Adhyaya 317

Verse 1

अ-क्रा् - एक प्राणायाममें पूरक, कुम्भक और रेचकके भेदसे तीन प्रेरणाएँ समझनी चाहिये। इस प्रकार जहाँ बारह प्रेरणाओंके अभ्यासका विधान किया गया है, वहाँ चार-चार प्राणायाम करनेकी विधि समझनी चाहिये। तात्पर्य यह कि रातके पहले और पिछले पहरोंमें ध्यानपूर्वक चार-चार प्राणायामोंका नित्य अभ्यास करना योगीके लिये अत्यन्त आवश्यक है। सप्तदशाधिकात्रेशततमोब ध्याय: विभिन्न अंगोंसे प्राणोंके उत्क्राणका फल तथा मृत्युसूचक लक्षणोंका वर्णन और मृत्युको जीतनेका उपाय याज्ञवल्क्य उवाच तथैवोत्क्रममाणं तु शृणुष्वावहितो नृप । पदभ्यामुत्क्रममाणस्य वैष्णवं स्थानमुच्यते,याज्ञवल्क्यजी कहते हैं--नरेश्वर! देह-त्यागके समय मनुष्यके जिन-जिन अंगोंसे निकलकर प्राण जिन-जिन ऊर्ध्वलोकोंमें जाते हैं, उनके विषयमें बता रहा हूँ; तुम सावधान होकर सुनो। पैरोंके मार्गसे प्राणोंके उत्क्रमण करनेपर मनुष्यको भगवान्‌ विष्णुके परमधामकी प्राप्ति होती बतायी जाती है

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုနည်းတူပင် သေဆုံးချိန်၌ အသက်ရှူသက် (ပရာဏ) ထွက်ခွာသည့် လမ်းကြောင်းကို ငါရှင်းပြမည်၊ သတိထား၍ နားထောင်လော့။ အသက်ရှူသက်သည် ခြေဖျားမှ ထွက်ခွာသွားလျှင် ထွက်ခွာသူသည် ဗိဿဏု၏ အမြင့်ဆုံး အဘိဓမ္မနိဗ္ဗာန်တော် (ပရမဓာမ) ကို ရောက်သည်ဟု ဆိုကြသည်»။

Verse 2

जड्घाभ्यां तु वसून्‌ देवानाप्नुयादिति नः श्रुतम्‌ । जानुभ्यां च महाभागान्‌ साध्यान्‌ देवानवाप्रुयात्‌

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «ပေါင်မှ ထွက်ခွာလျှင် နတ်တို့အနက် ဝသုတို့ကို ရောက်သည်ဟု ငါတို့ကြားဖူးသည်။ ဒူးမှ ထွက်ခွာလျှင် ကံကောင်းမြတ်သော သာဓျနတ်တို့ကို ရောက်သည်»။

Verse 3

जिसके प्राण दोनों पिण्डलियोंके मार्गसे बाहर निकलते हैं, वह वसु नामक देवताओंके लोकमें जाता है; ऐसा हमने सुन रक्खा है। घुटनोंसे प्राणत्याग करनेपर महाभाग साध्य-देवताओंके लोकोंकी प्राप्ति होती है ।। पायुनोत्क्रममाणस्तु मैत्रं स्थानमवाप्रुयात्‌ । पृथिवीं जघनेनाथ ऊरुभ्यां च प्रजापतिम्‌

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «အသက်ရှူသက်သည် အနောက်ပေါက်မှ ထွက်ခွာလျှင် မိတ္တရ၏ လောကကို ရောက်သည်။ တင်ပါးမှ ထွက်ခွာလျှင် မြေပြင်လောကကို ရောက်သည်။ ပေါင်မှ ထွက်ခွာလျှင် ပရဇာပတိ၏ လောကကို ရောက်သည်»။

Verse 4

जिसके प्राण गुदामार्गसे निकलकर ऊपरकी ओर जाते हैं, वह मित्रदेवताके उत्तम स्थानको पाता है। कटिके अग्रभागसे प्राण निकलनेपर पृथ्वीलोककी और दोनों जाँघोंसे निकलनेपर प्रजापतिलोककी प्राप्ति होती है ।। पाश्चभ्यां मरुतो देवान्‌ नाभ्यामिन्द्रत्वमेव च । बाहुभ्यामिन्द्रमेवाहुरुरसा रुद्रमेव च,दोनों पसलियोंसे प्राणोंका निष्क्रमण हो तो मरुत्‌ नामक देवताओंकी, नाभिसे हो तो इन्द्रपदकी, दोनों भुजाओंसे हो तो भी इन्द्रपदकी ही और वक्ष:स्थलसे हो तो रुद्रलोककी प्राप्ति होती है

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ရှင်းလင်းသည်— «သေပြီးနောက် သွားရောက်ရာ လမ်းကြောင်းသည် အသက်ရှူသက် (ပရာဏ) ထွက်ခွာရာ အပေါက်နှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အနောက်ပေါက်မှ ထွက်ပြီး အထက်သို့ တက်လျှင် မိတ္တရနတ်တို့၏ အကောင်းဆုံး အနေအထားကို ရောက်သည်။ ခါးရှေ့ပိုင်းမှ ထွက်လျှင် မြေပြင်လောကကို ရောက်သည်။ ပေါင်နှစ်ဖက်မှ ထွက်လျှင် ပရဇာပတိ၏ လောကကို ရောက်သည်။ နံဘေးနှစ်ဖက် (နံရိုးဘက်) မှ ထွက်လျှင် မရုတ်နတ်တို့ကို ရောက်သည်။ ဗိုက်ခေါင်း (နာဘီ) မှ ထွက်လျှင် အိန္ဒြာအဆင့်ကို ရောက်သည်။ လက်နှစ်ဖက်မှ ထွက်လျှင်လည်း အိန္ဒြာအဆင့်ကိုပင် ရောက်သည်။ ရင်ဘတ်မှ ထွက်လျှင် ရုဒြာ၏ လောကကို ရောက်သည်»။

Verse 5

ग्रीवया तु मुनिश्रेष्ठ नरमाप्रोत्यनुत्तमम्‌ । विश्वेदवान्‌ मुखेनाथ दिश: श्रोत्रेण चाप्रुयात्‌,ग्रीवासे प्राणोंका निष्क्रमण होनेपर मनुष्य मुनियोंमें श्रेष्ठ परम उत्तम नरका सांनिध्य प्राप्त करता है। मुखसे प्राणत्याग करनेपर वह विश्वेदेवोंको और श्रोत्रसे प्राण त्यागनेपर दिशाओंकी अधिष्ठात्री देवियोंको प्राप्त होता है

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «အသက်ရှူသက်သည် လည်ပင်းမှ ထွက်ခွာလျှင် လူသည် ‘လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး’ အတုမရှိသော ပုရုသ၏ အနီးကပ်ကို ရောက်သည်။ ပါးစပ်မှ ထွက်ခွာလျှင် ဝိශ්ဝေဒေဝတို့ကို ရောက်သည်။ နားမှ ထွက်ခွာလျှင် အရပ်ဒిశများကို အုပ်စိုးသော နတ်မများကို ရောက်သည်»။

Verse 6

प्राणेन गन्धवहन नेत्राभ्यामग्निमेव च । भ्रूभ्यां चैवाश्विनौ देवा ललाटेन पितृनथ,नासिकासे प्राणोंका उत्क्रमण हो तो मनुष्य वायुदेवताको, दोनों नेत्रोंसे हो तो अग्निदेवताको, दोनों भौंहोंसे हो तो अश्विनीकुमारोंको और ललाटसे हो तो पितरोंको प्राप्त होता है

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက အတ္တမ၏ ထွက်ခွာသွားရာ သဘောတရားကို ရှင်းပြသည်။ အသက်ရှု (ပရာဏ) သည် နှာခေါင်းမှ ထွက်လျှင် အနံ့ကို သယ်ဆောင်သူ ဝါယုဒေဝထံ ရောက်၏။ မျက်စိနှစ်ဖက်မှ ထွက်လျှင် အဂ္နိဒေဝထံ ရောက်၏။ မျက်ခုံးနှစ်ဖက်မှ ထွက်လျှင် အရှွင်နီကူမာရ တို့ထံ သွား၏။ နဖူးမှ ထွက်လျှင် ပိတೃ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်) တို့ထံ ရောက်၏။ ဤသင်ခန်းစာသည် သေခြင်းကို အလွတ်အလပ်မဟုတ်ဘဲ နူးညံ့သော လမ်းကြောင်းများနှင့် သက်ဆိုင်ရာ နတ်ဘုံများအလိုက် စည်းကမ်းတကျ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဟု ဖော်ပြသည်။

Verse 7

ब्रह्माणमाप्रोति विभुं मूर्थ्ना देवाग्रजं तथा । एतान्युत्क्रमणस्थानान्युक्तानि मिथिलेश्वर,मस्तकसे प्राणोंका परित्याग करनेपर मनुष्य देवताओंके अग्रज भगवान्‌ ब्रह्माजीके लोकको जाता है। मिथिलेश्वर! ये प्राणोंके निष्क्रमणके स्थान बताये गये हैं

ပရာဏသည် ခေါင်းထိပ်မှ ထွက်ခွာလျှင် လူသည် နတ်တို့၏ အကြီးအကဲဖြစ်သော အာဏာကြီးမားသည့် ဘြဟ္မာဘုရား၏ လောကသို့ သွားရောက်၏။ မိထိလာ၏ အရှင်တော်၊ ဤတို့သည် ပရာဏ ထွက်ခွာရာ အရပ်များဟု ဆိုထားပြီးဖြစ်သည်။

Verse 8

अरिष्टानि प्रवक्ष्यामि विहितानि मनीषिभि: । संवत्सरवियोगस्य सम्भवन्ति शरीरिण:,अब मैं ज्ञानी पुरुषोंद्वारा नियत किये हुए अमंगल अथवा मृत्युको सूचित करनेवाले उन चिह्ढोंका वर्णन करता हूँ, जो देहधारीके शरीर छूटनेमें केवल एक वर्ष शेष रह जानेपर उसके सामने प्रकट होते हैं

ယခု ငါသည် ပညာရှိတို့က သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသော အမင်္ဂလာလက္ခဏာများ—သေခြင်းကို ညွှန်ပြသော နိမိတ်များ—ကို ပြောမည်။ ထိုနိမိတ်တို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသူအပေါ်၌ ကိုယ်မှ ခွာရမည့်အချိန် (သေခြင်း) မတိုင်မီ တစ်နှစ်သာ ကျန်သည့်အခါ ပေါ်ထွန်းလာတတ်သည်။

Verse 9

यो5रुन्धतीं न पश्येत दृष्टपूर्वां कदाचन । तथैव ध्रुवमित्याहु: पूर्णेन्दुं दीपमेव च

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ဆိုသည်။ “အရုန္ဓတီကို ယခင်က မမြင်ဖူးသူသည် သူမကို မသိနိုင်။ ထိုနည်းတူ ‘တည်ငြိမ်’ သို့မဟုတ် ‘သေချာ’ ဟု ပြောရာတွင် လူတို့သည် လူသိများသော ဥပမာများ—ဓရုဝကြယ် (မြောက်ကြယ်), လပြည့်လ, သို့မဟုတ် မီးအိမ်—တို့ကို ညွှန်ပြ၍ ပြောကြသည်။”

Verse 10

परचक्षुषि चात्मानं ये न पश्यन्ति पार्थिव

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ဆိုသည်။ “အို မင်းကြီး၊ အခြားသူ၏ မျက်စိဖြင့် မြင်ရသကဲ့သို့သော အရာများအတွင်း၌ပင် အတ္တကို မမြင်နိုင်သူ—ဆိုလိုသည်မှာ မိမိအတ္တကို အပြင်ပန်းအမြင်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တို့ထဲတွင်သာ ရှာဖွေသူ—သည် မိမိကိုယ်ကို အမှန်တကယ် မသိသူဖြစ်သည်။”

Verse 11

आत्मच्छायाकृती भूतं ते5पि संवत्सरायुष: । पृथ्वीनाथ! जो लोग दूसरेके नेत्रोंमें अपनी परछाईं न देख सकें, उनकी आयु भी एक ही वर्षतक शेष समझनी चाहिये ।। १० $ ।। अतिथद्युतिरतिप्रज्ञा अप्रज्ञा चाद्युतिस्तथा

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက မိန့်ကြားသည်– «အို မြေကြီး၏ အရှင်၊ အခြားသူတို့၏ မျက်လုံးထဲတွင် မိမိ၏ အရိပ်အယောင် (ရောင်ပြန်) ကို မမြင်ရသူတို့သည် အသက်ကျန်သည် တစ်နှစ်တည်းဟု သိမှတ်ရမည်»။ ဤစကားသည် ကိုယ်နှင့်စိတ်နှစ်ဖက်လုံးဆိုင်ရာ အမင်္ဂလာလက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်၍ လူမှုဆက်ဆံရေးအတွင်း “မိမိရှိနေမှု” မထင်ရှားတော့ခြင်းကို အသက်အဆုံးနီးကပ်လာခြင်း၏ သတိပေးချက်အဖြစ်ယူဆကာ သတိရှိခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ဓမ္မကို အချိန်မီလိုက်နာခြင်းကို တိုက်တွန်းသည်။

Verse 12

प्रकृतेविक्रियापत्ति: षण्मासान्मृत्युलक्षणम्‌ | यदि मनुष्यकी बहुत बढ़ी-चढ़ी कान्ति भी अत्यन्त फीकी पड़ जाय, अधिक बुद्धिमत्ता भी बुद्धिहीनतामें परिणत हो जाय और स्वभावमें भी भारी उलट-फेर हो जाय तो यह उसके छ: महीनेके भीतर ही होनेवाली मृत्युका सूचक है ।। ११ डल।| दैवतान्यवजानाति ब्राह्मणैश्व विरुद्धाते

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက မိန့်ကြားသည်– «မိမိ၏ သဘာဝစိတ်နေစိတ်ထား ပြင်းထန်စွာ ပြောင်းလဲပျက်ယွင်းသွားခြင်းသည် ခြောက်လအတွင်း သေမင်းလက္ခဏာဖြစ်သည်။ ယခင်က တောက်ပသော အလင်းရောင်ကန့်တိသည် ရုတ်တရက် မှိန်သွားလျှင်၊ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာသည် မိုက်မဲမှုသို့ ကျသွားလျှင်၊ စိတ်သဘောထားတစ်ခုလုံးပင် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားလျှင်—ဤတို့သည် သေဆုံးမှုနီးကပ်လာကြောင်း၏ အမင်္ဂလာအရိပ်အယောင်များဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နတ်တို့ကို မထီမဲ့မြင်ပြုလာခြင်းနှင့် ဗြာဟ္မဏတို့နှင့် ရန်ဖြစ်ဆန့်ကျင်လာခြင်းသည် ဓမ္မကျဆင်းမှုကြီးမားခြင်းနှင့် အဆုံးနီးလာခြင်းကို ပြသည်»။

Verse 13

ऊर्णनाभेर्यथा चक्र छिद्रें सोम॑ं प्रपश्यति

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက မိန့်ကြားသည်– «ပင့်ကူသည် မိမိကွန်ယက်၏ အလယ်ဗဟိုရှိ အပေါက်မှတဆင့် ကြည့်၍ လကို မြင်သကဲ့သို့၊ သိမြင်သူသည်လည်း လောက၏ ယက်ကန်းသဖွယ် ဖွဲ့စည်းမှုများအတွင်းရှိ သေးငယ်သိမ်မွေ့သော ‘ပေါက်ဝ’—သန့်စင်ထားသော အမြင်အာရုံ၏ အချက်တစ်ချက်—မှတဆင့် အမြင့်ဆုံးသော သဘောတရားကို မြင်နိုင်သည်»။

Verse 14

शवगन्धमुपाघ्राति सुरभिं प्राप्पय यो नर:

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက မိန့်ကြားသည်– «မွှေးကြိုင်ရာသို့ ရောက်သော်လည်း အလောင်းနံ့ကိုပင် ရှူရှိုက်နေသည့် လူသည် အရသာခံယူမှု ပျက်ယွင်းပြီး စိတ်သည် မသန့်ရှင်းမှုဘက်သို့ လေ့ကျင့်ထားကြောင်း ပြသည်။ သင်ခန်းစာမှာ အညစ်အကြေးကို ရှောင်ရှား၍ ကောင်းမွန်သန့်ရှင်းပြီး မြင့်မြတ်စေသော အရာတို့ကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ရန် ပျိုးထောင်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်»။

Verse 15

कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागिता

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက အတွင်းရေးသင်္ကာ၏ အပြင်လက္ခဏာများကို ဖော်ပြသည်– ခေါင်းကို အနည်းငယ် ငုံ့ထား၍ နားနှင့် နှာခေါင်းကို အောက်ဘက်သို့ စောင်းစေခြင်း၊ မျက်ကြည့်ကို မလိုလားမတပ်မက်ဘဲ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် သွားကိုပါ စည်းကမ်းတကျ ထိန်းချုပ်ထားခြင်း—ဤတို့သည် နှိမ့်ချမှု၊ ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်နိုင်မှု၊ နှင့် အာရုံလှုပ်ရှားမှုမှ ဆုတ်ခွာနေမှု၏ လက္ခဏာများဖြစ်သည်။

Verse 16

संज्ञालोपो निरूष्मत्वं सद्योमृत्युनिदर्शनम्‌ अकस्माच्च स्रवेद्‌ यस्य वाममक्षि नराधिप

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး၊ လူတစ်ယောက်သည် ချက်ချင်း သတိလစ်သွား၍ ကိုယ်အပူမရှိဘဲ အေးစက်လာကာ ချက်ချင်းသေမည့် အရိပ်အယောင်များ ပေါ်လာလျှင်—အထူးသဖြင့် အကြောင်းမရှိဘဲ ဘယ်မျက်စိမှ မျက်ရည်ယိုလာလျှင်—ဤသည်တို့သည် အလွန်ပြင်းထန်သော အမင်္ဂလာနိမိတ်များ ဖြစ်သည်»။

Verse 17

मूर्थतश्नोत्पतेद्‌ धूम: सद्यो मृत्युनिदर्शनम्‌ नरेश्वरर जिसके नाक और कान टेढ़े हो जाय, दाँत और नेत्रोंका रंग बिगड़ जाय, जिसे बेहोशी होने लगे, जिसका शरीर ठंडा पड़ जाय तथा जिसकी बायीं आँखसे अकस्मात्‌ आँसू बहने और मस्तकसे धुआँ उठने लगे, उसकी तत्काल मृत्यु हो जाती है। उपर्युक्त लक्षण तत्काल होनेवाली मृत्युके सूचक हैं ।। एतावन्ति त्वरिष्टानि विदित्वा मानवो55त्मवान्‌,इन मृत्युसूचक लक्षणोंको जानकर मनको वशमें रखनेवाला साधक रात- दिन परमात्माका ध्यान करे और जिस समय मृत्यु होनेवाली हो, उस कालकी प्रतीक्षा करता रहे

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «ခေါင်းပေါ်မှ မီးခိုးထွက်သကဲ့သို့ မြင်ရခြင်းသည် ချက်ချင်းသေမည့် နိမိတ်ဖြစ်သည်။ အို မင်းကြီး၊ လူတစ်ယောက်၏ နှာခေါင်းနှင့် နားတို့ ပုံပျက်ကာ၊ သွားနှင့် မျက်စိအရောင် မမှန်ကန်တော့ဘဲ၊ သတိလစ်ခြင်း စတင်လာ၍၊ ကိုယ်ခန္ဓာ အေးစက်လာကာ၊ ဘယ်မျက်စိမှ အကြောင်းမရှိဘဲ မျက်ရည်ယိုလာသည့်အခါ ခေါင်းထိပ်မှ မီးခိုးထွက်သကဲ့သို့ ပေါ်လာလျှင်—သူ၏ သေဆုံးမှုသည် ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဤတို့သည် မကြာမီသေမည့် အမှတ်အသားများ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လျင်မြန်သော နိမိတ်များကို သိထားသော စိတ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သည့် साधक သည် နေ့ည မပြတ် အမြင့်ဆုံး အတ္တမန် (Paramātman) ကို သတိပြုစိတ်တည်စေ၍ သေမည့် အချိန်ရောက်လာသည်ကို တည်ငြိမ်စွာ စောင့်ဆိုင်းရမည်»။

Verse 18

निशि चाहनि चात्मानं योजयेत्‌ परमात्मनि । प्रतीक्षमाणस्तत्कालं यत्कालं प्रेतता भवेत्‌,इन मृत्युसूचक लक्षणोंको जानकर मनको वशमें रखनेवाला साधक रात- दिन परमात्माका ध्यान करे और जिस समय मृत्यु होनेवाली हो, उस कालकी प्रतीक्षा करता रहे

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «ညနှင့် နေ့တွင် မိမိအတ္တကို အမြင့်ဆုံး အတ္တမန် (Paramātman) ထံသို့ ချိတ်ဆက်တည်စေသင့်သည်။ သေခြင်းကို ကြိုတင်ညွှန်ပြသော နိမိတ်များကို နားလည်ပြီးနောက် စိတ်ကိုထိန်းနိုင်သော စည်းကမ်းရှိသည့် साधक သည် အမြင့်ဆုံးကို သတိပြုစိတ်တည်နေကာ သေဆုံးမည့် အချိန်တိတိကို တည်ငြိမ်စွာ စောင့်ဆိုင်းရမည်»။

Verse 19

अथास्य नेष्टं मरणं स्थातुमिच्छेदिमां क्रियाम्‌ सर्वगन्धान्‌ रसांश्नैव धारयीत नराधिप,नरेश्वर! यदि योगीको मृत्यु अभीष्ट न हो, अभी वह इस जगत्‌में रहना चाहे तो यह क्रिया करे। पूर्वोक्त रीतिसे पंचभूतविषयक धारणा करके पृथ्वी आदि तत्त्वोंपर विजय प्राप्त करते हुए सम्पूर्ण गन्धों, रसों तथा रूप आदि विषयोंको अपने वशमें करे-

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «ထို့နောက် ယောဂီသည် သေခြင်းကို မလိုလားဘဲ ဤလောက၌ ဆက်လက်တည်မြဲလိုပါက ဤအကျင့်ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ယခင်ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း မဟာဘူတ ငါးပါး၏ အရာဝတ္ထုများပေါ်တွင် တည်ကြည်သော အာရုံစူးစိုက်မှုကို ကျင့်သုံး၍ မြေဓာတ်မှ စတင်သော တတ္တဝများကို အနိုင်ယူကာ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ ရုပ်သဏ္ဌာန် စသည့် အာရုံအရာဝတ္ထု အားလုံးကို မိမိအောက်၌ ထိန်းချုပ်ရမည်»။

Verse 20

ससांख्यधारणं चैव विदितात्मा नरर्षभ | जयेच्च मृत्युं योगेन तत्परेणान्तरात्मना,नरश्रेष्ठ) सांख्य और योगके अनुसार धारणा-पूर्वक आत्मतत्त्वका ज्ञान प्राप्त करके ध्यानयोगके द्वारा अन्तरात्माको परमात्मामें लगा देनेसे योगी मृत्युको जीत लेता है

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «အို လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ (နရရှ္ဌ)၊ အတ္တကို အမှန်တကယ် သိမြင်ပြီး စာံခ္ယနှင့် ယောဂအတိုင်း တည်ကြည်သော ဓာရဏာကို ကျင့်သုံးသူသည် ယောဂဖြင့် သေခြင်းကို အနိုင်ယူသည်—အတွင်းအတ္တကို အမြင့်ဆုံး အတ္တမန် (Paramātman) ထံသို့ အပြည့်အဝ တည်စေခြင်းအားဖြင့်»။

Verse 21

गच्छेत्‌ प्राप्पाक्षयं कृत्समनमजन्म शिवमव्ययम्‌ | शाश्वतं स्थानमचल दुष्प्रापमकृतात्मभि:

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «ဒုက္ခကင်း၍ မမွေးဖွားသေးသော၊ မင်္ဂလာရှိ၍ မပျက်မယွင်းသော၊ အလုံးစုံကို လွှမ်းခြုံသည့် မပျက်စီးနိုင်သော အခြေအနေသို့ လူသည် ဆက်လက်သွားရောက်ရမည်။ ထိုနေရာသည် အစဉ်တည်သော၊ မလှုပ်မယှက်သော အဘိဓမ္မအာသရမဖြစ်၍ ကိုယ်စိတ်ကို မထိန်းသိမ်းမသန့်စင်သူတို့အတွက် ရောက်ရန် အလွန်ခက်ခဲသည်။»

Verse 96

खण्डाभासं दक्षिणतस्ते5पि संवत्सरायुष: । जो कभी पहलेकी देखी हुई अरुन्धती और ध्रुवको न देख पाता हो तथा पूर्णचन्द्रमाका मण्डल और दीपककी शिखा जिसे दाहिने भागसे खण्डित जान पड़े, ऐसे लोग केवल एक वर्षतक जीवित रहनेवाले होते हैं

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «သူတို့လည်း တစ်နှစ်သာ အသက်ရှင်မည့်ကံရှိကြသည်။ ယခင်က မြင်ဖူးသော်လည်း ယခု အရုန္ဓတီနှင့် ဓြုဝကို မမြင်နိုင်တော့သူ၊ ထို့ပြင် လပြည့်ဝိုင်းနှင့် မီးခွက်မီးတောက်ကို ညာဘက်မှ ကွဲပြတ်သကဲ့သို့ မြင်သူတို့ပင် ဖြစ်သည်။ ဤအနိမိတ်တို့ကို အသက်အဆုံးနီးကပ်လာခြင်း၏ လက္ခဏာဟု သင်ကြားထားပြီး သတိရှိခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် အချိန်မီ ဓမ္မကို လိုက်နာခြင်းကို တိုက်တွန်းသည်။»

Verse 123

कृष्णश्यावच्छविच्छाय: षण्मासान्मृत्युलक्षणम्‌ । जो काले रंगका होकर भी पीला पड़ने लगे, देवताओंका अनादर करे और ब्राह्मणोंक साथ विरोध करे, वह भी छः: महीनेसे अधिक नहीं जी सकता, यह उक्त लक्षणोंसे सूचित होता है

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «လူတစ်ယောက်၏ သဘာဝအမဲရောင် သို့မဟုတ် မဲညိုရောင် အသားအရေက ဖြူဖျော့၍ အဝါရောင်ဆန်လာလျှင်၊ ထိုသည် မကြာမီ သေဆုံးမည့် လက္ခဏာဟု ယူဆကြပြီး ထိုသူသည် ခြောက်လထက် မပို အသက်မရှင်နိုင်ဟု ဆိုသည်။ ထို့အတူ နတ်တို့ကို မလေးစားသူ၊ ဗြာဟ္မဏတို့နှင့် ရန်ပြုသူလည်း ထိုသေမင်းလက္ခဏာကို ထမ်းဆောင်ထားသည်။»

Verse 133

तथैव च सहस्रांशुं सप्तरात्रेण मृत्युभाक्‌ । जो मनुष्य सूर्य और चन्द्रमाके मण्डलको मकड़ीके जालेके समान छिठ्रयुक्त देखता है, वह सात रातमें ही मृत्युका भागी होता है

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «ထို့အတူ နေဝိုင်းနှင့် လဝိုင်းကို ပင့်ကူအိမ်ကဲ့သို့ အပေါက်အပြဲများဖြင့် ထိုးဖောက်နေသကဲ့သို့ မြင်သူသည် ခုနစ်ညအတွင်း သေမင်း၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ရမည်။ ဤသင်ကြားချက်သည် ထိုမြင်ကွင်းကို မကောင်းသော အနိမိတ်ဟု သတ်မှတ်ကာ ကောင်းကင်အလင်းတို့ကို မမှန်ကန်စွာ မြင်ရခြင်းသည် အန္တရာယ်နီးကပ်လာကြောင်း သတိပေး၍ သတိရှိခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းကို တိုက်တွန်းသည်။»

Verse 143

देवतायतनस्थस्तु सप्तरात्रेण मृत्युभाक्‌ जो देवमन्दिरमें बैठकर वहाँकी सुगन्धित वस्तुमें सड़े मुर्देकी-सी दुर्गन्धका अनुभव करता है, वह सात दिनमें ही मृत्युको प्राप्त हो जाता है

ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ကြေညာသည်— «နတ်ဘုရားကျောင်းအတွင်း ထိုင်နေသော်လည်း ထိုနေရာ၏ သန့်ရှင်းသော မွှေးရနံ့အစား ပုပ်ပွနေသော အလောင်းကဲ့သို့ အနံ့ဆိုးကို ခံစားရသူသည် ခုနစ်ညအတွင်း သေဆုံးရမည်။ ဤသင်ကြားချက်သည် သန့်ရှင်းရာနေရာ၌ မလေးစားခြင်း၊ အတွင်းစိတ်မသန့်ရှင်းခြင်း သို့မဟုတ် သာသနာပျက်ကွက်သော အပြုအမူတို့သည် လျင်မြန်၍ ပြင်းထန်သော အကျိုးဆက်ကို ယူဆောင်လာကြောင်း ထင်ရှားစေပြီး ဝတ်ပြုရာတွင် သန့်ရှင်းမှုနှင့် သင့်လျော်သော စိတ်ထားကို တောင်းဆိုသည်။»

Verse 316

इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपवके अन्तर्गत गोक्षधर्मपर्वमें याज़्वल्क्य और जनकका संवादविषयक तीन सौ सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ

ဤသို့ဖြင့် «မဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိပရဝ» အတွင်းရှိ «မောက္ခဓမ္မပရဝ» ထဲတွင် ယာဇ္ဉဝလ္က്യနှင့် မိသီလာ၏ ဘုရင် ဇနက တို့၏ ဆွေးနွေးပွဲကို ဖော်ပြသော အခန်း (၃၁၆) သည် ပြီးဆုံးလေ၏။ ကာထာသည် ဤသင်ကြားရေးဆိုင်ရာ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးမှု၏ အဆုံးသတ်ကို တရားဝင် ကြေညာ၍ ပိတ်သိမ်းလေ၏။

Verse 317

ऐसा करनेसे वह उस सनातन पदको प्राप्त करता है, जो अशुद्ध चित्तवाले पुरुषोंको दुर्लभ है तथा जो अक्षय, अजन्मा, अचल, अविकारी, पूर्ण एवं कल्याणमय है ।। इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि याज्ञवल्क्यजनकसंवादे सप्तदशाधिकत्रिशततमो<ध्याय:

ဤသို့ ပြုကျင့်လျှင်၊ စိတ်မသန့်ရှင်းသော လူတို့အဖို့ ရောက်ရန်ခက်ခဲသည့် ထာဝရအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလေသည်—မပျက်မယွင်း၊ မမွေးဖွား၊ မလှုပ်ရှား၊ မပြောင်းလဲ၊ ပြည့်စုံ၍ မင်္ဂလာအပြည့်ဖြစ်သော အဆင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် «မဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိပရဝ» အတွင်း «မောက္ခဓမ္မပရဝ» ထဲရှိ ယာဇ္ဉဝလ္က്യ–ဇနက ဆွေးနွေးပွဲကို ဖော်ပြသော အခန်း (၃၁၇) သည် ပြီးဆုံးလေ၏။