हेतु तथा रुद्रके साथ होनेवाले युद्धमें नारायणकी विजय अजुन उवाच अग्नीषोमौ कथं पूर्वमेकयोनी प्रवर्तितौ । एष मे संशयो जातस्तं छिन्धि मधुसूदन,अर्जुनने पूछा--मधुसूदन! अग्नि और सोम पूर्वकालमें एकयोनि कैसे हो गये? मेरे मनमें यह संदेह उत्पन्न हुआ है। आप इसका निवारण कीजिये
အర్జုနက မေးလျှောက်သည်—“မဓုসূဒန၊ ရှေးကာလ၌ အဂ္နိနှင့် ဆိုမတို့သည် မည်သို့ တစ်ရင်းမြစ်တည်းမှ ထွက်ပေါ်လာကြသနည်း (တစ်ဝမ်းတည်းဖြစ်လာကြသနည်း)။ ဤသံသယသည် ငါ့စိတ်၌ ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့်—ကျေးဇူးပြု၍ ဖြတ်တောက်ပေးပါ”။
Verse 2
श्रीभगवानुवाच हन्त ते वर्तयिष्यामि पुराणं पाण्डुनन्दन । आत्मतेजोद्धवं पार्थ शृणुष्वैकमना मम,श्रीभगवान् बोले--पाण्डुनन्दन! कुन्तीकुमार! अपने तेजके उद्धवका प्राचीन वृत्तान्त मैं तुम्हें हर्षपूर्वक बताऊँगा। तुम एकचित्त होकर मुझसे सुनो
ဘုရားသခင်က မိန့်တော်မူသည်—“လာပါ၊ ပाण्डုတို့၏ချစ်သားရေ။ ရှေးဟောင်းပုံပြင်တစ်ပုဒ်ကို သင်အား ငါ ပြောပြမည်—ကိုယ့်အတွင်းတန်ခိုးတောက်ပမှု မည်သို့ ပေါ်ထွန်းလာသည်ကိုပင်။ အို ပာရ္ထ၊ စိတ်တစ်ခုတည်းဖြင့် ငါ့စကားကို နားထောင်လော့”။
Verse 3
सम्प्रक्षालनकाले>तिक्रान्ते चतुर्युगसहस्रान्ते अव्यक्ते सर्वभूते प्रलये सर्वभूतस्था वरजडूमे ज्योतिर्धरणिवायुरहिते5न्धे तमसि जलैकार्णवे लोके,एक सहस्र चतुर्युग बीत जानेपर सम्पूर्ण लोकोंके लिये प्रलयकाल आ पहुँचा था। समस्त भूतोंका अव्यक्तमें लय हो गया था। स्थावर-जंगम सभी प्राणी विलीन हो गये थे। पृथ्वी, तेज और वायुका कहीं पता नहीं था। चारों ओर घोर अन्धकार छा रहा था तथा समस्त संसार एकार्णवके जलमें निमग्न हो चुका था
အర్జုနက ပြောသည်—“ကမ္ဘာပျက်ကာလ ရောက်လာသောအခါ—ယုဂ်လေးပါး၏ စက်ဝန်းတစ်ထောင် ကုန်လွန်ပြီးနောက်—ရှိသမျှအရာအားလုံးသည် မဖော်ပြနိုင်သော အဗျက္တထဲသို့ လျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။ တည်ငြိမ်သော သတ္တဝါများနှင့် လှုပ်ရှားသော သတ္တဝါများ အားလုံး ပျောက်ကွယ်လျက် လျော်ဝင်သွားကြသည်။ မြေ၊ အလင်း(မီး) နှင့် လေတို့ကို မည်သည့်နေရာတွင်မျှ မတွေ့ရတော့။ အမှောင်ထူထပ်မှုက အရပ်ရပ်ကို ဖုံးလွှမ်းပြီး၊ ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးသည် အလုံးစုံကို ဖုံးလွှမ်းသော တစ်ခုတည်းသော ရေသမုဒ္ဒရာထဲ၌ နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်”။
Verse 4
आप इत्येवं ब्रह्मभूतसंज्ञकेउद्धितीये प्रतिछिते,सब ओर केवल जल-ही-जल स्थित था। दूसरा कोई तत्त्व नहीं दिखायी देता था, मानो एकमात्र उद्वितीय ब्रह्म अपनी ही महिमामें प्रतिष्ठित हो
အర్జုနက ပြောသည်—“‘ဗြဟ္မ-ဖြစ်ခြင်း’ ဟု ခေါ်သော အဒွိတ သဘောတရား တည်မြဲနေသည့်အခါ၊ အရပ်ရပ်တွင် ရေတစ်မျိုးတည်းသာ ရှိနေသည်။ ဒုတိယတရားတစ်ခုမျှ မမြင်နိုင်တော့ဘဲ၊ တစ်ပါးတည်းသော အနှိုင်းမဲ့ ဗြဟ္မသည် မိမိ၏ မဟိမၼာ၌သာ တည်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်”။
Verse 5
न वै रात्र्यां न दिवसे न सति नासति न व्यक्ते न चाप्यव्यक्ते व्यवस्थिते,उस समय न रात थी, न दिन। न सत् था, न असत। न व्यक्त था और न अव्यक्तकी ही स्थिति थी
အာర్జုနက ပြောသည်– «ထိုအခါ၌ ညလည်း မရှိ၊ နေ့လည်း မရှိ။ “ရှိခြင်း” လည်း မရှိ၊ “မရှိခြင်း” လည်း မရှိ။ ပေါ်လွင်သော အခြေအနေ (manifest) မရှိသကဲ့သို့၊ မပေါ်လွင်သော အခြေအနေ (unmanifest) ပင် သီးခြားအနေအထားအဖြစ် မတည်မြဲသေးခဲ့»။
Verse 6
एवमस्यां व्यवस्थायां नारायणगुणाश्रयादजराम-रादनिन्द्रियादग्राह्मादसम्भवात् सत्यादहिंस्राल््ललामाद् विविधप्रवृत्तिविशेषादवैरादक्षयादमरादजरादमूर्तित सर्वव्यापिन: सर्वकर्तु: शाश्वतस्तस्मात् पुरुष: प्रादुर्भूतो हरिर्व्यय:,इस अवस्थामें नारायणके गुणोंका आश्रय लेकर रहनेवाले उस अजर, अमर, इन्द्रियरहित, अग्राह्य, असम्भव, सत्यस्वरूप, हिंसारहित, सुन्दर, नाना प्रकारकी विशेष प्रवृत्तियोंके हेतुभूत, वैररहित, अक्षय, अमर, जरारहित, निराकार, सर्वव्यापी तथा सर्वकर्ता सत्त्वसे अविनाशी सनातन पुरुष हरिका प्रादुर्भाव हुआ
အာర్జုနက ပြောသည်– «ထိုတည်မြဲသော စည်းကမ်းအတွင်း၌ နာရာယဏ (Nārāyaṇa) ၏ ဂုဏ်သတ္တိတို့ကို အားထားကာ ထာဝရပုရုಷ—ဟရီ (Hari) အဖျက်မရ—ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထိုသူသည် အိုမင်းခြင်းနှင့် သေခြင်းမှ ကင်းလွတ်၍ အာရုံခံများကို ကျော်လွန်ကာ မဖမ်းဆီးမရ၊ မမွေးဖွားသောသူ၊ သမ္မာတရားကိုယ်တိုင်၊ အဟിംသာ (မထိခိုက်မညှဉ်းပန်း)၊ မင်္ဂလာနှင့် လှပမှုတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသူ၊ လှုပ်ရှားမှုအမျိုးမျိုး၏ အကြောင်းရင်း၊ ရန်ငြိုးမရှိ၊ မကုန်ခန်း၊ ရုပ်မဲ့၊ အလုံးစုံပြန့်နှံ့၍ အလုံးစုံကို ဆောင်ရွက်သူ ဖြစ်၏။ ဤကဗျာသည် ဘုရားသခင်၏ ပေါ်ထွန်းမှုကို ပဋိပက္ခ သို့မဟုတ် လိုချင်တပ်မက်မှု၏ ထုတ်ကုန်မဟုတ်ဘဲ၊ သမ္မာတရား၊ မထိခိုက်မှု၊ ရန်မရှိမှုဟူသော အကျင့်သီလကမ္ဘာ၏ အခြေခံအဖြစ် ဖော်ပြသည်»။
Verse 7
निदर्शनमपि हात्र भवति,इस विषयमें श्रुतिका यह दृष्टान्त भी है
«ဤအကြောင်းအရာတွင်လည်း ဥပမာတစ်ခု ရှိသည်။ ဤအချက်အပေါ်တွင် သြုတိ (Śruti) — ဝေဒဗျာဒိတ်တော် — ကိုယ်တိုင်က ဥပမာပေးထားသည်»။
Verse 8
नासीदहो न रात्रिरासीन्न सदासीन्नासदासीत् तम एव पुरस्तादभवद् विश्वरूपम् । सा विश्वरूपस्य रजनी हि एवमस्यार्थोडनुभाष्य:,उस प्रलयकालमें न दिन था न रात थी, न सत् था न असत् था, केवल तम ही सामने था। वही सर्वरूप हो रहा था। वही विश्वात्माकी रात्रि है। इस प्रकार इस श्रुतिका अर्थ कहना और समझना चाहिये
အာర్జုနက ပြောသည်– «ပျက်ကွယ်ချိန် (ပရလယ) တွင် နေ့လည်း မရှိ၊ ညလည်း မရှိ။ “ရှိ” ဟုလည်း မဆိုနိုင်၊ “မရှိ” ဟုလည်း မဆိုနိုင်။ အရှေ့တန်းတွင် အမှောင်သာ ရှိနေ၏။ ထိုမှ တစ်ပါးတည်းသော အရာသည် အလုံးစုံပုံသဏ္ဌာန် (ဗိශ්ဝရူပ) အဖြစ် ပေါ်လွင်လာ၏။ ထိုအခြေအနေကို စကြဝဠာပုံသဏ္ဌာန် (Cosmic Form) ၏ “ည” ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဝေဒဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ဤသို့ပင် ပြောဆိုနားလည်သင့်သည်»။
Verse 9
तस्येदानीं तमस: सम्भवस्य पुरुषस्य ब्रह्मयोने-ब्रह्मण: प्रादुर्भावे स पुरुष: प्रजा: सिसृक्षमाणो नेत्राभ्यामग्नीषोमौ ससर्ज । ततो भूतसर्गेषु सृष्टेषु प्रजाक्रमवशाद् ब्रह्मक्षत्रमुपातिषछठत् | यः सोमस्तद् ब्रह्म यद् ब्रद्यम ते ब्राह्मणा यो<ग्निस्तत् क्षत्रं क्षत्राद् ब्रह्म बलवत्तरम् । कस्मादिति लोकप्रत्यक्षगुणमेतत्तद्यथा ।॥ ब्राह्मणेभ्य: परं भूत॑ नोत्पन्नपूर्व दीप्यमानेडग्नौ जुहोति । यो ब्राह्मणमुखे जुहोतीति कृत्वा ब्रवीमि भूतसर्ग: कृतो ब्रह्मणा भूतानि च प्रतिष्ठाप्य त्रैलोक्यं धार्यत इति मन्त्रवादोडपि हि भवति,उस समय उस मायाविशिष्ट ईश्वरसे प्रकट हुए उस ब्रह्मययोनि पुरुषसे जब ब्रह्माजीका प्रादर्भाव हुआ, तब उस पुरुषने प्रजासृष्टिकी इच्छासे अपने नेत्रोंद्वारा अग्नि और सोमको उत्पन्न किया। इस प्रकार भौतिक सर्गकी सृष्टि हो जानेपर प्रजाकी उत्पत्तिके समय क्रमशः ब्रह्म और क्षत्रका प्रादुर्भाव हुआ। जो सोम है, वही ब्रह्म है और जो ब्रह्म है, वही ब्राह्मण। जो अनिे है, वही क्षत्र या क्षत्रिय जाति है। क्षत्रियसे ब्राह्मण जाति अधिक प्रबल है। यदि कहो, कैसे? तो इसका उत्तर यह है कि ब्राह्मणकी यह प्रबलताका गुण सब लोगोंको प्रत्यक्ष है। यथा ब्राह्मणसे बढ़कर कोई प्राणी पहले कभी उत्पन्न नहीं हुआ। जो ब्राह्मणके मुखमें भोजन देता है, वह मानो प्रज्वलित अग्निमें आहुति प्रदान करता है। यही सोचकर मैं ऐसा कहता हूँ। ब्रह्माने भूतोंकी सृष्टि की और सम्पूर्ण भूतोंको यथास्थान स्थापित करके वे तीनों लोकोंको धारण करते हैं। यह मन्त्रवाक्य भी इसी बातका समर्थक है
အာర్జုနက ပြောသည်– «အမှောင်၏ အရင်းအမြစ်မှ ပေါ်ထွန်းလာ၍ ဘြဟ္မန်၏ ဝမ်းဗိုက်မှ မွေးဖွားသော မူလပုရုಷထံမှ ဘြဟ္မာ (Brahmā) ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ၊ သတ္တဝါများကို ဖန်ဆင်းလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ထိုပုရုಷသည် မိမိ၏ မျက်စိနှစ်ဖက်မှ အဂ္နိ (Agni) နှင့် ဆိုမ (Soma) ကို ဖန်ဆင်းထုတ်ပေး하였다။ ထို့နောက် ဓာတ်တည်ဆောက်မှု (elemental creation) စတင်ပြီးနောက် သားစဉ်မြေးဆက် အစဉ်အလာအတိုင်း အမိန့်နှစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာသည်—ဘြဟ္မန် (Brahman၊ ပုရောဟိတ်သဘောတရား) နှင့် က္ෂတြ (Kṣatra၊ ရာဇအာဏာ)။ ဆိုမသည် ဘြဟ္မန်ဖြစ်၍ ဘြဟ္မန်သည် ဘြာဟ္မဏ (Brāhmaṇa) ဖြစ်သည်။ အဂ္နိသည် က္ෂတြဖြစ်၍ က္ෂတြိယ (Kṣatriya) အမိန့်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဘြဟ္မန်သည် က္ෂတြထက် ပိုမိုအားကောင်းသည်။ ‘ဘာကြောင့်နည်း’ ဟု မေးလျှင်၊ ဤဂုဏ်သတ္တိကို လောကက မျက်မြင်သက်သေဖြင့် သိနိုင်သည်—ဘြာဟ္မဏထက် မြင့်မြတ်သော သတ္တဝါတစ်ပါးမျှ ယခင်က မမွေးဖွားခဲ့။ ဘြာဟ္မဏ၏ ပါးစပ်ထဲသို့ ပူဇော်ပေးသူသည် မီးတောက်လောင်နေသော မီးထဲသို့ အဟုတိ ထည့်ပူဇော်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဤသဘောဖြင့် ငါပြောသည်။ ဘြဟ္မာသည် သတ္တဝါများကို ဖန်ဆင်း၍ တစ်ခုချင်းစီကို သင့်တော်ရာနေရာ၌ တည်ထောင်ကာ လောကသုံးပါးကို ထိန်းထားစေသည်—မန်တရဝါကျ (mantra) ၏ စကားလုံးများလည်း ထိုအချက်ကို ထောက်ခံကြေညာသည်»။
Verse 10
त्वमग्ने यज्ञानां होता विश्वेषां हितो देवानां मानुषाणां च जगत इति,अग्ने! तुम यज्ञोंके होता तथा सम्पूर्ण देवताओं, मनुष्यों और सारे जगत्के हितैषी हो
အာర్జုနက ပြောသည်– «အို အဂ္နိ၊ သင်သည် ယဇ္ဉာအားလုံး၏ ဟောတೃ (Hotṛ) ဖြစ်ပြီး၊ နတ်တို့၊ လူတို့နှင့် ကမ္ဘာလောကတစ်လုံးလုံး၏ အကျိုးကို မေတ္တာထားသောသူ ဖြစ်၏»။
Verse 11
निदर्शनं चात्र भवति विश्वेषामग्ने यज्ञानां त्वं होतेति । त्वं हितो देवैर्मनुष्यैर्जगत इति,इस विषयमें यह दृष्टान्त भी है--हे अग्निदेव! तुम सम्पूर्ण यज्ञोंक होता हो। समस्त देवताओं तथा मनुष्योंसहित जगत्के हितैषी हो
အာర్జုနက ပြောသည်– «ဤနေရာ၌လည်း ရိုးရာဥပမာတစ်ခုကို ကိုးကားထားသည်– ‘အို အဂ္နိ၊ သင်သည် ယဇ္ဉာအားလုံး၏ ဟောတೃ (Hotṛ) ဖြစ်၏’ ဟူ၍။ ထို့ပြင် သင်သည် နတ်တို့နှင့် လူတို့အပါအဝင် ကမ္ဘာလောကတစ်လုံးလုံး၏ အကျိုးကို မေတ္တာထားသူဟု ကြေညာထား၏»။
Verse 12
अनिनिर्हि यज्ञानां होता कर्ता स चानिनित्रह्य,अग्निदेव यज्ञोंके होता और कर्ता हैं। वे अग्निदेव ब्राह्मण हैं
အာర్జုနက ပြောသည်– «ယဇ္ဉာကို ခေါ်ယူသူနှင့် ဆောင်ရွက်သူသည် သာမန်ကန့်သတ်မှုကို ကျော်လွန်၏။ အဂ္နိကိုယ်တိုင်ပင် ဟောတೃ (Hotṛ) ဖြစ်၍ ယဇ္ဉာ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေသော အလုပ်ရှင်လည်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အဂ္နိကို ‘ဗြာဟ္မဏ’—သန့်ရှင်းသော ယဇ္ဉာပုရောဟိတ်သဘောတရား—ဟု မှတ်ယူရမည်၊ အကြောင်းမှာ သူသည် မန္တရသိဒ္ဓိနှင့် ပူဇော်မှု၏ အာနုဘော်ကို ကိုယ်စားပြုသောကြောင့် ဖြစ်၏»။
Verse 13
न हांते मन्त्राणां हवनमस्ति न विना पुरुषं तपः सम्भवति | हविर्मन्त्राणां सम्पूजा विद्यते देवमानुष-ऋषीणामनेन त्वं होतेति नियुक्त: | ये च मानुष-होत्राधिकारास्ते च ब्राह्मणस्य हि याजनं विधीयते न क्षत्रवैश्ययोर्दधिजात्योस्तस्माद् ब्राह्मणा हाग्निभूता यज्ञानुद्तन्ति । यज्ञास्ते देवांस्तर्पयन्ति देवा: पृथिवीं भावयन्ति शतपथेडपि हि ब्राह्मणमुखे भवति,क्योंकि मन्त्रोंके बिना हवन नहीं होता और पुरुषके बिना तपस्या सम्भव नहीं होती। हविष्ययुक्त मन्त्रोंके सम्बन्धसे देवताओं, मनुष्यों और ऋषियोंकी पूजा होती है; इसलिये हे अग्निदेव! तुम होता नियुक्त किये गये हो। मनुष्योंमें जो होताके अधिकारी हैं, वे ब्राह्मणके ही हैं; क्योंकि उसीके लिये यज्ञ करानेका विधान है। द्विजातियोंमें जो क्षत्रिय और वैश्य हैं, उन्हें यज्ञ करानेका अधिकार नहीं है; इसलिये अग्निस्वरूप ब्राह्मण ही यज्ञोंका भार वहन करते हैं। वे यज्ञ देवताओंको तृप्त करते हैं और देवता भूमण्डलको धन-धान्यसे सम्पन्न बनाते हैं। शतपथब्राह्मणमें भी ब्राह्मणके मुखमें आहुति देनेकी बात कही गयी है
အာర్జုနက ပြောသည်– «မန္တရမရှိလျှင် ဟောမအာဟုတိ မဖြစ်နိုင်၊ လူသားအကူအညီမရှိလျှင် တပဿ (austerity) လည်း မပြီးမြောက်နိုင်။ ဟဝိ (ပူဇော်ပစ္စည်း) နှင့် ပေါင်းစည်းသော မန္တရတို့ကြောင့် နတ်တို့၊ လူတို့၊ ရှိတို့ကို သင့်တော်စွာ ပူဇော်နိုင်သဖြင့်၊ အို မီးသခင်၊ သင်ကို ဟောတೃ (Hotṛ) အဖြစ် ခန့်အပ်ထား၏။ လူတို့အနက် ဟောတೃ အခွင့်အရေးသည် ဗြာဟ္မဏတို့သာ ပိုင်ဆိုင်သည်၊ အကြောင်းမှာ ယဇ္ဉာကို အခြားသူအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးရမည့် ဥပဒေသည် သူတို့အတွက်သာ ချမှတ်ထားသောကြောင့် ဖြစ်၏။ က္ଷတ္တရိယနှင့် ဝိုင်ရှျယတို့သည် ဒွိဇ (twice-born) ဖြစ်သော်လည်း ပုရောဟိတ်အဖြစ် အမှုထမ်းခွင့် မရှိကြ; ထို့ကြောင့် မီးသဘောတရားကို ကိုယ်စားပြုသကဲ့သို့သော ဗြာဟ္မဏတို့သည် ယဇ္ဉာ၏ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ကြ၏။ ထိုယဇ္ဉာတို့က နတ်တို့ကို ကျေနပ်စေပြီး၊ နတ်တို့ကလည်း မြေပြင်ကို စည်းစိမ်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးစေ၏။ သတပထဗြာဟ္မဏ (Śatapatha Brāhmaṇa) တွင်ပင် ဗြာဟ္မဏ၏ ပါးစပ်ထဲသို့ အာဟုတိ ထည့်သွင်းခြင်းကို ဆိုထား၏»။
Verse 14
अग्नौ समिद्धे स जुहोति यो विद्वान् ब्राह्मण-मुखेनाहुतिं जुहोति,जो दिद्वान् ब्राह्मणके मुखरूपी अग्निमें अन्नकी आहुति देता है, वह मानो प्रज्वलित अग्निमें होम करता है
အာర్జုနက ပြောသည်– «ဗြာဟ္မဏ၏ ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် အာဟုတိကို ပူဇော်သော ပညာရှိသည် မီးတောက်ကောင်းကောင်း လောင်ကျွမ်းနေသော အဂ္နိထဲသို့ တကယ်ပင် ဟောမပြုသူ ဖြစ်၏။ နားလည်မှုဖြင့် ဗြာဟ္မဏ၏ ပါးစပ်ဟူသော ‘မီး’ ထဲသို့ အစာကို အာဟုတိအဖြစ် ထည့်ပူဇော်သူသည် တောက်လောင်သော ယဇ္ဉာမီးထဲသို့ ပူဇော်သကဲ့သို့ မှတ်ယူရမည်»။
Verse 15
एवमप्यग्निभूता ब्राह्मणा दिद्वांसोडग्निं भावयन्ति । अन्निर्विष्णु: सर्वभूतान्यनुप्रविश्य प्राणान् धारयति,इस प्रकार ब्राह्मण अग्निस्वरूप हैं। विद्वान् ब्राह्मण अग्निकी आराधना करते हैं। अग्निदेव विष्णु हैं। वे समस्त प्राणियोंके भीतर प्रवेश करके उनके प्राणोंको धारण करते हैं
အာర్జုနက ပြောသည်— «ဤသို့ပင် ဗြာဟ္မဏတို့သည် မီး၏သဘာဝဖြစ်ကြသဖြင့် ပညာရှိဗြာဟ္မဏတို့သည် သန့်ရှင်းသော မီးကို ပြုစုကာ ဂုဏ်ပြုကြသည်။ မီးသည် အမှန်တကယ် ဗိဿဏု (Viṣṇu) ဖြစ်၏—သတ္တဝါအားလုံးအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ သူတို့၏ အသက်ရှုသက် (ပရာဏ) ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူသည်»။
Verse 16
अपि चात्र सनत्कुमारगीता: श्लोका भवन्ति-- ब्रह्मा विश्व सृजत् पूर्व सर्वादिर्निरिवस्कृतम् । ब्रह्मघोषैर्दिवं गच्छन्त्यमरा ब्रह्मययोनय:,इसके सिवा इस विषयमें सनत्कुमारजीके द्वारा गाये हुए श्लोक भी उपलब्ध होते हैं। सबके आदिकारण ब्रह्माजीने (जो ब्राह्मण ही हैं) पहले निर्मल विश्वकी सृष्टि की थी। ब्रह्म ही जिनकी उत्पत्तिके स्थान हैं, वे अमर देवता ब्राह्मणोंकी वेदध्वनिसे ही स्वर्गलोकको जाते हैं
အာర్జုနက ပြောသည်— «ထို့ပြင် ဤအကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ သနတ်ကုမာရ၏ ‘ဂီတ’ မှ ဂါထာများလည်း ရှိသည်။ အစဉ်အလာ၏အစ၌ အရာအားလုံး၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သော ဘြဟ္မာသည် အညစ်အကြေးကင်းသော စကြဝဠာကို ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘြဟ္မန် (Brahman) ထဲမှ မူလပေါက်ဖွားလာသော အမရဒေဝတားတို့သည် ဗြာဟ္မဏတို့၏ ဝေဒသံ—ဘြဟ္မ-ချန့်—အားဖြင့် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ကြသည်»။
Verse 17
ब्राह्मणानां मतिर्वाक्यं कर्म श्रद्धां तपांसि च | धारयन्ति महीं द्यां च शैक्यो वागमृतं तथा
အာర్జုနက ပြောသည်— «ဗြာဟ္မဏတို့၏ ခွဲခြားသိမြင်သော ဉာဏ်၊ သစ္စာရှိသော စကား၊ တရားသဖြင့် ပြုသော အလုပ်၊ ယုံကြည်မှု (श्रद्धा) နှင့် တပ (austerity) တို့သည် မြေကြီးနှင့် ကောင်းကင်ကိုပင် ထောက်တည်ထားသည်။ ထိုနည်းတူပင် သာက്യ (ဗုဒ္ဓ) သည် အမృతကဲ့သို့သော မိန့်ခွန်းဖြင့် လောကကို ထောက်တည်သည်»။
Verse 18
जैसे छींका दूध, दही आदिको धारण करता है, उसी प्रकार ब्राह्मणोंकी बुद्धि, वाक्य, कर्म, श्रद्धा, तप और वचनामृत पृथ्वी और स्वर्गको धारण करते हैं ।। नास्ति सत्यात् परो धर्मो नास्ति मातृसमो गुरु: । ब्राह्मणेभ्य: परं नास्ति प्रेत्य चेह च भूतये,सत्यसे बढ़कर दूसरा धर्म नहीं है। माताके समान दूसरा कोई गुरु नहीं है तथा ब्राह्मणोंसे बढ़कर इहलोक और परलोकमें कल्याण करनेवाला और कोई नहीं है
အာర్జုနက ပြောသည်— «နို့၊ ဒိန်ချဉ် စသည်တို့ကို အိုးတစ်လုံးက ထိန်းထားသကဲ့သို့ပင် ဗြာဟ္မဏတို့၏ ဉာဏ်၊ စကား၊ အလုပ်၊ ယုံကြည်မှု၊ တပနှင့် အမృతကဲ့သို့သော မိန့်ခွန်းတို့သည် မြေကြီးနှင့် ကောင်းကင်ကို ထောက်တည်ထားသည်။ သစ္စာထက် မြင့်သော ဓမ္မ မရှိ; မိခင်နှင့် တူညီသော ဆရာ မရှိ; ဤလောကနှင့် သေပြီးနောက် လောက၌ ကောင်းကျိုးကို ဆောင်ရွက်ပေးရာတွင် ဗြာဟ္မဏတို့ထက် မြင့်သူ မရှိ»။
Verse 19
नैषामुक्षा वहति नोत वाहा न गर्गरो मथ्यति सम्प्रदाने । अपध्वस्ता दस्युभूता भवन्ति येषां राष्ट्रे ब्राह्मणा वृत्तिहीना:,जिनके राज्यमें ब्राह्मणोंक लिये कोई आजीविका न हो उन राजाओंकी सवारी, बैल और घोड़े नहीं रहते; दूसरोंको देनेके लिये उनके यहाँ दही-दूधके मटके नहीं मथे जाते हैं तथा वे अपनी मर्यादासे भ्रष्ट होकर लुटेरे हो जाते हैं
ဗြာဟ္မဏတို့အတွက် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မရှိသော နိုင်ငံများတွင် စည်းစိမ်ချမ်းသာသည် သူတို့ဘက်သို့ မလှည့်လာ—စီးနင်းရန် သင့်တော်သော မြင်း၊ နွားကဲ့သို့သော ဆွဲအားတိရစ္ဆာန် မရှိ၊ ပေးကမ်းရန်အတွက် ဒိန်ချဉ်နှင့် နို့ကိုလည်း မနှပ်မောင်းကြ။ ထိုသို့ မိမိ၏ တရားသတ်မှတ်ချက်မှ လွဲချော်သွားသော အုပ်ချုပ်သူတို့သည် အဆင့်ကျဆင်းကာ လုယက်သူများ ဖြစ်လာကြသည်။
Verse 20
वेदपुराणेतिहासप्रामाण्यान्नारायणमुखोद्गता: सर्वात्मान: सर्वकर्तार: सर्वभावाश्न ब्राह्मणाश्व,वेद, पुराण और इतिहासके प्रमाणसे यह सिद्ध है कि ब्राह्मणोंकी उत्पत्ति भगवान् नारायणके मुखसे हुई है; अतः वे ब्राह्मण सर्वात्मा, सर्वकर्ता और सर्वभावस्वरूप हैं
အာర్జုနက ပြောသည်– ဝေဒ၊ ပုရာဏ၊ အိတိဟာသတို့၏ အာဏာပိုင်သက်သေအရ ဗြာဟ္မဏတို့သည် နာရာယဏ၏ ပါးစပ်မှ ပေါ်ထွန်းလာကြသည်ဟု သေချာစွာ သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့ကို စကြဝဠာအတ္တမ၏ ရုပ်သဘော၊ သာသနာရေးကမ္မ၏ ဆောင်ရွက်သူ၊ ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်သတ္တိအလုံးစုံကို ကိုယ်စားပြုသူဟူ၍ ရိုသေကန့်သတ်စွာ ဆက်ဆံရမည်။
Verse 21
वाक्संयमकाले हितस्य वरप्रदस्य देवदेवस्य ब्राह्मणा: प्रथम प्रादुर्भूता ब्राह्मणेभ्यश्व शेषा वर्णा: प्रादुर्भूता:,वाणीके संयमकालमें सबके हितैषी, वरदाता, देवाधिदेव ब्रह्माजीके द्वारा सबसे पहले ब्राह्मण उत्पन्न हुए। फिर ब्राह्मणोंसे शेष वर्णोका प्रादुर्भाव हुआ
ဝါဏီကို ထိန်းချုပ်သည့် အခါ၌ အားလုံး၏ အကျိုးကို လိုလားသူ၊ ကောင်းချီးပေးသူ၊ နတ်တို့၏ နတ်ဖြစ်သော ဘြဟ္မာ၏ အာဏာဖြင့် ဗြာဟ္မဏတို့သည် အရင်ဆုံး ပေါ်ထွန်းလာကြသည်။ ထို့နောက် ဗြာဟ္မဏတို့မှ အခြားသော ဝဏ္ဏများလည်း ပေါ်ထွန်းလာသည်။
Verse 22
इत्थं च सुरासुरविशिष्टा ब्राह्मणा य एव मया ब्रह्मभूतेन पुरा स्वयमेवोत्पादिता: सुरासुरमहर्षयो भूतविशेषा: स्थापिता निगृहीताश्च,इस प्रकार ब्राह्मण देवताओं और असुरोंसे भी श्रेष्ठ हैं। पूर्वकालमें मैंने स्वयं ही ब्रह्मारूप होकर उन ब्राह्मणोंको उत्पन्न किया था। देवता, असुर और महर्षि आदि जो भूतविशेष हैं, उन्हें ब्राह्मणोंने ही उनके अधिकारपर स्थापित किया और उनके द्वारा अपराध होनेपर उन्हें दण्ड भी दिया
ထို့ကြောင့် ဗြာဟ္မဏတို့သည် နတ်တို့နှင့် အသူရတို့ထက်ပင် မြင့်မြတ်ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ရှေးကာလ၌ ငါကိုယ်တိုင် ဘြဟ္မာအဖြစ်ကို ခံယူကာ ထိုဗြာဟ္မဏတို့ကို ပေါ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ နတ်၊ အသူရ၊ မဟာရိရှီတို့ကဲ့သို့ သတ္တဝါအမျိုးအစားများကိုလည်း ဗြာဟ္မဏတို့က သက်ဆိုင်ရာ အခွင့်အာဏာနှင့် တာဝန်အတွင်း တည်ထောင်ပေးခဲ့ပြီး၊ လွန်ကျူးသော် ထိန်းချုပ်၍ အပြစ်ပေးခဲ့ကြသည်။
Verse 23
अहल्याधर्षणनिमित्तं हि गौतमाद्धरिश्मश्रुतामिन्द्र: प्राप्त: कौशिकनिमित्तं चेन्द्रो मुष्कवियोगं मेषवृषणत्वं चावाप,अहल्यापर बलात्कार करनेके कारण गौतमके शापसे इन्द्रको हरिश्मश्रु (हरी दाढ़ी- मूछोंसे युक्त) होना पड़ा तथा विश्वामित्रके शापसे इन्द्रको अपना अण्डकोष खो देना पड़ा और उनके भेंड़ेके अण्डकोष जोड़े गये
အဟလျာကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့သည့် အကြောင်းကြောင့် ဂေါတမ၏ ကျိန်စာဖြင့် အိန္ဒြာသည် ဟရိ-ရှ္မရှ္ရု (အစိမ်းရောင် မုတ်ဆိတ်မွေးနှင့် နှုတ်ခမ်းမွေး) ဖြစ်ရ၏။ ထို့ပြင် ကောသိက (ဝိశ్వာမိတ္တ) ၏ ကျိန်စာကြောင့် အိန္ဒြာသည် မိမိ၏ အဏ္ဍကိုषကို ဆုံးရှုံးကာ သိုး၏ အဏ္ဍကိုषကို အစားထိုး ချိတ်ဆက်ခံရသည်။
Verse 24
अश्विनोग्रहप्रतिषेधोद्यतवजस्य पुरन्दरस्य च्यवनेन स्तम्भितौ बाहू,अश्विनीकुमारोंके लिये नियत यज्ञभागका निषेध करनेके लिये वज्र उठाये हुए इन्द्रकी दोनों भुजाओंको महर्षि च्यवनने स्तम्भित कर दिया था
အရှ္ဝိနီကူမာရတို့အတွက် သတ်မှတ်ထားသော ယဇ္ဉာအပိုင်းကို တားဆီးရန် ဗဇ္ရကို မြှောက်ထားသည့် အိန္ဒြာ (ပုရန္ဒရ) ၏ လက်နှစ်ဖက်ကို မဟာရိရှီ ချျဝနက တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်၍ မလှုပ်ရှားနိုင်အောင် ချုပ်တည်းထားခဲ့သည်။
Verse 25
क्रतुवधप्राप्तमन्युना च दक्षेण भूयस्तपसा चात्मानं संयोज्य नेत्राकृतिरन्या ललाटे रुद्रस्योत्पादिता,इसी प्रकार दक्ष प्रजापतिने रुद्रद्वारा किये गये अपने यज्ञके विध्वंससे कुपित हो बड़ी भारी तपस्या की और रुद्रदेवके ललाटमें एक तीसरा नेत्र-चिह्न प्रकट कर दिया था
ယဇ္ဉပွဲ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသနှင့်အတူ ဒက္ခ (Dakṣa) သည် ထပ်မံ၍ တပသ္ယာကြီးဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်တည်ငြိမ်စေကာ ရုဒြ (Rudra) ၏ နဖူးပေါ်တွင် မျက်စိတစ်လုံးအခြားသဏ္ဌာန်ကို ပေါ်ထွန်းစေ하였다။ ထိုနည်းတူ ဒက္ခ ပရဇာပတိသည် ရုဒြက မိမိ၏ ယဇ္ဉကို ဖျက်ဆီးသွားသဖြင့် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ကာ တပသ္ယာကြီးကို ဆောင်ရွက်ပြီး ရုဒြ၏ နဖူးတွင် တတိယမျက်စိ၏ အမှတ်အသားကို ထင်ရှားစေခဲ့သည်။
Verse 26
त्रिपुरवधार्थ दीक्षामुपगतस्य रुद्रस्य उशनसा जटा: शिरस उत्तृत्य प्रयुक्तास्ततः प्रादुर्भूता भुजगास्तैरस्य भुजगैः पीड्यमान: कण्ठो नीलतामुपगत: पूर्वे च मन्वन्तरे स्वायम्भुवे नारायणहस्तग्रहणान्नीलकण्ठत्वमेव च,जिस समय रुद्रने त्रिपुरनिवासी दैत्योंके वधके लिये दीक्षा ली थी, उस समय शुक्राचार्यने अपने मस्तकसे जटाएँ उखाड़कर उन्हींका महादेवजीपर प्रयोग किया। फिर तो उन जटाओंसे बहुतेरे सर्प उत्पन्न हुए, जिन्होंने रुद्रदेवके कण्ठमें डँसना आरम्भ किया। इससे उनका कण्ठ नीला हो गया तथा पहले स्वायम्भुव मन्वन्तरमें नारायणने अपने हाथसे उनका कण्ठ पकड़ा था, इसलिये भी कण्ठका रंग नीला हो जानेसे वे रुद्रदेव नीलकण्ठ हो गये
အာర్జုနက ပြောသည်– «ရုဒြ (Rudra) သည် တြိပုရ (Tripura) တွင် နေထိုင်သော ဒေတ္တယတို့ကို သတ်ရန် ဒိက္ခာ (dīkṣā) သစ္စာဝတ်ကို ခံယူစဉ်၊ ဥရှနသ (Uśanas/Śukra) သည် မိမိခေါင်းမှ ဇဋာ (jaṭā) ဆံထုံးများကို ဆုတ်ယူကာ မဟာဒေဝ (Mahādeva) အပေါ် အသုံးချ하였다။ ထိုဇဋာများမှ မြွေများစွာ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ထိုမြွေများက ရုဒြ၏ လည်ချောင်းကို ကိုက်၍ ချုပ်နှောင်နှိပ်စက်သဖြင့် လည်ပင်းသည် အပြာရောင်သို့ ပြောင်းလဲသွား하였다။ ထို့ပြင် အရင်က စွာယမ္ဘုဝ မနွန္တရ (Svāyambhuva Manvantara) တွင် နာရာယဏ (Nārāyaṇa) သည် မိမိလက်ဖြင့် သူ၏ လည်ချောင်းကို ဆုပ်ကိုင်ခဲ့ဖူးသဖြင့်လည်း၊ လည်ချောင်းအရောင် အပြာဖြစ်လာသောအခါ ရုဒြကို ‘နီလကဏ္ဌ’ (Nīlakaṇṭha) ဟု ခေါ်လာကြသည်»။
Verse 27
अमृतोत्पादने पुरश्षरणतामुपगतस्याड्रिससो बृहस्यतेरुपस्पृशतो न ॒प्रसादं गतवत्य: किलाप:, अथ बृहस्पतिरपां चुक्रोध यस्मान्ममोपस्पृशत: कलुषीभूता न च प्रसादमुपगतास्तस्मादद्यप्रभति झषमकरकच्छप-जन्तुभि:कलुषीभवतेति, तदा प्रभृत्यापो यादोभि: संकीर्णा: सम्प्रवृत्ता:,अंगिराके पुत्र बृहस्पतिने अमृत उत्पन्न करनेके समय पुरश्षरण आरम्भ किया। उस समय जब वे आचमन करने लगे, तब जल स्वच्छ नहीं हुआ। इससे बृहस्पति जलके प्रति कुपित हो उठे और बोले--“मेरे आचमन करते समय भी तुम स्वच्छ न हुए, मैले ही बने रह गये; इसलिये आजसे मत्स्य, मकर और कछुए आदि जन्तुओंद्वारा तुम कलुषित होते रहो।' तभीसे सारे जलाशय जल-जन्तुओंसे भरे रहने लगे
အာర్జုနက ပြောသည်– «အမృత (amṛta) ထုတ်လုပ်နေစဉ် အင်္ဂိရသ (Aṅgiras) ၏ သား ဘృဟஸပတိ (Bṛhaspati) သည် အဓိက ပူရောဟိတ်အဖြစ် ရှေ့ဆုံးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်하였다။ သန့်စင်ရန် အာစမန (ācamana) အဖြစ် ရေကို သောက်ထိစဉ်၊ ရေသည် ကြည်လင်မလာဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘృဟஸပတိသည် ရေတို့အပေါ် ဒေါသထွက်ကာ– “ငါ ထိ၍ သောက်သန့်စင်စဉ်ပင် သင်တို့သည် မကြည်မလင်၊ မသန့်မရှင်းဘဲ မဲညစ်နေ၏။ ထို့ကြောင့် ယနေ့မှစ၍ ငါး၊ မကရ (makara)၊ လိပ်နှင့် အခြား ရေသတ္တဝါတို့ကြောင့် သင်တို့သည် အညစ်အကြေးဖြစ်နေစေ” ဟု ကြေညာ하였다။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရေများသည် ရေတွင်းသတ္တဝါတို့နှင့် ပြည့်နှက်လာခဲ့သည်»။
Verse 28
विश्वरूपो हि वै त्वाष्ट्र: पुरोहितो देवानामासीत्, स्वस््रीयोडसुराणां स प्रत्यक्ष॑ देवेभ्यो भागमदात् परोक्षमसुरेभ्य:,त्वष्टाके पुत्र विश्वरूप देवताओंके पुरोहित थे। वे असुरोंके भानजे लगते थे; अतः देवताओंको प्रत्यक्ष और असुरोंको परोक्षरूपसे यज्ञोंका भाग दिया करते थे
အာర్జုနက ပြောသည်– «တွဝဋ္ဌೃ (Tvaṣṭṛ) ၏ သား ဝိශ්ဝရူပ (Viśvarūpa) သည် ဒေဝတို့၏ ပူရောဟိတ် (purohita) ဖြစ်하였다။ မိခင်ဘက်မှ အဆုရတို့နှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သဖြင့်၊ ဒေဝတို့အား ယဇ္ဉအပိုင်းကို ထင်ရှားစွာ ပေးသော်လည်း အဆုရတို့အားတော့ လျှို့ဝှက်သဘောဖြင့်သာ သူတို့၏ အပိုင်းကို ပေးခဲ့သည်»။
Verse 29
अथ हिरण्यकशिपुं पुरस्कृत्य विश्वरूपमातरं स्वसारमसुरा वरमयाचन्त हे स्वसरयं ते पुत्रस्त्वाष्टो विश्वरूपस्त्रिशिरा देवानां पुरोहित: प्रत्यक्ष देवेभ्यो भागमदात् परोक्षमस्माकं ततो देवा वर्धन्ते वयं क्षीयामस्तदेनं त्वं वारयितुमहसि तथा यथास्मान् भजेदिति,कुछ कालके अनन्तर हिरण्यकशिपुको आगे करके सब असुर विश्वरूपकी माताके पास गये और उनसे वर माँगने लगे--“बहिन! यह तुम्हारा पुत्र विश्वरूप, जिसके तीन सिर हैं, देवताओंका पुरोहित बना हुआ है। यह देवताओंको तो प्रत्यक्ष भाग देता है और हमलोगोंको परोक्षरूपसे भाग समर्पित करता है। इससे देवता तो बढ़ते हैं और हमलोग निरन्तर क्षीण होते चले जा रहे हैं। तुम इसे मना कर दो, जिससे यह देवताओंको छोड़कर हमारा पक्ष ग्रहण करे”
အချိန်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် အဆုရတို့သည် ဟိရဏ္ယကသိပု (Hiraṇyakaśipu) ကို ရှေ့တန်းတင်ကာ မိမိတို့၏ အစ်မ—ဝိශ්ဝရူပ (Viśvarūpa) ၏ မိခင်—ထံသို့ သွားရောက်၍ ဆုတောင်းတောင်းခံကြသည်။ သူတို့က– «အစ်မရေ! တွဝဋ္ဌೃ (Tvaṣṭṛ) ၏ သား၊ ခေါင်းသုံးလုံးရှိသော သင်၏သား ဝိශ්ဝရူပသည် ဒေဝတို့၏ ပူရောဟိတ် ဖြစ်နေသည်။ သူသည် ဒေဝတို့အား ယဇ္ဉအပိုင်းကို ထင်ရှားစွာ ပေးသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့၏ အပိုင်းကိုတော့ လျှို့ဝှက်သဘောဖြင့်သာ ပေးသည်။ ထိုကြောင့် ဒေဝတို့က တိုးတက်ကြီးပွားသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့က တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ယုတ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် သူ့ကို တားမြစ်ပေးပါ၊ ဒေဝတို့ကို စွန့်၍ ကျွန်ုပ်တို့ဘက်သို့ လှည့်လာစေရန်» ဟု တောင်းဆိုကြသည်။
Verse 30
अथ विश्वरूपं नन्दनवनमुपगतं मातोवाच पुत्र कि परपक्षवर्धनस्त्वं मातुलपक्षं नाशयसि नार्हस्येवं कर्तुमिति स विश्वरूपो मातुर्वाक्यमनतिक्रमणीयमिति मत्वा सम्पूज्य हिरण्यकशिपुमगात्,तब एक दिन माताने नन्दनवनमें गये हुए विश्वरूपसे कहा--“बेटा! क्यों तुम दूसरे पक्षकी वृद्धि करते हुए मामाके पक्षका नाश कर रहे हो? तुम्हें ऐसा नहीं करना चाहिये।' विश्वरूपने माताकी आज्ञाको अलंघनीय मानकर उसका सम्मान करके विदा कर दिया और वे स्वयं हिरण्यकशिपुके पास चले गये
ထို့နောက် ဝိශ්ဝရူပသည် နန္ဒနတောသို့ ရောက်သွားသောအခါ မိခင်က ပြောသည်—«သားရေ၊ အဘယ်ကြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အဖွဲ့ကို အားပေးတိုးတက်စေပြီး မိခင်ဘက်အမေ့အဖွဲ့ကို ဖျက်ဆီးနေသနည်း။ ဒီလို မလုပ်သင့်ဘူး»။ ဝိශ්ဝရူပသည် မိခင်၏စကားကို မလွန်ကျူးရမည့် အမိန့်ဟုယူဆကာ လေးစားကန်တော့ပြီး နှုတ်ဆက်ထွက်ခွာ၍ ဟိရဏ္ယကသိပုထံ သွားလေ၏။
Verse 31
हैरण्यगर्भाच्च वसिष्ठाद्धिरण्यकशिपु: शापं प्राप्तवान् यस्मात् त्वयान्यो वृतो होता तस्मादसमाप्त-यज्ञस्त्वमपूर्वात् सत्त्वजातादू वर्धं प्राप्स्यसीति तच्छापदानाद्धिरण्यकशिपु: प्राप्तवान् वधम्,(हिरण्यकशिपुने उन्हें अपना होता बना लिया) इधर ब्रह्माजीके पुत्र वसिष्ठकी ओरसे हिरण्यकशिपुको शाप प्राप्त हुआ--“तुमने मेरी अवहेलना करके दूसरा होता चुन लिया है; इसलिये इस यज्ञकी समाप्ति होनेसे पहले ही किसी अभूतपूर्व प्राणीके हाथसे तुम्हारा वध हो जायगा।” वसिष्ठजीके वैसा शाप देनेसे हिरण्यकशिपु वधको प्राप्त हुआ
အာర్జုနက ပြောသည်—ဟိရဏ္ယကသိပုသည် ဘြဟ္မာ၏သား (ဟိရဏ္ယဂರ್ಭ) ဖြစ်သော ဝသိဋ္ဌထံမှ ကျိန်စာကို ခံရ၏။ အကြောင်းမှာ ဟိရဏ္ယကသိပုသည် ဝသိဋ္ဌကို မလေးစားဘဲ အခြားဟောတೃ (ယဇ်ပူဇော်ပွဲအရာရှိ) ကို ရွေးချယ်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝသိဋ္ဌက «သင်သည် အခြားဟောတೃကို ရွေးခဲ့သဖြင့် ဤယဇ်ပွဲ မပြီးဆုံးမီ မကြုံဖူးသေးသော သတ္တဝါတစ်ပါး၏ လက်ဖြင့် သေမည်» ဟု ကြေညာ하였다။ ထိုကျိန်စာ၏ အင်အားကြောင့် ဟိရဏ္ယကသိပုသည် မိမိကံကြမ္မာအတိုင်း သတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံရလေ၏။
Verse 32
अथ विश्वरूपो मातृपक्षवर्धनो>त्यर्थ तपस्य भवत् तस्य व्रतभड्जार्थमिन्द्रो बह्दीः श्रीमत्यो5प्सरसो नियुयोज ताश्च दृष्टवा मन: क्षुभितं तस्याभवत् तासु चाप्सर:सु नचिरादेव सक्तोड$भवत् सक्त चैनं ज्ञात्वा अप्सरस ऊचुर्गच्छामहे वयं यथागतमिति,तदनन्तर विश्वरूप मातृपक्षकी वृद्धि करनेके लिये बड़ी भारी तपस्यामें संलग्न हो गये। यह देख उनके व्रतको भंग करनेके लिये इन्द्रने बहुत-सी सुन्दरी अप्सराओंको नियुक्त कर दिया। उन अप्सराओंको देखते ही विश्वरूपका मन चंचल हो गया और वे तुरंत ही उनमें आसक्त हो गये। उन्हें आसक्त जानकर अप्सराओंने कहा--“अब हमलोग जहाँसे आयी हैं, वहीं जा रही हैं!
ထို့နောက် မိခင်ဘက်အဖွဲ့ကို အားတိုးစေလိုသော ဝိශ්ဝရူပသည် အလွန်ပြင်းထန်သော တပဿာကို ဆောင်ရွက်လေ၏။ ထိုအရာကို မြင်သော အိန္ဒြာသည် သူ၏ ဝရတကို ချိုးဖောက်စေရန် အလှပဆုံး အပ္ဆရာများစွာကို စေလွှတ်하였다။ ဝိශ්ဝရူပသည် သူတို့ကို မြင်မြင်ချင်း စိတ်လှုပ်ရှားကာ မကြာမီပင် ထိုကောင်းကင်နတ်သမီးများအပေါ် စွဲလမ်းသွားလေ၏။ သူစွဲလမ်းနေသည်ကို သိသော် အပ္ဆရာတို့က «ယခု ကျွန်ုပ်တို့ လာခဲ့သည့်နေရာသို့ ပြန်သွားမည်» ဟု ဆိုကြ၏။
Verse 33
तास्त्वाष्ट उवाच क्व गमिष्यथास्यतां तावन्मया सह श्रेयो भविष्यन्तीति तास्तमब्लुवन् वयं देवस्त्रियोडप्सरस इन्द्र देव॑ वरदं पुरा प्रभविष्णुं वृणीमह इति,तब त्वष्टाके पुत्र विश्वरूपने उनसे कहा--“कहाँ जाओगी? अभी यहीं मेरे साथ रहो। इससे तुम्हारा भला होगा।” यह सुनकर वे अप्सराएँ बोलीं--“हम सब देवांगना--अप्सराएँ हैं। हमने पहलेसे ही वरदायक देवता प्रभावशाली इन्द्रका वरण कर लिया है”
ထို့နောက် တ்வஷ္ဋೃ၏သား ဝိශ්ဝရူပက သူတို့အား ပြောသည်—«ဘယ်ကို သွားမလဲ။ ခဏလောက် ငါနဲ့အတူ ဒီမှာနေပါ။ သင်တို့အတွက် ကောင်းကျိုးဖြစ်မယ်»။ ထိုစကားကို ကြားသော် အပ္ဆရာတို့က ပြန်ဆိုသည်—«ကျွန်ုပ်တို့သည် နတ်သမီးများ၊ အပ္ဆရာများ ဖြစ်ကြသည်။ အရင်ကတည်းက အင်အားကြီး၍ ဆုတောင်းပေးနိုင်သော နတ်ဘုရား အိန္ဒြာကို ကျွန်ုပ်တို့၏ အရှင်အဖြစ် ရွေးချယ်ထားပြီးသား»။
Verse 34
अथ ता विश्वरूपो<ब्रवीदद्यैव सेन्द्रा देवा न भविष्यन्तीति ततो मन्त्रान् जजाप तैर्मन्त्रैरवर्धत त्रिशिरा एकेनास्थेन सर्वलोकेषु यथावद् द्विजै: क्रियावद्धियज्ञेषु सुहुतं सोम॑ पपावेकेनान्नमेकेन सेन्द्रान् देवानथेन्द्रस्तं विवर्धभानं सोमपानाप्यायितसर्वगात्रं दृष्टवा चिन्तामापेदे सह देवै:,तब विश्वरूपने उनसे कहा--“आज ही इन्द्र आदि सम्पूर्ण देवताओंका अभाव हो जायगा।” ऐसा कहकर वे मन्त्रोंका जप करने लगे। उन मन्त्रोंसे उनकी शक्ति बहुत बढ़ गयी। तीन सिरोंवाले विश्वरूप अपने एक मुखसे सारे संसारके क्रियानिष्ठ ब्राह्मणोंद्वारा विधिपूर्वक यज्ञोंमें होमे गये सोमरसको पी लेते थे, दूसरेसे अन्न खाते थे और तीसरेसे इन्द्र आदि देवताओंके तेजको पी लेते थे। इन्द्रने देखा, विश्वरूपका सारा शरीर सोमपानसे परिपुष्ट हो रहा है। यह देखकर देवताओंसहित इन्द्रको बड़ी चिन्ता हुई
ထို့နောက် ဝိශ්ဝရူပက «ဒီနေ့ပဲ အိန္ဒြာအပါအဝင် နတ်အားလုံး မရှိတော့စေရမယ်» ဟု ပြောပြီး မန္တရများကို ရွတ်ဆိုလေ၏။ ထိုမန္တရတို့ကြောင့် သုံးခေါင်းရှိသူ၏ အင်အားသည် အလွန်တိုးပွားလာသည်။ သူသည် ပါးစပ်တစ်ခုဖြင့် လောကအနှံ့ အခမ်းအနားကျွမ်းကျင်သော ဗြာဟ္မဏများက စည်းကမ်းတကျ ယဇ်ပူဇော်ပွဲများတွင် လောင်းလှူထားသော ဆိုမရသကို သောက်လေ၏။ အခြားပါးစပ်တစ်ခုဖြင့် အစာကို စားလေ၏။ တတိယပါးစပ်ဖြင့်တော့ အိန္ဒြာကို ဦးဆောင်သော နတ်တို့၏ တေဇောကိုပင် သောက်ယူလေ၏။ အိန္ဒြာသည် ဆိုမသောက်ခြင်းကြောင့် ဝိශ්ဝရူပ၏ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လုံးလုံး ပြည့်ဝကြီးထွားလာသည်ကို မြင်၍ နတ်တို့နှင့်အတူ အလွန်စိုးရိမ်ပူပန်လေ၏။
Verse 35
ते देवा: सेन्द्रा ब्रह्माणमभिजग्मुस्त ऊचुर्विश्वरूपेण सर्वयज्ञेषु सुहुत: सोम: पीयते वयमभागा: संवृत्ता असुरपक्षो वर्धते वयं क्षीयामस्तदर्हसि नो विधातुं श्रेयोडनन्तरमिति,तदनन्तर इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवता ब्रह्माजीक पास गये और इस प्रकार बोले --'भगवन्! विश्वरूप सम्पूर्ण यज्ञोंमें विधिपूर्वक होमे गये सोमरसको पी लेते हैं। हम यज्ञभागसे वंचित हो गये। असुरपक्ष बढ़ रहा है और हमलोग क्षीण होते जा रहे हैं; अतः आपको अब हमलोगोंका कल्याण-साधन करना चाहिये”
ထို့နောက် အိန္ဒြာကို ဦးဆောင်၍ ဒေဝတားတို့သည် ဘြဟ္မာထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ လျှောက်တင်ကြသည်– «ဘုရားရှင်၊ ယဇ္ဈပူဇာ အားလုံးတွင် စည်းကမ်းတကျ ပူဇော်ထားသော ဆိုမရသကို ဝိශ්ဝရူပက သောက်ယူနေပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ထိုက်တန်သော ယဇ္ဈအပိုင်းကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါသည်။ အဆုရဘက်က တိုးပွားလာပြီး ကျွန်ုပ်တို့ဘက်က လျော့နည်းလာနေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ချက်ချင်းကောင်းကျိုးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို စီမံပေးတော်မူပါ»။
Verse 36
तान् ब्रह्मोवाच ऋषिर्भार्गवस्तपस्तप्यते दधीच: स याच्यतां वरं स यथा कलेवरं जह्यात् तथा विधीयतां तस्यास्थिभिर्वज्ज॑ क्रियतामिति
ဘြဟ္မာက သူတို့အား မိန့်တော်မူသည်– «ဘာရ္ဂဝ မုနိသည် တပဿာကျင့်နေသည်၊ ဒဓီချိလည်း ထိုနည်းတူ တပဿာကျင့်နေသည်။ ဒဓီချိထံ သွား၍ အလိုတော်တစ်ရပ်ကို တောင်းလျှောက်ကြလော့—သူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်နိုင်အောင် စီမံကြလော့။ ထို့နောက် သူ၏ အရိုးတို့မှ ဝဇ္ရ (မိုးကြိုးလက်နက်) ကို ပြုလုပ်ကြလော့»။
Verse 37
तब ब्रह्माजीने उन देवताओंसे कहा--“भृगुवंशी दधीचि ऋषि तपस्या करते हैं। उनके पास जाकर ऐसा वर माँगो, जिससे वे अपने शरीरको त्याग दें। फिर उन्हींकी हड्डियोंसे वज्र नामक अस्त्रका निर्माण करो! ।। ततो देवास्तत्रागच्छन् यत्र दधीचो भगवानृषिस्तपस्तेपे सेन्द्रा देवास्तं तथाभिगम्यो-चुर्भगवंस्तप: सुकुशलमभिन्न॑ं चेति,तब देवता वहाँ गये, जहाँ भगवान् दधीचि ऋषि तपस्या करते थे। इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवता उनके निकट जाकर इस प्रकार बोले--“"भगवन्! आपकी तपस्या सकुशल चल रही है न? उसमें कोई बाधा तो नहीं आती है?”
ထို့နောက် ဘြဟ္မာက ဒေဝတားတို့အား မိန့်တော်မူသည်– «ဘೃဂု မျိုးရိုးမှ ဒဓီချိ ရှင်ရသီသည် တပဿာကျင့်နေသည်။ သူ့ထံသို့ သွား၍ သူ့ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်စေမည့် အလိုတော်တစ်ရပ်ကို တောင်းလျှောက်ကြလော့။ ထို့နောက် သူ၏ အရိုးတို့မှ ဝဇ္ရဟူသော အာယုဓကို ပြုလုပ်ကြလော့»။ ထိုကြောင့် အိန္ဒြာကို ဦးဆောင်သော ဒေဝတားတို့သည် ဒဓီချိ ရှင်ရသီ တပဿာကျင့်နေရာသို့ သွားကြပြီး၊ နီးကပ်ကာ ရိုသေလျက် ဆိုကြသည်– «ဘုရားရှင်၊ သင်၏ တပဿာသည် ကောင်းမွန်စွာ ဆက်လက်ဖြစ်နေပါသလား၊ အနှောင့်အယှက် မရှိပါသလား»။
Verse 38
तान् दधीच उवाच स्वागतं भवद्धय उच्यतां कि क्रियतामिति यद् वक्ष्यथ तत् करिष्यामि,दधीचिने इन देवताओंसे कहा--“आपलोगोंका स्वागत है। बताइये, मैं आपकी क्या सेवा करूँ? आप जो कहेंगे, वही करूँगा”
ဒဓီချိက ဒေဝတားတို့အား ပြောသည်– «ကြိုဆိုပါ၏။ ပြောကြပါ၊ ငါသည် သင်တို့အတွက် ဘာကို လုပ်ပေးရမည်နည်း။ သင်တို့ ပြောသမျှကို ငါ လုပ်ဆောင်မည်»။
Verse 39
ते तमब्रुवन् शरीरपरित्यागं लोकहितार्थ भगवान् कर्तुमरहतीति,देवता बोले--'भगवन्! आप लोकहितके लिये अपने शरीरका परित्याग कर दें!
သူတို့က သူ့အား ပြောကြသည်– «ဘုရားရှင်၊ လောကအကျိုးအတွက် သင်၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်ပေးတော်မူပါ»။
Verse 40
अथ दधीचस्तथैवाविमना: सुखदुःखसमो महायोगी आत्मानं समाधाय शरीरपरित्यागं चकार,यह सुनकर दधीचिके मनमें पूर्ववत् सोत्साह बना रहा, तनिक भी उदासी नहीं हुई। वे सुख और दु:खमें समान भाव रखनेवाले महान् योगी थे। उन्होंने आत्माको परमात्मामें लगाकर अपने शरीरका परित्याग कर दिया
ထို့နောက် ဒဓီစသည် ယခင်ကဲ့သို့ပင်—စိတ်မလှုပ်ရှား၊ မစိတ်ညစ်—နောက်ဆုံးသော စွန့်လွှတ်ခြင်းကို ပြုလုပ်하였다။ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့၌ တူညီသောစိတ်ထားရှိသည့် မဟာယောဂီသည် မိမိအတ္တကို သမာဓိအတွင်း စုစည်းကာ အတွင်းရှိတည်ရှိမှုကို ပရမအတ္တမန်၌ တည်စေပြီး ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်하였다။ ဤပိုဒ်သည် သတ္တိတည်ကြည်မှု၊ အတွင်းလွတ်လပ်မှုနှင့် သေမင်းအခိုက်အတန့်တွင်ပင် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းဟူသော သီလအယူအဆကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 41
तस्य परमात्मन्यपसृते तान्यस्थीनि थधाता संगृहा वज़मकरोत् तेन वज्जेणाभेट्येनाप्रधृष्येण ब्रह्मास्थिसम्भूतेन विष्णुप्रविष्टेनेन्द्रो विश्वरूपं जघान शिरसां चास्य च्छेदनमकरोत् तस्मादनन्तरं विश्वरूपगात्रमथनसम्भवं त्वष्टोत्पादितमेवारिं वृत्रमिन्द्रो जघान,उनके परमात्मामें लीन हो जानेपर उनकी उन अस्थियोंका संग्रह करके धाताने वज्ञास्त्रका निर्माण किया। ब्राह्मणकी हड्डीसे बने हुए उस अभेद्य एवं दुर्जय वज्रसे, जिसमें भगवान् विष्णु प्रविष्ट हुए थे, इन्द्रने विश्वरूपका वध कर डाला और उनके तीनों सिरोंको काट दिया। तदनन्तर त्वष्टा प्रजापतिने विश्वरूपके शरीरका मन््थन करके जिसे उत्पन्न किया था, उस अपने वैरी वृत्रासुरका भी इन्द्रने उसी वज़्से संहार कर डाला
သူသည် ပရမအတ္တမန်၌ လုံးဝလျှောဝင်သွားသောအခါ ဖန်ဆင်းရှင် ဓာတೃ (Dhātṛ) သည် သူ၏ အရိုးများကို စုဆောင်း၍ ထိုအရိုးများမှ မိုးကြိုးလက်နက် ဝဇ္ရကို ဖန်တီး하였다။ ဗြာဟ္မဏ၏ အရိုးမှ မွေးဖွားပြီး သခင် ဗိဿနု ဝင်ရောက်တည်ရှိသဖြင့် မဖောက်မပြန်၊ မတားဆီးနိုင်သော ထိုဝဇ္ရဖြင့် အိန္ဒြာသည် ဝိශ්ဝရူပကို သတ်ကာ သူ၏ ခေါင်းများကို ဖြတ်တောက်하였다။ ထို့နောက် ဝိශ්ဝရူပ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို မွှေကာ ထွက်ပေါ်လာစေသည့် တ္ဝஷ္ဋṛ (Tvaṣṭṛ) ၏ ဖန်တီးမှုဖြစ်သော ရန်သူ ဝೃತ್ರကိုလည်း အိန္ဒြာသည် ထိုဝဇ္ရတစ်လက်တည်းဖြင့်ပင် ချေမှုန်း하였다။ ဤပိုဒ်သည် မြင့်မြတ်သန့်ရှင်းမှုနှင့် ကိုက်ညီသည့်အခါမှသာ နတ်ဘုရားအာဏာသည် ထိရောက်ကြောင်းကို ပြသသလို၊ ဗြာဟ္မဏသဘောရှိသူတစ်ဦးအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု၏ လေးလံသော သီလကုန်ကျစရိတ်ကိုလည်း အရိပ်အမြွက် ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 42
तस्यां द्वैधीभूतायां ब्रह्मवध्यायां भयादिन्द्रो देवराज्यं पर्यत्यजदप्सु सम्भवां च शीतलां मानससरोगतां नलिनीं प्रतिपेदे तत्र चैश्वर्ययोगादणुमात्रो भूत्वा बिसग्रन्थिं प्रविवेश
ဗြဟ္မဏသတ်မှု၏ ကြောက်မက်ဖွယ် အပြစ်ဝန်သည် နှစ်ပိုင်းကွဲသွားသောအခါ အိန္ဒြာသည် ကြောက်ရွံ့၍ နတ်ဘုရင်အာဏာကို စွန့်လွှတ်하였다။ သူသည် မာနသ (Mānasa) ရေကန်အတွင်း ရေမှ ပေါက်ဖွားလာသော အေးမြသည့် ကြာကန်သို့ ခိုလှုံရန် သွား하였다။ ထိုနေရာတွင် အရှင်သခင်၏ ယောဂသိဒ္ဓိအာဏာဖြင့် အဏုတစ်စိတ်မျှ သေးငယ်သွားကာ ကြာတံ၏ အဖုအထုံးအတွင်း ဝင်ရောက်၍ ကိုယ်ကို ဖျောက်ထား하였다။
Frequently Asked Questions
The chapter frames the problem of how one should obtain reliable dharma-guidance: instruction must be rooted in transmitted learning and sought from a qualified authority approached through proper procedure, rather than assumed or improvised.
Seek counsel from a demonstrably disciplined and learned teacher; stabilize conduct through purity of speech, action, and mind; and apply policy instruments (conciliation, giving, division, and sanction) with discernment to protect social order.
No explicit phalaśruti is stated in the provided verses; instead, the chapter functions as a framing device that authorizes the forthcoming instruction by establishing the teacher’s credentials, the sanctity of place, and the reliability of the dharma to be taught.