Adhyaya 32
जनक–ब्राह्मणसंवादः (Viṣaya, Mamatva, and Self-Mastery)
Upa-parva: Anuśāsana on Non-Possessiveness (Janaka–Brāhmaṇa Saṃvāda Episode)
A brāhmaṇa introduces an ancient itihāsa: a dialogue with King Janaka. The king, encountering the brāhmaṇa, remarks—apparently as a test of propriety—that the brāhmaṇa should not dwell in his ‘viṣaya’ (domain). The brāhmaṇa replies with deliberate compliance, stating he wishes to live in another king’s territory, thereby prompting Janaka’s reflective silence and momentary distress (kaśmala). Recovering composure, Janaka explains that despite searching he cannot locate any exclusive ‘domain’ that can truly be called his: neither Mithilā, nor its people, nor the earth itself yields a stable basis for “this is mine.” He articulates the doctrinal pivot: by discerning the finitude of undertakings and by reflecting on ownership-questions (“kasyedam?” “kasya svam?”), he abandons mamatva. Janaka then frames conquest as sensory and mental restraint—he does not seek objects for the self (smell, taste, form/light, touch, sound, and the mind’s movements), therefore the elements and faculties are described as ‘conquered’ and under control. Actions, he concludes, are undertaken for gods, ancestors, beings, and guests—i.e., duty and relational obligation rather than private appropriation. The brāhmaṇa closes by identifying the exchange as a dharma-oriented inquiry, praising Janaka’s role in sustaining an ordered moral ‘wheel’ of disciplined intelligence.
Chapter Arc: A king famed for wisdom—Janaka—confronts a Brahmin seized for an alleged offense, declaring that the Brahmin must not dwell in his realm, as though sovereignty itself were a moral boundary. → The Brahmin challenges the very notion of ‘your realm’: define, O king, the extent of what lies under your control. Janaka’s confidence in possession and jurisdiction is pressed by the Brahmin’s relentless inquiry into what truly belongs to anyone—land, body, pleasures, even the self. → With delusion dispelled, the insight breaks forth: ‘Now I deem no single place my kingdom—or else all is my kingdom; even this self is not mine—or else the whole earth is mine.’ The paradox reveals the collapse of possessiveness and the birth of non-ownership. → The teaching turns inward: mastery is not conquest of provinces but conquest of craving—tastes in the mouth are not to be enjoyed for ‘my’ satisfaction; the elements and impulses stand subdued when the ego’s claim is withdrawn. Janaka is shown the path where rule becomes restraint and authority becomes renunciation.
Shlokas
Verse 1
ऑपन--+र< बक। है २ द्वात्रिशोड्थ्याय: ब्राह्मणरूपधारी धर्म और जनकका ममत्वत्यागविषयक संवाद ब्राह्मण उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । ब्राह्मणस्य च संवादं जनकस्य च भाविनि,ब्राह्मणने कहा--भामिनि! इसी प्रसंगमें एक ब्राह्मण और राजा जनकके संवादरूप प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया जाता है
ဗြာဟ္မဏက ပြောသည်— «ချစ်မြတ်နိုးရသော မိန်းမရေ၊ ဤအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍လည်း ရှေးဟောင်းအထောက်အထားတစ်ရပ်ကို ဥပမာအဖြစ် ထုတ်ပြကြသည်။ အဲဒါက ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးနှင့် ဂျနက မင်းကြီးတို့၏ ဆွေးနွေးပြောဆိုမှု ဖြစ်သည်»။
Verse 2
ब्राह्मणं जनको राजा सन्न॑ कस्मिंक्षिदागसि । विषये मे न वस्तव्यमिति शिष्ट्यर्थमब्रवीत्,एक समय राजा जनकने किसी अपराधमें पकड़े हुए ब्राह्मणको दण्ड देते हुए कहा --“ब्रह्मन! आप मेरे देशसे बाहर चले जाइये'
ဗြာဟ္မဏက ပြောသည်— ဂျနက မင်းကြီးသည် အပြစ်တစ်ရပ်နှင့် ပတ်သက်နေသော ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးကို တွေ့မြင်၍ စည်းကမ်းသင်ကြားရန်အလို့ငှာ ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏— «ဗြာဟ္မဏရေ၊ ငါ့နိုင်ငံအတွင်း မနေထိုင်ရ; ငါ့ပြည်မှ ထွက်ခွာလော့»။
Verse 3
इत्युक्त: प्रत्युवाचाथ ब्राह्मणो राजसत्तमम् | आचक्ष्व विषयं राजन् यावांस्तव वशे स्थित:,; बन्-+ ना ० ऑन ि-ण >जा 9 32% /५ 2) 28 ८ यह सुनकर ब्राह्मणने उस श्रेष्ठ राजाको उत्तर दिया--“महाराज! आपके अधिकारमें जितना देश है, उसकी सीमा बताइये
ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော် ဗြာဟ္မဏသည် မင်းတို့အထွတ်အမြတ်ထံ ပြန်လည်ဖြေကြား၏— «အရှင်မင်းကြီး၊ သင်၏အာဏာအောက်၌ ရှိသော နယ်မြေ၏ အကျယ်အဝန်းကို ပြောပြပါ—မည်မျှသော မြေဒေသက သင်၏အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသနည်း»။
Verse 4
सोअन्यस्य विषये राज्ञो वस्तुमिच्छाम्यहं विभो | वचस्ते कर्तुमिच्छामि यथाशास्त्रं महीपते,'सामर्थ्यशाली नरेश! इस बातको जानकर मैं दूसरे राजाके राज्यमें निवास करना चाहता हूँ और शास्त्रके अनुसार आपकी आज्ञाका पालन करना चाहता हूँ
ဗြာဟ္မဏက ပြောသည်– «အို အင်အားကြီးမြတ်သော အရှင်! ဤအကြောင်းကို သိမြင်ပြီးနောက်၊ အခြားဘုရင်တစ်ပါး၏ နိုင်ငံအတွင်း၌ နေထိုင်လိုပါသည်။ သို့ရာတွင် အို မြေကြီးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော မဟာမင်း၊ သာသနာကျမ်း (śāstra) အတိုင်း သင်၏ အမိန့်ကိုလည်း လိုက်နာဆောင်ရွက်လိုပါသည်»။
Verse 5
इत्युक्तस्तु तदा राजा ब्राह्मणेन यशस्विना । मुहुरुष्णं विनि:श्वस्य न किंचित् प्रत्यभाषत,उस यशस्वी ब्राह्मणके ऐसा कहनेपर राजा जनक बार-बार गरम उच्छवास लेने लगे, कुछ जवाब न दे सके
ထိုသို့ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော ဗြာဟ္မဏ၏ စကားကို ကြားသော်၊ ဘုရင် ဇနကသည် အပူပြင်းပြင်း အသက်ရှူကြီးများကို ထပ်ခါထပ်ခါ ချလိုက်ရပြီး၊ စိတ်ထိခိုက်၍ စဉ်းစားမိသဖြင့် မည်သို့မျှ ပြန်မပြောနိုင်ခဲ့။
Verse 6
तमासीनं ध्यायमानं राजानममितौजसम् | कश्मलं सहसागच्छद् भानुमन्तमिव ग्रह:,वे अमित तेजस्वी राजा जनक बैठे हुए विचार कर रहे थे, उस समय उनको उसी प्रकार मोहने सहसा घेर लिया जैसे राहु ग्रह सूर्यको घेर लेता है
အင်အားမခန့်မှန်းနိုင်သော ဘုရင်သည် ထိုင်လျက် စိတ်နှလုံးဖြင့် အတွေးအခေါ်ထဲ နစ်မြုပ်နေစဉ်၊ ရုတ်တရက် မောဟတစ်ရပ်က သူ့ကို ဖုံးလွှမ်းလာသည်—ရောင်ခြည်တောက်ပသော နေကို ရာဟုက ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့။
Verse 7
समाश्चास्य ततो राजा विगते कश्मले तदा । ततो मुहूर्तादिव त॑ ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत्,जब राजा जनक विश्राम कर चुके और उनके मोहका नाश हो गया, तब थोड़ी देर चुप रहनेके बाद वे ब्राह्मणसे बोले
ထို့နောက် ဘုရင် ဇနကသည် စိတ်တည်ငြိမ်လာ၍ မောဟပျောက်ကင်းသွားသောအခါ၊ ခဏတစ်စုံတစ်ရာ တိတ်ဆိတ်နေပြီးနောက် ဗြာဟ္မဏအား စကားဆိုလေ၏။
Verse 8
जनक उवाच पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति । विषयं नाधिगच्छामि विचिन्वन् पृथिवीमहम्,जनकने कहा--ब्रह्मन! यद्यपि बाप-दादोंके समयसे ही मिथिला-प्रान्तके राज्यपर मेरा अधिकार है, तथापि जब मैं विचारदृष्टिसे देखता हूँ तो सारी पृथ्वीमें खोजनेपर भी कहीं मुझे अपना देश नहीं दिखायी देता
ဇနကက ပြောသည်– «အို ဗြာဟ္မဏ! ငါသည် ဖခင်နှင့် ဘိုးဘွားတို့ထံမှ ဆက်ခံလာသော ဤနိုင်ငံနှင့် နာခံသော ပြည်သူပြည်သားတို့အပေါ် တရားဝင် အာဏာရှိသော်လည်း၊ ငါသည် အကြောင်းအရာတို့ကို ခွဲခြားသိမြင်သော စိတ်ဖြင့် စူးစမ်း၍ မြေပြင်တစ်လျှောက် ရှာဖွေကြည့်သော်၊ ‘ငါ့နိုင်ငံ’ ဟု အမှန်တကယ် ခေါ်နိုင်သည့် နေရာတစ်ခုကိုပင် မတွေ့မြင်နိုင်ပါ»။
Verse 9
नाधिगच्छं यदा पृथ्व्यां मिथिला मार्गिता मया । नाध्यगच्छं यदा तस्यां स्वप्रजा मार्गिता मया
ဇနကမင်းက ဆို၏— «မြေကြီးတစ်ပြင်လုံး၌ မိထိလာကို ရှာဖွေသော်လည်း မတွေ့နိုင်ခဲ့၊ ထိုမိထိလာအတွင်း၌ပင် မိမိ၏ပြည်သူတို့ကို ရှာဖွေသော်လည်း မတွေ့နိုင်ခဲ့»။
Verse 10
ततो मे कश्मलस्यान्ते मति: पुनरुपस्थिता,फिर विचारके द्वारा उस मोहका नाश होनेपर मैं इस नतीजेपर पहुँचा हूँ कि कहीं भी मेरा राज्य नहीं है अथवा सर्वत्र मेरा ही राज्य है। एक दृष्टिसे यह शरीर भी मेरा नहीं है और दूसरी दृष्टिसे यह सारी पृथ्वी ही मेरी है
ဇနကမင်းက ဆို၏— «အတွင်းစိတ်၏ မောဟမုန်းတီးမှု အဆုံးသတ်သွားသောအခါ စိတ်၌ အလင်းရောင်ပြန်လည်ပေါ်လာ၏။ စဉ်းစားဆင်ခြင်၍ မောဟပျောက်ကွယ်သွားသော် ဤသဘောတရားသို့ ရောက်ခဲ့၏— မည်သည့်နေရာ၌မျှ ငါ့နိုင်ငံမရှိသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာလောကတစ်လုံးလုံးသည် ငါ့နိုင်ငံဖြစ်သော်လည်းကောင်း။ တစ်ဖက်မြင်ကွင်းအရ ဤကိုယ်ခန္ဓာတောင် ‘ငါ့ဟာ’ မဟုတ်၊ အခြားဖက်မြင်ကွင်းအရ မြေကြီးတစ်ပြင်လုံးပင် ငါ့ဟာဖြစ်၏»။
Verse 11
तदा न विषयं मन्ये सर्वो वा विषयो मम | आत्मापि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम,फिर विचारके द्वारा उस मोहका नाश होनेपर मैं इस नतीजेपर पहुँचा हूँ कि कहीं भी मेरा राज्य नहीं है अथवा सर्वत्र मेरा ही राज्य है। एक दृष्टिसे यह शरीर भी मेरा नहीं है और दूसरी दृष्टिसे यह सारी पृथ्वी ही मेरी है
ဇနကမင်းက ဆို၏— «ထိုအခါ ငါသည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ‘ငါ့နယ်ပယ်’ ဟု မထင်တော့— မည်သည့်အရာမျှ ငါ့ဟာမဟုတ်သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အရာအားလုံး ငါ့ဟာဖြစ်သော်လည်းကောင်း။ တစ်ဖက်မြင်ကွင်းအရ ဤကိုယ်ခန္ဓာဖြင့်ရှိသော အတ္တတောင် ငါ့ဟာမဟုတ်၊ အခြားဖက်မြင်ကွင်းအရ မြေကြီးတစ်ပြင်လုံး ငါ့ဟာဖြစ်၏»။
Verse 12
यथा मम तथान्येषामिति मन्ये द्विजोत्तम । उष्यतां यावदुत्साहो भुज्यतां यावदुष्यते,यह जिस तरह मेरी है, उसी तरह दूसरोंकी भी है--ऐसा मैं मानता हूँ। इसलिये द्विजोत्तर! अब आपकी जहाँ इच्छा हो, रहिये एवं जहाँ रहें, उसी स्थानका उपभोग कीजिये
ဇနကမင်းက ဆို၏— «အို ဗြာဟ္မဏအထူးမြတ်သူ၊ ငါသည် ‘ငါ့အတွက်ကဲ့သို့ပင် အခြားသူတို့အတွက်လည်း ထိုနည်းတူ’ ဟု ယုံကြည်၏။ ထို့ကြောင့် သင်၏ဆန္ဒရှိရာနေရာ၌ သင်၏အားနှင့် စိတ်အားထက်သန်မှု ရှိသမျှကာလပတ်လုံး နေထိုင်လော့၊ နေထိုင်ရာအရပ်၌ ရရှိသမျှကို တရားသဖြင့် ခံစားအသုံးပြုလော့»။
Verse 13
ब्राह्मण उवाच पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति । ब्रूहि कां मतिमास्थाय ममत्वं वर्जित त्वया,ब्राह्मणने कहा--राजन्! जब बाप-दादोंके समयसे ही मिथिला-प्रान््कके राज्यपर आपका अधिकार है, तब बताइये, किस बुद्धिका आश्रय लेकर आपने इसके प्रति अपनी ममताको त्याग दिया है?
ဗြာဟ္မဏက ဆို၏— «အို မင်းကြီး၊ ဖခင်နှင့် အဖိုးဘိုးဘွားတို့ကာလမှစ၍ ဤနိုင်ငံနှင့် ပြည်သူတို့သည် သင်၏တရားဝင်အာဏာအောက်၌ ရှိနေသော်၊ မည်သည့်အသိဉာဏ်ကို အားထား၍ သင်သည် ၎င်းအပေါ် ‘ငါ့ဟာ’ ဟူသော မမတကို စွန့်လွှတ်နိုင်ခဲ့သနည်း၊ ပြောပြပါ»။
Verse 14
कां वै बुद्धि समाश्रित्य सर्वो वै विषयस्तव । नावैषि विषयं येन सर्वो वा विषयस्तव,किस बुद्धिका आश्रय लेकर आप सर्वत्र अपना ही राज्य मानते हैं और किस तरह कहीं भी अपना राज्य नहीं समझते एवं किस तरह सारी पृथ्वीको ही अपना देश समझते हैं?
ဗြာဟ္မဏက မေးလေ၏— «မည်သို့သော ဉာဏ်အမြင်ကို အားကိုး၍ သင်သည် နေရာတိုင်းကို မိမိ၏ အာဏာပိုင်နယ်မြေဟု ထင်မြင်သနည်း။ ထို့ပြင် မည်သို့သော ဉာဏ်အမြင်ကြောင့် နေရာတစ်ခုတည်းကိုမျှ မိမိ၏ နယ်မြေဟု မသိမမြင်နိုင်သနည်း—ထိုသို့ဖြစ်၍ အနက်အဓိပ္ပါယ်အရ မြေကမ္ဘာတစ်လုံးလုံးသည် သင်၏ နိုင်ငံဖြစ်လာသနည်း။»
Verse 15
जनक उवाच अन्तवन्त इहावस्था विदिता: सर्वकर्मसु | नाध्यगच्छमहं तस्मान्ममेदमिति यद् भवेत्,जनकने कहा--ब्रह्मन! इस संसारमें कर्मोके अनुसार प्राप्त होनेवाली सभी अवस्थाएँ आदि-अन्तवाली हैं, यह बात मुझे अच्छी तरह मालूम है। इसलिये मुझे ऐसी कोई वस्तु नहीं प्रतीत होती जो मेरी हो सके
ဇနက မိန့်တော်မူ၏— «အို ဗြာဟ္မဏ၊ ဤလောက၌ ကမ္မနှင့် ဆက်နွယ်၍ ရရှိလာသော အခြေအနေများနှင့် အောင်မြင်မှုများအားလုံးသည် အစရှိ၍ အဆုံးရှိသော အကန့်အသတ်ရှိသည့်အရာများဟု ငါကောင်းစွာ သိမြင်၏။ ထို့ကြောင့် ‘ဤအရာသည် ငါ၏’ ဟူသော အယူအဆသို့ ငါမရောက်နိုင်၊ အမှန်တကယ် ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့်အရာဟူ၍ ငါ့အတွက် မပေါ်ထွန်း»
Verse 16
कस्येदमिति कस्य स्वमिति वेदवचस्तथा । नाध्यगच्छमहं बुद्ध्या ममेदमिति यद् भवेत्,वेद भी कहता है--“यह वस्तु किसकी है? यह किसका धन है? (अर्थात् किसीका नहीं है)! इसलिये जब मैं अपनी बुद्धिसे विचार करता हूँ, तब कोई भी वस्तु ऐसी नहीं जान पड़ती, जिसे अपनी कह सकें
ဇနက မိန့်တော်မူ၏— «ဝေဒဝစနာတော်တိုင်က ‘ဤအရာသည် မည်သူ၏နည်း။ ဤဥစ္စာသည် မည်သူ၏နည်း’ ဟု မေးမြန်း၏—အမှန်တကယ်အားဖြင့် မည်သူ့အပိုင်မျှ မဟုတ်ကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။ ထို့ကြောင့် ငါ့ဉာဏ်ဖြင့် စိစစ်သော် ‘ဤသည် ငါ၏’ ဟု မှန်ကန်စွာ သတ်မှတ်နိုင်သည့် အရာတစ်စုံတစ်ရာကို မတွေ့»
Verse 17
एतां बुद्धिं समाश्रित्य ममत्व॑ वर्जितं मया । शृणु बुद्धि च यां ज्ञात्वा सर्वत्र विषयो मम,इसी बुद्धिका आश्रय लेकर मैंने मिथिलाके राज्यसे अपना ममत्व हटा लिया है। अब जिस बुद्धिका आश्रय लेकर मैं सर्वत्र अपना ही राज्य समझता हूँ, उसको सुनो
ဇနက မိန့်တော်မူ၏— «ဤဉာဏ်အမြင်ကို အားကိုး၍ ငါသည် မိထိလာနိုင်ငံအပေါ် ‘ငါ၏’ ဟူသော မမတ္တကို ပယ်ဖျက်ခဲ့၏။ ယခု နားထောင်လော့—ဤဉာဏ်အမြင်ကို သိမြင်ခြင်းအားဖြင့် ငါသည် အတွေ့အကြုံ၏ နယ်ပယ်အလုံးစုံကို မိမိ၏ အာဏာပိုင်နယ်မြေဟု မြင်နိုင်သည်—ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်ကင်း၍ အတွင်းအာဏာတော်ပေါ်တွင် တည်၏»
Verse 18
नाहमात्मार्थमिच्छामि गन्धान् प्राणगतानपि । तस्मान्मे निर्जिता भूमिर्वशे तिष्ठति नित्यदा,मैं अपनी नासिकामें पहुँची हुई सुगन्न्धको भी अपने सुखके लिये नहीं ग्रहण करना चाहता। इसलिये मैंने पृथ्वीको जीत लिया है और वह सदा ही मेरे वशमें रहती है
ဇနက မိန့်တော်မူ၏— «ငါသည် မိမိ၏ ပျော်ရွှင်မှုအတွက် အသက်ရှူထဲသို့တိုင် ရောက်လာသော အနံ့သာကိုတောင် မလိုလား။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ကိုကိုယ် အနိုင်ယူခြင်းဖြင့် မြေကမ္ဘာကို အနိုင်ယူပြီး၊ ၎င်းသည် အစဉ်အမြဲ ငါ့အာဏာအောက်၌ တည်၏»
Verse 19
नाहमात्मार्थमिच्छामि रसानास्ये5पि वर्ततः । आपो मे निर्जितास्तस्माद् वशे तिष्ठन्ति नित्यदा,मुखमें पड़े हुए रसोंका भी मैं अपनी तृप्तिके लिये नहीं आस्वादन करना चाहता, इसलिये जलतत्त्वपर भी मैं विजय पा चुका हूँ और वह सदा मेरे अधीन रहता है
ဇနကမင်းက ဆိုသည်– «ငါသည် ကိုယ့်အာရုံပျော်ရွှင်မှုအတွက် အရသာတို့ကို မလိုလား။ အရသာသည် ပါးစပ်ထဲ၌ ရှိနေသော်လည်း မရှာဖွေ။ ထို့ကြောင့် ရေဓာတ်ကိုပါ ငါအနိုင်ယူပြီး၊ ထိုရေဓာတ်သည် အမြဲတမ်း ငါ့အာဏာအောက်၌ တည်ရှိနေသည်»။
Verse 20
नाहमात्मार्थमिच्छामि रूप॑ ज्योतिश्न चक्षुष: । तस्मान्मे निर्जितं ज्योतिर्वशे तिष्ठति नित्यदा,मैं नेत्रके विषयभूत रूप और ज्योतिका अपने सुखके लिये अनुभव नहीं करना चाहता, इसलिये मैंने तेजको जीत लिया है और वह सदा मेरे अधीन रहता है
ဇနကမင်းက ဆိုသည်– «ငါသည် ကိုယ့်အာရုံပျော်ရွှင်မှုအတွက် မျက်စိ၏အရာဖြစ်သော ရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် အလင်းကို မလိုလား။ ထို့ကြောင့် အာရုံ၏တောက်ပမှုကို ငါအနိုင်ယူပြီး၊ ၎င်းသည် အမြဲတမ်း ငါ့အာဏာအောက်၌ ရှိနေသည်»။
Verse 21
नाहमात्मार्थमिच्छामि स्पर्शास्त्वचि गताश्न ये । तस्मान्मे निर्जितो वायुर्वशे तिष्ठति नित्यदा,तथा मैं त्वचाके संसर्गसे प्राप्त हुए स्पर्शजनित सुखोंको अपने लिये नहीं चाहता, अतः मेरे द्वारा जीता हुआ वायु सदा मेरे वशमें रहता है
ဇနကမင်းက ဆိုသည်– «အရေပြားသို့ ထိတွေ့မှုရောက်လာသောအခါ ပေါ်ပေါက်သည့် ထိတွေ့ပျော်ရွှင်မှုတို့ကို ငါသည် ကိုယ့်အတွက် မရှာဖွေ။ ထို့ကြောင့် အသက်လေကို ငါအနိုင်ယူပြီး၊ ၎င်းကို အမြဲတမ်း ငါ့အာဏာအောက်၌ ထိန်းထားသည်»။
Verse 22
नाहमात्मार्थमिच्छामि शब्दान् श्रोत्रगतानपि । तस्मान्मे निर्जिता: शब्दा वशे तिष्ठन्ति नित्यदा,मैं कानोंमें पड़े हुए शब्दोंको भी अपने सुखके लिये नहीं ग्रहण करना चाहता, इसलिये वे मेरे द्वारा जीते हुए शब्द सदा मेरे अधीन रहते हैं
ဇနကမင်းက ဆိုသည်– «ကိုယ့်ပျော်ရွှင်မှုအတွက် နားထဲဝင်လာသော အသံတို့ကိုတောင် ငါမလိုလား။ ထို့ကြောင့် ငါအနိုင်ယူထားသော ထိုအသံတို့သည် အမြဲတမ်း ငါ့အာဏာအောက်၌ တည်ရှိနေသည်»။
Verse 23
नाहमात्मार्थमिच्छामि मनो नित्यं मनो<न्तरे | मनो मे निर्जितं तस्माद् वशे तिष्ठति नित्यदा,मैं मनमें आये हुए मन्तव्य विषयोंका भी अपने सुखके लिये अनुभव करना नहीं चाहता, इसलिये मेरे द्वारा जीता हुआ मन सदा मेरे वशमें रहता है
ဇနကမင်းက ဆိုသည်– «ကိုယ့်ပျော်ရွှင်မှုအတွက် စိတ်အတွင်း ပေါ်ပေါက်လာသော အတွေးအရာနှင့် အတွေ့အကြုံတို့ကိုတောင် ငါမလိုလား။ ထို့ကြောင့် ငါအနိုင်ယူထားသော စိတ်သည် အမြဲတမ်း ငါ့အာဏာအောက်၌ တည်ရှိနေသည်»။
Verse 24
देवेभ्यश्न पितृभ्यश्न भूतेभ्योडतिथिभि: सह । इत्यर्थ सर्व एवेति समारम्भा भवन्ति वै,मेरे समस्त कार्योंका आरम्भ देवता, पितर, भूत और अतिथियोंके निमित्त होता है
ဇနကမင်းက ပြောသည်— «ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့၏ အစပြုခြင်းသည် ပူဇော်သက္ကာရပြုလိုသော စိတ်ဖြင့် ဖြစ်၏။ ထိုပူဇော်ခြင်းသည် နတ်တို့နှင့် ဘိုးဘွားပိတೃတို့ထံသို့ ဦးတည်ပြီး၊ သက်ရှိသတ္တဝါများနှင့် ဧည့်သည်တို့ကိုလည်း သတိပြုလျက် ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်စတင်သမျှ အလုပ်တိုင်းသည် အားလုံး၏ ကောင်းကျိုးနှင့် ဂုဏ်ပြုခြင်းအတွက် ဖြစ်သည်»။
Verse 25
ततः प्रहस्य जनकं ब्राह्मण: पुनरब्रवीत् । त्वज्जिज्ञासार्थमद्येह विद्धि मां धर्ममागतम्,जनककी ये बातें सुनकर वह ब्राह्मण हँसा और फिर कहने लगा--“महाराज! आपको मालूम होना चाहिये कि मैं धर्म हूँ और आपकी परीक्षा लेनेके लिये ब्राह्मणका रूप धारण करके यहाँ आया हूँ
ထို့နောက် ဗြာဟ္မဏသည် ဇနကကို ရယ်မောကာ ထပ်မံဆို၏— «မဟာရာဇာ၊ သိမှတ်လော့။ ငါသည် ဓမ္မတရားပင် ဖြစ်၏။ ယနေ့ ဤနေရာသို့ ဗြာဟ္မဏ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်ယူလာခြင်းမှာ သင့်ကို စမ်းသပ်လို၍ ဖြစ်သည်»။
Verse 26
त्वमस्य ब्रह्मुलाभस्य दुर्वारस्यानिवर्तिन: । सत्त्वनेमिनिरुद्धस्य चक्रस्यैक: प्रवर्तक:,“अब मुझे निश्चय हो गया कि संसारमें सत्त्वमुणरूप नेमिसे घिरे हुए और कभी पीछेकी ओर न लौवनेवाले इस ब्रह्मप्राप्तिरूप दुर्निवार चक्रका संचालन करनेवाले एकमात्र आप ही हैं!
«ယခု ငါသည် သေချာလေပြီ—ဤလောက၌ သတ္တဝါ၏ သဘောတရားကို နေမိကဲ့သို့ ဝိုင်းရံထားပြီး နောက်ပြန်မလှည့်သော ဗြဟ္မရရှိခြင်းဟူသော တားမရနိုင်သည့် စက်ဝိုင်းကို လှည့်ပတ်စေသူမှာ သင်တစ်ဦးတည်းသာ ဖြစ်သည်»။
Verse 31
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें ब्राह्मणगीताविषयक इकतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် ဂုဏ်သရေရှိသော မဟာဘာရတ၌ အရှွမေဓိကပရဝ၌ အနုဂီတာခန်းအတွင်း “ဗြာဟ္မဏ၏ သီချင်း” (Brāhmaṇa-gītā) အကြောင်း သုံးဆယ့်တစ်မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။ ဤကော်လိုဖွန်သည် သင်ခန်းစာတစ်ပိုင်း၏ အဆုံးသတ်ကို မှတ်သားစေကာ ဗြာဟ္မဏ၏ ဟောပြောချက်မှ နောက်တစ်ပိုင်း ရာဇဝင်နှင့် သင်ကြားချက်သို့ ကူးပြောင်းခြင်းကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 32
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिकेपर्वणि अनुगीतापर्वणि ब्राह्णगीतासु द्वात्रिंशोड्थ्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें ब्राह्मणगीताविषयक बत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် ဂုဏ်သရေရှိသော မဟာဘာရတ၌ အရှွမေဓိကပရဝ၌ အနုဂီတာခန်းအတွင်း Brāhmaṇa-gītā အကြောင်း သုံးဆယ့်နှစ်မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။ (ဤသည်မှာ အခန်းအဆုံးကို မှတ်သားသည့် ကော်လိုဖွန်ဖြစ်ပြီး၊ ဇာတ်ကောင်တစ်ဦး၏ သင်ကြားရေးစကားမဟုတ်ပါ။)
Verse 93
नाध्यगच्छ तदा तस्यां तदा मे कश्मलो5भवत् | जब पृथ्वीपर अपने राज्यका पता न पा सका तो मैंने मिथिलामें खोज की। जब वहाँसे भी निराशा हुई तो अपनी प्रजापर अपने अधिकारका पता लगाया, किंतु उनपर भी अपने अधिकारका निश्चय न हुआ, तब मुझे मोह हो गया
ဇနကမင်းက ဆို၏— «ထိုအခါ၌ ထိုနေရာတွင် ထိုအရာကို မတွေ့မိနိုင်ခဲ့သဖြင့်၊ ငါ့အတွင်း၌ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်းနှင့် မသေချာမရေရာခြင်း ပေါ်ပေါက်လာ၏»။
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns the legitimacy of claiming a ‘domain’ as one’s own: the brāhmaṇa’s challenge forces Janaka to justify ownership and authority without falling into mamatva (appropriative ‘mine-ness’).
True sovereignty is internal: by relinquishing possessiveness and restraining sensory and mental craving, one can act for duty—toward gods, ancestors, beings, and guests—without being bound by ownership-claims.
Yes. The brāhmaṇa explicitly frames the passage as an ancient itihāsa and later clarifies that he has come for dharma-inquiry (jijñāsā), signaling that the episode is exemplary instruction rather than mere courtly exchange.