Adhyaya 335
अश्वशिरो-आख्यानम् (Aśvaśiras / Hayaśiras Narrative: Retrieval of the Vedas)
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Liberation Teachings) — Hayaśiras / Veda-Retrieval Cosmology Episode
Janamejaya requests clarification on earlier references to the Hayaśiras form and on the ordering of pravṛtti and nivṛtti. Vaiśaṃpāyana then relays a discourse attributed to Vyāsa in response to Yudhiṣṭhira’s question about why Brahmā beheld a horse-headed deity. The chapter outlines a cosmology of pralaya: earth dissolves into waters; waters into light; light into wind; wind into space; space into mind; mind into the manifest/unmanifest sequence, culminating in an undifferentiated darkness from which a primordial principle is described. Nārāyaṇa (Hari) lies upon the waters in yogic sleep while contemplating creation; from this arises Brahmā (Hiraṇyagarbha) on the lotus. Two drops become personified as Madhu and Kaiṭabha (tamas/rajas), who seize the newly formed Vedas and retreat to the subterranean depths. Brahmā laments the loss of his ‘vision’ (Veda) and offers a stotra to Nārāyaṇa. Hari awakens, assumes a second body as Hayaśiras—depicted through an extended cosmic body-mapping—and enters Rasā to emit the sacred sound (Oṃ), drawing the adversaries’ attention. He retrieves the Vedas, returns them to Brahmā, and neutralizes Madhu and Kaiṭabha, enabling renewed creation. The chapter closes with phalaśruti-style assertions about preserving one’s study through hearing/retaining the narrative and with a doctrinal refrain: Vedas, yajña, tapas, satya, dharma, Sāṃkhya, and Yoga are all oriented toward Nārāyaṇa, who is presented as the ultimate ground across causal explanations.
Chapter Arc: सत्त्वगुण के सूक्ष्म बन्धन का उद्घाटन होता है—सुख और ज्ञान से भी अहंकार जन्म लेता है: “मैं सुखी हूँ, मैं ज्ञानी हूँ,” और यही अभिमान ज्ञानी को भी गुणातीत अवस्था से गिरा सकता है। → इसके बाद प्रश्नों की शृंखला तीव्र होती जाती है—अक्षय स्वर्ग कैसे मिले? देव-यज्ञ और पितृ-यज्ञ किस विधि से हों? मुक्त पुरुष की गति क्या है, मोक्ष का स्वरूप क्या है, और स्वर्ग से न च्युत होने का उपाय कौन-सा है? जिज्ञासा कर्म, फल और परमार्थ के बीच खिंचाव पैदा करती है। → नारायण-नर (हरि और कृष्ण) के प्रसंग में निर्णायक प्रतिपादन उभरता है—ये दोनों धर्म को प्रधान मानकर लोक-मर्यादा की स्थापना करते हैं; देव-कार्य और पितृ-कार्य को ‘लोकभाविनी मर्यादा’ के रूप में अनिवार्य ठहराते हैं, ताकि साधक कर्म-मार्ग और मोक्ष-मार्ग का समन्वय समझ सके। → अध्याय का निष्कर्ष यह बनता है कि परम तत्त्व में स्थित होकर भी आचरण-धर्म का त्याग नहीं—दैव और पित्र्य कर्तव्य लोक-व्यवस्था के आधार हैं; और मोक्ष की ओर बढ़ते हुए भी सत्त्व के अहंकार से सावधान रहना आवश्यक है। → मोक्ष के स्वरूप, मुक्त की गति, तथा ‘अच्युत स्वर्ग’/परम नैःश्रेयस के साधन पर आगे के उपदेश के लिए प्रश्न खुले रह जाते हैं।
Shlokas
Verse 1
अफ-४#-का- - सत्त्वगगुण भी सुख और ज्ञानके सम्बन्धसे बाँधनेवाला होता है। “मैं सुखी हूँ, अज्ञानी हूँ,” ऐसा जो अभिमान हो जाता है, वह ज्ञानीको गुणातीत अवस्थासे वंचित रख देता है। इसलिये यहाँ सत्त्वगुणको भी त्याग देनेकी बात कही गयी है। चतुस्त्रिंशदधिकत्रिशततमो< ध्याय: बदरिकाश्रममें नारदजीके पूछनेपर भगवान् नारायणका परमदेव परमात्माको ही सर्वश्रेष्ठ पूजनीय बताना युधिछिर उवाच गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थो5थ भिक्षुक: । य इच्छेत् सिद्धिमास्थातुं देवतां कां यजेत सः,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! गृहस्थ, ब्रह्मचारी, वानप्रस्थ अथवा संन्यासी जो भी सिद्धि पाना चाहे, वह किस देवताका पूजन करे?
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလျှောက်သည်– “အို အဘိုးတော်ကြီး! အိမ်ထောင်ရှင်ဖြစ်စေ၊ ဗြဟ္မစရိယာကျင့်သူဖြစ်စေ၊ တောနေသူဖြစ်စေ၊ သံဃာသဘင်ကဲ့သို့ လောကစွန့်သူဖြစ်စေ—ဝိညာဉ်ရေးရာ အောင်မြင်မှု (သိဒ္ဓိ) ကို ရလိုသူသည် မည်သည့် ဒေဝတာကို ပူဇော်သင့်သနည်း?”
Verse 2
कुतो हास्य ध्रुव: स्वर्ग: कुतो नैःश्रेयसं परम् । विधिना केन जुहुयाद् दैवं पित्रयं तथैव च,मनुष्यको अक्षय स्वर्गकी प्राप्ति कैसे हो सकती है? उसे परम कल्याण किस साधनसे सुलभ हो सकता है? वह किस विधिसे देवताओं तथा पितरोंके उद्देश्यसे होम करे?
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလျှောက်သည်– “လူသားသည် မပျက်မယွင်းသော ကောင်းကင်ဘုံကို မည်သို့ ရနိုင်သနည်း? ထို့ပြင် အမြင့်ဆုံး ကောင်းကျိုး—နိဿရေယသ (အဆုံးစွန် ချမ်းသာ) ကို မည်သည့် နည်းလမ်းဖြင့် ရရှိနိုင်သနည်း? သတ်မှတ်ထားသော ဗిధိအတိုင်း ဒေဝတာများအတွက်လည်းကောင်း၊ ပိတೃ (ဘိုးဘွား) များအတွက်လည်းကောင်း မီးပူဇော် (ဟောမ) ကို မည်သို့ ပြုလုပ်သင့်သနည်း?”
Verse 3
मुक्तश्न कां गतिं गच्छेन्मोक्षश्वैव किमात्मक: । स्वर्गतश्नैव कि कुर्याद् येन न च्यवते दिव:,मुक्त पुरुष किस गतिको प्राप्त होता है? मोक्षका क्या स्वरूप है? स्वर्गमें गये हुए मनुष्यको क्या करना चाहिये, जिससे वह स्वर्गसे नीचे न गिरे?
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလျှောက်သည်– “လွတ်မြောက်ပြီးသူ (မုက္တ) သည် မည်သည့် ဂတိကို ရောက်သနည်း? မောက္ခ၏ အနှစ်သာရနှင့် သဘောသဘာဝသည် မည်သို့နည်း? ထို့ပြင် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ပြီးသူသည် ကောင်းကင်ဘုံမှ မကျဆင်းစေရန် မည်သို့ ပြုလုပ်သင့်သနည်း?”
Verse 4
देवतानां च को देव: पितृणां च पिता तथा । तस्मात् परतरं यच्च तनमे ब्रूहि पितामह,देवताओंका भी देवता और पितरोंका भी पिता कौन है? अथवा उससे भी श्रेष्ठ तत्त्व क्या है? पितामह! इन सब बातोंको आप मुझे बताइये
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလေ၏— «နတ်တို့၏နတ်တော်သည် မည်သူနည်း၊ ပိတೃတို့၏အဖသည်လည်း မည်သူနည်း။ ထို့ထက်ပင် မြင့်မြတ်သော သဘောတရား (တတ္တဝ) သည် အဘယ်နည်း။ အဘိုးတော် (ပိတామဟ) ရေ၊ ဤအရာအားလုံးကို ကျွန်ုပ်အား မိန့်ကြားပါ»။
Verse 5
भीष्म उवाच गूढं मां प्रश्नवित् प्रश्न॑ं पृष्छसे त्वमिहानघ । न होतत् तर्कया शक््यं वक्तुं वर्षशतैरपि,भीष्मजीने कहा--निष्पाप युधिष्ठिर! तुम प्रश्न करना खूब जानते हो। इस समय तुमने मुझसे बड़ा गूढ़ प्रश्न किया है। राजन! भगवान्की कृपा अथवा ज्ञानप्रधान शास्त्रके बिना केवल तर्कके द्वारा सैकड़ों वर्षो्में भी इन प्रश्नोंका उत्तर नहीं दिया जा सकता। शत्रुसूदन! यद्यपि यह विषय समझनेमें बहुत कठिन है, तो भी तुम्हारे लिये तो इसकी व्याख्या करनी ही है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူ၏— «အပြစ်ကင်းသောသူရေ၊ သင်သည် မေးခွန်းမေးရာ၌ ကျွမ်းကျင်၏၊ ယခုမူ အလွန်လျှို့ဝှက်နက်နဲသော မေးခွန်းကို ငါ့အား မေးလေပြီ။ ဤအရာကို အကြောင်းပြချက်တစ်ခုတည်းဖြင့်သာ ရာနှစ်ပေါင်းများစွာကြာစေကာမူ လုံလောက်အောင် မရှင်းလင်းနိုင်။ သခင်ဘုရား၏ ကရုဏာတော် သို့မဟုတ် စစ်မှန်သော ဉာဏ်ကို အခြေခံသော သာသနာကျမ်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှု မရှိလျှင်၊ သာမန်တရားလောဂစ်ဖြင့်သာ ဤကိစ္စတို့၏ အဖြေကို မရနိုင်»။
Verse 6
ऋते देवप्रसादाद् वा राजन् ज्ञानागमेन वा | गहनं होतदाख्यानं व्याख्यातव्यं तवारिहन्,भीष्मजीने कहा--निष्पाप युधिष्ठिर! तुम प्रश्न करना खूब जानते हो। इस समय तुमने मुझसे बड़ा गूढ़ प्रश्न किया है। राजन! भगवान्की कृपा अथवा ज्ञानप्रधान शास्त्रके बिना केवल तर्कके द्वारा सैकड़ों वर्षो्में भी इन प्रश्नोंका उत्तर नहीं दिया जा सकता। शत्रुसूदन! यद्यपि यह विषय समझनेमें बहुत कठिन है, तो भी तुम्हारे लिये तो इसकी व्याख्या करनी ही है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူ၏— «အို မင်းကြီး၊ နတ်တို့၏ ကရုဏာတော် မရှိလျှင် သို့မဟုတ် စစ်မှန်သော ဉာဏ်ကို အခြေခံသော အာဂမကျမ်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှု မရှိလျှင်၊ ဤနက်နဲသော အကြောင်းအရာကို သာမန်တရားလောဂစ်ဖြင့်သာ ရာနှစ်ပေါင်းများစွာကြာစေကာမူ မဖြေရှင်းနိုင်။ ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ၊ ဤအကြောင်းအရာသည် အလွန်ခက်ခဲသော်လည်း သင့်အတွက် ငါက ရှင်းလင်းဖော်ပြရမည်»။
Verse 7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । नारदस्य च संवादमृषे्नारायणस्यथ च,इस विषयमें जानकार लोग देवर्षि नारद और नारायण ऋषिके संवादरूप प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ဤအကြောင်းအရာ၌လည်း ပညာရှိတို့သည် ရှေးဟောင်း ဥပမာတစ်ရပ်ကို ကိုးကားကြ၏—ဒေဝဋ္ဌိ နာရဒနှင့် ရှင်နာရာယဏ ရှိတို့၏ ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုအဖြစ် ရှိသော ရှေးကာလ သမိုင်းပုံပြင်တစ်ပုဒ်ကို ဤကိစ္စအတွက် ဥပမာအဖြစ် တင်ပြကြသည်။
Verse 8
नारायणो हि विश्वात्मा चतुर्मूर्ति: सनातन: । धर्मात्मज: सम्बभूव पितैव॑ मे5भ्यभाषत,मेरे पिताजीने मुझे यह बताया था कि भगवान् नारायण सम्पूर्ण जगत्के आत्मा, चतुर्मूर्ति और सनातन देवता हैं। वे ही एक समय धर्मके पुत्ररूपसे प्रकट हुए थे
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူ၏— «နာရာယဏသည် အမှန်တကယ် စကြဝဠာ၏ အတ္တမ (ဗိသ္ဝာတ္မာ) ဖြစ်ပြီး၊ ထာဝရသောသူ၊ လေးမျိုးသော ရုပ်သဏ္ဍာန် (စတုర్మူရ್ತಿ) ဖြင့် ထင်ရှား၏။ တစ်ခါက သူသည် ဓမ္မ၏ သားအဖြစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ဤအကြောင်းကို ငါ့အဖေကပင် ငါ့အား ကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သည်»။
Verse 9
कृते युगे महाराज पुरा स्वायम्भुवे<न्तरे । नरो नारायणश्चैव हरि: कृष्ण: स्वयम्भुव:,महाराज! स्वायम्भुव मन्वन्तरके सत्ययुगमें उन स्वयम्भू भगवान् वासुदेवके चार अवतार हुए थे, जिनके नाम इस प्रकार हैं--नर, नारायण, हरि और कृष्ण
ဘီရှ္မက ပြော၏ — «အို မဟာရာဇာ၊ ကృతယုဂ (သတ္တယုဂ) အခါ၊ ရှေးကာလ၌ စွာယမ္ဘုဝ မန္ဝန္တရအတွင်း၊ ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်းသော အရှင်သည် ထင်ရှားသော ပုံသဏ္ဍာန်လေးပါးဖြင့် ပေါ်ထွန်းတော်မူခဲ့သည်— နရ၊ နာရာယဏ၊ ဟရီ နှင့် ကృష్ణ။ ဤသည်မှာ ဓမ္မကို တည်ထောင်၍ ကာကွယ်ရန် အစဉ်အလာအရ ပထမဦးဆုံးသော သာသနာတော်ပုံရိပ်များ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းကို သတိပေးရာ ဖြစ်သည်»။
Verse 10
तेषां नारायणनरौ तपस्तेपतुरव्ययौ । बदर्याश्रममासाद्य शकटे कनकामये,उनमेंसे अविनाशी नारायण और नर बदरिकाश्रममें जाकर एक सुवर्णमय रथपर स्थित हो घोर तपस्या करने लगे
ဘီရှ္မက ပြော၏ — «သူတို့အနက် မပျက်မယွင်းသော နာရာယဏနှင့် နရ တို့သည် ဘဒရီ အာရှရမ်သို့ ရောက်၍ ရွှေရထားပေါ်တွင် ထိုင်ကာ ပြင်းထန်သော တပသ (အာစီတိ) ကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ဤအပိုဒ်သည် ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဝိညာဉ်ရေး စည်းကမ်းကို တည်မြဲသော ဓမ္မ၏ အခြေခံအဖြစ် ထင်ဟပ်စေသည်»။
Verse 11
अष्टचक्रं हि तद् यान॑ भूतयुक्तं मनोरमम् । तत्राद्यौ लोकनाथौ तौ कृशौ धमनिसंततौ,उनका वह मनोरम रथ आठ पहियोंसे युक्त था और उसमें अनेकानेक प्राणी जुते हुए थे। वे दोनों आदिपुरुष जगदीश्वर तपस्या करते-करते अत्यन्त दुर्बल हो गये। उनके शरीरकी नसें दिखायी देने लगीं। तपस्यासे उनका तेज इतना बढ़ गया था कि देवताओंको भी उनकी ओर देखना कठिन हो रहा था। जिनपर वे कृपा करते थे, वही उन दोनों देवेश्वरोंका दर्शन कर सकता था
ဘီရှ္မက ပြော၏ — «ထိုလှပသော ယာဉ်သည် အမှန်တကယ် ဘီးရှစ်ဘီးပါ၍ သက်ရှိအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဆွဲခိုင်းထားသည်။ ထိုနေရာ၌ လောက၏ ပထမဦးဆုံး အရှင်နှစ်ပါးသည် တပသကြောင့် အလွန်ပိန်လှီသွား၍ သွေးကြောများ ထင်ရှားလာသည်။ သူတို့၏ အာစီတိတေဇသည် အလွန်တောက်ပလွန်းသဖြင့် နတ်တို့ပင် မျက်နှာမူကြည့်ရန် ခက်ခဲခဲ့ကြပြီး၊ သူတို့က ကရုဏာတော် ပေးသနားသောသူသာ ထိုဘုရားသခင်နှစ်ပါးကို မြင်နိုင်ခဲ့သည်»။
Verse 12
तपसा तेजसा चैव दुर्निरीक्ष्यौ सुरैरपि । यस्य प्रसाद कुर्वाते स देवौ द्रष्टमहति,उनका वह मनोरम रथ आठ पहियोंसे युक्त था और उसमें अनेकानेक प्राणी जुते हुए थे। वे दोनों आदिपुरुष जगदीश्वर तपस्या करते-करते अत्यन्त दुर्बल हो गये। उनके शरीरकी नसें दिखायी देने लगीं। तपस्यासे उनका तेज इतना बढ़ गया था कि देवताओंको भी उनकी ओर देखना कठिन हो रहा था। जिनपर वे कृपा करते थे, वही उन दोनों देवेश्वरोंका दर्शन कर सकता था
ဘီရှ္မက ပြော၏ — «တပသနှင့် ဝိညာဉ်တေဇကြောင့် ထိုနှစ်ပါးသည် နတ်တို့အတွက်တောင် မျက်နှာမူကြည့်၍ မရနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာကြသည်။ သူတို့က အကျိုးတော်ပေးသနားသောသူသာ ထိုဘုရားသခင်နှစ်ပါးကို မြင်ခွင့်ရသူ ဖြစ်သည်»။
Verse 13
नूनं तयोरनुमते हृदि हच्छयचोदित: । महामेरोगिरि: शुड्भात् प्रच्युतो गन्धमादनम्,निश्चय ही उन दोनोंकी इच्छाके अनुसार अपने हृदयमें अन्तर्यामीकी प्रेरणा होनेपर देवर्षि नारद महामेरु पर्वतके शिखरसे गन्धमादन पर्वतपर उतर पड़े
ဘီရှ္မက ပြော၏ — «အမှန်ပင် ထိုနှစ်ပါး၏ သဘောတူညီချက်အရ၊ နှလုံးအတွင်းရှိ အတွင်းအုပ်စိုးရှင် (အန္တర్యာမိ) ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့်၊ ဒေဝရိရှီ နာရဒသည် မဟာမေရု တောင်ထိပ်မှ ဆင်း၍ ဂန္ဓမာဒန တောင်သို့ ရောက်လာခဲ့သည်»။
Verse 14
नारद: सुमहद्धूतं सर्वलोकानचीचरत् । त॑ देशमगमद् राजन् बदर्याश्रममाशुग:
ဘီရှ္မက ပြောသည်– နာရဒသည် အလွန်မြင့်မြတ်သော သံတမန်တစ်ပါးဖြစ်၍ လောကအပေါင်းတို့ကို လှည့်လည်သွားလာခဲ့၏။ ထို့နောက် မင်းကြီးရေ၊ သူသည် အလျင်အမြန် ထိုနေရာ—ဗဒရီ အာရှရမ်—သို့ ရောက်သွားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ သာသနာတော်၏ အကြံဉာဏ်ကို အရေးတကြီးနှင့် အာဏာတရားဖြင့် ရှာဖွေကာ ပို့ဆောင်သည့် သဘောကို ပြသ၏။
Verse 15
राजन्! नारदजी सम्पूर्ण लोकोंमें विचरते थे; अतः वे शीघ्रगामी मुनि बदरिकाश्रमके उस विशाल प्रदेशमें घूमते-घामते आ पहुँचे, जो महान् प्राणियोंसे युक्त था ।। तयोराह्विकवेलायां तस्य कौतूहलं त्वभूत् । इदं तदास्पदं कृत्स्नं यस्मिललोका: प्रतिष्ठिता:
ဘီရှ္မက ပြောသည်– “မင်းကြီးရေ၊ နာရဒသည် လောကအပေါင်းတို့တွင် လှည့်လည်နေတတ်၏။ ထို့ကြောင့် အလျင်မြန်သော မုနိသည် လှည့်လည်သွားလာရင်း ဗဒရိကာရှရမ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုနေရာသည် မဟာသတ္တဝါကြီးများ နေထိုင်ရာဖြစ်၏။ ညနေဝတ်ပြုချိန်၌ သူ၏စိတ်တွင် စူးစမ်းလိုစိတ် ပေါ်ထွန်းလာ၍ ‘ဤသည်ကား လောကတို့ အခြေတည်ရာ အပြည့်အစုံသော သန့်ရှင်းသည့် အာသရယပင် ဖြစ်သည်’ ဟု တွေးမိ၏။”
Verse 16
सदेवासुरगन्धर्वा: सकिन्नरमहोरगा: । जब वहाँ भगवान् नर और नारायणके नित्यकर्मका समय हुआ, उसी समय नारदजीके मनमें उनके दर्शनके लिये बड़ी उत्कण्ठा हुई। वे सोचने लगे, “अहो! यह उन्हीं भगवान्का स्थान है, जिनके भीतर देवता, असुर, गन्धर्व, किन्नर और महान् नागोंसहित सम्पूर्ण लोक निवास करते हैं ।। एका मूर्तिरियं पूर्व जाता भूयश्नतुर्विधा,नरनारायणाभ्यां च कृष्णेन हरिणा तथा । 'पहले ये एक ही रूपमें विद्यमान थे; फिर धर्मकी वंश-परम्पराका विस्तार करनेके लिये ये चार विग्रहोंमें प्रकट हुए। इन चारोंने अपने उपार्जित धर्मसे धर्मदेवकी वंश- परम्पराको बढ़ाया है। अहो! इस समय नर, नारायण, कृष्ण और हरि--इन चारों देवताओं ने धर्मपर बड़ा अनुग्रह किया है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– “ဒေဝတားတို့၊ အသူရတို့၊ ဂန္ဓဗ္ဗတို့၊ ကိန္နရတို့၊ မဟာနာဂတို့နှင့်တကွ—အမှန်တကယ် အလုံးစုံသော လောကတို့ကို ကိုယ်တော်အတွင်း ထိန်းသိမ်းထားသော—ထိုဘုရားသခင်တို့၏ သန့်ရှင်းရာ အာသရယသည် ဤနေရာပင် ဖြစ်၏။ ဘဂဝန် နရနှင့် နာရာယဏ၏ နေ့စဉ် သာသနာရေး ကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ရာ အချိန်ရောက်သော် နာရဒ၏နှလုံးသား၌ သူတို့ကို မြင်တွေ့လိုသည့် ပြင်းထန်သော ဆန္ဒ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ သူက ‘အဟော! ဤသည်ကား သတ္တဝါနှင့် လောကအပေါင်းတို့ နေထိုင်ရာ ဘုရား၏ သန့်ရှင်းသော နေရာပင်’ ဟု ဆင်ခြင်၏။ ယခင်က တစ်ရုပ်တည်းသာ ရှိခဲ့သော်လည်း၊ နောက်တွင် ဓမ္မ၏ မျိုးဆက်နှင့် ထောက်တည်သည့် အစဉ်အလာကို ချဲ့ထွင်ရန် အမှန်တရားတစ်ခုတည်းသည် ရုပ်လေးပါး—နရ၊ နာရာယဏ၊ ကృష్ణ၊ ဟရိ—အဖြစ် ထင်ရှားလာ၏။ မိမိတို့ စုဆောင်းထားသော ကုသိုလ်နှင့် မတုန်မလှုပ်သော ဖြောင့်မတ်မှုကြောင့် ဤလေးပါးသည် ဓမ္မ၏ ဆက်လက်တည်တံ့မှုကို ခိုင်မာစေခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ဤလောက၌ ဓမ္မအပေါ် အလွန်ကြီးမားသော ကရုဏာတော်ကို ပြသခဲ့ကြ၏။”
Verse 17
धर्मस्य कुलसंताने धमदिभिर्विवर्धित: । अहो हानुगृहीतो<द्य धर्म एभि: सुरैरिह
ဘီရှ္မက ပြောသည်– “ဤမျိုးဆက်၏ မပြတ်မတောက် ဆက်လက်မှုအတွင်း၌ ဓမ္မသည်—ဖြောင့်မတ်မှုနှင့် ဆက်စပ်သော ကုသိုလ်ဂုဏ်များကြောင့် ပြုစုထောက်ပံ့၍ ခိုင်မာစေခံရသော—အမှန်တကယ် ထိန်းသိမ်းတည်မြဲလာခဲ့၏။ အဟော! ယနေ့ ဤနေရာ၌ ဓမ္မသည် ဤဘုရားတို့ကြောင့် အထူးကောင်းချီး ခံရ၏။”
Verse 18
अत्र कृष्णो हरिश्वैव कस्मिंश्षित् कारणान्तरे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– “ဤနေရာ၌ ကృష్ణ—ဟရိလည်းပင်—အခြားအကြောင်းအရာတစ်ရပ်ကြောင့်၊ အကြားဝင်သော အထူးအကြောင်းတရားတစ်ခုရှိသဖြင့် (ပေါ်ထွန်း/ဆောင်ရွက်) နေ၏။”
Verse 19
एतौ हि परमं धाम का5नयोराद्विकक्रिया,'ये ही दोनों परमधामस्वरूप हैं। इनका यह नित्यकर्म कैसा है? ये दोनों यशस्वी देवता सम्पूर्ण प्राणियोंके पिता और देवता हैं। ये परम बुद्धिमान् दोनों बन्धु भला किस देवताका यजन और किन पितरोंका पूजन करते हैं?”
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ဤနှစ်ပါးသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဓာမအာသရမကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သူတို့၏ မူလဘဝကတည်းကရှိသော အနန္တကာလ နိစ္စကမ္မ (ထာဝရရိတု) သည် မည်သို့သော အစဉ်အလာဖြစ်သနည်း။ ဤယဉ်ကျေးသိက္ခာရှိသော ဒေဝတော်နှစ်ပါးသည် သတ္တဝါအပေါင်း၏ ဖခင်လည်းဖြစ်၊ ဒေဝအကာအကွယ်လည်းဖြစ်ကြသည်။ အလွန်ပညာရှိ၍ ဆွေမျိုးအဖြစ် ချည်နှောင်ထားသော ဤနှစ်ပါးသည် မည်သည့်ဒေဝတော်ကို ယဇ္ဈနာပြုကြသနည်း၊ မည်သည့် ပိတೃ (ဘိုးဘွား) များကို ပူဇော်ကန်တော့ကြသနည်း»
Verse 20
पितरौ सर्वभूतानां दैवतं च यशस्विनौ । कां देवतां तु यजतः पितृन् वा कान् महामती,'ये ही दोनों परमधामस्वरूप हैं। इनका यह नित्यकर्म कैसा है? ये दोनों यशस्वी देवता सम्पूर्ण प्राणियोंके पिता और देवता हैं। ये परम बुद्धिमान् दोनों बन्धु भला किस देवताका यजन और किन पितरोंका पूजन करते हैं?”
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ဤယဉ်ကျေးသိက္ခာရှိသော နှစ်ပါးသည် သတ္တဝါအပေါင်း၏ ဖခင်လည်းဖြစ်၊ ဒေဝအကာအကွယ်လည်းဖြစ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဤမဟာမနောရှိသော ဆွေမျိုးနှစ်ပါးသည် မည်သည့်ဒေဝတော်ကို မိမိတို့၏ ဒေဝတော်အဖြစ် ယဇ္ဈနာပြုကြသနည်း၊ မည်သည့် ပိတೃ (ဘိုးဘွား) များကို ပူဇော်အနုမောဒနာဖြင့် ဂုဏ်ပြုကြသနည်း»
Verse 21
इति संचिन्त्य मनसा भकत्या नारायणस्य तु । सहसा प्रादुरभवत् समीपे देवयोस्तदा,मन-ही-मन ऐसा सोचकर भगवान् नारायणके प्रति भक्तिसे प्रेरित हो नारदजी सहसा उन देवताओंके समीप प्रकट हो गये
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ဤသို့ စိတ်ထဲတွင် စဉ်းစားဆင်ခြင်ပြီး နာရာယဏ (Nārāyaṇa) အပေါ် ဘက္တိဖြင့် လှုံ့ဆော်ခံရသဖြင့် သူသည် ထိုဒေဝတော်နှစ်ပါး၏ အနီး၌ ချက်ချင်း ပေါ်ထွန်းလာ하였다»။
Verse 22
कृते दैवे च पित्रये च ततस्ताभ्यां निरीक्षित: । पूजितश्वैव विधिना यथाप्रोक्तेन शास्त्रत:,भगवान् नर और नारायण जब देवता और पितरोंकी पूजा समाप्त कर चुके, तब उन्होंने नारदजीको देखा और शास्त्रमें बतायी हुई विधिसे उनका पूजन किया
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ဒေဝတော်များနှင့် ပိတೃ (ဘိုးဘွား) များအတွက် ပူဇော်ပွဲအခမ်းအနားတို့ကို စည်းကမ်းတကျ ပြီးစီးစေပြီးနောက်၊ ထိုနှစ်ပါးက သူ့ကို တွေ့မြင်하였다။ ထို့နောက် သာသ္တရ (śāstra) တွင် ဖော်ပြထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း သင့်လျော်သော အခမ်းအနားဖြင့် သူ့ကို ဂုဏ်ပြုပူဇော်하였다»။
Verse 23
तद् दृष्टवा महदाश्चर्यमपूर्व विधिविस्तरम् । उपोपविष्ट: सुप्रीतो नारदो भगवानृषि:,उनके द्वारा शास्त्रविधिका यह अपूर्व विस्तार और अत्यन्त आश्चर्यजनक व्यवहार देखकर उनके पास ही बैठे हुए देवर्षि भगवान् नारद अत्यन्त प्रसन्न हुए
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ထိုအံ့ဩဖွယ်ကြီးမားသော အရာ—သာသ္တရနည်းလမ်း၏ မကြုံဖူးသေးသော အကျယ်အဝန်းနှင့် အသေးစိတ်ပြည့်စုံသော အကောင်အထည်ဖော်မှုကို မြင်တွေ့သဖြင့်၊ အနီးတွင် ထိုင်နေသော ဒေဝရ္ဓိ နာရဒ မဟာရိရှီသည် အလွန်ပင် ဝမ်းမြောက်နှစ်သက်하였다»။
Verse 24
नारायणं संनिरीक्ष्य प्रसन्नेनान्तरात्मना । नमस्कृत्वा महादेवमिदं वचनमत्रवीत्,प्रसन्न चित्तसे महादेव भगवान् नारायणकी ओर देखकर नारदजीने उन्हें नमस्कार किया और इस प्रकार कहा
စိတ်နှလုံးအတွင်းသန့်ရှင်း၍ တည်ငြိမ်သောစိတ်ဖြင့် သူသည် နာရာယဏကို ကြည့်ရှု하였다။ ထို့နောက် မဟာဒေဝကို ရိုသေစွာ ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီး၊ ဤစကားတို့ကို ပြောကြား하였다—ဘက်တော်တရားနှင့် နှိမ့်ချမှုအပြည့်ဖြင့်၊ နောက်တစ်ဆင့် သင်ကြားမည့်အရာသို့ မဝင်မီ။
Verse 25
नारद उवाच वेदेषु सपुराणेषु साड़ोपाड्रेषु गीयसे । त्वमज: शाश्वतो धाता माता5मृतमनुत्तमम्,नारदजी बोले--भगवन्! अंग और उपांगोंसहित सम्पूर्ण वेदों तथा पुराणोंमें आपकी ही महिमाका गान किया जाता है। आप अजन्मा, सनातन, सबके माता-पिता और सर्वोत्तम अमृतरूप हैं
နာရဒက ပြောသည်—“အရှင်ဘုရား၊ ဝေဒများနှင့် ပုရာဏများတစ်လျှောက်၊ အင်္ဂနှင့် ဥပအင်္ဂတို့ပါဝင်သော သင်္ခန်းပညာများအတွင်း၌လည်း သင်၏ဂုဏ်တော်ကိုသာ သီဆိုချီးမွမ်းကြသည်။ သင်သည် မမွေးဖွားသောအရှင်၊ ထာဝရတည်မြဲသူ၊ ထိန်းသိမ်းဖန်ဆင်းသူဖြစ်၏။ သင်သည် စကြဝဠာ၏ မိခင်နှင့် ဖခင်ဖြစ်၍၊ အမြင့်မြတ်ဆုံး မသေမပျက် အမృతတော်ပင် ဖြစ်၏။”
Verse 26
प्रतिछतितं भूतभव्यं त्वयि सर्वमिदं जगत् | चत्वारो ह्ाश्रमा देव सर्वे गार्हस्थ्यमूलका:
နာရဒက ပြောသည်—“အို ဒေဝတော်၊ အတိတ်နှင့် အနာဂတ်အပါအဝင် ဤလောကတစ်ခုလုံးသည် သင်၌ တည်ရှိ၍ သင်က လုံးဝဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ထို့ပြင် အာရှ్రమလေးပါးသည်လည်း အားလုံး ဂೃಹස්ထအာရှ్రమ—အိမ်ထောင်ရှင်လမ်းစဉ်ကို အမြစ်အဖြစ်ထားကြသည်။”
Verse 27
पिता माता च सर्वस्य जगत: शाश्वतो गुरु: । क॑ त्वद्य यजसे देवं पितरं क॑ न विद्महे,(कमर्चसि महाभाग तनमे ब्रूहीह पृच्छत: ।) आप ही सम्पूर्ण जगत्के माता, पिता और सनातन गुरु हैं, तो भी आज आप किस देवता और किस पितरकी पूजा करते हैं? यह मैं समझ नहीं पाया। अतः महाभाग! मैं आपसे पूछ रहा हूँ “मुझे बताइये कि आप किसकी पूजा करते हैं?
နာရဒက ပြောသည်—“သင်သည် လောကတစ်ခုလုံး၏ အဖနှင့် အမ၊ ထာဝရဆရာတော်ဖြစ်၏။ သို့သော် ယနေ့ သင်သည် မည်သည့်ဒေဝတော်ကို ပူဇော်သနည်း၊ မည်သည့် ပိတೃ—ဘိုးဘွားဝိညာဉ်ကို ဂုဏ်ပြုသနည်း။ ငါ မသိနားမလည်နိုင်။ အို မဟာဘဂ၊ ငါ မေးမြန်းသဖြင့် ပြတ်သားစွာ ပြောပြပါ—သင်သည် မည်သူကို ပူဇော်သနည်း။”
Verse 28
श्रीभगवानुवाच अवाच्यमेतद् वक्तव्यमात्मगुहां सनातनम् | तव भक्तिमतो ब्रद्दान् वक्ष्यामि तु यथातथम्,नर-नारायणका नारदजीके साथ संवाद श्रीभगवान् बोले--ब्रह्मन! तुमने जिसके विषयमें प्रश्न किया है, वह अपने लिये गोपनीय विषय है। यद्यपि यह सनातन रहस्य किसीसे कहने योग्य नहीं है, तथापि तुम-जैसे भक्त पुरुषको तो उसे बताना ही चाहिये; अतः मैं यथार्थ रूपसे इस विषयका वर्णन करूँगा
ဘုရားသခင်က ပြောသည်—“ဤအရာသည် ပြောဆိုရန် မသင့်သောအရာ၊ အတ္တအတွင်း၌ ဖုံးကွယ်နေသော ထာဝရလျှို့ဝှက်ချက်ဖြစ်၏။ သို့သော် အို ဗြာဟ္မဏ၊ သင်သည် ဘက်တော်ရှိသူဖြစ်သောကြောင့် သင့်အား ပြောပြသင့်သည်။ ထို့ကြောင့် ငါသည် အမှန်အတိုင်း၊ ဖြစ်သကဲ့သို့ ရှင်းလင်းပြမည်။”
Verse 29
जो सूक्ष्म, अज्ञेय, अव्यक्त, अचल और ध्रुव है, जो इन्द्रियों, विषयों और सम्पूर्ण भूतोंसे परे है, वही सब प्राणियोंका अन्तरात्मा है; अतः क्षेत्रज् नामसे कहा जाता है, वही त्रिगुणातीत तथा पुरुष कहलाता है। उसीसे त्रिगुणमय अव्यक्तकी उत्पत्ति हुई है। द्विजश्रेष्ठ! उसीको व्यक्तभावमें स्थित, अविनाशिनी अव्यक्त प्रकृति कहा गया है
နာရဒက ပြောသည်— အလွန်သိမ်မွေ့၍ မသိနိုင်သော၊ မဖော်ပြနိုင်သော (အဗျက္တ)၊ မလှုပ်ရှားသော၊ တည်ကြည်ခိုင်မြဲသော အရာသည် အင်္ဒြိယတို့နှင့် အင်္ဒြိယအာရုံတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအားလုံးကိုလည်းကောင်း ကျော်လွန်၍ ရှိသည်။ ထိုအရာတည်းသာ သတ္တဝါအပေါင်း၏ အတွင်းအတ္တ (အန္တရာတ္မာ) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအရာကို «ကေတ္တရဇ္ဉ» (kṣetrajña—ကွင်း/ခန္ဓာ၏ သိသူ) ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ သုံးဂုဏ်ကို ကျော်လွန်သော «ပုရုရှ» (puruṣa) ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ ထိုအရာမှ သုံးဂုဏ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသော အဗျက္တသည် ပေါ်ထွန်းလာသည်။ အို ဒွိဇအထူးမြတ်သူ၊ ထိုအရာတည်းကိုပင် ဖော်ပြမှုအခြေအနေ၌ တည်နေသော်လည်း မပျက်စီးသော အဗျက္တ ပရကృతి (Prakṛti) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
Verse 30
यत् तत् सूक्ष्ममविज्ञेयमव्यक्तमचलं ध्रुवम् । इन्द्रियैरिन्द्रियार्थश्व सर्वभूतैश्न॒ वर्जितम् ।। २९, ।। स हान्तरात्मा भूतानां क्षेत्रज्ञश्नेति कथ्यते | त्रिगुणव्यतिरिक्तो वै पुरुषश्वेति कल्पित:,जो सूक्ष्म, अज्ञेय, अव्यक्त, अचल और ध्रुव है, जो इन्द्रियों, विषयों और सम्पूर्ण भूतोंसे परे है, वही सब प्राणियोंका अन्तरात्मा है; अतः क्षेत्रज् नामसे कहा जाता है, वही त्रिगुणातीत तथा पुरुष कहलाता है। उसीसे त्रिगुणमय अव्यक्तकी उत्पत्ति हुई है। द्विजश्रेष्ठ! उसीको व्यक्तभावमें स्थित, अविनाशिनी अव्यक्त प्रकृति कहा गया है
နာရဒက ပြောသည်— သဘောတရားအမှန်တကယ်သည် အလွန်သိမ်မွေ့၍ သာမန်အသိဉာဏ်ဖြင့် မသိနိုင်၊ မဖော်ပြနိုင်သော (အဗျက္တ)၊ မလှုပ်ရှား၊ တည်ကြည်ခိုင်မြဲသည်။ ထိုအရာသည် အင်္ဒြိယတို့၊ အင်္ဒြိယအာရုံတို့နှင့် သတ္တဝါအားလုံးကို ကျော်လွန်၍ ရှိသော်လည်း သတ္တဝါတိုင်း၏ အတွင်းအတ္တအဖြစ် တည်နေသည်။ ထို့ကြောင့် «ကေတ္တရဇ္ဉ» (kṣetrajña) ဟု ခေါ်ကြသည်။ သုံးဂုဏ်ကို ကျော်လွန်သောကြောင့် «ပုရုရှ» (puruṣa) ဟုလည်း သဘောထားကြသည်။ ဤသင်ကြားချက်သည် သီလနှင့်အသက်တာကို ခွဲခြားသိမြင်မှု၌ တည်စေသည်—အမှန်တကယ်သော အတ္တသည် ပြောင်းလဲနေသော ကိုယ်-စိတ်စုစည်းမှု မဟုတ်ဘဲ၊ ဂုဏ်တို့ကို ကျော်လွန်သော တည်ကြည်သက်သေဖြစ်ပြီး၊ လွတ်မြောက်ခြင်းသည် ထိုခွဲခြားချက်ကို သိမြင်ခြင်း၌ ရှိသည်။
Verse 31
तस्मादव्यक्तमुत्पन्न॑ त्रिगुणं द्विजसत्तम । अव्यक्ता व्यक्तभावस्था या सा प्रकृतिरव्यया,जो सूक्ष्म, अज्ञेय, अव्यक्त, अचल और ध्रुव है, जो इन्द्रियों, विषयों और सम्पूर्ण भूतोंसे परे है, वही सब प्राणियोंका अन्तरात्मा है; अतः क्षेत्रज् नामसे कहा जाता है, वही त्रिगुणातीत तथा पुरुष कहलाता है। उसीसे त्रिगुणमय अव्यक्तकी उत्पत्ति हुई है। द्विजश्रेष्ठ! उसीको व्यक्तभावमें स्थित, अविनाशिनी अव्यक्त प्रकृति कहा गया है
နာရဒက ပြောသည်— ထို့ကြောင့် အို ဒွိဇအထူးမြတ်သူ၊ ထိုအမြင့်ဆုံးသော သဘောတရားမှ သုံးဂုဏ်ပါဝင်သော အဗျက္တသည် ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထိုမပျက်စီးသော ပရကृति (Prakṛti) ကို ဖော်ပြမှုအခြေအနေ၌ တည်နေသော်လည်း «အဗျက္တ» ဟု ခေါ်ကြသည်—သိမ်မွေ့၍ မသိနိုင်၊ မဖော်ပြနိုင်၊ မလှုပ်ရှား၊ တည်ကြည်ခိုင်မြဲပြီး၊ အင်္ဒြိယတို့၊ အင်္ဒြိယအာရုံတို့နှင့် သတ္တဝါအားလုံးကို ကျော်လွန်သည်။ ထိုအရာသည် သတ္တဝါအပေါင်း၏ အတွင်းအတ္တဖြစ်သဖြင့် «ကေတ္တရဇ္ဉ» (kṣetrajña) ဟု ဆိုကြပြီး၊ သုံးဂုဏ်ကို ကျော်လွန်သောကြောင့် «ပုရုရှ» (puruṣa) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုအရာမှပင် ထပ်မံ၍ သုံးဂုဏ်ပါဝင်သော အဗျက္တ ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု ဆိုကြ၏။
Verse 32
तां योनिमावयोर्विद्धि योडसौ सदसदात्मक: । आवाभ्यां पूज्यतेडसौ हि दैवे पित्रये च कल्प्यते,वह सदसत्स्वरूप परमात्मा ही हम दोनोंकी उत्पत्तिका कारण है, इस बातको जान लो। हम दोनों उसीकी पूजा करते तथा उसीको देवता और पितर मानते हैं
သိထားလော့—ထိုသူသည် ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦး၏ မူလအကြောင်း (ယောနီ/အကြောင်းရင်း) ဖြစ်သည်။ ထိုသူ၏ သဘောသဘာဝသည် ပေါ်လွင်ခြင်းနှင့် မပေါ်လွင်ခြင်း၊ ရှိခြင်းနှင့် မရှိခြင်း (သဒ်-အသဒ်) ကိုလည်းကောင်း အားလုံးကို ခံယူထားသည်။ ထိုအမြင့်ဆုံးသော အတ္တကို ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦးလုံး ပူဇော်ကန်တော့ကြသည်။ ထိုသူကိုပင် နတ်ပွဲများတွင် နတ်တော်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပိတೃပွဲများတွင် ဘိုးဘွားအဖြစ်လည်းကောင်း သဘောထားကြသည်။
Verse 33
नास्ति तस्मात् परो<न्यो हि पिता देवो5थवा द्विज । आत्मा हि न: स विज्ञेयस्ततस्तं पूजयावहे,ब्रह्म! उससे बढ़कर दूसरा कोई देवता या पितर नहीं है। वही हमलोगोंका आत्मा है, यह जानना चाहिये। अतः: हम उसीकी पूजा करते हैं
နာရဒက ကြေညာသည်— အို ဒွိဇ၊ ထိုအရာထက် မြင့်မားသော အခြားတစ်ပါး မရှိ။ နတ်တော်ဖြစ်စေ၊ ပိတೃ (ဘိုးဘွား) ဖြစ်စေ ထိုအရာထက် အခြားမရှိ။ ထိုအရာတည်းပင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အတ္တဟု သိမြင်ရမည်။ ထို့ကြောင့် ဤအရာကို သိပြီးနောက် ကျွန်ုပ်တို့သည် ထိုအရာတည်းကိုသာ ပူဇော်ကန်တော့ကြသည်။
Verse 34
तेनैषा प्रथिता ब्रह्म॒न् मर्यादा लोकभाविनी । दैवं पित्रयं च कर्तव्यमिति तस्यानुशासनम्
ထို့ကြောင့်၊ အို ဗြာဟ္မဏာ၊ လောက၏စည်းကမ်းတည်တံ့စေသော ဓမ္မအကျင့်၏ နယ်နိမိတ်ဟူသော ဤအရာသည် ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ထိုနယ်နိမိတ်အရ—ဒေဝတို့အတွက် ပြုရမည့် ယဇ္ဈပူဇာနှင့် ပိတೃ (ဘိုးဘွား) တို့အတွက် ပြုရမည့် ပိတೃကရိယာတို့ကို မဖြစ်မနေ ဆောင်ရွက်ရမည်ဟူသည်။ ဤသည်ပင် သူ၏ အမိန့်တော်ဖြစ်သည်။
Verse 35
ब्रह्म! उसीने लोकको उन्नतिके पथपर ले जानेवाली यह धर्मकी मार्यादा स्थापित की है। देवताओं और पितरोंकी पूजा करनी चाहिये, यह उसीकी आज्ञा है ।। ब्रह्मा स्थाणुर्मनुर्दक्षो भृगुर्धर्मस्तपो यम: । मरीचिरज्धिराअत्रिश्व पुलस्त्य: पुलह: क्रतु:,ब्रह्मा, रद्र, मनु, दक्ष, भृगु, धर्म, तप, यम, मरीचि, अंगिरा, अत्रि, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, वसिष्ठ, परमेष्ठी, सूर्य, चन्द्रमा, कर्दम, क्रोध, और विक्रीत--ये इकक््कीस प्रजापति उसी परमात्मासे उत्पन्न बताये गये हैं तथा उसी परमात्माकी सनातन धर्म-मर्यादाका पालन एवं पूजन करते हैं
နာရဒက ပြောသည်— «အို ဗြာဟ္မဏာ! လောကတို့ကို မြင့်တင်ရာလမ်းသို့ ဦးတည်စေသော ဓမ္မ၏ နယ်နိမိတ်နှင့် စည်းကမ်းဤအရာကို တည်ထောင်သူမှာ ထိုအမြင့်ဆုံး အတ္တမန်တော်တစ်ပါးတည်း ဖြစ်သည်။ ဒေဝတို့ကို ပူဇော်ခြင်းနှင့် ပိတೃ (ဘိုးဘွား) တို့ကို ပူဇော်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ရမည်ဟူသည်—ဤသည်ပင် သူ၏ အမိန့်တော်ဖြစ်သည်။ ဗြဟ္မာ၊ သ္ထာဏု (ရှီဝ)၊ မနု၊ ဒက္ခ၊ ဘೃဂု၊ ဓမ္မ၊ တပस्၊ ယမ၊ မရီစိ၊ အင်္ဂိရ၊ အတြိ၊ ပုလஸ္တျ၊ ပုလဟ၊ ကရတု၊ ဝသိဋ္ဌ၊ ပရမေဋ္ဌီ၊ နေ (သုရျ)၊ လ (စောမ)၊ ကရ္ဒမ၊ က္ရောဓ၊ ဝိကရိတ—ဤ ပရဇာပတိ ၂၁ ပါးသည် ထိုအမြင့်ဆုံး အတ္တမန်တော်မှ ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ သူတည်ထောင်သော ထာဝရ ဓမ္မနယ်နိမိတ်ကို ထိန်းသိမ်းကာ ပူဇော်ကြသည်။»
Verse 36
वसिष्ठ: परमेष्ठी च विवस्वान्ू सोम एव च | कर्दमश्नापि य: प्रोक्त: क्रोधो विक्रीत एव च,ब्रह्मा, रद्र, मनु, दक्ष, भृगु, धर्म, तप, यम, मरीचि, अंगिरा, अत्रि, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, वसिष्ठ, परमेष्ठी, सूर्य, चन्द्रमा, कर्दम, क्रोध, और विक्रीत--ये इकक््कीस प्रजापति उसी परमात्मासे उत्पन्न बताये गये हैं तथा उसी परमात्माकी सनातन धर्म-मर्यादाका पालन एवं पूजन करते हैं
နာရဒက ပြောသည်— «ဝသိဋ္ဌ၊ ပရမေဋ္ဌင် (ဗြဟ္မာ)၊ ဝိဝသွာန် (နေ)၊ စောမ (လ)၊ ကရ္ဒမ၊ က္ရောဓ၊ ဝိကရိတ—ဤတို့လည်း ပရဇာပတိတို့အနက် ပါဝင်ကြောင်း ကြေညာထားသည်။ ဤမျိုးဆက်တည်ထောင်သူ အားလုံးသည် ထိုအမြင့်ဆုံး အတ္တမန်တော်မှ ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ သူတည်ထောင်သော ထာဝရ ဓမ္မနယ်နိမိတ်ကို ထိန်းသိမ်းကာ ပူဇော်ကြသည်။»
Verse 37
एकविंशतिरुत्पन्नास्ते प्रजापतय: स्मृता: । तस्य देवस्य मर्यादां पूजयन्त: सनातनीम्,ब्रह्मा, रद्र, मनु, दक्ष, भृगु, धर्म, तप, यम, मरीचि, अंगिरा, अत्रि, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, वसिष्ठ, परमेष्ठी, सूर्य, चन्द्रमा, कर्दम, क्रोध, और विक्रीत--ये इकक््कीस प्रजापति उसी परमात्मासे उत्पन्न बताये गये हैं तथा उसी परमात्माकी सनातन धर्म-मर्यादाका पालन एवं पूजन करते हैं
နာရဒက ပြောသည်— «ထိုပရဇာပတိတို့သည် ထိုအမြင့်ဆုံး ဒေဝတော်မှ ပေါ်ထွန်းလာသော ၂၁ ပါးဟု မှတ်သားကြသည်။ သူ၏ ထာဝရ ဓမ္မနယ်နိမိတ်ကို ဂုဏ်ပြုကာ ထိန်းသိမ်းလျက်၊ ကမ္ဘာလောက၏ စည်းကမ်းကို ကာကွယ်သူများအဖြစ် ရပ်တည်ကြသည်—ဗြဟ္မာ၊ ရုဒ္ရ၊ မနု၊ ဒက္ခ၊ ဘೃဂု၊ ဓမ္မ၊ တပस्၊ ယမ၊ မရီစိ၊ အင်္ဂိရ၊ အတြိ၊ ပုလஸ္တျ၊ ပုလဟ၊ ကရတု၊ ဝသိဋ္ဌ၊ ပရမေဋ္ဌင်၊ သုရျ (နေ)၊ စန္ဒ్రమာ (လ)၊ ကရ္ဒမ၊ က္ရောဓ၊ ဝိကရိတ။»
Verse 38
दैवं पित्रयं च सततं तस्य विज्ञाय तत्त्वत: । आत्मप्राप्तानि च ततः प्राप्तुवन्ति द्विजोत्तमा:,श्रेष्ठ द्विज उसीके उद्देश्यसे किये जानेवाले देवता तथा पितृ-सम्बन्धी कार्योंको ठीक- ठीक जानकर अपनी अभीष्ट वस्तुओंको प्राप्त कर लेते हैं
နာရဒက ဆိုသည်— «နှစ်ကြိမ်မွေးမြတ်သူတို့အနက် အကောင်းဆုံးတို့သည် ထိုရည်ရွယ်ချက်အတွက် ဆောင်ရွက်ရမည့် ဒေဝယဇ္ဈနှင့် ပိတೃယဇ္ဈ (ဘိုးဘွားဆိုင်ရာ) ကို အမှန်တကယ် တိတိကျကျ နားလည်သိမြင်လျှင်၊ ထိုကြောင့်ပင် မိမိတို့လိုလားသော အရာများကို ရရှိကြသည်—မှန်ကန်စွာ ဦးတည်ထားသော ပူဇော်ပွဲနှင့် နားလည်မှုမှ အတ္တမိမိထံသို့ သင့်လျော်စွာ ရောက်လာသော အကျိုးအမြတ်တို့ကို ရယူကြသည်။»
Verse 39
स्वर्गस्था अपि ये केचित् तान् नमस्यन्ति देहिन: । ते तत्प्रसादाद् गच्छन्ति तेनादिष्ट फलां गतिम्,स्वर्गमें रहनेवाले प्राणियोंमेंसे भी जो कोई उस परमात्माको प्रणाम करते हैं, वे उसके कृपा-प्रसादसे उसीकी आज्ञाके अनुसार फल देनेवाली उत्तम गतिको प्राप्त करते हैं
နာရဒ မိန့်တော်မူသည်– ကောင်းကင်ဘုံ၌ နေထိုင်သော သတ္တဝါတို့အနက်၌ပင် အမြင့်မြတ်သော အရှင်တော်ကို ရိုသေစွာ ဦးညွှတ်ပူဇော်သူ မည်သူမဆို၊ အရှင်တော်၏ ကရုဏာအကျိုးကြောင့် အမိန့်တော်အတိုင်း အကျိုးပေးသော အထူးမြတ်သော ဂတိသို့ ရောက်ကြ၏။
Verse 40
ये हीना: सप्तदशभिर्गुणै: कर्मभिरेव च । कला: पज्चदश त्यक्ता ते मुक्ता इति निश्चय:,जो पाँच ज्ञानेन्द्रिय, पाँच कर्मन्द्रिय, पाँच प्राण तथा मन और बुद्धिरूप सत्रह गुणोंसे, सब कर्मोसे रहित हो पंद्रह कलाओंको त्याग करके स्थित हैं, वे ही मुक्त हैं, यह शास्त्रका सिद्धान्त है
အာရုံသိဉာဏ်ငါးပါး၊ လုပ်ဆောင်အင်္ဂါငါးပါး၊ ပရာဏငါးပါးနှင့် စိတ်(မန)၊ ဉာဏ်(ဗုဒ္ဓိ)တို့ဖြစ်သော ဆယ့်ခုနှစ်ဂုဏ်တို့မှ ကင်းလွတ်၍၊ ကမ္မအားလုံးမှလည်း ကင်းရှင်းကာ၊ ကလာ(အင်္ဂါ) ဆယ့်ငါးပါးကို စွန့်လွှတ်၍ တည်နေသူတို့သာ “လွတ်မြောက်သူ” ဟု သေချာစွာ ဆိုအပ်သည်—ဤသည်မှာ သာස්တရ၏ သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သည်။
Verse 41
मुक्तानां तु गतिर्तब्रह्यन् क्षेत्रज्ञ इति कल्पिता | स हि सर्वगुणश्वैव निर्गुणश्वैव कथ्यते,ब्रह्म! मुक्त पुरुषोंकी गति क्षेत्रज्ञ परमात्मा निश्चित किया गया है। वही सर्वसदगुणसम्पन्न तथा निर्मुण भी कहलाता है
အို ဗြာဟ္မဏ်! လွတ်မြောက်သူတို့၏ သွားရာဂတိကို “ခေတ္တရဇ္ဉ” (ကွင်း၏သိသူ—အမြင့်မြတ်သော အတ္တ) ဟူ၍ သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုအရှင်တော်သည် ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်အားလုံးနှင့် ပြည့်စုံသူဟုလည်း ဆိုကြပြီး၊ တစ်ဖန် ဂုဏ်တို့ကို ကျော်လွန်သော နိရ္ဂုဏဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
Verse 42
दृश्यते ज्ञानयोगेन आवां च प्रसृतौ तत: । एवं ज्ञात्वा तमात्मानं पूजयाव: सनातनम्,ज्ञानयोगके द्वारा उसका साक्षात्कार होता है। हम दोनोंका आविर्भाव उसीसे हुआ है-- ऐसा जानकर हम दोनों उस सनातन परमात्माकी पूजा करते हैं
ထိုအရှင်တော်ကို ဉာဏယောဂ (jñāna-yoga) ဖြင့်သာ မြင်တွေ့သိမြင်နိုင်သည်။ ထိုအရှင်တော်မှပင် ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦးလည်း ပေါ်ထွန်းလာကြသည်ဟု သိမြင်ပြီး၊ ထိုအနန္တတော်မူသော အရှင်တော်ကို ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦး ပူဇော်ကန်တော့ကြသည်။
Verse 43
त॑ वेदाश्षाश्रमाश्षैव नानामतसमास्थिता: । भक्त्या सम्पूजयन्त्याशु गतिं चैषां ददाति सः,चारों वेद, चारों आश्रम तथा नाना प्रकारके मतोंका आश्रय लेनेवाले लोग भक्तिपूर्वक उसकी पूजा करते हैं और वह इन सबको शीघ्र ही उत्तम गति प्रदान करता है
နာရဒ မိန့်တော်မူသည်– ဝေဒလေးပါး၊ အာရှရမ်လေးပါးနှင့် မတူကွဲပြားသော သဘောတရားအယူဝါဒများကို အားထားနေသူတို့သည်လည်း ဘက္တိဖြင့် အရှင်တော်ကို ပူဇော်ကြ၏။ ထိုအရှင်တော်သည်လည်း သူတို့အားလုံးကို အမြန်ပင် အထူးမြတ်သော ဂတိကို ပေးတော်မူ၏။
Verse 44
ये तु तद्भाविता लोके होकान्तित्वं समास्थिता: । एतदभ्यधिकं तेषां यत् ते तं प्रविशन्त्युत,जो सदा उसका स्मरण करते तथा अनन्य भावसे उसकी शरण लेते हैं, उन्हें सबसे बड़ा लाभ यह होता है कि वे उसके स्वरूपमें प्रवेश कर जाते हैं
နာရဒက ပြောသည်– ဤလောက၌ မိမိတို့၏စိတ်သည် ထိုဘုရားသခင်၏အာနုභာဝဖြင့် ပြည့်နှက်နေပြီး၊ တစ်စိတ်တစ်သဘောတည်းဖြင့် သီးသန့်ဘက်တော်မူသော ဘက္တိဖြင့် အားကိုးခိုလှုံထားသူတို့အတွက် ပိုမိုမြင့်မြတ်သော အကျိုးတရားရှိသည်။ ထိုသူတို့သည် အမှန်တကယ် ဘုရားသခင်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ကာ၊ ဘုရားသခင်၏ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်တည်မှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်းကို ရရှိကြသည်။
Verse 45
इति गुह्यसमुद्देशस्तव नारद कीर्तित: । भक्त्या प्रेम्णा च विप्रर्षे अस्मद्धक्त्या च ते श्रुतः,नारद! ब्रह्मर्ष! तुममें भगवानके प्रति भक्ति और प्रेम है। हमलोगोंके प्रति भी तुम्हारा भक्तिभाव बना हुआ है। इसलिये हमने तुम्हारे सामने इस गोपनीय विषयका वर्णन किया है और तुम्हें इसे सुननेका शुभ अवसर मिला है
နာရဒက ပြောသည်– ဤသို့ဖြင့် ဤသင်ခန်းစာ၏ လျှို့ဝှက်သော အကျဉ်းချုပ်ကို သင်အား ကြေညာပြောကြားပြီးပြီ၊ အို နာရဒ၊ ရှင်တော်တို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော ရှင်မြတ်။ သင်သည် ဘုရားသခင်အပေါ် ဘက္တိနှင့် ချစ်ခင်ယုံကြည်မှုရှိသကဲ့သို့၊ ကျွန်ုပ်တို့အပေါ်လည်း ဘက္တိစိတ်ကို ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့်၊ ဤလျှို့ဝှက်အကြောင်းအရာကို ကြားနာရသော မင်္ဂလာအခွင့်အရေးကို သင်ရရှိခဲ့သည်။
Verse 173
नरनारायणाभ्यां च कृष्णेन हरिणा तथा । 'पहले ये एक ही रूपमें विद्यमान थे; फिर धर्मकी वंश-परम्पराका विस्तार करनेके लिये ये चार विग्रहोंमें प्रकट हुए। इन चारोंने अपने उपार्जित धर्मसे धर्मदेवकी वंश- परम्पराको बढ़ाया है। अहो! इस समय नर, नारायण, कृष्ण और हरि--इन चारों देवताओं ने धर्मपर बड़ा अनुग्रह किया है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– နရနှင့် နာရာယဏ၊ ထို့အတူ ကృష్ణနှင့် ဟရိ—ဤတို့သည် ယခင်က တစ်ရုပ်တည်းအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဓမ္မ၏ မျိုးဆက်အစဉ်အလာကို ချဲ့ထွင်ရန်အတွက် ရုပ်သဏ္ဌာန်လေးပါးအဖြစ် ထင်ရှားပေါ်ထွန်းလာကြသည်။ ဤလေးပါးစီက စုဆောင်းထိန်းသိမ်းခဲ့သော ဓမ္မကြောင့် ဓမ္မ၏ အရှင်၏ မျိုးဆက်အစဉ်အလာသည် တိုးပွားလာ하였다။ အမှန်ပင် ယခုအခါ နရ၊ နာရာယဏ၊ ကృష్ణ၊ ဟရိ ဟူသော နတ်ဘုရားလေးပါးသည် ဓမ္မအပေါ် ကြီးမားသော ကရုဏာတော်ကို ပြသခဲ့ကြသည်။
Verse 183
स्थितौ धर्मोत्तरौ होतो तथा तपसि घधिष्ठितौ । “इनमेंसे हरि और कृष्ण किसी और कार्यमें संलग्न हैं; परंतु ये दोनों भाई नारायण और नर धर्मको ही प्रधान मानते हुए तपस्यामें संलग्न हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ဤနှစ်ဦးသည် ဓမ္မ၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်ကြပြီး၊ လောကီအကျိုးထက် မြင့်မြတ်သော အရာကို ရည်မှန်းသူများဖြစ်သည်။ ထို့အတူ တပသ (အာသီတိ) တွင်လည်း မလှုပ်မယှက် အတည်တကျ ပါဝင်နေကြသည်။ ဟရိနှင့် ကృష్ణတို့သည် အခြားတာဝန်များတွင် များစွာ ပါဝင်နေနိုင်သော်လည်း၊ ဤညီအစ်ကိုနှစ်ဦး—နာရာယဏနှင့် နရ—သည် ဓမ္မကို အမြင့်ဆုံးဟု သတ်မှတ်ကာ ထို့ကြောင့် တပသ၌သာ စူးစိုက်နေကြသည်။
Verse 266
यजन्ते त्वामहरहर्नानामूर्तिसमास्थितम् । देव! आपमें ही भूत, भविष्य और वर्तमानकालीन यह सम्पूर्ण जगत प्रतिष्ठित है। गार्हस्थ्यमूलक चारों आश्रमोंके सब लोग नाना रूपोंमें स्थित हुए आपकी ही प्रतिदिन पूजा करते हैं
နာရဒက ပြောသည်– အို ဒေဝ၊ အရုပ်အမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ရှိတော်မူသော သင်အား လူတို့သည် နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ပူဇော်ကြသည်။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါးအပါအဝင် ဤစကြဝဠာတစ်ခုလုံးသည် သင်၌သာ အခြေတည်နေသည်။ ဂೃಹස්ထအာရှ్రమကို အမြစ်ခံသော အာရှ్రమလေးပါး၌ ပါဝင်သူအားလုံးသည် မိမိတို့၏ အခန်းကဏ္ဍမျိုးစုံအလိုက် နေရာယူကာ သင်ကို နေ့စဉ် ပူဇော်ကြသည်။
Verse 333
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपरवके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें शुकदेवजीकी ऊर्ध्वगतिके वर्णनकी समाप्ति नामक तीन सौ तैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သရီ မဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိ ပရဝ» အတွင်းရှိ «မောက္ခဓမ္မ ပရဝ» တွင် «ရှုကဒေဝ၏ အထက်သို့တက်မြောက်သည့် လမ်းကြောင်း (မောက္ခ) ကို ဖော်ပြခြင်း ပြီးဆုံးခြင်း» ဟု အမည်ရသော အခန်း ၃၃၃ ကို အဆုံးသတ်လေ၏။
Verse 334
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि चतुस्त्रिंशदधिकत्रिशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें तीन सौ चौंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သရီ မဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိ ပရဝ» အတွင်း—အထူးသဖြင့် «မောက္ခဓမ္မ» အပိုင်း၌—အခန်း ၃၃၄ သည် အဆုံးသတ်လေ၏။ ဤပိတ်သိမ်းသဒ္ဒါသည် အခန်း၏ သဘောတရားဟောကြားချက် ပြီးဆုံးကြောင်းကို အစဉ်အလာအရ မှတ်သားစေပြီး၊ ဤနေရာ၌ နာရဒ ရှင်၏ အမည်နှင့် ဆက်စပ်သတ်မှတ်ကာ မောက္ခကို ဦးတည်သော ဓမ္မသင်ကြားမှု နောက်အပိုင်းသို့ ကူးပြောင်းသွားခြင်းကိုလည်း ညွှန်ပြလေ၏။
Frequently Asked Questions
The chapter explains why a horse-headed divine form (Hayaśiras) appears and how that manifestation relates to cosmic order—specifically the recovery of the Vedas and the resumption of creation.
It teaches that creation and governance of worlds depend on the presence of authoritative knowledge (Veda) and that disorder is framed as a disruption of epistemic foundations, rectified through divine agency and restored orientation toward Nārāyaṇa.
Yes. It states that a brāhmaṇa who regularly hears or retains this account does not suffer loss of study (adhyayana-nāśa), and it reinforces the text’s broader soteriological framing by identifying Nārāyaṇa as the ultimate reference-point of Veda, yajña, tapas, and dharma.