Adhyaya 74
प्राग्ज्योतिषे वज्रदत्त-धनंजय-समागमः (Vajradatta Confronts Dhanaṃjaya at Prāgjyotiṣa)
Upa-parva: Aśvamedha-anugamana (Horse-Tracking Campaign Episodes)
Vaiśaṃpāyana reports that the consecrated horse enters Prāgjyotiṣa territory, prompting Vajradatta—Bhagadatta’s son and a battle-hardened ruler—to emerge and contest the intrusion (1–3). Arjuna (Dhanaṃjaya), recognizing the challenge, advances rapidly with Gāṇḍīva prepared, treating the encounter as a regulated engagement tied to the horse’s protection (4). Vajradatta is temporarily disoriented by Arjuna’s arrow-work, releases the horse, and charges Arjuna directly (5). He then re-enters the city to re-arm and returns mounted on a foremost elephant, accompanied by royal insignia (parasol and white fly-whisk), and issues a challenge shaped by youthful pride and confusion in combat (6–8). Vajradatta drives the massive elephant toward Arjuna’s white horse; the elephant is described as disciplined for warfare and violently energetic (9–11). Arjuna fights the elephant-mounted adversary from the ground, meeting the charge with controlled archery (12). Vajradatta hurls blazing tomara-spears; Arjuna intercepts and fragments them mid-air with Gāṇḍīva arrows (13–14). Vajradatta counters with arrow volleys; Arjuna replies with faster, gold-feathered shafts, wounding Vajradatta, who falls but retains composure (15–17). Remounting, Vajradatta renews the contest; Arjuna sends serpent-like arrows, severely wounding the elephant, which bleeds profusely and is likened to a mountain with many streams (18–20). The chapter emphasizes ritualized sovereignty-testing through calibrated martial display rather than annihilative warfare.
Chapter Arc: यज्ञ का पवित्र अश्व पाण्डव-सीमा पर आता है, और सीमा-रक्षक वीर उसे घेरकर पकड़ने को उद्यत हो उठते हैं—यज्ञ की शान्ति के भीतर युद्ध का बीज फूट पड़ता है। → त्रिगर्त-वीर रथों पर, बद्ध-तूणीरा और सुसज्जित अश्वों सहित, यज्ञाश्व को घेरते हैं। किरीटी अर्जुन उनके अभिप्राय को भाँपकर पहले सान्त्व-नीति से रोकना चाहता है, परन्तु प्रतिरोध बढ़ता जाता है और वाणी का पुल टूटने लगता है। → सूर्यवर्मा अर्जुन पर तीव्र, लघु-अस्त्र-प्रदर्शन सहित शर-वर्षा करता है; अर्जुन रक्त पोंछकर दिव्य धनुष उठाता है और विष-सदृश तीक्ष्ण बाणों से प्रतिघात कर त्रिगर्तों की पंक्तियाँ तोड़ देता है—यज्ञाश्व की रक्षा हेतु उसका क्रोध निर्णायक बन जाता है। → त्रिगर्त-सेना भगदड़ में टूटती है। पराजित राजागण विनीत होकर आज्ञा माँगते हैं; अर्जुन उन्हें जीवन-रक्षा का उपदेश देता है—‘प्राण बचाओ, शासन स्वीकार करो’—और यज्ञाश्व का मार्ग सुरक्षित कर देता है। → पराजितों का समर्पण तो हो गया, पर अश्व की आगे की यात्रा में कौन-सा नया राज्य चुनौती देगा—यह अनकहा रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वरमें अ्जुनिके द्वारा अश्वका अनुसरणविषयक तिह्तत्तववाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७३ ॥। अपने-आप बछ। आर: 2 चतु:सप्ततितमो< ध्याय: अर्जुनके द्वारा त्रिगर्तोंकी पराजय वैशम्पायन उवाच त्रिगर्तैरभवद् युद्ध कुतवैरै: किरीटिन: । महारथसमज्ञातैहतानां पुत्रनप्तृभि:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! कुरुक्षेत्रके युद्धमें जो त्रिगर्त वीर मारे गये थे, उनके महारथी पुत्रों और पौत्रोंने किरीटधारी अर्जुनके साथ वैर बाँध लिया था। त्रिगर्तदेशमें जानेपर अर्जुनका उन त्रिगर्तोंक साथ घोर युद्ध हुआ था
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– အို မင်းကြီး၊ ကုရုက္ခေတ်ရ စစ်ပွဲတွင် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသော တြိဂရ္တ စစ်သူရဲတို့၏ အမျိုးအနွယ်များသည် မ冠ဆောင်သူရဲ အာర్జုနအပေါ် အမြဲတမ်း ရန်ငြိုးကို မွေးမြူထားကြ၏။ ထိုသေဆုံးသူတို့၏ သားများနှင့် မြေးများ—မဟာရထဟု နာမည်ကြီးသော ရထားစစ်သူရဲများ—သည် အမွေဆက်ခံသကဲ့သို့ ထိုရန်ငြိုးကို ဆက်လက်ယူဆောင်လာကြပြီး၊ အာర్జုနသည် တြိဂရ္တပြည်သို့ ရောက်သည့်အခါ သူနှင့် တြိဂရ္တတို့အကြား ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲ ပေါ်ပေါက်လေ၏။ ဤပိုဒ်သည် မဖြေရှင်းနိုင်သေးသော ဝမ်းနည်းမှုနှင့် လက်စားချေလိုစိတ်တို့က စစ်ကြီးပြီးသော်လည်း မျိုးဆက်တစ်ဆက်မှ တစ်ဆက်သို့ အကြမ်းဖက်မှုကို ဆက်လက်ပွားစေကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 2
ते समाज्ञाय सम्प्राप्तं यज्ञियं तुरगोत्तमम् । विषयान्तं ततो वीरा दंशिता: पर्यवारयन्,'पाण्डवोंका यज्ञसम्बन्धी उत्तम अश्व हमारे राज्यकी सीमामें आ पहुँचा है” यह जानकर त्रिगर्तीीर कवच आदिसे सुसज्जित हो पीठपर तरकस बाँधे सजे-सजाये अच्छे घोड़ोंसे जुते हुए रथपर बैठकर निकले और उस अश्वको उन्होंने चारों ओरसे घेर लिया। राजन! घोड़ेको घेरकर वे उसे पकड़नेका उद्योग करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– ယဇ္ဈအတွက် သန့်ရှင်းမြတ်သော အကောင်းဆုံး မြင်းသည် မိမိတို့ နယ်နိမိတ်သို့ ရောက်လာကြောင်း သိသွားသောအခါ၊ လက်နက်ကိရိယာပြည့်စုံ၍ ကာကွယ်ရေးဝတ်စုံတပ်ဆင်ထားသော စစ်သူရဲတို့သည် မြင်းကို လေးဘက်လုံးမှ ဝိုင်းရံလေ၏။ မြင်းကို ဝိုင်းရံပြီးနောက် သူတို့သည် ၎င်းကို ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းကာ၊ ထိုသို့ပြုခြင်းဖြင့် ယဇ္ဈကို စိန်ခေါ်၍ ၎င်းက ကြေညာသည့် အာဏာကို ထိန်းသိမ်းစမ်းသပ်လေ၏။
Verse 3
रथिनो बद्धतूणीरा: सदश्वैः समलंकृतै: । परिवार्य हयं राजन ग्रहीतुं सम्प्रचक्रमु:,'पाण्डवोंका यज्ञसम्बन्धी उत्तम अश्व हमारे राज्यकी सीमामें आ पहुँचा है” यह जानकर त्रिगर्तीीर कवच आदिसे सुसज्जित हो पीठपर तरकस बाँधे सजे-सजाये अच्छे घोड़ोंसे जुते हुए रथपर बैठकर निकले और उस अश्वको उन्होंने चारों ओरसे घेर लिया। राजन! घोड़ेको घेरकर वे उसे पकड़नेका उद्योग करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– အို မင်းကြီး၊ ကျောပေါ်တွင် မြားအိတ်ချည်ထားသော ရထားစစ်သူရဲတို့သည် အလှဆင်ထားသော ရထားများကို အကောင်းဆုံး မြင်းများဖြင့် ဆွဲစေကာ ယဇ္ဈမြင်းကို ဝိုင်းရံလေ၏။ မင်းကြီး၊ မြင်းကို ဝိုင်းရံပြီးနောက် ၎င်းကို ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းကြသည်—ဤလုပ်ရပ်သည် ပाण्डဝတို့၏ အရှွမေဓယဇ္ဈကို စိန်ခေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မင်းအာဏာ၏ အခွင့်အရေးနှင့် တာဝန်တို့၏ နယ်နိမိတ်ကို စမ်းသပ်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။
Verse 4
ततः किरीटी संचिन्त्य तेषां तत्र चिकीर्षितम् । वारयामास तान् वीरान् सान्त्वपूर्वमरिंदम:,शत्रुओंका दमन करनेवाले अर्जुन यह जान गये कि वे क्या करना चाहते हैं। उनके मनोभावका विचार करके वे उन्हें शान्तिपूर्वक समझाते हुए युद्धसे रोकने लगे
ထို့နောက် မကူဋဆင်သော သူရဲကောင်း အာဇုနသည် ထိုသူရဲများက ထိုနေရာ၌ ပြုလိုသည့်အရာကို စဉ်းစားသုံးသပ်하였다။ သူတို့၏ အတွင်းစိတ်ရည်ရွယ်ချက်ကို နားလည်သဖြင့် ရန်သူနှိမ်နင်းသူသည် စစ်ပွဲသို့ မဝင်စေရန် ပထမဦးစွာ နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ သဘောတူညီစေသော စကားများဖြင့် သက်သာစေကာ တားဆီးလေ၏—ချက်ချင်း အကြမ်းဖက်မှုထက် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဦးစားပေး၍။
Verse 5
तदनादृत्य ते सर्वे शरैरभ्यहनंस्तदा । तमोरजोभ्यां संछन्नांस्तान् किरीटी न्यवारयत्,किंतु वे सब उनकी बातकी अवहेलना करके उन्हें बाणोंद्वारा चोट पहुँचाने लगे। तमोगुण और रजोगुणके वशीभूत हुए उन त्रिगर्तोंको किरीटीने युद्धसे रोकनेकी पूरी चेष्टा की
သို့သော် သူတို့အားလုံးသည် သူ၏အကြံကို မလေးစားဘဲ ထိုအခါ မြားမိုးဖြင့် ထိုးနှက်လေ၏။ အမှောင်နှင့် အလိုဆန္ဒ (တမသနှင့် ရဇသ) ကြောင့် စိတ်မိုက်မဲသွားသော ထရီဂါရ္တများကို ကီရီဋီ (အာဇုန) သည် တိုက်ပွဲမှ တားဆီးရန် အစွမ်းကုန် ကြိုးစားကာ ထိန်းချုပ်လေ၏—မိုက်မဲသော ရန်လိုမှုကို တုံ့ပြန်အကြမ်းဖက်ခြင်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ ချုပ်ငြိမ်းစေလို၍။
Verse 6
तानब्रवीत् ततो जिष्णु: प्रहसन्निव भारत । निवर्तध्वमधर्मज्ञा: श्रेयो जीवितमेव च,भारत! तदनन्तर विजयशील अर्जुन हँसते हुए-से बोले--'धर्मको न जाननेवाले पापात्माओ! लौट जाओ। जीवनकी रक्षामें ही तुम्हारा कल्याण है”
ထို့နောက် ဂျိෂ္ဏု (အာဇုန) သည် အနည်းငယ် ပြုံးသလိုဖြင့် သူတို့အား ပြောလေ၏—“အို ဘာရတ၊ ပြန်လှည့်ကြလော့။ ဓမ္မကို မသိနားမလည်သူတို့၊ သင်တို့အတွက် အမှန်တကယ် ကောင်းကျိုးသည် အသက်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၌ပင် ရှိ၏။”
Verse 7
स हि वीर: प्रयास्यन् वै धर्मराजेन वारितः । हतबान्धवा न ते पार्थ हन्तव्या: पार्थिवा इति,वीर अर्जुनने ऐसा इसलिये कहा कि चलते समय धर्मराज युधिष्ठिरने यह कहकर मना कर दिया था कि “कुन्तीनन्दन! जिन राजाओंके भाई-बन्धु कुरुक्षेत्रके युद्धमें मारे गये हैं, उनका तुम्हें वध नहीं करना चाहिये”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—သူရဲကောင်း အာဇုန ထွက်ခွာမည်အချိန်တွင် ဓမ္မရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရက တားမြစ်၍ “အို ပါရ္ထ၊ ကုရုက္ခေတ္တရ စစ်ပွဲတွင် ညီအစ်ကိုနှင့် ဆွေမျိုးများ သေဆုံးခဲ့သော မင်းများကို သင် မသတ်ရ” ဟု ဆိုလေ၏။ ဤအကြံဉာဏ်သည် စစ်ပြီးနောက် သဘောတရား—ကူညီထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ကုရုက္ခေတ္တရ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို ခံထားရပြီးသား အုပ်ချုပ်သူများအပေါ် ထပ်မံ သွေးထွက်သံယို မဖြစ်စေရန်—ကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 8
स तदा तद् वच: श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः । तान् निवर्तध्वमित्याह न न्यवर्तन्त चापि ते,बुद्धिमान् धर्मरमाजके इस आदेशको सुनकर उसका पालन करते हुए ही अर्जुनने त्रिगर्तोंकी लौट जानेकी आज्ञा दी तथापि वे नहीं लौटे
ထိုအခါ ဉာဏ်ပညာရှိသော ဓမ္မရာဇ၏ စကားကို ကြားသော် အာဇုနသည် ထိုအမိန့်ကို လိုက်နာကာ “ပြန်လှည့်ကြလော့” ဟု သူတို့အား ပြောလေ၏။ သို့ရာတွင် သူတို့သည် မပြန်လှည့်ကြ။ ဤပိုဒ်သည် ဖြောင့်မတ်သူ၏ အမိန့်စကား၏ သီလအလေးချိန်နှင့် ထိုအမိန့်ကို ငြင်းပယ်သည့်အခါ ပေါ်ပေါက်လာသော သဘောတရားပျက်ယွင်းမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 9
ततल्त्रिगर्तराजानं सूर्यवर्माणमाहवे । विचित्य शरजालेन प्रजहास धनंजय:,तब उस युद्धस्थलमें त्रिगर्तराज सूर्यव्माके सारे अंगोंमें बाण धँसाकर अर्जुन हँसने लगे
ထိုနေရာ၌ စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) သည် တြိဂရ္တဘုရင် ဆူရ္ယဝර්မန်ကို သီးသန့်ရွေးထုတ်ကာ မြားကွန်ယက်တစ်ခုကဲ့သို့ မြားများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းပစ်ခတ်ပြီး ရယ်မော하였다—ဤသည်မှာ တိုက်ပွဲ၌ သူ၏ ထင်ရှားသော အသာစီးနှင့် စစ်ကံကြမ္မာ၏ လျင်မြန်သော ပြောင်းလဲမှုကို ပြသခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 10
ततस्ते रथघोषेण रथनेमिस्वनेन च । पूरयन्तो दिश: सर्वा धनंजयमुपाद्रवन्,यह देख त्रिगर्तदेशीय वीर रथकी घरघराहट और पहियोंकी आवाजसे सारी दिशाओंको गुँजाते हुए वहाँ अर्जुनपर टूट पड़े
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ထို့နောက် ထိုသူရဲကောင်းများသည် ရထား၏ မိုးကြိုးသံနှင့် ဘီးလှည့်သံဟုန်းဟုန်းတို့ဖြင့် အရပ်လေးမျက်နှာလုံးကို တုန်လှုပ်စေကာ ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) ထံသို့ တပြိုင်နက်တည်း ထိုးစစ်ဆင်လာကြသည်။
Verse 11
सूर्यवर्मा ततः पार्थे शराणां नतपर्वणाम् | शतान्यमुज्चद् राजेन्द्र लघ्वस्त्रमभिदर्शयन्,राजेन्द्र! तदनन्तर सूर्यवर्माने अपने हाथोंकी फुर्ती दिखाते हुए अर्जुनपर झुकी हुई गाँठवाले एक सौ बाणोंका प्रहार किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ထို့နောက် ဆူရ္ယဝර්မန်သည် လက်နက်ပညာ၏ လျင်မြန်မှုကို ပြသကာ အာရုံ (ပါර්ထ) ထံသို့ အဆစ်ကွေးမြား တစ်ရာကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပစ်လွှတ်하였다။
Verse 12
तथैवान्ये महेष्वासा ये च तस्यानुयायिन: । मुमुचु: शरवर्षाणि धनंजयवधैषिण:,इसी प्रकार उसके अनुयायी वीरोंमें भी जो दूसरे-दूसरे महान् धनुर्धर थे, वे भी अर्जुनको मार डालनेकी इच्छासे उनपर बाणोंकी वर्षा करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ထိုနည်းတူပင် သူ၏နောက်လိုက်များဖြစ်သော အမြားပစ်ကျွမ်းကျင်သည့် သူရဲကောင်းများလည်း ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) ကို သတ်လိုသော ဆန္ဒဖြင့် မြားမိုးကို သွန်းလောင်းပစ်ခတ်ကြသည်။
Verse 13
स तान् ज्यामुखनिर्मुक्तिबहुभि: सुबहून् शरान् । चिच्छेद पाण्डवो राजंस्ते भूमौ न्न्यपतंस्तदा,राजन! पाण्डुपुत्र अर्जुनने अपने धनुषकी प्रत्यंचासे छूटे हुए बहुसंख्यक बाणोंद्वारा शत्रुओंके बहुत-से बाणोंको काट डाला। वे कटे हुए बाण टुकड़े-टुकड़े होकर पृथ्वीपर गिर पड़े
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ပाण्डဝ (အာర్జုန) သည် ကြိုးမှ လွှတ်သော မြားများစွာဖြင့် ရန်သူ၏ မြားများစွာကို ဖြတ်တောက်ပစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဖြတ်တောက်ခံရသော မြားတံများသည် အပိုင်းပိုင်းကွဲကာ မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသွားကြသည်—ဤသည်မှာ စည်းကမ်းရှိသော ကျွမ်းကျင်မှုဖြင့် အင်အားကို ထိန်းချုပ်၍ အန္တရာယ်ကို ပျက်ပြယ်စေခြင်းကို ပြသသည်။
Verse 14
केतुवर्मा तु तेजस्वी तस्यैवावरजो युवा । युयुधे भ्रातुरर्थाय पाण्डवेन यशस्विना,(सूर्यवर्माके परास्त होनेपर) उसका छोटा भाई केतुवर्मा जो एक तेजस्वी नवयुवक था, अपने भाईका बदला लेनेके लिये यशस्वी वीर पाण्डुपुत्र अर्जुनके साथ युद्ध करने लगा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုသူ၏ညီအငယ် ကေတုဝර්မာသည် တောက်ပသန်မာသော လူငယ်စစ်သူရဲဖြစ်၍၊ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော ပাণ্ডဝ (အာర్జုန) နှင့် စစ်မြေပြင်တွင် ထိပ်တိုက်တိုက်ခိုက်လေ၏။ အစ်ကို၏အရေးကို ထောက်ကူရန်၊ အစ်ကိုရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် အပြစ်ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရန်ဟူသော စိတ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။
Verse 15
तमापततन्तं सम्प्रेक्ष्य केतुवर्माणमाहवे । अभ्यष्नन्निशितैर्बाणैर्बीभत्सु: परवीरहा,केतुवर्माको युद्धस्थलमें धावा करते देख शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले अर्जुनने अपने तीखे बाणोंसे उसे मार डाला
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်တွင် ကေတုဝර්မာ အရှိန်ပြင်းပြင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်လာသည်ကို မြင်သော်၊ ရန်သူသူရဲကောင်းများကို သတ်ဖြတ်သူ ဘီဘတ်ဆု အာర్జုနသည် ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ချက်ချင်းထိုးနှက်ကာ ထိုအလျင်အမြန်ဝင်ရောက်လာသော စစ်သူရဲကို လဲကျစေ하였다။
Verse 16
केतुवर्मण्यभिहते धृतवर्मा महारथ: । रथेनाशु समुत्पत्य शरैर्जिष्णुमवाकिरत्,केतुवर्माके मारे जानेपर महारथी धृतवर्मा रथके द्वारा शीघ्र ही वहाँ आ धमका और अर्जुनपर बाणोंकी वर्षा करने लगा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ကေတုဝර්မာ လဲကျသွားသောအခါ မဟာရഥီ ဓြတဝර්မာသည် ရထားဖြင့် အလျင်အမြန် ရှေ့တိုးလာပြီး၊ ဂျိෂ္ဏု (အာర్జုန) ပေါ်သို့ မြားမိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်လေ၏။
Verse 17
तस्य तां शीघ्रतामीक्ष्य तुतोषातीव वीर्यवान् । गुडाकेशो महातेजा बालस्य धृतवर्मण:
ထိုအရှိန်မြန်မှုကို မြင်၍ သန်မာတော်မူသော အာర్జုန—ဂုဍာကေရှ၊ တောက်ပသော တေဇာကြီးရှင်—သည် လူငယ် ဓြတဝර්မာကို အလွန်ပင် သဘောကျနှစ်သက်လေ၏။
Verse 18
धृतवर्मा अभी बालक था तो भी उसकी उस फुर्तीको देखकर महातेजस्वी पराक्रमी अर्जुन बड़े प्रसन्न हुए ।। न संदधानं ददृशे नाददानं च तं तदा । किरन्तमेव स शरान् ददृशे पाकशासनि:,वह कब बाण हाथमें लेता है और कब उसे धनुषपर चढ़ाता है, उसको इन्द्रकुमार अर्जुन भी नहीं देख पाते थे। उन्हें केवल इतना ही दिखायी देता था कि वह बाणोंकी वर्षा कर रहा है
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုအချိန်တွင် ပာကကို ချေမှုန်းသူ၊ အိန္ဒြ၏သား အာర్జုနတောင်မှ ဓြတဝර්မာ မြားကို ဘယ်အချိန်က ကိုင်ယူသည်၊ ဘယ်အချိန်က လေးပေါ်တင်သည်ကို မမြင်နိုင်ခဲ့။ အာర్జုန မြင်ရသည်မှာ လူငယ်သည် မြားမိုးကို မပြတ်မတောက် ရွာသွန်းနေခြင်းသာ ဖြစ်သည်။
Verse 19
स तु त॑ पूजयामास धृतवर्माणमाहवे । मनसा तु मुहूर्त वै रणे समभिहर्षयन्,उन्होंने रणभूमिमें थोड़ी देरतक मन-ही-मन धृतवर्माकी प्रशंसा की और युद्धमें उसका हर्ष एवं उत्साह बढ़ाते रहे
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် သူသည် ဓြတဝರ್ಮာကို ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်하였다။ ထို့နောက် ခဏတာ မိမိစိတ်အတွင်း၌ သူ့ကို ချီးကျူးကာ တိုက်ပွဲအလယ်၌ သူ၏ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် တိုက်ခိုက်စိတ်ဓာတ်ကို ထောက်ပံ့၍ မြှင့်တင်ပေး하였다။
Verse 20
त॑ं पन्नगमिव क्रुद्धं कुरुवीर: स्मयन्निव । प्रीतिपूर्व महाबाहु: प्राणैर्न व्यपरोपयत्,यद्यपि धृतवर्मा सर्पके समान क्रोधमें भरा हुआ था तो भी कुरुवीर महाबाहु अर्जुन प्रेमपूर्वक मुसकराते हुए युद्ध करते थे। उन्होंने उसके प्राण नहीं लिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ဓြတဝర్మာသည် မြွေကဲ့သို့ ဒေါသထွက်နေသော်လည်း ကုရုသူရဲကောင်း အာర్జုန (လက်မောင်းကြီး) သည် မေတ္တာစိတ်ဖြင့် အပြုံးပါးပါးနှင့် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်하였다။ စစ်ပွဲအတွင်း၌ပင် သူသည် ရန်သူ၏ အသက်ကို မယူခဲ့ပေ။
Verse 21
स तथा रक्ष्यमाणो वै पार्थनामिततेजसा । धृतवर्मा शरं दीप्त॑ मुमोच विजये तदा,इस प्रकार अमित तेजस्वी अर्जुनके द्वारा जानबूझकर छोड़ दिये जानेपर धृतवर्माने उनके ऊपर एक अत्यन्त प्रज्वलित बाण चलाया
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– အလွန်တောက်ပသော ပါර්ထ အာర్జုနက တမင်တကာ ကာကွယ်၍ အသက်မယူဘဲ လွှတ်ထားသော်လည်း၊ ဓြတဝర్మာသည် ထိုအခါ အနိုင်ရလိုစိတ်ပြင်းထန်စွာဖြင့် တောက်လောင်သည့် မြားတစ်စင်းကို သူ့ထံသို့ ပစ်လွှတ်하였다။
Verse 22
स तेन विजयस्तूर्णमासीद् विद्धा: करे भृशम् । मुमोच गाण्डिवं मोहात् तत् पपाताथ भूतले,उस बाणने तुरन्त आकर अर्जुनके हाथमें गहरी चोट पहुँचायी। उन्हें मूर्च्छा आ गयी और उनका गाण्डीव धनुष हाथसे छूटकर पृथ्वीपर जा पड़ा
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုမြားကြောင့် အာర్జုနသည် ချက်ချင်း ထိခိုက်၍ လက်တွင် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရ하였다။ မောဟမိ၍ မူးလဲသဖြင့် ဂါဏ္ဍီဝကို လွှတ်ချလိုက်ရာ ဓနုသည် မြေပေါ်သို့ ကျသွား하였다။
Verse 23
धनुष: पततस्तस्य सव्यसाचिकराद् विभो | बभूव सदृशं रूप॑ं शक्रचापस्य भारत,प्रभो! भरतनन्दन! अर्जुनके हाथसे गिरते हुए उस धनुषका रूप इन्द्रधनुषके समान प्रतीत होता था
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို မဟာသူရဲကောင်း၊ အို ဘာရတ၊ ဘာရတမျိုး၏ အရှင်၊ ဘာရတတို့၏ ဝမ်းမြောက်ခြင်းရင်းမြစ်၊ စဗျသாசင် (အာర్జုန) ၏ လက်မှ ထိုဓနု လျှောကျ၍ ကျသွားသောအခါ၊ ၎င်း၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် သက္ကရ၏ ဓနု—မိုးကောင်းကင်၏ သက်တံ—နှင့် တူသကဲ့သို့ ထင်ရသည်»။
Verse 24
तस्मिन् निपतिते दिव्ये महाधनुषि पार्थिव: । जहास सस्वनं हासं धृतवर्मा महाहवे,उस दिव्य महाधनुषके गिर जानेपर महासमरमें खड़ा हुआ धृतवर्मा ठहाका मारकर जोर-जोरसे हँसने लगा
ထိုအခါ နတ်ဘုရားဆန်သော အလွန်ကြီးမားသည့် လေးသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသွားလေ၏။ မဟာစစ်မြေပြင်အလယ်၌ ရပ်နေသော ဓြတဝർമားသည် အသံမြည်မြည်ကြီးဖြင့် ရယ်မောပေါက်ကွဲလေ၏။
Verse 25
ततो रोषार्दितो जिष्णु: प्रमृज्य रुधिरं करात् । धनुरादत्त तद् दिव्यं शरवर्षैववर्ष च,इससे अर्जुनका रोष बढ़ गया। उन्होंने हाथसे रक्त पोंछकर उस दिव्य धनुषको पुनः उठा लिया और धृतवर्मापर बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी
ထို့နောက် ဒေါသကြောင့် လှုပ်ရှားသွားသော ဂျိရှ္ဏု (အာర్జုန) သည် လက်ပေါ်ရှိ သွေးကို သုတ်ပစ်၍ ထိုနတ်ဘုရားဆန်သော လေးကို ပြန်လည်ကိုင်ယူကာ ဓြတဝർമားအပေါ် မြားမိုးကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်လေ၏။
Verse 26
ततो हलहलाशब्दो दिवस्पृणभवत् तदा । नानाविधानां भूतानां तत्कर्माणि प्रशंसताम्,फिर तो अर्जुनके उस पराक्रमकी प्रशंसा करते हुए नाना प्रकारके प्राणियोंका कोलाहल समूचे आकाशकमें व्याप्त हो गया
ထိုအခါ “ဟလဟလာ” ဟူသော အော်ဟစ်သံကြီးသည် ထွက်ပေါ်လာ၍ ကောင်းကင်တစ်လျှောက် ပြည့်နှံ့သကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။ အမျိုးမျိုးသော သတ္တဝါတို့က ထိုဗီရသတ္တိ၏ လုပ်ရပ်ကို ချီးမွမ်းကြလေ၏။
Verse 27
ततः सम्प्रेक्ष्य संक्रुद्धें कालान्तकयमोपमम् । जिष्णु त्रैगर्तका योधा: परीता: पर्यवारयन्,अर्जुनको काल, अन्तक और यमराजके समान कुपित हुआ देख त्रिगर्तदेशीय योद्धाओंने चारों ओरसे आकर उन्हें घेर लिया
ထို့နောက် ကာလ—အချိန်၏ အဆုံးသတ်သူ—နှင့် ယမ—သေမင်း၏ အရှင်—ကဲ့သို့ ဒေါသထန်နေသော အာర్జုနကို မြင်သဖြင့် တြိဂါర్త စစ်သည်တို့သည် အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းကာ ပတ်လည်ကာရံလေ၏။
Verse 28
अभिसृत्य परीप्सार्थ ततस्ते धृतवर्मण: । परिवत्रुर्गुडाकेशं तत्राक्रुद्धादू धनंजय:,धृतवर्माकी रक्षाके लिये सहसा आक्रमण करके त्रिगर्तोने गुडाकेश अर्जुनको जब सब ओरसे घेर लिया, तब उन्हें बड़ा क्रोध हुआ
ဝိုင်သမ္ပာယနက ဆိုသည်—ထို့နောက် ဓြတဝർമား၏ စစ်သည်တို့သည် သူ့ကို ဖမ်းဆီးလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အလျင်အမြန် တိုးဝင်လာကာ ဂုဍာကေရှ (အာర్జုန) ကို ပတ်လည်ဝိုင်းကာရံလေ၏။ အရပ်ရပ်မှ ပိတ်မိနေသည်ကို မြင်သဖြင့် ဓနဉ္ဇယသည် အလွန်ဒေါသထန်လေ၏။
Verse 29
ततो योधान् जघानाशु तेषां स दश चाष्ट च । महेन्द्रवज़प्रतिमैरायसैर्बहुभि: शरै:,फिर तो उन्होंने इन्द्रके वजकी भाँति दुस्सह लौहनिर्मित बहुसंख्यक बाणोंद्वारा बात- की-बातमें उनके अठारह प्रमुख योद्धाओंको यमलोक पहुँचा दिया
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ခဏတစ်လှုပ်အတွင်း သူသည် သူတို့၏ စစ်သူရဲများကို ချက်ချင်းသတ်ဖြတ်လေ၏—ဆယ်ယောက်နှင့် ထပ်၍ ရှစ်ယောက်—အဓိက စစ်သူရဲ တစ်ဆယ့်ရှစ်ယောက်ကို မရေမတွက်နိုင်သော သံမြှားများဖြင့်၊ အိန္ဒြာ၏ ဝဇ္ဇရကဲ့သို့ မခံနိုင်အောင် ကြမ်းတမ်းစွာ ယမလောကသို့ ပို့ဆောင်လေ၏။
Verse 30
तान् सम्प्रभग्नान् सम्प्रेक्ष्य त्वरमाणो धनंजय: । शरैराशीविषाकारैर्जघान स्वनवद्धसन्,तब तो त्रिगर्तोंमें भगदड़ मच गयी। उन्हें भागते देख अर्जुनने जोर-जोरसे हँसते हुए बड़ी उतावलीके साथ सर्पाकार बाणोंद्वारा उन सबको मारना आरम्भ किया
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– သူတို့ ပြိုကွဲ၍ ထွက်ပြေးနေသည်ကို မြင်သော် ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) သည် အလျင်အမြန် လှုပ်ရှားကာ အဆိပ်ပြင်းမြွေသဏ္ဌာန် မြှားများဖြင့် သူတို့ကို ထိုးသတ်လေ၏၊ တိုက်ခိုက်ရင်း အသံကျယ်ကျယ် ရယ်မောလျက်။
Verse 31
ते भग्नमनस: सर्वे त्रैगर्तकमहारथा: । दिशोभिदुद्रुवू राजन् धनंजयशरार्दिता:,राजन! धनंजयके बाणोंसे पीड़ित हुए समस्त त्रिगर्तदेशीय महारथियोंका युद्धविषयक उत्साह नष्ट हो गया; अतः वे चारों दिशाओंमें भाग चले
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ဓနဉ္ဇယ၏ မြှားများကြောင့် နာကျင်နှိပ်စက်ခံရ၍ စိတ်ဓာတ်ကျိုးပဲ့သွားသော တြိဂတ္တပြည်၏ မဟာရထ စစ်သူရဲအားလုံးသည် လေးဘက်လုံးသို့ အလျင်အမြန် ထွက်ပြေးကြလေ၏။
Verse 32
तमूचु: पुरुषव्याप्रं संशप्तकनिषूदनम् । तवास्म किंकरा: सर्वे सर्वे वै वशगास्तव,उनमेंसे कितने ही संशप्तकसूदन पुरुषसिंह अर्जुनसे इस प्रकार कहने लगे --'कुन्तीनन्दन! हम सब आपके आज्ञाकारी सेवक हैं और सभी सदा आपके अधीन रहेंगे
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် သူတို့သည် လူတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့သော အာర్జုန၊ သံရှပ်တကများကို သတ်ဖြတ်သူအား ဤသို့ လျှောက်ကြလေ၏– “ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် သင်၏ အစေခံများဖြစ်ပါသည်။ အမှန်တကယ် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး သင်၏ အမိန့်အောက်တွင်ရှိပြီး အမြဲတမ်း နာခံပါမည်။”
Verse 33
आज्ञापयस्व न: पार्थ प्रद्दान् प्रेष्यानवस्थितान् । करिष्याम: प्रियं सर्व तव कौरवनन्दन,'पार्थ!! हम सभी सेवक विनीत भावसे आपके सामने खड़े हैं। आप हमें आज्ञा दें। कौरवनन्दन! हम सब लोग आपके समस्त प्रिय कार्य सदा करते रहेंगे”
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– “အို ပါර්ထ၊ ကျွန်ုပ်တို့ကို အမိန့်ပေးပါ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ခန့်အပ်ထားသော အစေခံများအဖြစ် ဤနေရာတွင် ရိုသေစွာ ရပ်နေပြီး သင်ညွှန်ရာသို့ သွားရန် အသင့်ရှိပါသည်။ အို ကုရုဝంశ၏ ဂုဏ်ယူစရာ၊ သင်နှစ်သက်သော အရာအားလုံးကို ကျွန်ုပ်တို့ ဆောင်ရွက်ပါမည်။”
Verse 34
एतदाज्ञाय वचन सर्वास्तानब्रवीत् तदा । जीवितं रक्षत नृपा: शासन प्रतिगृह्यताम्,उनकी ये बातें सुनकर अर्जुनने उनसे कहा--'राजाओ! अपने प्राणोंकी रक्षा करो। इसका एक ही उपाय है, हमारा शासन स्वीकार कर लो”
ထိုအခြေအနေ၏အဓိပ္ပါယ်ကို သိမြင်ပြီးနောက် အာဇုနသည် မင်းတို့အားလုံးကို ပြောကြား하였다– «အို မင်းတို့၊ သင်တို့၏အသက်ကို ကာကွယ်ကြလော့။ လမ်းတစ်လမ်းတည်းရှိသည်—ငါတို့၏အာဏာကို လက်ခံကြလော့»။
Verse 74
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि त्रिगर्तपरा भवे चतुःसप्ततितमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ «အာශ්ဝမေဓိက ပရဝ» အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် «အနုဂီတာ» အပိုင်း၌ တြိဂရ္တတို့နှင့် ၎င်းတို့၏နောက်ဆက်တွဲအကြောင်းကို ဆိုသော အခန်း ခုနစ်ဆယ်လေး ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
Whether Prāgjyotiṣa will acknowledge the Aśvamedha’s implied suzerainty or contest it; the engagement functions as a public mechanism for validating political hierarchy under ritual law.
Power is to be exercised instrumentally and proportionately: Arjuna’s role is protection and stabilization of the ritual mandate, while the challenger’s response tests legitimacy within recognized norms of kṣatriya conduct.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the meta-significance is implicit—this episode exemplifies how post-war order is reconstituted through ritualized diplomacy backed by controlled force.