Adhyaya 174
Adhyāya 174: Karma as an inescapable companion (कर्मानुगमन-उपदेश)
Upa-parva: Dharma–Karma Anuśāsana (Instruction on ethical causality within Śānti-parva)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to clarify the efficacy of meritorious acts—dāna (giving), iṣṭa (ritual offerings), tapas (austerity), and guru-śuśrūṣā (service to teachers). Bhīṣma responds by describing how the mind, when aligned with harmful aims, settles into pāpa (ethical fault) and produces distress. A contrast is drawn between those who generate cascading suffering (fear from fear, hardship from hardship) and those whose conduct yields compounded well-being (celebration from celebration, happiness from happiness). The chapter uses vivid analogies to assert karmic persistence: karma follows like a shadow, accompanies one standing or moving, and returns results in due time like flowers and fruits that do not outpace their season. It frames life-conditions—honor/disgrace, gain/loss, rise/decline—as recurring cycles regulated by prior action. Rebirth is implied through references to prenatal existence and enjoyment of prior-bodied outcomes, and through the claim that deeds follow the doer as a calf finds its mother among thousands. The closing counsel discourages sterile blame and recommends fitting, beneficial action aligned with one’s welfare and ethical order.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से राजधर्म के प्रसंग में एक अद्भुत उपाख्यान छेड़ते हैं—बकपते (बक-राज) के प्रेतकर्म का विधान और उसी चिता पर घटित होने वाला चमत्कार। → प्रतापी नृपति विधिपूर्वक बकराज के प्रेतकार्य कराते हैं; चिता प्रज्वलित है, मृत्यु का अंतिम सत्य उपस्थित है—और तभी आकाश में दिव्य-धेनु सुरभि (दाक्षायणी) चिता के ऊपर प्रकट होकर अनहोनी की भूमिका बाँध देती है। → सुरभि के मुख से झाग-युक्त, क्षीर-मिश्रित दिव्य द्रव चिता पर गिरता है और उसी से बकराज संजीवित हो उठता है—मृत्यु पर जीवन की विजय का विस्मयकारी क्षण। → जीवित होकर बकराज उड़कर विरूपाक्ष के पास जा मिलता है; आगे प्रसंग ब्रह्मा के रोष और खगेन्द्र (गरुड़) को कहे गए वचन की ओर मुड़ता है, जिससे इस पुनर्जीवन का कारण-तंत्र स्पष्ट होने लगता है। → बकपती के ब्रह्मसभा में न पहुँचने पर पितामह का रोष—और खगेन्द्र को दिया गया आदेश/शाप/उपदेश—आगे क्या परिणति लाएगा?
Shlokas
Verse 1
अफ-्--रा+ >> त्रिसप्तत्याधेकशततमो<ध्याय: राजधर्मा और गौतमका पुन: जीवित होना भीष्म उवाच ततश्नितां बकपते: कारयामास राक्षस: | रत्नैर्गन्धैश्व बहुभिवस्त्रैश्ष समलंकृताम्,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! तदनन्तर विरूपाक्षने बकराजके लिये एक चिता तैयार करायी। उसे बहुत से रत्नों, सुगन्धित चन्दनों तथा वस्त्रोंसे खूब सजाया गया था
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «အို ဘုရင်! ထို့နောက် ရာက္ခသ ဗိရူပါက္ရှက ငှက်ကြာ (ဘက) တို့၏ အရှင် ဘကအတွက် မီးသင်္ဂြိုဟ်စင် (ချီတာ) ကို ပြင်ဆင်စေ하였다။ ထိုချီတာကို ရတနာများ၊ သင်းပျံ့သော ပစ္စည်းများ (စန္ဒကူးနှင့် အနံ့ဆီတို့ကဲ့သို့) နှင့် အဝတ်အစားကောင်းများဖြင့် အလွန်တင့်တယ်စွာ အလှဆင်ထားသည်။»
Verse 2
ततः प्रज्वाल्य नृपतिर्बकराजं प्रतापवान् । प्रेतकार्याणि विधिवद् राक्षसेन्द्रश्नकार ह,तत्पश्चात् बकराजके शवको उसके ऊपर रखकर प्रतापी राक्षसराजने उसमें आग लगायी और विधिपूर्वक मित्रका दाह-कर्म सम्पन्न किया
ထို့နောက် အင်အားကြီးသော မင်းကြီးသည် ဘကရာဇာအတွက် သင်္ဂြိုဟ်မီးကို မီးထွန်းကာ သေသူအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အခမ်းအနားများကို စည်းကမ်းတကျ ဆောင်ရွက်하였다။ ထို့ကြောင့် ရာක්ෂသတို့၏ အရှင်သည် မိတ်ဆွေ၏ မီးသင်္ဂြိုဟ်ကို ထုံးတမ်းအတိုင်း ပြီးစီးစေခဲ့သည်—ကြမ်းတမ်းသော သတ္တဝါများအကြား၌ပင် သေခြင်းရောက်လာသည့်အခါ သစ္စာနှင့် ရိတုကတိဝတ္တရားတို့ကို ထိန်းသိမ်းကြောင်း ပြသသည်။
Verse 3
तस्मिन् काले च सुरभिद्देवी दाक्षायणी शुभा | उपरिष्टात् ततस्तस्य सा बभूव पयस्विनी
ဘီရှ္မက ပြောသည်—“ထိုအချိန်၌ မင်္ဂလာရှိသော နတ်မ Surabhi—Dākṣāyaṇī—သည် သူ၏အပေါ်ဘက်၌ ရောက်လာပြီး၊ ထို့နောက် နို့နှင့်ပြည့်ဝလာ하였다။”
Verse 4
उसी समय दिव्य-धेनु दक्षकन्या सुरभिदेवी वहाँ आकर आकाशगमें ठीक चिताके ऊपर खड़ी हो गयीं ।। तस्या वक्त्राच्च्युत: फेन: क्षीरमिश्रस्तदानघ । सो5पतदू वै ततस्तस्यां चितायां राजधर्मण:,अनघ! उनके मुखसे जो दूधमिश्रित फेन झरकर गिरा, वह राजधर्माकी उस चितापर पड़ा
ထိုခဏ၌ပင် ဒက္ခ၏သမီးဖြစ်သော သာမန်မဟုတ်သည့် နတ်နွား Surabhī သည် ထိုနေရာသို့ ရောက်လာကာ မိုးကောင်းကင်၌ မီးသင်္ဂြိုဟ်ပုံ၏ တိတိကျကျ အပေါ်တွင် ရပ်တည်하였다။ သူမ၏ ပါးစပ်မှ နို့နှင့်ရောနှောသော ဖုံးဖုံးမြှုပ်မြှုပ် အမြှုပ်သည် စီးကျလာပြီး၊ ရာဇဓမ္မကို ကိုယ်စားပြုသော မင်း၏ ပုံပေါ်သို့ ကျသွား하였다။ ဤဖြစ်ရပ်သည် သာသနာတရားနှင့် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်သော ရာဇဓမ္မကို လူသားများသာမက နတ်ဘုရားတို့ပါ ဂုဏ်ပြုကြောင်း—ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးက တာဝန်ဖြင့် အသက်ရှင်ခဲ့သည့်ဘဝကို သန့်စင်ကာ ပူဇော်သကဲ့သို့—ဖော်ပြသည်။
Verse 5
ततः संजीवितस्तेन बकराजस्तदानघ । उत्पत्य च समीयाय विरूपाक्षं बकाधिप:,निष्पाप नरेश! उससे उस समय बकराज जी उठा और वह उड़कर विरूपाक्षसे जा मिला
ဘီရှ္မက ပြောသည်—“အပြစ်ကင်းသောသူရေ၊ ထို့နောက် ထိုအခါ ဘကရာဇာ—ကြက်တောင်ရှည်တို့၏ အရှင်—သည် သူ့ကြောင့် ပြန်လည်အသက်ရှင်လာ하였다။ ထ၍ ပျံတက်ကာ Virūpākṣa ထံသို့ သွားရောက်ပေါင်းစည်း하였다။” ဤဖြစ်ရပ်သည် အသက်ကို ပြန်လည်ပေးခြင်း၏ သီလအင်အားနှင့် ပြန်လည်အသက်ရှင်သူ၏ ကျေးဇူးတရား/တာဝန်ကြောင့် ချည်နှောင်ခံရသူထံ သွားရောက်ညီညွတ်ရမည့် ဝတ္တရားကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 6
ततो<भ्ययाद् देवराजो विरूपाक्षपुरं तदा । प्राह चेद॑ विरूपाक्षं दिष्टया संजीवितस्त्वया,उसी समय देवराज इन्द्र विरूपाक्षके नगरमें आये और विरूपाक्षसे इस प्रकार बोले --'बड़े सौभाग्यकी बात है कि तुम्हारे द्वारा बकराजको जीवन मिला'
ထို့နောက် ထိုအချိန်၌ နတ်ဘုရားတို့၏ မင်း Indra သည် Virūpākṣa ၏ မြို့သို့ လာရောက်하였다။ Virūpākṣa ကို မိန့်ကြား၍—“သင်ကြောင့် ဘကရာဇာ အသက်ပြန်ရခြင်းသည် အလွန်ကံကောင်းသည့် အရာပင်” ဟု ဆို하였다။
Verse 7
श्रावयामास चेन्द्रस्तं विरूपाक्ष॑ पुरातनम् । यथा शाप: पुरा दत्तो ब्रह्मणा राजधर्मण:,इन्द्रने विरूपाक्षको एक प्राचीन घटना सुनायी, जिसके अनुसार ब्रह्माजीने पहले राजधर्माको शाप दिया था
ဘီရှ္မက ပြောသည်– အင်ဒြာသည် ရှေးဟောင်း ဝိရူပါက္ရှအား ရှေးကာလက ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော အကြောင်းအရာကို ပြန်လည်ပြောကြား하였다။ အတိတ်ကာလတွင် ဘြဟ္မာသည် ရာဇဓမ္မ (မင်း၏ တာဝန်) နှင့် ဆက်နွယ်သော ကျိန်စာတစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် အကြောင်းဖြစ်သည်။
Verse 8
यदा बकपती राजन ब्रह्माणं नोपसर्पति । ततो रोषादिदं प्राह खगेन्द्राय पितामह:,राजन! एक समय जब बकराज ब्रह्माजीकी सभामें नहीं पहुँच सके, तब पितामहने बड़े रोषमें भरकर इन पक्षिराजको शाप देते हुए कहा--
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ တစ်ခါက ဘကပတိသည် ဘြဟ္မာ၏ သဘင်သို့ မလာရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ပိတామဟ (ဘြဟ္မာ) သည် ဒေါသထန်၍ ငှက်တို့၏ အရှင်ထံသို့ ဤစကားများကို ပြောကာ ကျိန်စာကို ထုတ်ပြန်하였다—»
Verse 9
यस्मान्मूढो मम सभां नागतो5सौ बकाधम: । तस्माद् वध स दुष्टात्मा नचिरात् समवाप्स्यति,“वह मूर्ख और नीच बगला मेरी सभामें नहीं आया है; इसलिये शीघ्र ही उस दुष्टात्माको वधका कष्ट भोगना पड़ेगा"
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အဲဒီ မိုက်မဲသော အယုတ်မာ—ကြာငှက်ကဲ့သို့ လိမ်လည်ဟန်ဆောင်သူ—သည် ငါ၏ သဘင်သို့ မလာခဲ့သောကြောင့်၊ ထို မကောင်းသော စိတ်ရှိသူသည် မကြာမီ သေခြင်း၏ ဒုက္ခကို တွေ့ရလိမ့်မည်»။
Verse 10
तदयं तस्य वचनान्निहतो गौतमेन वै । तेनैवामृतसिक्तश्च पुन: संजीवितो बक:,ब्रह्माजीके उस वचनसे ही गौतमने इनका वध किया और ब्रह्माजीने ही पुनः: अमृत छिड़ककर राजधर्माको जीवन-दान दिया है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ထို့ကြောင့် ထိုစကားအမိန့်ကြောင့်ပင် သူသည် ဂေါတမအားဖြင့် အမှန်တကယ် ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ခံရ၏။ ထို့နောက် ထိုအာဏာတူညီသည့် အကြောင်းကြောင့်ပင် အမృతရည်ဖြင့် ပက်ဖျန်းကာ ပြန်လည်အသက်ရှင်လာ၍ ဘကသည် အသက်ပြန်ရခဲ့သည်»။
Verse 11
राजधर्मा बकः: प्राह प्रणिपत्य पुरन्दरम् । यदि तेअनुग्रहकृता मयि बुद्धि: सुरेश्वर
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ရာဇဓမ္မကို သိကျွမ်းသော ဘကသည် ပုရန္ဒရ (အင်ဒြာ) ထံ ဦးညွှတ်ပူဇော်ပြီးနောက် ပြောလေသည်– ‘အို နတ်တို့၏ အရှင်၊ သင်၏ ကရုဏာကြောင့် ငါ၌ မှန်ကန်သော ဉာဏ်အမြင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လျှင်…’»
Verse 12
तस्य वाक््यं समादाय वासव: पुरुषर्षभ
ဘီရှ္မက ပြော၏— «သူ၏စကားကို လက်ခံယူပြီးနောက် ဝါသဝ (အိန္ဒြာ) သည် ထိုအတိုင်း တုံ့ပြန်/ဆောင်ရွက်လေ၏၊ အို လူတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ အမြတ်ဆုံးသူ!»
Verse 13
सिक्त्वामृतेन तं विप्रं गौतमं जीवयत् तदा । 'पुरुषप्रवर! उसके अनुरोधको स्वीकार करके इन्द्र-देवने गौतम ब्राह्मगको भी अमृत छिड़ककर जिला दिया ।। सभाण्डोपस्करं राजंस्तमासाद्य बकाधिप:
ဘီရှ္မက ပြော၏— «ထို့နောက် အမృతကို ဖြန်း၍ အိန္ဒြာသည် ဂေါတမ ဘြာဟ္မဏကို ထိုအခါ ပြန်လည်အသက်သွင်းလေ၏။ တောင်းပန်ချက်ကို လေးစားလက်ခံကာ အရဟတ္တပညာရှင်ကို ကာကွယ်ရမည့် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်၍ ဘြာဟ္မဏသန့်ရှင်းမှုကိုလည်း ထပ်မံအလေးထားကြောင်း ပြသလေ၏။»
Verse 14
अथ तं पापकर्माणं राजधर्मा बकाधिप:
ဘီရှ္မက ပြော၏— «ထို့နောက် ထိုအပြစ်ကံပြုသူကို—အို ကြာငှက်တို့၏ အရှင်—မင်းဓမ္မ (ရာဇဓမ္မ) အကြောင်းကို ဟောကြားလေ၏။»
Verse 15
यथोचितं च स बको ययीौ ब्रह्मसदस्तथा
ထို့နောက် ဘကာသည် အခါအလျော်အစား သင့်တော်သကဲ့သို့ ပြုမူကာ ဘြာဟ္မဏတို့၏ စည်းဝေးရာသို့လည်း ထိုအတိုင်း သွားရောက်လေ၏။
Verse 16
गौतमश्नापि सम्प्राप्प पुनस्तं शबरालयम् । शूद्रायां जनयामास पुत्रान् दुष्कृतकारिण:,गौतम भी पुनः भीलोंके ही गाँवमें जाकर रहने लगा। वहाँ उसने उस शूद्रजातिकी सत्रीके पेटसे ही अनेक पापाचारी पुत्रोंको उत्पन्न किया
ဘီရှ္မက ပြော၏— «ဂေါတမသည်လည်း ထပ်မံ၍ ရှဗရတို့၏ နေရာချထားရာသို့ ပြန်ရောက်ကာ ထိုနေရာတွင် နေထိုင်လေ၏။ ထို့နောက် ရှူဒြ မိန်းမတစ်ဦးမှတစ်ဆင့် သားများကို မွေးဖွားစေရာ၊ ထိုသားတို့သည် အပြစ်ကံကို ပြုသူများ ဖြစ်လာကြလေ၏။»
Verse 17
शापश्न सुमहांस्तस्य दत्त: सुरगणैस्तदा । कुक्षौ पुनर्भ्वा: पापो5यं जनयित्वा चिरात् सुतान्
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုအခါ နတ်အစုအဝေးတို့က သူ့အပေါ် အလွန်ပြင်းထန်သော ကျိန်စာတစ်ရပ် ချမှတ်ကြသည်– ‘ဤအပြစ်သားသည် ထပ်မံမွေးဖွားရမည်၊ ထို့ပြင် အချိန်အလွန်ကြာပြီးမှသာ သားများကို မွေးဖွားစေမည်’»
Verse 18
निरयं प्राप्स्यति महत् कृतघ्नोडयमिति प्रभो । तब देवताओंने गौतमको महान् शाप देते हुए कहा--“यह पापी कृतघ्न है और दूसरा पति स्वीकार करनेवाली शूद्रजातीय स्त्रीके पेटसे बहुत दिनोंसे संतान पैदा करता आ रहा है। इस पापके कारण यह घोर नरकमें पड़ेगा” ।। एतत् प्राह पुरा सर्व नारदो मम भारत
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အရှင်ဘုရား၊ ‘ဤကျေးဇူးမသိသူသည် ကြီးမားသော နရကသို့ ကျရောက်လိမ့်မည်’ ဟုဆို၍၊ နတ်တို့သည် ဂေါတမကကို အလွန်ကြီးမားသော ကျိန်စာဖြင့် ကြေညာကာ– ‘ဤအပြစ်သားသည် ကျေးဇူးမသိသူဖြစ်သည်။ ဒုတိယခင်ပွန်းကို လက်ခံထားသော ရှုဒ္ဒရ မိန်းမ၏ ဝမ်း၌ အချိန်အတော်ကြာကတည်းက သားသမီးများကို မွေးဖွားစေခဲ့သည်။ ဤအပြစ်ကြောင့် သူသည် ကြောက်မက်ဖွယ် နရကသို့ ပစ်ချခံရလိမ့်မည်’ ဟုဆိုကြသည်။ ဤအရာအားလုံးကို အို ဘာရတ၊ နာရဒ မဟာရသီက တစ်ခါက အပြည့်အစုံ ငါ့အား ပြောပြခဲ့သည်»
Verse 19
संस्मृत्य चापि सुमहदाख्यानं भरतर्षभ । मयापि भवते सर्व यथावदनुवर्णितम्
အို ဘာရတတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ ထူးချွန်သူ၊ ထိုအလွန်ကြီးမားသော အကြောင်းအရာကို ပြန်လည်သတိရ၍ ငါသည်လည်း သင့်အား အကုန်အစင်၊ ပြောသင့်သလို မှန်ကန်စွာ အစဉ်လိုက် ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့သည်။
Verse 20
भारत! यह सारा प्रसड़ पूर्वकालमें मुझसे महर्षि नारदने कहा था। भरतश्रेष्ठ) इस महान् आख्यानको याद करके मैंने तुम्हारे समक्ष सब यथार्थरूपसे कहा है ।। कुत:ः कृतघ्नस्य यश: कुतः स्थान कुतः सुखम् | अश्रद्धेय: कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृति:
အို ဘာရတ၏ မျိုးနွယ်၊ ဤအရာအားလုံးကို မဟာရသီ နာရဒက ရှေးကာလကတည်းက ငါ့အား ပြောခဲ့သည်။ အို ဘာရတတို့အနက် အကောင်းဆုံးသူ၊ ထိုကြီးမားသော အကြောင်းအရာကို သတိရ၍ ငါသည် ဤနေရာ၌ သင့်အား အမှန်တကယ်ဖြစ်သကဲ့သို့ အကုန်အစင် ပြောပြခဲ့သည်။ ကျေးဇူးမသိသူအတွက် ဂုဏ်သတင်း ဘယ်မှာရှိမည်နည်း။ အဆင့်အတန်း၊ ဂုဏ်တန်ခိုး ဘယ်မှာရှိမည်နည်း။ ပျော်ရွှင်မှု ဘယ်မှာရှိမည်နည်း။ ကျေးဇူးမသိသူသည် ယုံကြည်ထိုက်သူ မဟုတ်ပေ။ ကျေးဇူးမသိခြင်းအတွက် အပြစ်ဖြေရာ မရှိ။
Verse 21
कृतघ्नको कैसे यश प्राप्त हो सकता है? उसे कैसे स्थान और सुखकी उपलब्धि हो सकती है? कृतघ्न विश्वासके योग्य नहीं होता। कृतघ्नके उद्धारके लिये शास्त्रोंमें कोई प्रायश्चित्त नहीं बताया गया है ।। मित्रद्रोहो न कर्तव्य: पुरुषेण विशेषत: । मित्रध्रुड्ध नरकं घोरमनन्तं प्रतिपद्यते,मनुष्यको विशेष ध्यान देकर मित्रद्रोहके पापसे बचना चाहिये। मित्रद्रोही मनुष्य अनन्तकालके लिये घोर नरकमें पड़ता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ကျေးဇူးမသိသူသည် စစ်မှန်သော ဂုဏ်သတင်းကို မည်သို့ရနိုင်မည်နည်း။ သင့်လျော်သော အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် တည်မြဲသော ပျော်ရွှင်မှုကို မည်သို့ရနိုင်မည်နည်း။ ကျေးဇူးမသိသူတို့သည် ယုံကြည်ထိုက်သူ မဟုတ်ကြ၊ ကျေးဇူးမသိခြင်းကို ကယ်တင်နိုင်သော အပြစ်ဖြေမှုကိုလည်း သာသနာကျမ်းများက မညွှန်ပြကြ။ ထို့ကြောင့် လူသည် မိတ်ဆွေကို သစ္စာဖောက်ခြင်း မပြုရန် အထူးသတိထားရမည်။ မိတ်ဆွေကို သစ္စာဖောက်သူသည် အဆုံးမရှိသော ကာလအတွက် ကြောက်မက်ဖွယ် နရကသို့ ကျရောက်သည်»
Verse 22
कृतज्ञेन सदा भाव्य॑ मित्रकामेन चैव ह । मित्राच्च लभते सर्व मित्रात् पूजां लभेत च
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်—လူသည် အမြဲတမ်း ကျေးဇူးသိတတ်ရမည်၊ မိတ်ဆွေဖြစ်လိုသော စိတ်ကိုလည်း စစ်မှန်စွာ ထားရမည်။ မိတ်ဆွေထံမှ အထောက်အပံ့ အမျိုးမျိုးကို ရရှိနိုင်သကဲ့သို့ မိတ်ဆွေထံမှ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် လေးစားမှုကိုလည်း ရရှိသည်။
Verse 23
प्रत्येक मनुष्यको सदा कृतज्ञ होना चाहिये और मित्रकी इच्छा रखनी चाहिये; क्योंकि मित्रसे सब कुछ प्राप्त होता है। मित्रके सहयोगसे सदा सम्मानकी प्राप्ति होती है ।। मित्राद् भोगांश्व भुज्जीत मित्रेणापत्सु मुच्यते । सत्कारैरुत्तमैमित्रं पूजयेत विचक्षण:
လူတိုင်းသည် အမြဲတမ်း ကျေးဇူးသိတတ်ရမည်၊ မိတ်ဆွေကိုလည်း လိုလားရမည်။ မိတ်ဆွေကြောင့် အရာအားလုံးကို ရရှိနိုင်သည်။ မိတ်ဆွေ၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုကြောင့် အမြဲတမ်း ဂုဏ်သိက္ခာကို ရရှိသည်။ မိတ်ဆွေထံမှ စည်းစိမ်ခံစားရာများကိုလည်း ခံစားနိုင်ပြီး၊ မိတ်ဆွေကြောင့် အန္တရာယ်ကပ်ဘေးများမှ လွတ်မြောက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် အကောင်းဆုံးသော ဧည့်ခံမှုနှင့် လေးစားမှုတို့ဖြင့် မိတ်ကောင်းကို ဂုဏ်ပြုရမည်။
Verse 24
मित्रकी सहायतासे भोगोंकी भी उपलब्धि होती है और मित्रद्वारा मनुष्य आपत्तियोंसे छुटकारा पा जाता है, अतः बुद्धिमान् पुरुष उत्तम सत्कारोंद्वारा मित्रका पूजन करे ।। परित्याज्यो बुधै: पाप: कृतघ्नो निरपत्रप: | मित्रद्रोही कुलाज्रार: पापकर्मा नराधम:,जो पापी, कृतघ्न, निर्लज्ज, मित्रद्रोही, कुलाड्रार और पापाचारी हो, ऐसे अधम मनुष्यका दिद्वान् पुरुष सदा त्याग करे
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်—မိတ်ဆွေ၏ အထောက်အပံ့ကြောင့် လူသည် စည်းစိမ်ခံစားရာများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း၏ အရင်းအမြစ်တို့ကို ရရှိသည်။ ထို့ပြင် မိတ်ဆွေကြောင့်ပင် ကပ်ဘေးအန္တရာယ်များမှ လွတ်မြောက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် မိတ်ကောင်းကို အကောင်းဆုံးသော ဧည့်ခံမှုနှင့် လေးစားမှုတို့ဖြင့် ချီးမြှောက်ကာ စောင့်ရှောက်ရမည်။ သို့ရာတွင် ပညာရှိတို့သည် အမြဲတမ်း အဆိုးယုတ်သူကို စွန့်ပစ်ရမည်—အပြစ်ရှိသူ၊ ကျေးဇူးမသိသူ၊ အရှက်မရှိသူ၊ မိတ်ဆွေကို သစ္စာဖောက်သူ၊ မိမိမျိုးရိုးကို အရှက်ရစေသူ၊ အကျင့်ဆိုးသူ—ဤသို့သော အနိမ့်ဆုံးလူကို ရှောင်ရှားစွန့်ပစ်ရမည်။
Verse 25
एष धर्मभृतां श्रेष्ठ प्रोक्त: पापो मया तव । मित्रद्रोही कृतघ्नो वै कि भूय: श्रोतुमिच्छसि,धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिर!! इस प्रकार यह मैंने तुम्हें पापी, मित्रद्रोही और कृतघ्न पुरुषका परिचय दिया है। अब और क्या सुनना चाहते हो?
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်—“ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ မိတ်ဆွေကို သစ္စာဖောက်၍ ကျေးဇူးမသိသော အပြစ်ရှိသူကို ငါသည် သင်အား ဤသို့ ဖော်ပြပြီးပြီ။ ထပ်မံ၍ ဘာကို ကြားလိုသနည်း?”
Verse 26
वैशम्पायन उवाच एतच्छुत्वा तदा वाक््यं भीष्मेणोक्त महात्मना । युधिष्ठिर: प्रीतमना बभूव जनमेजय,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! महात्मा भीष्मका यह वचन सुनकर राजा युधिष्ठिर मन ही मन बड़े प्रसन्न हुए
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—“ဂျနမေဇယရေ၊ ထိုအခါ မဟာစိတ်ရှိသော ဘီရှ္မ မိန့်ကြားသည့် စကားကို ကြားပြီးနောက် ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရသည် အတွင်းစိတ်၌ အလွန်ပျော်ရွှင်လာကာ ဓမ္မအကြောင်း သင်ခန်းစာကို ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံ၍ စိတ်တည်ငြိမ်သွား၏။”
Verse 113
सखायं मे सुदयितं गौतमं जीवयेत्युत । तदनन्तर राजधर्मा बकने इन्द्रको प्रणाम करके कहा--'सुरेश्वर! यदि आपकी मुझपर कृपा है तो मेरे प्रिय मित्र गौतमको भी जीवित कर दीजिये”
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဤအလှူတော်ကို ကျွန်ုပ်အား ပေးသနားမည်ဆိုလျှင်၊ ကျွန်ုပ်၏ အလွန်ချစ်ခင်ရသော မိတ်ဆွေ ဂေါတမကိုလည်း အသက်ပြန်ရှင်စေပါ» ဟူ၍။ ဤတောင်းဆိုချက်သည် သစ္စာနှင့် ကျေးဇူးသိတတ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ တောင်းဆိုသူသည် ကိုယ်တိုင်အတွက်သာ မဟုတ်ဘဲ ချစ်ခင်ရသော မိတ်ဆွေထံသို့ပါ ကရုဏာတော် ရောက်စေလိုခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 133
सम्परिष्वज्य सुद्ठदं प्रीत्या परमया युतः । राजन्! बर्तन और सुवर्ण आदि सब सामग्रीसहित प्रिय सुहृद् गौतमको पाकर बकराजने बड़े प्रेमसे उसको हृदयसे लगा लिया
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ အမြင့်မားဆုံးသော ချစ်ခင်မှုဖြင့် ပြည့်ဝနေသော ဘကာမင်းသည် ဂေါတမကို တင်းကျပ်စွာ ဖက်လှမ်းခဲ့သည်။ ချစ်ခင်ရသော မိတ်ဆွေကောင်း ဂေါတမကို—အိုးခွက်ပန်းကန်၊ ရွှေ နှင့် အခြားလိုအပ်သမျှ စုံလင်သော ပစ္စည်းများနှင့်တကွ—ပြန်လည်ရရှိသဖြင့်၊ သူ့ကို နှလုံးသားထဲမှ ချစ်ခြင်းဖြင့် နီးကပ်စွာ ဆွဲကပ်ထားလေ၏»။
Verse 153
ब्रह्मा चैनं महात्मानमातिथ्येनाभ्यपूजयत् । तदनन्तर बकराज यथोचित रीतिसे ब्रह्माजीकी सभामें गया और ब्रह्माजीने उस महात्माका आतिथ्य-सत्कार किया
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ဗြဟ္မာသည် ထိုမဟာစိတ်ရှိသူကို ဧည့်သည်အဖြစ် အတိഥိယဓမ္မအတိုင်း ဂုဏ်ပြု၍ လျော်ကန်သင့်တော်စွာ ဧည့်ခံကာ အထိုက်အလျောက် လေးစားမှုကို ပြသ하였다။ ထို့နောက် ဘကာမင်းသည် သင့်တော်သော အခမ်းအနားနည်းလမ်းအတိုင်း ဗြဟ္မာ၏ အစည်းအဝေးခန်းမသို့ ဝင်ရောက်သွားရာ ဗြဟ္မာက ထိုမဟာပုဂ္ဂိုလ်အား ဧည့်ခံ-စတုကာရ ပြုခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အမြင့်ဆုံးသော အာဏာတော်ပင်လျှင် ထိုက်တန်သူကို ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုရသော ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 172
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत आपद्धर्मपर्वमें कृतघ्नका उपाख्यानविषयक एक सौ बहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သန့်ရှင်းသော မဟာဘာရတ၌၊ ရှာန္တိပရဝ၌ ပါဝင်သော အာပဒ္ဓမ္မပရဝ၌၊ ကျေးဇူးမသိသူ (ကృతဃ္န) အကြောင်း ဥပမာဇာတ်လမ်းကို ဆိုင်သော အခန်း တစ်ရာခုနစ်ဆယ်နှစ် ပြီးဆုံးလေ၏။ ဤကော်လိုဖွန်သည် သင်ခန်းစာဆန်သော အပိုင်းတစ်ခု ပြီးဆုံးကြောင်းကို ကြေညာပြီး—အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးမသိမှုကို ရှုတ်ချခြင်းနှင့် အခက်အခဲအတွင်း၌ပင် ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းရမည်ကို အတည်ပြုခြင်းကို ရည်ရွယ်သည်။
Verse 173
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि कृतघ्नोपाख्याने त्रिसप्तत्यधिकशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သြရိမဟာဘာရတ၌၊ ရှာန္တိပရဝ၌၊ အာပဒ္ဓမ္မပရဝ၌၊ ကျေးဇူးမသိသူအကြောင်း (ကృతဃ္န-ဥပాఖ్యာန) ဇာတ်ပိုင်း—အခန်း တစ်ရာခုနစ်ဆယ်သုံး ပြီးဆုံးလေ၏။
Verse 1436
विसर्जयित्वा सधनं प्रविवेश स्वमालयम् । फिर बकराज राजधर्माने उस पापाचारीको धनसहित विदा करके अपने घरमें प्रवेश किया
ဘီṣ္မက ပြောသည်– သူ့ကို သူ့ဥစ္စာနှင့်တကွ လွှတ်ပို့ပြီးနောက် မင်းသည် မိမိ၏ နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်하였다။ ဤသည်မှာ အုပ်ချုပ်သူသည် အပြစ်ပြုသူကို ကိုင်တွယ်ပြီးသည့်နောက် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကပ်လျက်မှုမရှိဘဲ ကိစ္စကို အဆုံးသတ်ကာ ရာဇဓမ္မ၏ စည်းကမ်းနှင့် သာသနာရေးစည်းမျဉ်းကို ထိန်းသိမ်းရမည်ဟု အဓိပ္ပါယ်ပြုသည်။
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira seeks a hierarchy of merit—whether giving, ritual action, austerity, or service to teachers is most efficacious—prompting Bhīṣma to reframe the issue as the moral continuity of action and intention.
Karma is presented as an inescapable companion that tracks the agent’s conduct and ripens into corresponding outcomes; therefore, one should adopt beneficial, proportionate, and ethically aligned action rather than externalize blame.
No explicit phalaśruti formula is stated; the chapter instead embeds its ‘result’ logic internally by repeatedly asserting that prior action inevitably yields its fruits in proper time, including across embodied stages and births.