Adhyaya 255
Jājali–Tulādhāra-saṃvāda: Yajña, Vṛtti, and Ātma-tīrtha (जाजलि-तुलाधार-संवादः)
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Dialogues on Liberation and Ethical Renunciation)
Adhyāya 255 presents a structured disputation. Jājali challenges Tulādhāra by defending agriculture and the sacrificial economy: food arises from cultivation; humans live by cattle and plants; yajña is socially sustaining, and rejecting it seems to threaten worldly continuity. Tulādhāra replies by rejecting the label of nāstika while critiquing ritual distortion driven by greed and ignorance of Vedic intent. He reframes “offering” as ethical and intellectual practices—salutation, self-study, medicinal and non-harmful supports—arguing that acquisitive giving can generate theft and misconduct. The chapter links the moral quality of sacrificer and priests to the character of the populace, and describes a causal chain (offering → sun → rain → food → beings) while warning that fruit-seeking ritual breeds hypocrisy and harm. It then turns toward inner sufficiency: the wise do not seek heaven through ostentatious rites; they follow the path of the good with minimal injury. Tulādhāra advances the doctrine of ātma-tīrtha—self as the primary pilgrimage—asserting that disciplined conduct and reasoned dharma lead to auspicious worlds. Bhīṣma closes by endorsing Tulādhāra’s rationally grounded, socially practiced dharmas as those consistently served by the virtuous.
Chapter Arc: युधिष्ठिर रणभूमि में असंख्य मृत राजाओं की ओर देखकर विस्मित-व्याकुल होकर भीष्म से पूछते हैं—इतने महाबली, नागायुत-बल वाले नरेशों को आखिर कौन मार सका? → युधिष्ठिर का प्रश्न युद्ध-कारण से आगे बढ़कर ‘मृत्यु’ की अदृश्य सत्ता पर टिक जाता है—जब समान तेज-बल वाले वीर भी गिर जाते हैं, तो संहार का वास्तविक कर्ता कौन है? भीष्म उत्तर में प्राचीन कथा का द्वार खोलते हैं: कृतयुग में अकम्पन नामक राजा शत्रुवश होकर पुत्रशोक से दग्ध है और उसी शोक-क्रोध की धारा उसे महर्षि नारद के सान्निध्य तक ले आती है। → कथा का शिखर उस ब्रह्म-क्रोध में है जहाँ ब्रह्मा के रोष से अग्नि प्रकट होकर स्वर्ग-पृथ्वी-अंतरिक्ष सहित चराचर जगत को दग्ध करने लगती है; तब प्रजाहित की चिंता से शिव (स्थाणु/शम्भु) का आवाहन होता है और ब्रह्मा तेज से ज्वलित होकर उनसे वर-याचना/प्रार्थना के रूप में संवाद आरम्भ करते हैं—‘शम्भो, आज मैं तुम्हारा प्रिय करूँ; जो तुम्हारे हृदय में है, कहो।’ → भीष्म युधिष्ठिर को संकेत देते हैं कि मृत्यु और संहार किसी एक योद्धा की व्यक्तिगत शक्ति नहीं, बल्कि ब्रह्माण्डीय व्यवस्था (देव-तत्त्वों का संतुलन, क्रोध-शमन, प्रजाहित) के अधीन है; कथा ‘मृत्यु–प्रजापति संवाद’ की भूमिका बनकर यह स्थापित करती है कि विनाश भी धर्म-रक्षा और सृष्टि-नियमन का अंग है। → ब्रह्मा द्वारा शिव को वर देने की घोषणा के साथ संवाद का वास्तविक विषय—मृत्यु की स्थापना/नियमन और प्रजाओं के हित का उपाय—अगले प्रसंग में खुलने को छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! ये जो असंख्य भूपाल (प्राणशून्य होकर) इस भूतलपर सेनाके बीचमें सो रहे हैं इनकी ओर दृष्टिपात कीजिये। ये महान् बलवान् थे तो भी संज्ञाहीन होकर पड़े हैं
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလေ၏—“ပိတామဟာ၊ စစ်တပ်များအလယ်၌ ဤမြေပြင်ပေါ်တွင် အသက်ကင်းမဲ့၍ လဲလျောင်းနေသော မင်းများ အရေအတွက်မကုန်နိုင်သမျှကို ကြည့်ရှုပါ။ တစ်ခါက အလွန်ကြီးမား၍ အင်အားပြင်းထန်သူများဖြစ်သော်လည်း ယခုမူ သတိမဲ့ကာ တိတ်ဆိတ်၍ လဲကျနေကြ၏။”
Verse 2
एकैकशो भीमबला नागायुतबलास्तथा । एते हि निहता: संख्ये तुल्यतेजोबलैनरै:,इनमेंसे एक-एक नरेश भयानक बलसे सम्पन्न था। दस-दस हजार हाथियोंकी शक्ति रखता था। वे सब-के-सब इस युद्धस्थलमें अपने समान ही तेजस्वी और बलवान् मनुष्योंद्वारा मारे गये हैं
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောလေ၏—“ဤမင်းတို့တစ်ပါးတစ်ယောက်စီသည် ကြောက်မက်ဖွယ် အင်အားကို ပိုင်ဆိုင်ကြ၏—တစ်ယောက်စီမှာ ဆင်တစ်သောင်း၏ အင်အားနှင့်တူ၏။ သို့ရာတွင် သူတို့အားလုံးသည် စစ်မြေပြင်၌ မိမိတို့နှင့် တောက်ပမှုနှင့် အင်အား တူညီသော လူတို့၏ လက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရ၏။”
Verse 3
नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे परम् विक्रमेणोपसम्पन्नास्तेजोबलसमन्विता:,इन प्राणशक्ति-सम्पन्न नरेशोंको कोई दूसरा वीर संग्रामभूमिमें मार सके--ऐसा मुझे नहीं दिखायी देता था; क्योंकि वे सब-के-सब बल-पराक्रमसे सम्पन्न और तेजस्वी थे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောလေ၏—“စစ်ပွဲ၏ ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုအတွင်း ဤသူတို့ကို အမှန်တကယ် သတ်နိုင်မည့်သူကို ကျွန်ုပ် မမြင်နိုင်ခဲ့ပါ။ အပြည့်အဝသော စွမ်းရည်နှင့် ရောင်ခြည်တောက်ပသော အင်အားတို့ဖြင့် ပြည့်စုံကြသဖြင့် အခြားသူရဲကောင်းတို့၏ အင်အားလက်လှမ်းမမီသကဲ့သို့ ထင်မြင်ခဲ့ရ၏။”
Verse 4
अथ चेमे महाप्राज्ञा: शेरते हि गतासव: । मृता इति च शब्दो<यं वर्तत्येषु गतासुषु,किंतु इस समय ये महाबुद्धिमान् भूपाल निष्प्राण होकर पड़े हैं। इनके प्राण निकल जानेपर इनके लिये मृत शब्दका व्यवहार होता है; अर्थात् “ये मर गये” ऐसा कहा जाता है
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ယခု ဤအလွန်ပညာရှိသော မင်းတို့သည် အသက်ရှူသက်တမ်းကင်းမဲ့၍ ဤနေရာ၌ လဲလျောင်းနေကြ၏။ အသက်ဝင်လေ (ပရာဏ) ထွက်ခွာသွားသောအခါ ထိုသူတို့ကို ‘သေ’ ဟူသောစကားဖြင့် ခေါ်ကြပြီး ‘သူတို့ သေသွားပြီ’ ဟု လူတို့ ဆိုကြ၏»။
Verse 5
इमे मृता नृपतय: प्रायशो भीमविक्रमा: । तत्र मे संशयो जात: कुतः संज्ञा मृता इति,ये जो नरेश मृत्युको प्राप्त हो गये हैं, इनमें बहुत-से भयानक पराक्रमसे सम्पन्न हैं। यहाँ मेरे मनमें यह संदेह होता है कि इन्हें मृत नाम कैसे दिया गया? किसकी मृत्यु होती है? किससे मृत्यु होती है? और किस कारणसे मृत्यु यहाँ समस्त प्राणियोंका अपहरण करती है? देवतुल्य पितामह! मुझे यह सब बतानेकी कृपा करें
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ဤမင်းတို့သည် သေဆုံးကြပြီ—အများစုမှာ ကြောက်မက်ဖွယ် ရဲရင့်သတ္တိရှိသူများပင်။ သို့သော် ငါ့စိတ်၌ သံသယတစ်ရပ် ပေါ်လာသည်—အဘယ်ကြောင့် ‘သေ’ ဟု ခေါ်ကြသနည်း။ ဤ ‘သေခြင်း’ သည် မည်သူ၏အရာနည်း။ သေခြင်းသည် မည်သို့ ပေါ်ပေါက်လာသနည်း။ မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် သေခြင်းသည် ဤလောက၌ သတ္တဝါအားလုံး၏ အသက်ကို ဆွဲယူသွားသနည်း။ နတ်တူသော အဘိုးကြီးပိတామဟာ၊ ဤအရာအားလုံးကို ကျွန်ုပ်အား မိန့်ကြားပါ»။
Verse 6
कस्य मृत्यु: कुतो मृत्यु: केन मृत्युरिह प्रजा: । हरत्यमरसंकाश तनमे ब्रूहि पितामह,ये जो नरेश मृत्युको प्राप्त हो गये हैं, इनमें बहुत-से भयानक पराक्रमसे सम्पन्न हैं। यहाँ मेरे मनमें यह संदेह होता है कि इन्हें मृत नाम कैसे दिया गया? किसकी मृत्यु होती है? किससे मृत्यु होती है? और किस कारणसे मृत्यु यहाँ समस्त प्राणियोंका अपहरण करती है? देवतुल्य पितामह! मुझे यह सब बतानेकी कृपा करें
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «သေခြင်းသည် မည်သူ၏အရာနည်း။ သေခြင်းသည် ဘယ်က ပေါ်လာသနည်း။ ဤလောက၌ မည်သည့်အာဏာ/အကြောင်းအရာကြောင့် သေခြင်း ဖြစ်ပေါ်သနည်း၊ ထို့ပြင် အသက်ရှိသတ္တဝါတို့ကို မည်သို့ ဆွဲယူသွားသနည်း။ အမရတို့ကဲ့သို့ တောက်ပသော ပိတామဟာ၊ ဤအကြောင်းကို ကျွန်ုပ်အား မိန့်ကြားပါ»။
Verse 7
भीष्म उवाच पुरा कृतयुगे तात राजा ह्यासीदकम्पन: । स शत्रुवशमापन्न: संग्रामे क्षीणवाहन:,भीष्मजीने कहा--तात! प्राचीन सत्ययुगकी बात है, अकम्पन नामके एक राजा थे। एक समय संग्राममें उनका रथ नष्ट हो गया और वे शत्रुके वशमें पड़ गये
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «သားရေ၊ ရှေးကာလ ကృతယုဂ၌ အကမ္ပန ဟူသော မင်းတစ်ပါး ရှိခဲ့၏။ တစ်ခါ စစ်မြေပြင်၌ သူ၏ ရထားနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အင်အားတို့ ပျက်စီးသွား၍ အားနည်းကာ အထောက်အကူမဲ့သဖြင့် ရန်သူ၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့၏»။
Verse 8
तस्य पुत्रो हरिनाम नारायणसमो बले । स शत्रुभिरहत: संख्ये सबल: सपदानुग:,उनके एक पुत्र था, जिसका नाम था हरि। वह बलमें भगवान् नारायणके ही समान जान पड़ता था, परंतु उस समराज्णमें शत्रुओंने सेना और सेवकोंसहित उस राजकुमारको मार गिराया
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «သူ၌ ဟရီ ဟူသော သားတော်တစ်ပါး ရှိ၏။ သူ၏ အင်အားသည် နာရာယဏ ကိုယ်တော်တိုင်နှင့် တူသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ သို့ရာတွင် ထိုမင်း၏ နိုင်ငံအတွင်း စစ်မြေပြင်၌ ရန်သူတို့က တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်၍ ထိုမင်းသားကို သူ၏ တပ်ဖွဲ့နှင့် လိုက်ပါသူများအပါအဝင် ကျဆုံးစေခဲ့ကြ၏»။
Verse 9
स राजा शत्रुवशग: पुत्रशोकसमन्वित: । यद्च्छया शान्तिपरो ददर्श भुवि नारदम्,राजा अकम्पन स्वतन्त्र भूपाल न रहकर शत्रुके अधीन हो गये तथा पुत्रके शोकमें डूबे रहने लगे। वे शान्तिका उपाय ढूँढ़ रहे थे। इतनेहीमें दैवेच्छासे भूतलपर विचरते हुए देवर्षि नारदका उन्हें दर्शन हुआ
ဘိဿမက ပြောသည်— ထိုဘုရင်သည် ရန်သူတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ကျရောက်၍ သားဆုံးရှုံးခြင်း၏ ဝမ်းနည်းမှုကြီးစိုးနေ하였다။ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရှာဖွေရန် စိတ်ထားခဲ့သည်။ ကံကြမ္မာအလိုတော်အရ မတော်တဆဖြစ်သကဲ့သို့ မြေပြင်ပေါ်တွင် လှည့်လည်နေသော ဒေဝရိသီ နာရဒကို တွေ့မြင်ရသည်—ရှုံးနိမ့်ခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းမှုအတွင်း၌ပင် သဘောတူညီမှုနှင့် မှန်ကန်သော အကျင့်ဓမ္မသို့ ညွှန်ပြမည့် လမ်းညွှန်မှုသည် ကံတော်ကြောင့် ရောက်လာနိုင်ကြောင်းကို သက်သေပြသည်။
Verse 10
तस्मै स सर्वमाचष्ट यथावृत्तं जनेश्वर: । शन्रुभिग्रहणं संख्ये पुत्रस्य मरणं तथा,राजाने युद्धस्थलमें शत्रुओंद्वारा अपने पकड़े जाने एवं पुत्रकी मृत्यु होनेका सारा समाचार यथावत् रूपसे नारदजीके सामने कह सुनाया
ဘိဿမက ပြောသည်— ထို့နောက် ပြည်သူတို့၏ အရှင်ဖြစ်သော ဘုရင်သည် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သမျှကို အတိအကျ ပြောပြ하였다။ စစ်မြေပြင်၌ ရန်သူတို့က မိမိကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပုံနှင့် သားတော်၏ သေဆုံးမှုကိုလည်း ထိုအတိုင်း ရှင်းလင်းပြောကြား하였다။ ဤကဗျာသည် အမှန်တရားကို တိတိကျကျ ပြောဆိုခြင်း၏ ဓမ္မအလေးချိန်နှင့် စစ်၏ အကျိုးဆက်ကို တည်ငြိမ်စွာ လက်ခံရခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 11
तस्य तद् वचन श्रुत्वा नारदो5थ तपोधन: । आख्यानमिदमाचष्ट पुत्रशोकापहं तदा,राजाका वह कथन सुनकर तपस्याके धनी नारदजीने उस समय उनसे यह प्राचीन इतिहास कहना आरम्भ किया, जो उनके पुत्रशोकको मिटानेवाला था
ဘိဿမက ပြောသည်— ဘုရင်၏ စကားကို ကြားသော် တပဿာဓနဖြစ်သော နာရဒသည် ထိုအခါ ရှေးဟောင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိတစ်ပုဒ်ကို စတင်ပြောကြား하였다။ ၎င်းသည် သားဆုံးရှုံးခြင်း၏ ဝမ်းနည်းမှုကို ဖယ်ရှားရန် ရည်ရွယ်သော ပုံပြင်ဖြစ်သည်။ ဤအပိုင်းတွင် သက်သာစေခြင်းသည် ချိုသာသော နှစ်သိမ့်စကားသာမဟုတ်ဘဲ သင်ကြားမှုဖြစ်ကြောင်း—ဓမ္မ၊ ကံကြမ္မာ၏ သဘောနှင့် လူ၏ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း၏ ကန့်သတ်ချက်ကို နားလည်ခြင်းဖြင့် ဝမ်းနည်းမှု လျော့ပါးကြောင်း—ကို ဖော်ပြသည်။
Verse 12
नारद उवाच राजन् शृणु समाख्यानमद्येदं बहुविस्तरम् । यथावृत्तं श्रुतं चैव मयेदं वसुधाधिप,नारदजी बोले--राजन्! आज यह अत्यन्त विस्तृत आख्यान सुनो। पृथ्वीनाथ! मैंने इसे जैसा सुना है, वह यथावत् वृत्तान्त तुम्हें सुना रहा हूँ
နာရဒက ပြောသည်— “အို ဘုရင်၊ ယနေ့ ဤအလွန်ကျယ်ပြန့်သော အကြောင်းအရာကို နားထောင်လော့။ အို မြေကြီး၏ အရှင်၊ ငါကြားသိခဲ့သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သကဲ့သို့လည်းကောင်း အတိအကျ သင့်အား ပြောပြမည်။”
Verse 13
प्रजा: सृष्टवा महातेजा: प्रजासगे पितामह: । अतीव वृद्धा बहुला नामृष्यत पुनः प्रजा:,प्रजाकी सृष्टि करते समय महातेजस्वी पितामह ब्रह्माने जब बहुत-से प्राणियोंकी सृष्टि कर डाली, तब उनकी संख्या बहुत अधिक हो गयी। इतनी अधिक प्रजाओंका होना ब्रह्माजीसे सहन न हो सका
နာရဒက ပြောသည်— သတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် တောက်ပကြီးမြတ်သော ပိတామဟ ဘြဟ္မာသည် ဖန်ဆင်းခြင်း၏ အလုပ်အတွင်း၌ပင် သတ္တဝါအရေအတွက် အလွန်အမင်း များပြားလာသည်ကို တွေ့ရသည်။ သတ္တဝါများ၏ အလွန်အကျွံ များပြားမှုသည် သူ့အတွက် မခံနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာ၍ ဖန်ဆင်းမှုကို စနစ်တကျ၊ တည်တံ့နိုင်သည့် ပုံစံဖြင့် ဆက်လက်သင့်ကြောင်း ပြန်လည်စဉ်းစားစေ하였다။
Verse 14
न हान्तरमभूत् किज्चित् क्वचिज्जन्तुभिरच्युत । निरुच्छवासमिवोजन्नद्ध त्रलोक्यमभवन्नूप,अपने धर्मसे कभी च्युत न होनेवाले नरेश! उस समय कहीं कोई थोड़ा-सा भी ऐसा स्थान नहीं रह गया, जो जीव-जन्तुओंसे भरा न हो। सारी त्रिलोकी अवरुद्ध हो गयी। लोगोंका कहीं साँस लेना भी असम्भव-सा हो गया--सबका दम घुटने लगा
နာရဒက ပြောသည်– «အချျုတ၊ ဓမ္မမှ မလွဲမသွားသော မင်းမြတ်ရေ၊ ထိုအခါ သက်ရှိသတ္တဝါများ မပြည့်နှက်သေးသော နေရာဟူ၍ အနည်းငယ်မျှပင် မကျန်တော့ခဲ့။ သုံးလောကလုံးသည် တံခါးပိတ်သကဲ့သို့ တားဆီးခံရပြီး လူတို့သည် အသက်ရှူတောင် မရနိုင်သကဲ့သို့—အားလုံး အသက်ရှူကျပ်တည်းလာကြ၏»။
Verse 15
तस्य चिन्ता समुत्पन्ना संहारं प्रति भूपते । चिन्तयन् नाध्यगच्छच्च संहारे हेतुकारणम्,भूपाल! अब ब्रह्माजीके मनमें प्रजाके संहारकी--उनकी संख्या घटानेकी चिन्ता उत्पन्न हुई। वे बहुत देरतक सोचते-विचारते रहे, परंतु प्रजाके संहारका कोई युक्तियुक्त कारण ध्यानमें नहीं आया
နာရဒက ပြောသည်– «မင်းမြတ်ရေ၊ ပိတామဟ (ဗြဟ္မာ) ၏ စိတ်တွင် သတ္တဝါအစုအဝေးကို လျော့ချရန်၊ ပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်စေလိုသော စိုးရိမ်ပူပန်မှု ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သို့သော် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စဉ်းစားသော်လည်း သတ္တဝါတို့ကို ဖျက်ဆီးရန် သင့်လျော်၍ တရားမျှတသော အကြောင်းရင်းကို မတွေ့နိုင်ခဲ့»။
Verse 16
तस्य रोषान्महाराज खेभ्योअग्निरुदतिष्ठत । तेन सर्वा दिशो राजन् ददाह स पितामह:,महाराज! उस समय रोषवश ब्रह्माजीके नेत्र आदि इन्द्रियगोलकोंसे अग्नि प्रकट हो गयी। राजन! उस अग्निसे पितामहने सम्पूर्ण दिशाओंको दग्ध करना आरम्भ किया
နာရဒက ပြောသည်– «မဟာမင်းကြီးရေ၊ သူ၏ ဒေါသကြောင့် အာရုံအင်္ဂါတို့၏ အပေါက်များမှ မီးတောက် ပေါ်ထွက်လာ၏။ ထိုမီးဖြင့် မင်းမြတ်ရေ၊ ပိတామဟသည် အရပ်အနှံ့ကို လောင်ကျွမ်းစေခြင်းကို စတင်ခဲ့၏»။
Verse 17
ततो दिवं भुवं खं च जगच्च सचराचरम् । ददाह पावको राजन् भगवत्कोपसम्भव:,राजन्! तब भगवान् ब्रह्माके क्रोधसे प्रकट हुई वह आग स्वर्ग, पृथ्वी, अन्तरिक्ष तथा चराचर प्राणियोंसहित सम्पूर्ण जगत्को जलाने लगी
နာရဒက ပြောသည်– «မင်းမြတ်ရေ၊ ထို့နောက် ဘုရားမြတ် (ဗြဟ္မာ) ၏ ဒေါသမှ ပေါ်ထွက်လာသော ထိုမီးသည် ကောင်းကင်ဘုံ၊ မြေပြင်၊ အလယ်လောကနှင့် လှုပ်ရှားသည့်အရာ မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အပါအဝင် စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို လောင်ကျွမ်းစေတတ်လာ၏»။
Verse 18
तत्रादहान्त भूतानि जड़मानि ध्रुवाणि च | महता क्रोधवेगेन कुपिते प्रपितामहे
နာရဒက ပြောသည်– «ထိုနေရာ၌ ပရပိတామဟ (အဘိုးအဘိုးကြီး) ဒေါသထွက်နေစဉ်၊ ဒေါသအရှိန်ကြီးမားစွာဖြင့် သတ္တဝါတို့ကို—မလှုပ်ရှားသောအရာများနှင့် တည်ကြည်ခိုင်မြဲသောအရာများကိုပါ—လောင်ကျွမ်းစေခဲ့၏»။
Verse 19
प्रपितामह ब्रह्माके कुपित होनेपर उनके क्रोधके महान् वेगसे सभी स्थावर-जजड़म प्राणी दन्ध होने लगे ।। ततो<थध्वरजट: स्थाणुर्वेदाध्वरपति: शिव: । जगाम शरण देवो ब्रह्माणं परवीरहा,तब यज्ञ ही जिनकी जटाएँ हैं तथा जो वेदों और यज्ञोंके प्रतिपालक हैं, वे शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले कल्याणकारी भगवान् शिव ब्रह्माजीकी शरणमें गये
နာရဒက ပြောသည်– ထို့နောက် ကောင်းမြတ်သော သခင် ရှိဝ (Sthāṇu ဟုခေါ်သော) သည် ယဇ္ဉပူဇာကဲ့သို့ မျှင်ထူထူ ဆံထုံးရှိ၍ ဝေဒနှင့် ယဇ္ဉတို့၏ အုပ်ထိန်းသူ၊ ရန်သူဗီရသူရဲတို့ကို သတ်ဖြတ်နိုင်သော သခင်ဖြစ်သဖြင့် ဘြဟ္မာထံသို့ ခိုလှုံရန် သွား하였다။ နောက်ခံတွင် ဘြဟ္မာ၏ ဒေါသသည် အလွန်ကြီးမားသော အင်အားဖြင့် လောင်ကျွမ်းထွက်ပေါ်လာရာ လှုပ်ရှားသော သတ္တဝါနှင့် မလှုပ်ရှားသော သတ္တဝါ အမျိုးမျိုးတို့သည် ပူလောင်၍ မီးလောင်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှိဝသည် ဖျက်ဆီးမှု၏ လှိုင်းကို တားဆီးကာ ကမ္ဘာလောက၏ စည်းကမ်းတရားကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ဘြဟ္မာ၏ ကာကွယ်မှုကို ရှာဖွေ하였다။
Verse 20
तस्मिन्नभिगते स्थाणौ प्रजानां हितकाम्यया । अब्रवीत् परमो देवो ज्वलन्निव तदा शिवम्,प्रजावर्गके हितकी इच्छासे महादेवजीके अपने सामने आनेपर तेजसे जलते हुए-से परमदेव ब्रह्माजी उनसे इस प्रकार बोले--
သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးကို ရည်ရွယ်၍ စ္ဌာဏု (ရှိဝ) ထိုသို့ ရောက်လာသောအခါ၊ တောက်ပသကဲ့သို့ ထွန်းလင်းနေသော အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘုရား ဘြဟ္မာသည် ရှိဝအား ထိုအခါ မိန့်ကြား하였다။
Verse 21
करवाण्यद्य क॑ काम॑ वराहोंडसि मतो मम । कर्ता हास्मि प्रियं शम्भो तव यद् हृदि वर्तते,'शम्भो! मैं तुम्हें वर पानेके योग्य समझता हूँ, बोलो, आज तुम्हारी कौन-सी इच्छा पूर्ण करूँ? तुम्हारे हृदयमें जो भी प्रिय मनोरथ हो, उसे मैं पूर्ण करूँगा”
နာရဒက ပြောသည်– “အို သမ္ဘု (Śambhu) ရေ၊ သင်သည် ကောင်းချီးတစ်ပါးကို ခံယူရန် ထိုက်တန်သူဟု ငါမြင်သည်။ ပြောလော့—ယနေ့ သင်၏ မည်သည့် ဆန္ဒကို ငါ ပြည့်စုံစေမည်နည်း။ သင်၏ နှလုံးသား၌ ချစ်မြတ်နိုးသော ဆန္ဒမည်သည့်အရာရှိသော်လည်း ငါက ပြီးမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးမည်” ဟု။
Verse 256
इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि मृत्युप्रजापतिसंवादोपक्रमे षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် ဂုဏ်ထူးမြတ်သော မဟာဘာရတ၌၊ ရှာန္တိပရဝ၌—အထူးသဖြင့် မောက္ခဓမ္မ အပိုင်း၌—မృత్యု (သေခြင်း) နှင့် ပ္ရဇာပတိ တို့၏ ဆွေးနွေးပွဲ အစပျိုးပိုင်း စတင်လေသည်။ ဤနေရာတွင် အဓျာယ ၂၅၆ (နှစ်ရာငါးဆယ်ခြောက်မြောက် အခန်း) ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
Whether dharma is best secured through externally maintained sacrificial institutions tied to livelihood and social continuity, or through internalized discipline that minimizes harm and resists greed-driven ritual economies.
Ritual value depends on intention and ethical quality; practices such as self-restraint, truthfulness, study, and non-injury can function as “offerings,” and the self (ātman) is presented as the most reliable tīrtha for moral purification.
Yes: Bhīṣma explicitly affirms Tulādhāra’s dharmas as rationally coherent (upapatti-sampanna) and habitually practiced by the virtuous, functioning as an internal validation marker for the discourse within Śānti-parva.