Adhyaya 200
Keśava-tattva-kathana (On the Principle of Keśava: Cosmogony and Divine Epithets)
Upa-parva: Mokṣa-dharma / Nārāyaṇīya-oriented Discourse (Cosmogony and Viṣṇu-Nārāyaṇa Mahātmyam)
Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma with a request to hear, in principled terms (tattvena), about Puṇḍarīkākṣa Acyuta—Viṣṇu/Nārāyaṇa as the uncreated agent and the source and dissolution of beings. Bhīṣma replies that this account is heard from established transmitters (Rāma Jāmadagnya, Nārada, Kṛṣṇa Dvaipāyana, Asita Devala, Vālmīki, and Mārkaṇḍeya), situating the discourse within a chain of authoritative reception. The chapter narrates a cosmogony: the formation of the mahābhūtas (wind, fire/light, waters, space, earth), the Lord’s repose upon the waters, and the contemplation of Saṃkarṣaṇa as support. From the navel-lotus arises Brahmā, followed by the appearance of the asura Madhu and his defeat, yielding the epithet Madhusūdana. A genealogical sequence proceeds through Brahmā’s mind-born sons, Dakṣa, his daughters, Kaśyapa’s marriages, and the emergence of devas, danavas, and other categories of beings, including the Vāmana form of Viṣṇu and its consequences for divine prosperity and adversarial defeat. The chapter also outlines the ordering of time (day-night, seasons, divisions of the day), creation of clouds and mobile/immobile life, and an account of varṇa origination. It describes yuga-based shifts in reproductive norms and concludes by emphasizing Keśava’s inconceivable, supra-human status.
Chapter Arc: युधिष्ठिर भीष्म से जिज्ञासा करता है—विरूपक के उपदेश के बाद ब्राह्मण-जापक और राजा इक्ष्वाकु ने क्या उत्तर दिया, उनका संवाद क्या रहा, और ‘क्रममुक्ति’ व ‘लोकान्तर-प्राप्ति’ का रहस्य कैसे घटित हुआ। → भीष्म उस प्रसंग को आगे बढ़ाते हैं: ब्राह्मण धर्म का सत्कार कर यम, काल, मृत्यु और स्वर्ग की वंदना करता है; फिर ‘फल’ (जप का पुण्य) को लेकर एक सूक्ष्म नैतिक-सांस्कृतिक तनाव उभरता है—क्या साधना का फल दान/समर्पण से सिद्धि बदलती है, और क्या जापक स्वयं फल-त्याग कर भी उसी गति को पा सकता है। → राजा का निर्णायक वचन—यदि फल-समर्पण से तुम्हारी श्रद्धा और सिद्धि ‘अफला’ हो जाती है, तो मेरे साथ चलो और जप का फल मुझे प्राप्त कराओ—और उसी के साथ दिव्य संकेत प्रकट होते हैं: पुष्प-वर्षा, अप्सराओं का नर्तन, दिशाओं में हाहाकार, और स्तुत्य ज्योति का ब्रह्मा में प्रवेश। → महात्मा धर्म को अग्रणी मानकर प्रसन्नचित्त आगे बढ़ते हैं; भीष्म निष्कर्ष रूप में ‘जापकानां फलम्’—जप करने वालों की गति—को यथाश्रुत वर्णित कर देते हैं और युधिष्ठिर से पूछते हैं कि अब और क्या सुनना है। → भीष्म का प्रश्न—“कि भूयः श्रोतुमिच्छसि?”—अगले अध्याय के लिए जिज्ञासा छोड़ देता है कि युधिष्ठिर मोक्ष-मार्ग के किस अगले सोपान/उपाख्यान को चुनेंगे।
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! उस समय विरूपके पूर्वोक्त वचन कहनेपर ब्राह्मण और राजा इक्ष्वाकु उन दोनोंने उसे कया उत्तर दिया, यह मुझे बताइये
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြော၏—“အဘိုးကြီး (ပိတామဟ) ရေ၊ ဗိရူပကက အစောက ပြောခဲ့သော စကားများကို ပြောပြီးနောက်၊ ဗြာဟ္မဏနှင့် အိက္ခ္ဝာကု မင်း—ထိုနှစ်ဦးက သူ့အား မည်သို့ ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သနည်း။ ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ။”
Verse 2
अथवा तौ गतौ तत्र यदेतत् कीर्तितं त्वया । संवादो वा तयो: को5भूत् कि वा तौ तत्र चक्रतुः,तथा आपने जो यह स््योमुक्ति, क्रममुक्ति और लोकान्तरकी प्राप्तिरूप तीन प्रकारकी गति बतायी है, उनमेंसे वे दोनों किस गतिको प्राप्त हुए? उस समय उन दोनोंमें क्या बातचीत हुई और उन्होंने क्या किया?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြော၏—“သို့မဟုတ် သင်ဖော်ပြသကဲ့သို့ ထိုနှစ်ဦးသည် ထိုနေရာသို့ ရောက်သွားခဲ့လျှင်၊ သူတို့အကြား မည်သို့သော ဆွေးနွေးမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သနည်း၊ ထိုနေရာတွင် သူတို့ ဘာကို ပြုလုပ်ခဲ့သနည်း။ ထို့ပြင် သင်ရှင်းပြခဲ့သော ကံကြမ္မာသုံးမျိုး—ချက်ချင်း မောက္ခရခြင်း၊ အဆင့်ဆင့် မောက္ခရခြင်း၊ နှင့် အခြားလောကသို့ ရောက်ခြင်း—တို့အနက် ထိုနှစ်ဦးသည် မည်သည့်လမ်းကို ရရှိခဲ့သနည်း။ ထိုအခါ သူတို့ ဘာပြောခဲ့ကြ၍ ဘာလုပ်ခဲ့ကြသနည်း။”
Verse 3
भीष्म उवाच तथेत्येवं प्रतिश्रुत्य धर्म सम्पूज्य च प्रभो । यम॑ काल च मृत्युं च स्वर्ग सम्पूज्य चाहत:,भीष्मजीने कहा--प्रभो! तब “बहुत अच्छा” कहकर ब्राह्मणने धर्म, यम, काल, मृत्यु और स्वर्ग--इन सभी पूजनीय देवताओंका पूजन किया। वहाँ पहलेसे जो ब्राह्मण मौजूद थे और दूसरे भी जो श्रेष्ठ ब्राह्मण वहाँ पधारे थे, उन सबके चरणोंमें सिर झुकाकर सबकी यथोचित पूजा करके ब्राह्मणने राजासे कहा--
ဘိဿမက ပြော၏—“‘အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်ပါစေ’ ဟု သဘောတူကာ ဗြာဟ္မဏသည် ဓမ္မကို ဦးစွာ ပူဇော်လေးစားပြီးနောက် ယမ၊ ကာလ (အချိန်)၊ မృတျု (သေခြင်း) နှင့် သွဂ္ဂ (ကောင်းကင်ဘုံ) တို့ကိုလည်း ဂုဏ်ထူးမြတ်သော ဒေဝတာအာဏာများအဖြစ် ပူဇော်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အစောက ရှိနှင့်ပြီးသား ဗြာဟ္မဏများနှင့် နောက်မှ ရောက်လာသော ထူးချွန်ဗြာဟ္မဏများ၏ ခြေတော်တို့၌ ဦးခေါင်းချကာ သင့်လျော်သမျှ အရိုအသေပြု၍ မင်းအား စကားဆိုလေ၏။”
Verse 4
पूर्व ये चापरे तत्र समेता ब्राह्मणर्षभा: । सर्वान् सम्पूज्य शिरसा राजानं सोडब्रवीद् द्विज:,भीष्मजीने कहा--प्रभो! तब “बहुत अच्छा” कहकर ब्राह्मणने धर्म, यम, काल, मृत्यु और स्वर्ग--इन सभी पूजनीय देवताओंका पूजन किया। वहाँ पहलेसे जो ब्राह्मण मौजूद थे और दूसरे भी जो श्रेष्ठ ब्राह्मण वहाँ पधारे थे, उन सबके चरणोंमें सिर झुकाकर सबकी यथोचित पूजा करके ब्राह्मणने राजासे कहा--
ဘိဿမက ပြော၏—“ထိုနေရာ၌ အစောက ရောက်နှင့်သူများနှင့် နောက်မှ ရောက်လာသူများ အပါအဝင် ဗြာဟ္မဏအထွဋ်အမြတ်တို့ စုဝေးနေကြသည်။ ဗြာဟ္မဏသည် ဦးခေါင်းချကာ သူတို့အားလုံးကို သင့်လျော်သမျှ ပူဇော်လေးစားပြီးနောက်၊ မင်းအား စကားဆိုလေ၏—အရိုအသေနှင့် ဓမ္မ၏ စိတ်ဓာတ်ဖြင့်၊ အထိုက်အလျောက် ဂုဏ်ပြုခြင်းသည် အုပ်ချုပ်သူအား အကြံပေးခြင်းထက် အရင် ဖြစ်ရမည်ဟူသော သဘောဖြင့်။”
Verse 5
फलेनानेन संयुक्तो राजर्षे गच्छ मुख्यताम् । भवता चाभ्यनुज्ञातो जपेयं भूय एव ह,*राजर्षे! इस फलसे संयुक्त होकर आप श्रेष्ठ गतिको प्राप्त कीजिये और आपकी आज्ञा लेकर मैं फिर जपमें लग जाऊँगा
ဘိဿမက ပြောသည်– «အို မင်းရသေ့ကြီး၊ ဤကုသိုလ်၏အကျိုးဖြင့် ပြည့်စုံလျက် အမြင့်ဆုံးသောအခြေအနေသို့ သွားပါလော့။ ထို့ပြင် သင်၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ငါသည် ဇပ (မန္တရားသံပြန်ဆိုခြင်း) ကို ထပ်မံပြုလုပ်မည်»။
Verse 6
वरश्न मम पूर्व हि दत्तो देव्या महाबल । श्रद्धा ते जपतो नित्यं भवत्विति विशाम्पते,“महाबली प्रजानाथ! मुझे देवी सावित्रीने वर दिया है कि जपमें तुम्हारी नित्य श्रद्धा बनी रहेगी”
ဘိဿမက ပြောသည်– «အို အင်အားကြီးသူ၊ အတိတ်ကာလ၌ ဒေဝီက ငါ့အား ကောင်းချီးတစ်ပါး ပေးခဲ့သည်– ‘အို ပြည်သူတို့၏အရှင်၊ ဇပ (မန္တရားသံပြန်ဆိုခြင်း) ကို နေ့စဉ်ပြုလုပ်သူ သင်၌ မလျော့မယုတ်သော ယုံကြည်သဒ္ဓါ တည်မြဲပါစေ’ ဟူ၍»။
Verse 7
राजोवाच यद्येवमफला सिद्धि: श्रद्धा च जपितुं तव । गच्छ विप्र मया सार्थ जापकं फलमाप्रुहि,राजाने कहा--विप्रवर! यदि इस प्रकार मुझे फल समर्पण करनेके कारण आपको फलकी प्राप्ति नहीं हो रही है और पुनः: जप करनेमें ही आपकी श्रद्धा होती है तो आप मेरे साथ ही चलें और जप-दानजनित फलको प्राप्त करें
မင်းက ပြောသည်– «သင်ပြောသကဲ့သို့ သင်၏ကုသိုလ်ကို ငါ့ထံ အပ်နှံသဖြင့် သင်အတွက် အကျိုးမရသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပြီး၊ သို့ရာတွင် ဇပကို ဆက်လက်ပြုလိုသော သဒ္ဓါက မပြောင်းလဲသေးလျှင်၊ အို ဗြာဟ္မဏ၊ ငါနှင့်အတူ လိုက်ပါ။ ဇပနှင့် ဒါနမှ ပေါ်ထွန်းသော အကျိုးကို ရယူလော့»။
Verse 8
ब्राह्मण उवाच कृतः प्रयत्न: सुमहान् सर्वेषां संनिधाविह । सह तुल्यफलावावं गच्छावो यत्र नौ गति:,ब्राह्मणने कहा--राजन्! मैंने यहाँ सबके समीप आपको अपने जपका फल देनेके लिये महान् प्रयत्न किया है; फिर भी आपका आग्रह साथ-साथ फलका उपभोग करनेका रहा है; अतः: हम दोनों समान फलके ही भागी हों। चलिये, जहाँतक हम दोनोंकी गति हो सके, साथ-साथ चलें
ဗြာဟ္မဏက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဤနေရာ၌ လူအားလုံး၏ရှေ့မှောက်တွင် ငါသည် ငါ့၏ တပဿနှင့် ဇပ၏ အကျိုးကို သင့်အား ပူဇော်ရန် အလွန်ကြီးမားသော ကြိုးပမ်းမှု ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် သင်၏တောင်းဆိုချက်မှာ အကျိုးကို နှစ်ဦးတူတူ ခံစားရမည်ဟု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ငါတို့နှစ်ဦးသည် တူညီသော ကုသိုလ်၏ အစုရှယ်ယာရှင်များ ဖြစ်ကြစေ။ လာပါ—ငါတို့၏ ကံကြမ္မာ ခွင့်ပြုသမျှအထိ အတူတကွ သွားကြစို့»။
Verse 9
भीष्य उवाच व्यवसायं तयोस्तत्र विदित्वा त्रिदशेश्वर: | सह देवैरुपययौ लोकपालैस्तथैव च,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! उन दोनोंका वहाँ ऐसा निश्चय जानकर सम्पूर्ण देवताओं तथा लोकपालोंके साथ देवराज इन्द्र उस स्थानपर आये। उनके साथ साध्यगण, विश्वेदेवषण और मरुद्गण भी थे। बड़े-बड़े वाद्य बज रहे थे। नदियाँ, पर्वत, समुद्र, नाना प्रकारके तीर्थ, तपस्या, संयोगविधि, वेद, स्तोभ (साम-गानकी पूर्तिके लिये बोले जानेवाले अक्षर हाई हावु इत्यादि), सरस्वती, नारद, पर्वत, विश्वावसु, हाहा, हूहू, परिवारसहित चित्रसेन गन्धर्व, नाग, सिद्ध, मुनि, देवाधिदेव प्रजापति ब्रह्मा, सहस्रों मस्तकवाले शेषनाग तथा अचिन्त्य देव भगवान् विष्णु भी वहाँ पधारे। प्रभो! उस समय आकाशमें भेरियाँ और तुरही आदि बाजे बज रहे थे
ဘိဿမက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ထိုနေရာ၌ သူတို့နှစ်ဦး၏ ခိုင်မာသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သိမြင်သဖြင့် သုံးဆယ်သုံးပါးသော နတ်တို့၏ အရှင် အိန္ဒြာသည် နတ်တို့နှင့် ကမ္ဘာစောင့်များ (လောကပါလ) တို့နှင့်အတူ ထိုအရပ်သို့ ရောက်လာ하였다»။
Verse 10
साध्याश्न विश्वे मरुतो वाद्यानि सुमहान्ति च । नद्य: शैला: समुद्राश्व॒ तीर्थानि विविधानि च,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! उन दोनोंका वहाँ ऐसा निश्चय जानकर सम्पूर्ण देवताओं तथा लोकपालोंके साथ देवराज इन्द्र उस स्थानपर आये। उनके साथ साध्यगण, विश्वेदेवषण और मरुद्गण भी थे। बड़े-बड़े वाद्य बज रहे थे। नदियाँ, पर्वत, समुद्र, नाना प्रकारके तीर्थ, तपस्या, संयोगविधि, वेद, स्तोभ (साम-गानकी पूर्तिके लिये बोले जानेवाले अक्षर हाई हावु इत्यादि), सरस्वती, नारद, पर्वत, विश्वावसु, हाहा, हूहू, परिवारसहित चित्रसेन गन्धर्व, नाग, सिद्ध, मुनि, देवाधिदेव प्रजापति ब्रह्मा, सहस्रों मस्तकवाले शेषनाग तथा अचिन्त्य देव भगवान् विष्णु भी वहाँ पधारे। प्रभो! उस समय आकाशमें भेरियाँ और तुरही आदि बाजे बज रहे थे
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «သာဓျာတို့၊ ဝိရှ္ဝေဒေဝတို့၊ မရုတ်တို့လည်း ထိုနေရာ၌ ရှိကြပြီး ကြီးမားသော တူရိယာသံများ ကောင်းကင်တိုင်အောင် မြည်ဟည်းလျက်ရှိ၏။ မြစ်များ၊ တောင်များ၊ သမုဒ္ဒရာများနှင့် တီရ္ထ (သန့်ရှင်းသော ဖြတ်ကူးရာ) အမျိုးမျိုးတို့လည်း ထိုနေရာ၌ ပေါ်ထွန်းလာကြ၏»။
Verse 11
तपांसि संयोगविधिवेंदा: सतो भा: सरस्वती । नारद: पर्वतश्चैव विश्वावसुर्हहाहुहू:,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! उन दोनोंका वहाँ ऐसा निश्चय जानकर सम्पूर्ण देवताओं तथा लोकपालोंके साथ देवराज इन्द्र उस स्थानपर आये। उनके साथ साध्यगण, विश्वेदेवषण और मरुद्गण भी थे। बड़े-बड़े वाद्य बज रहे थे। नदियाँ, पर्वत, समुद्र, नाना प्रकारके तीर्थ, तपस्या, संयोगविधि, वेद, स्तोभ (साम-गानकी पूर्तिके लिये बोले जानेवाले अक्षर हाई हावु इत्यादि), सरस्वती, नारद, पर्वत, विश्वावसु, हाहा, हूहू, परिवारसहित चित्रसेन गन्धर्व, नाग, सिद्ध, मुनि, देवाधिदेव प्रजापति ब्रह्मा, सहस्रों मस्तकवाले शेषनाग तथा अचिन्त्य देव भगवान् विष्णु भी वहाँ पधारे। प्रभो! उस समय आकाशमें भेरियाँ और तुरही आदि बाजे बज रहे थे
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီး၊ တပဿာတို့၊ သန့်ရှင်းသော ဆုံစည်းမှုနှင့် ရိတုအခမ်းအနားတို့ကို စီမံသတ်မှတ်သော ဥပဒေများ၊ ဝေဒများ၊ သာမန်သီချင်းကို ပြည့်စုံစေသော စတောဘ္ဟ အက္ခရာများ၊ သရஸဝတီ၊ နာရဒ၊ ပရဝတ နှင့် ဂန္ဓဗ္ဗ ဝိရှ္ဝာဝသု၊ ဟာဟာ၊ ဟူးဟူးတို့ အားလုံး ထိုနေရာ၌ ရှိကြ၏»။
Verse 12
गन्धर्वश्षित्रसेनश्व॒ परिवारगणैर्युत: । नागा: सिद्धाश्न मुनयो देवदेव: प्रजापति:,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! उन दोनोंका वहाँ ऐसा निश्चय जानकर सम्पूर्ण देवताओं तथा लोकपालोंके साथ देवराज इन्द्र उस स्थानपर आये। उनके साथ साध्यगण, विश्वेदेवषण और मरुद्गण भी थे। बड़े-बड़े वाद्य बज रहे थे। नदियाँ, पर्वत, समुद्र, नाना प्रकारके तीर्थ, तपस्या, संयोगविधि, वेद, स्तोभ (साम-गानकी पूर्तिके लिये बोले जानेवाले अक्षर हाई हावु इत्यादि), सरस्वती, नारद, पर्वत, विश्वावसु, हाहा, हूहू, परिवारसहित चित्रसेन गन्धर्व, नाग, सिद्ध, मुनि, देवाधिदेव प्रजापति ब्रह्मा, सहस्रों मस्तकवाले शेषनाग तथा अचिन्त्य देव भगवान् विष्णु भी वहाँ पधारे। प्रभो! उस समय आकाशमें भेरियाँ और तुरही आदि बाजे बज रहे थे
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဂန္ဓဗ္ဗ စိတ္ရာသေနသည် မိမိအဖွဲ့အပါအဝင် ရောက်လာ၏။ နာဂများ၊ စိဒ္ဓများ၊ မုနိများလည်း ရောက်လာကြ၏။ ထို့ပြင် နတ်တို့အနက် အဖွားအဖေဖြစ်သော ပရဇာပတိတော်တောင် ထိုနေရာသို့ ကြွလာ၏»။
Verse 13
विष्णु: सहस्रशीर्षश्ष देवो 5चिन्त्य: समागमत् | अवाद्यन्तान्तरिक्षे च भेर्यस्तूर्याणि वा विभो,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! उन दोनोंका वहाँ ऐसा निश्चय जानकर सम्पूर्ण देवताओं तथा लोकपालोंके साथ देवराज इन्द्र उस स्थानपर आये। उनके साथ साध्यगण, विश्वेदेवषण और मरुद्गण भी थे। बड़े-बड़े वाद्य बज रहे थे। नदियाँ, पर्वत, समुद्र, नाना प्रकारके तीर्थ, तपस्या, संयोगविधि, वेद, स्तोभ (साम-गानकी पूर्तिके लिये बोले जानेवाले अक्षर हाई हावु इत्यादि), सरस्वती, नारद, पर्वत, विश्वावसु, हाहा, हूहू, परिवारसहित चित्रसेन गन्धर्व, नाग, सिद्ध, मुनि, देवाधिदेव प्रजापति ब्रह्मा, सहस्रों मस्तकवाले शेषनाग तथा अचिन्त्य देव भगवान् विष्णु भी वहाँ पधारे। प्रभो! उस समय आकाशमें भेरियाँ और तुरही आदि बाजे बज रहे थे
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီး၊ စဉ်းစားမမီသော အရှင် ဗိဿနုတော်လည်း ရောက်လာ၏။ ထောင်ခေါင်းရှိသော ရှေသနာဂလည်း လာရောက်၏။ အို အင်အားကြီးသူ၊ ကောင်းကင်၌ ဗေရီဒရမ်နှင့် တူရိယာတံပိုးတို့ မြည်ဟည်းလျက်ရှိ၏»။
Verse 14
पुष्पवर्षाणि दिव्यानि तत्र तेषां महात्मनाम् | ननृतुश्चाप्सर: संघास्तत्र तत्र समनन््ततः,वहाँ उन महात्माओंपर दिव्य फूलोंकी वर्षा होने लगी। झुंडकी झुंड अप्सराएँ सब ओर नृत्य करने लगीं
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုနေရာ၌ မဟာသတ္တဝါတို့အပေါ်သို့ ကောင်းကင်ပန်းများ မိုးကဲ့သို့ ကျလာ၏။ အပ္ဆရာအဖွဲ့အစုတို့သည် အရပ်ရပ်၌ ဝိုင်းဝန်းကာ ကပြကြ၏»။
Verse 15
अथ स्वर्गस्तथा रूपी ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् । संसिद्धस्त्वं महाभाग त्वं च सिद्धस्तथा नूप,तदनन्तर मूर्तिमान् स्वर्गने ब्राह्यणसे कहा--“महाभाग! तुम सिद्ध हो गये।' फिर राजासे कहा--“नरेश्वर! तुम भी सिद्ध हो गये"
ထို့နောက် စွဝဂ္ဂ (ကောင်းကင်ဘုံ) သည် မြင်နိုင်သောရုပ်သဏ္ဌာန်ကိုယူ၍ ဗြာဟ္မဏကို မိန့်ကြား하였다—«အို မဟာဘဂ္ဂ၊ သင်သည် ပြည့်စုံသောအောင်မြင်မှုကို ရရှိပြီးပြီ»။ ထို့နောက် မင်းကိုလည်း မိန့်ကြား하였다—«အို လူတို့၏အရှင်၊ သင်လည်း ပြည့်စုံခြင်းကို ရရှိပြီးပြီ»။
Verse 16
अथ तौ सहितौ राजलन्नन्योन्यविधिना तत:ः । विषयप्रतिसंहारमुभावेव प्रचक्रतु:,राजन! तदनन्तर वे दोनों एक-दूसरेका उपकार करते हुए एक साथ हो गये। उन्होंने एक ही साथ अपने मनको विषयोंकी ओरसे हटा लिया
ဘီရှ္မက မိန့်သည်—«အို မင်းကြီး၊ ထို့နောက် ထိုနှစ်ဦးသည် အချင်းချင်းကို ဂရုစိုက်ကူညီလျက် သဟဇာတဖြင့် အတူတကွ ဖြစ်လာကြ၏။ ထို့နောက် နှစ်ဦးစလုံးသည် အာရုံခံအရာဝတ္ထုများမှ အာရုံနှင့် စိတ်ကို တပြိုင်နက်တည်း ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစေခြင်းကို စတင်ပြုလုပ်ကြ၏»။
Verse 17
प्राणापानौ तथोदानं समान व्यानमेव च । एवं तौ मनसि स्थाप्य दधतु: प्राणयोर्मन:,तदनन्तर प्राण, अपान, उदान, समान और व्यान--इन पाँचों प्राण-वायुओंको हृदयमें स्थापित किया; इस प्रकार स्थित हुए उन दोनोंने मनको प्राण और अपानके साथ मिला दिया। भौहोंके नीचे नासिकाके अग्रभागपर दृष्टि रखते हुए मनसहित प्राण-अपानको उन्होंने दोनों भौहोंके बीच स्थिर किया
ဘီရှ္မက မိန့်သည်—«သူတို့သည် အသက်ရှင်စေသော လေစီးကြောင်းငါးပါး—ပရာဏ၊ အပါဏ၊ ဥဒါဏ၊ သမာဏ၊ ဗျာဏ—တို့ကို စိတ်အတွင်း၌ တည်စေ하였다။ ထိုသို့ အတွင်း၌ စီမံတည်ထားပြီးနောက်၊ အဓိကအသက်ရှုနှစ်ပါးဖြစ်သော ပရာဏနှင့် အပါဏတို့နှင့် စိတ်ကို ယိုက်ချည်ပေါင်းစည်း하였다»။
Verse 18
उपस्थितकृतौ तौ च नासिकाग्रमधो भ्रुवो: । भ्रुकुट्या चैव मनसा शनैर्धारयतस्तदा,तदनन्तर प्राण, अपान, उदान, समान और व्यान--इन पाँचों प्राण-वायुओंको हृदयमें स्थापित किया; इस प्रकार स्थित हुए उन दोनोंने मनको प्राण और अपानके साथ मिला दिया। भौहोंके नीचे नासिकाके अग्रभागपर दृष्टि रखते हुए मनसहित प्राण-अपानको उन्होंने दोनों भौहोंके बीच स्थिर किया
ဘီရှ္မက မိန့်သည်—«ထို့နောက် ထိုနှစ်ဦးသည် ကိုယ်ကို တည်ငြိမ်စေ၍ အာရုံစူးစိုက်သည့် အနည်းငယ်သော မျက်ခုံးချုံ့ခြင်းဖြင့် စိတ်ကို တဖြည်းဖြည်း တည်ကြည်စေကာ၊ မျက်ခုံးအောက်ရှိ နှာခေါင်းထိပ်ကို မျက်စိတည်စေ하였다။ ထို့နောက် ပရာဏ၊ အပါဏ၊ ဥဒါဏ၊ သမာဏ၊ ဗျာဏ ဟူသော လေငါးပါးကို နှလုံးတွင် တည်စေပြီး၊ ထိုသို့တည်နေစဉ် စိတ်ကို ပရာဏနှင့် အပါဏတို့နှင့် ပေါင်းစည်းကာ စိတ်ထောက်ပံ့သော အသက်ရှုကို မျက်ခုံးနှစ်ဖက်ကြား၌ တည်ငြိမ်စေ하였다»။
Verse 19
निश्चैष्टा भ्यां शरीरा भ्यां स्थिरदृष्टी समाहितौ । जितात्मानौ तथा5<धाय मूर्धन्यात्मानमेव च,इस प्रकार मनको जीतकर दृष्टिको एकाग्र करके उन दोनोंने प्राणसहित मनको सुषुम्णा मार्गद्वारा मूर्धामें स्थापित कर दिया। फिर वे दोनों समाधिमें स्थित हो गये। उस समय उन दोनोंके शरीर जड़की भाँति चेष्टाहीन हो गये
ဘီရှ္မက မိန့်သည်—«ကိုယ်ခန္ဓာများ မလှုပ်ရှားတော့ဘဲ၊ မျက်စိတည်ငြိမ်၍ စိတ်စုစည်းနေသော ထိုနှစ်ဦးသည်—ကိုယ်ကို အနိုင်ယူပြီးသူများဖြစ်၍—အသက်လေကို စိတ်နှင့်အတူ သုရှုမ္ဏာ လမ်းကြောင်းမှတဆင့် ခေါင်းထိပ်၌ တည်စေ하였다။ ထို့နောက် သူတို့သည် သမာဓိ၌ စုပ်ယူနေကြပြီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာများသည် လှုပ်ရှားမှုမရှိသကဲ့သို့ အင်အားမဲ့တိတ်ဆိတ်သွားသကဲ့သို့ ထင်ရ၏»။
Verse 20
तालुदेशमथोद्दाल्य ब्राह्मणस्य महात्मन: । ज्योतिर्ज्वाला सुमहती जगाम त्रिदिवं तदा,इसी समय महात्मा ब्राह्मणके तालुदेश (ब्रह्म-रन्ध्र) का भेदन करके एक ज्योतिर्मयी विशाल ज्वाला निकली और स्वर्गकी ओर चल दी
ဘီရှ္မက ပြောသည်—ထိုအခါ မဟာသတ္တိရှိသော ဘြာဟ္မဏ၏ အာခေါင်ပိုင်း (ဗြဟ္မ-ရန္ဓ္ရ) ကို ထိုးဖောက်လျက်၊ အလင်းရောင်တောက်ပသော မီးလျှံကြီးတစ်စင်း ပေါ်ထွက်လာပြီး ချက်ချင်းပင် သုဝဏ္ဏဘုံ (ကောင်းကင်ဘုံ) သို့ တက်သွား하였다။ ဤအကြောင်းအရာသည် စည်းကမ်းတကျ သန့်စင်သောဘဝ၏ အဆုံးသတ်တွင် မင်္ဂလာရှိသော ထွက်ခွာခြင်းကို ဖော်ပြပြီး၊ အတွင်းဝိညာဉ်စွမ်းအားသည် အမြင့်ဆုံးအပေါက်မှ အထက်သို့ တက်မြောက်သကဲ့သို့ ပုံဖော်ထားသည်။
Verse 21
हाहाकारस्तथा दिक्षु सर्वेषां सुमहानभूत् । तज्ज्योति:ः स्तूयमान सम ब्रह्माणं प्राविशत् तदा,फिर तो सम्पूर्ण दिशाओंमें महान् कोलाहल मच गया। उस ज्योतिकी सभी लोग स्तुति करने लगे। प्रजानाथ! प्रादेशके बराबर लंबे पुरुषका आकार धारण किये वह तेज:पुंज ब्रह्माजीके पास पहुँचा, तब ब्रह्माजीने आगे बढ़कर उसका स्वागत किया
ထိုနောက် အရပ်အနှံ့၌ အလွန်ကြီးမားသော အော်ဟစ်သံ ပေါ်ပေါက်လာ하였다။ လူအပေါင်းတို့က ချီးမွမ်းနေသော ထိုတောက်ပသည့် အလင်းရောင်သတ္တဝါသည် ဘြဟ္မာထံ ချဉ်းကပ်လာပြီး၊ ထိုခဏမှာပင် ဘြဟ္မာသည် ရှေ့သို့တက်ကာ ဂုဏ်ပြုလျက် ကြိုဆိုတော်မူ하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် ထူးကဲသော ဝိညာဉ်စွမ်းအားသည် သဘာဝအားဖြင့် ရိုသေမှုကို ဆွဲဆောင်တတ်ကြောင်းနှင့် သင့်လျော်သော အာဏာသည် ဧည့်ဝတ်ပြုမှုနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှုဖြင့် တုံ့ပြန်ကြောင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်။
Verse 22
ततः स्वागतमित्याह तत् तेज: प्रपितामह: । प्रादेशमात्र पुरुष॑ प्रत्युदूगम्य विशाम्पते,फिर तो सम्पूर्ण दिशाओंमें महान् कोलाहल मच गया। उस ज्योतिकी सभी लोग स्तुति करने लगे। प्रजानाथ! प्रादेशके बराबर लंबे पुरुषका आकार धारण किये वह तेज:पुंज ब्रह्माजीके पास पहुँचा, तब ब्रह्माजीने आगे बढ़कर उसका स्वागत किया
ထို့နောက် ပရပိတာမဟ (ဘြဟ္မာ) သည် ရှေ့သို့တက်ကာ “ကြိုဆိုပါ၏” ဟု မိန့်တော်မူ하였다၊ အို လူတို့၏အရှင်။ ထိုတောက်ပသည့် အလင်းရောင်သည် လက်တစ်ဆန့်ခန့် အမြင့်ရှိသော လူရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ခံယူကာ ဘြဟ္မာထံ ချဉ်းကပ်လာသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်အရပ်ရပ်၌ ကြီးမားသော ဆူညံသံ ပေါ်ထွက်နေပြီး စုဝေးလာသော သတ္တဝါတို့သည် ထိုအလင်းကို ချီးမွမ်းကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် သာမန်မဟုတ်သော တောက်ပမှုအပေါ် ရိုသေခြင်းနှင့် ထိုက်တန်သူ ရောက်လာသော် လေးစားစွာ ကြိုဆိုရမည့် ကျင့်ဝတ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 23
भूयश्चैवापरं प्राह वचन मधुरं तदा । जापकैस्तुल्यफलता योगानां नात्र संशय:,ब्रह्माजीने उस तेजोमय पुरुषका स्वागत करनेके पश्चात् पुनः उससे मधुर वाणीमें इस प्रकार कहा--'विप्रवर! योगियोंको जो फल मिलता है, निस्संदेह वही फल जप करनेवालोंको भी प्राप्त होता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်—ထို့နောက် ထပ်မံ၍ ချိုမြိန်သောစကားဖြင့် မိန့်တော်မူသည်—“ဤအကြောင်း၌ သံသယမရှိ။ ဂျပ (မന്ത്രတော်ကို ထပ်ခါထပ်ခါ ရွတ်ဆိုခြင်း) ကို ကျင့်သုံးသူတို့သည် ယောဂီတို့ ရရှိသည့် အကျိုးနှင့် တူညီသော အကျိုးကို ရရှိကြသည်။” ဤစကားသည် စည်းကမ်းတကျ သတိတရားဖြင့် ထပ်တလဲလဲ အောက်မေ့ခြင်းကလည်း ယောဂကျင့်စဉ်ကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းနှင့် အဆုံးစွန်သော အကျိုးကို ပေးနိုင်ကြောင်း အတည်ပြုသည်။
Verse 24
जापक ब्राह्मण एवं महाराज इक्ष्वाकुकी ऊर्ध्वगति योगस्य तावदेते भ्य: प्रत्यक्ष फलदर्शनम् । जापकानां विशिष्ट तु प्रत्युत्थानं समाहितम्,“योगियोंको जिस फलकी प्राप्ति होती है, वह इन सभासदोंने प्रत्यक्ष देखा है; किंतु जापकोंको उनसे भी श्रेष्ठ फल प्राप्त होता है, यह सूचित करनेके लिये ही मैंने उठकर तुम्हारा स्वागत किया है
ဘီရှ္မက ပြောသည်—“အို မင်းကြီး၊ ဤအစည်းအဝေးသည် ဂျပကို အလေးထားသော ဘြာဟ္မဏနှင့် မဟာမင်း အိက္ခ္ဝာကုတို့၌ အထက်သို့တက်မြောက်စေသော ယောဂ၏ ထင်ရှားသော အကျိုးရလဒ်ကို မျက်မြင်တွေ့ခဲ့ကြပြီ။ သို့သော် ဂျပကျင့်သူတို့ ရရှိသည့် အကျိုးသည် ထိုထက်ပင် မြင့်မြတ်သည်။ ထိုအထူးကောင်းမြတ်မှုကို ဖော်ညွှန်းရန်ပင် ကျွန်ုပ်သည် ထ၍ သင့်ကို လေးစားစွာ ကြိုဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။”
Verse 25
उष्यतां मयि चेत्युक्त्वा चेतयत् सततं पुनः । अथाय्यं प्रविवेशास्य ब्राह्मणो विगतज्वर:,“अब तुम मेरे भीतर सुखपूर्वक निवास करो।' इतना कहकर ब्रह्माजीने उसे पुनः तत्त्वज्ञान प्रदान किया। आज्ञा पाकर वह ब्राह्मण-तेज रोग-शोकसे मुक्त हो ब्रह्माजीके मुखारविन्दमें प्रविष्ट हो गया
ဘိဿမက ပြောသည်– «ငါ့အတွင်း၌ သက်သာစွာ နေထိုင်လော့» ဟု မိန့်တော်မူပြီးနောက် ဘြဟ္မာသည် ထိုသူအား အမှန်တရား၏ ဉာဏ်ကို ထပ်ခါထပ်ခါ နိုးကြားစေတော်မူ၏။ ထို့နောက် အမိန့်ကို ခံယူသဖြင့် ထိုဗြာဟ္မဏ– ဖျားနာပူလောင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတို့မှ လွတ်မြောက်ကာ ဘြဟ္မာ၏ ကြာပန်းသဏ္ဌာန် မျက်နှာပေါက် (ပါးစပ်) အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွား၏။ ဤသည်မှာ လုံးဝလွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် ဘုရားသဘောအရင်းမြစ်သို့ ပြန်လည်ရောနှောခြင်းကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 26
राजाप्येतेन विधिना भगवन्तं पितामहम् । यथैव द्विजशार्दूलस्तथैव प्राविशत् तदा,राजा इक्ष्वाकु भी उस श्रेष्ठ ब्राह्मणकी ही भाँति विधिपूर्वक भगवान् ब्रह्माजीके मुखारविन्दमें प्रविष्ट हो गये
ဘိဿမက ပြောသည်– “ဤသတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် မင်းကြီးလည်း ကောင်းမြတ်တော်မူသော ပိတာမဟ (ဘြဟ္မာ) ထံသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် ထိုအချိန်၌ မင်းကြီးလည်း စည်းကမ်းတကျ၊ ဓမ္မနည်းလမ်းအတိုင်း ချဉ်းကပ်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။”
Verse 27
स्वयम्भुवमथो देवा अभिवाद्य ततो<ब्रुवन् । जापकानां विशिष्ट तु प्रत्युत्थानं समाहितम्,तदनन्तर देवताओंने ब्रह्माजीको प्रणाम करके कहा--“भगवन्! आपने जो आगे बढ़कर इस ब्राह्मणका स्वागत किया है, इससे सिद्ध हो गया कि जापकोंको योगियोंसे भी श्रेष्ठ फलकी प्राप्ति होती है
ဘိဿမက ပြောသည်– ထို့နောက် နတ်တို့သည် ကိုယ်တိုင်ဖြစ်ပေါ်တော်မူသော ဆွယမ္ဘူ (ဘြဟ္မာ) ကို ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီး ပြောကြသည်– “အရှင်ဘုရား၊ ဂျပ (မန္တရားထပ်ဆိုခြင်း) ကို အလေးထားသော ဤသူအား သမာဓိပြည့်ဝစွာ ထ၍ ကြိုဆိုတော်မူခြင်းဖြင့် ဂျပကို အားထုတ်သူတို့သည် ယောဂီတို့ထက်ပင် မြင့်မြတ်သော အကျိုးကို ရရှိကြောင်း ထင်ရှားလာပါပြီ။”
Verse 28
जापकार्थमयं यत्नो यदर्थ वयमागता: । कृतपूजाविमौ तुल्यौ त्वया तुल्यफलाविमौ,“इस जापक ब्राह्मणको सदगति देनेके लिये ही आपने ऐसा उद्योग किया था। इसीको देखनेके लिये हमलोग भी आये थे। आपने इन दोनोंका समानरूपसे आदर किया और ये दोनों ही एक-सी स्थितिमें पहुँचकर आपके समान फलके भागी हुए हैं
ဘိဿမက ပြောသည်– “ဤဂျပကို အားထုတ်သော ဗြာဟ္မဏအား ကောင်းမြတ်သော သွားရာ (သဒ္ဂတိ) ရစေရန်ပင် အရှင်၏ ကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်သည်။ ထိုအရာကို မြင်တွေ့ရန်ပင် ကျွန်ုပ်တို့လည်း လာခဲ့ကြသည်။ အရှင်သည် ဤနှစ်ဦးကို တူညီစွာ ပူဇော်ဂုဏ်ပြုတော်မူသဖြင့် နှစ်ဦးစလုံး တူညီသော အခြေအနေသို့ ရောက်ကာ အရှင်နှင့်တူသော အကျိုးကို ခံစားခွင့်ရကြသည်။”
Verse 29
योगजापकर्योर्द[ष्टं फलं सुमहदद्य वै । सर्वाल्लॉकानतिक्रम्य गच्छेतां यत्र वाज्छितम्,“आज हमलोगोंने योगी और जापकके महान् फलको प्रत्यक्ष देख लिया। वे सम्पूर्ण लोकोंको लाँधकर जहाँ उनकी इच्छा हो, जा सकते हैं'
ဘိဿမက ပြောသည်– “ယနေ့ ကျွန်ုပ်တို့သည် ယောဂီနှင့် ဂျပကို အားထုတ်သူတို့ ရရှိသော အလွန်ကြီးမားသည့် အကျိုးကို မျက်မြင်တွေ့မြင်ခဲ့ပြီ။ သူတို့သည် လောကအားလုံးကို ကျော်လွန်၍ မိမိတို့ ဆန္ဒရှိရာ မည်သည့်နေရာမဆို သွားနိုင်ကြသည်။”
Verse 30
ब्रह्मोवाच महास्मृतिं पठेद् यस्तु तथैवानुस्मृतिं शुभाम् । तावप्येतेन विधिना गच्छेतां मत्सलोकताम्,ब्रह्माजीनी कहा--देवताओ! जो महास्मृति तथा कल्याणमयी अनुस्मृतिका पाठ करता है, वह भी इसी विधिसे मेरा सालोक्य प्राप्त कर लेता है। जो योगका भक्त है, वह भी देहत्यागके पश्चात् इसी विधिसे मेरे लोकोंको प्राप्त कर लेता है, इसमें संशय नहीं है। अब तुम सब लोग अपनी अभीष्ट-सिद्धिके लिये अपने-अपने स्थानको जाओ। मैं तुम लोगोंका अभीष्ट साधन करता रहूँगा
ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်— «မဟာသ္မృతိကို ရွတ်ဖတ်သူ၊ ထို့အတူ မင်္ဂလာရှိသော အနုသ္မృతိကိုလည်း ရွတ်ဖတ်သူသည် ဤတည်းဟူသော စည်းကမ်းနည်းလမ်းအတိုင်း ငါ၏ လောက၌ နေထိုင်ခွင့် (သာလောက്യ) ကို ရရှိမည်။ ယုံကြည်သဒ္ဓါဖြင့် သတိတရားကို ထိန်းသိမ်း၍ သတ်မှတ်ထားသော အကျင့်ကို လိုက်နာလျှင်၊ တရားသဘော၏ လောကနှင့် နီးကပ်ခြင်း၏ အကျိုးကို ရယူနိုင်သည်»။
Verse 31
यश्च योगे भवेद् भक्त: सो5पि नास्त्यत्र संशय: । विधिनानेन देहान्ते मम लोकानवाप्लुयात् । साधये गम्यतां चैव यथास्थानानि सिद्धये,ब्रह्माजीनी कहा--देवताओ! जो महास्मृति तथा कल्याणमयी अनुस्मृतिका पाठ करता है, वह भी इसी विधिसे मेरा सालोक्य प्राप्त कर लेता है। जो योगका भक्त है, वह भी देहत्यागके पश्चात् इसी विधिसे मेरे लोकोंको प्राप्त कर लेता है, इसमें संशय नहीं है। अब तुम सब लोग अपनी अभीष्ट-सिद्धिके लिये अपने-अपने स्थानको जाओ। मैं तुम लोगोंका अभीष्ट साधन करता रहूँगा
ဘီရှ္မက ဆိုသည်— «ယောဂ၌ သဒ္ဓါဖြင့် အပ်နှံသူလည်း ဤနေရာတွင် သံသယမရှိ။ ဤသတ်မှတ်နည်းလမ်းအတိုင်း ကိုယ်ခန္ဓာဆုံးချိန်၌ ငါ၏ (ဗြဟ္မာ၏) လောကများသို့ ရောက်လိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့၏ အလိုဆန္ဒ ပြည့်စုံစေရန် မိမိတို့၏ သင့်လျော်ရာ အနေအထားသို့ သွားကြလော့။ ငါသည် သင်တို့လိုလားသမျှကို ဆက်လက် ပြည့်စုံစေမည်»။
Verse 32
भीष्म उवाच इत्युक्त्वा स तदा देवस्तत्रैवान्तरधीयत । आमन्त्रय च ततो देवा ययु: स्वं स्व॑ं निवेशनम्,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! ऐसा कहकर ब्रह्माजी वहीं अन्तर्धान हो गये। देवता भी उनकी आज्ञा पाकर अपने-अपने स्थानको चले गये
ဘီရှ္မက ဆိုသည်— «အို မင်းကြီး၊ ထိုသို့ မိန့်ကြားပြီးနောက် ထိုဘုရားသခင် (ဗြဟ္မာ) သည် ထိုနေရာတင်ပင် ပျောက်ကွယ်သွား၏။ ထို့နောက် သူ၏ ခွင့်ပြုမိန့်ဖြင့် နတ်တို့သည် မိမိမိမိ၏ နေရာအိမ်ရာသို့ ထွက်ခွာသွားကြ၏»။
Verse 33
ते च सर्वे महात्मानो धर्म सत्कृत्य तत्र वै । पृष्ठतो5नुययू राजन् सर्वे सुप्रीतचेतस:,राजन! फिर वे सभी महात्मा धर्मको सत्कार-पूर्वक आगे करके प्रसन्नचित्त हो पीछे- पीछे चल दिये
ဘီရှ္မက ဆိုသည်— «ထိုမဟာသတ္တဝါတို့အားလုံးသည် ထိုနေရာ၌ ဓမ္မကို လေးမြတ်စွာ ဂုဏ်ပြုကာ ဓမ္မကို ရှေ့တန်းတင်၍—အို မင်းကြီး—ပျော်ရွှင်သော စိတ်နှလုံးဖြင့် နောက်မှလိုက်သွားကြ၏»။
Verse 34
एतत् फलं जापकानां गतिकश्नैषा प्रकीर्तिता । यथाश्रुतं महाराज कि भूय: श्रोतुमिच्छसि,महाराज! मैंने जैसा सुना था, उसके अनुसार जापकोंको मिलनेवाले इस उत्तम फल और गतिका वर्णन किया। अब तुम और क्या सुनना चाहते हो?
ဘီရှ္မက ဆိုသည်— «ဤသည်မှာ ဂျပ (japa) ကို အားထုတ်သူတို့၏ အကျိုးफल ဖြစ်ပြီး၊ ဤသည်ပင် သူတို့အတွက် ကြေညာထားသော လမ်းကြောင်း (ကံကြမ္မာ) ဖြစ်သည်။ အို မဟာမင်းကြီး၊ ငါကြားသမျှအတိုင်း ပြောပြခဲ့ပြီ။ ထပ်၍ ဘာကို နားထောင်လိုသနည်း»။
Verse 200
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि जापकोपाख्याने द्विशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိမဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိပရဝ» အတွင်းရှိ «မောက္ခဓမ္မ» အပိုင်း၌ «ဇာပက-ဥပာချာန» ဟုခေါ်သော အဖြစ်အပျက်တွင် ပါဝင်သည့် အခန်း (၂၀၀) ပြီးဆုံးလေ၏။ ဤအဆုံးသတ်ကော်လိုဖွန်သည် ရှာန္တိပရဝ၏ ဓမ္မသဘောတရားအတွင်း၊ မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) နှင့် စည်းကမ်းတကျ ဝိညာဉ်ရေးကျင့်စဉ်တို့ကို ဦးတည်သည့် သင်ကြားမှုတစ်ပိုင်းကို ဘီရှ္မ၏ အကြံဉာဏ်အဖြစ် ပြီးမြောက်စေကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter’s dilemma is epistemic-ethical: whether one should approach divine authority through mere naming and praise or through tattva—an accountable, principle-based understanding that grounds dharma, governance, and self-conduct in a coherent view of causality.
Ordered life (social, political, and personal) is portrayed as derivative of an underlying cosmic order: time, elements, and functions arise from a single organizing principle; recognizing this supports steadiness, humility, and responsibility rather than self-justifying power.
No explicit phalaśruti formula is stated in these verses; the meta-commentary appears as Bhīṣma’s appeal to authoritative transmission and the closing assertion that Keśava is inconceivable and not merely human, framing the chapter as doctrinal grounding within mokṣa-oriented instruction.