Adhyaya 29
धृतराष्ट्रदर्शनाय पाण्डवानां प्रयाणम् | The Pāṇḍavas Prepare to Visit Dhṛtarāṣṭra
Upa-parva: Dhṛtarāṣṭra-darśana-gamana (Journey to see Dhṛtarāṣṭra in the forest)
Vaiśaṃpāyana describes the Pāṇḍavas as overwhelmed by grief while remembering their mother Kuntī; formerly attentive to state affairs, they become inattentive, unresponsive in conversation, and appear mentally stunned (1–4). Their discourse turns to concrete anxieties: how Kuntī, now austere and physically weakened, endures supporting the aged couple; how Dhṛtarāṣṭra, bereaved and without sons, lives in a forest frequented by wild creatures; and how Gāndhārī, herself bereft, accompanies her blind, elderly husband in solitude (5–7). This shared concern becomes resolve: they develop eagerness to go and see Dhṛtarāṣṭra (8). Sahadeva respectfully voices his long-held desire to undertake the journey and to see Kuntī transformed from palace comfort to ascetic hardship, reflecting on the impermanence of human conditions (9–13). Draupadī endorses the plan, framing it as dharmically beneficial and noting the household’s collective wish to see Kuntī, Gāndhārī, and the father-in-law (14–17). Yudhiṣṭhira then orders logistical preparations: mobilizing a substantial force with chariots and elephants, arranging varied conveyances and numerous palanquins, deploying artisans and treasurers, allowing citizens to accompany under protection, transporting kitchens and provisions by carts, publicly announcing imminent departure, and organizing route accommodations (18–24). The following day, the king departs with his brothers, women, children, and attendants; after managing the crowd and halting at day’s end, he proceeds toward the forest (25–26).
Chapter Arc: वन-आश्रम की निस्तब्धता में कुन्ती अपने हृदय का सबसे गुप्त भार उठाती हैं—कर्ण-जन्म का रहस्य—और उसे व्यास के सम्मुख खोलने का साहस करती हैं। → कुन्ती दुर्वासा के आगमन, उनकी सेवा, और प्राप्त वरदान का वृत्तान्त कहती हैं; फिर शाप-भय, कौमार्य-लज्जा, और अनजाने में देव-आह्वान से उत्पन्न गर्भ की स्मृति कथा को भीतर-ही-भीतर कसती जाती है। → व्यास देव-धर्म का कठोर, पर यथार्थ विधान उद्घाटित करते हैं—देव संकल्प, वाणी, दृष्टि, स्पर्श आदि से भी सन्तान उत्पन्न कर सकते हैं; और कुन्ती को यह बोध कराते हैं कि इस घटना में उनका अपराध नहीं, यह दैवी-नियम का प्रसंग है। → व्यास कुन्ती को सांत्वना देते हैं, उनके अपराध-बोध को शान्त करते हैं, और यह स्थापित करते हैं कि मनुष्य-धर्म की दृष्टि से जो कलंक-सा लगता है, वह दैव-धर्म के क्षेत्र में दोष नहीं बनता।
Shlokas
Verse 1
2: छा अकाल त्रिशो&्थ्याय: कुन्तीका कर्णके जन्मका गुप्त रहस्य बताना और व्यासजीका उन्हें सान्त्वना देना कुन्त्युवाच भगवन् श्वशुरो मेडसि दैवतस्यापि दैवतम् | स मे देवातिदेवस्त्वं शृणु सत्यां गिरं मम,कुन्ती बोली--भगवन्! आप मेरे श्वशुर हैं, मेरे देवताके भी देवता हैं; अतः मेरे लिये देवताओंसे भी बढ़कर हैं (आज मैं आपके सामने अपने जीवनका एक गुप्त रहस्य प्रकट करती हूँ)। मेरी यह सच्ची बात सुनिये
ကွန်တီက ပြောသည်– «အို ဘုရားသခင်တော်၊ သင်သည် ငါ၏ ယောက္ခမဖြစ်ပြီး၊ ငါကိုးကွယ်သော နတ်တို့၏ နတ်တော်လည်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ငါ့အတွက် သင်သည် နတ်တို့ထက်ပင် မြင့်မြတ်၏။ ယခု ငါ၏ အမှန်တရားစကားကို နားထောင်ပါ—ယနေ့ ငါသည် ငါ့ဘဝ၏ လျှို့ဝှက်အကြောင်းတစ်ရပ်ကို သင်၏ရှေ့၌ ဖော်ပြမည်»။
Verse 2
तपस्वी कोपनो वित्रो दुर्वासा नाम मे पितु: । भिक्षामुपागतो भोक्तुं तमहं पर्यतोषयम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်သည်– «အလွန်တပသီဖြစ်၍ ဒေါသမြန်သူ တပသီတစ်ပါးရှိ၏။ သူ၏အမည်မှာ ဒုర్వာသာ ဖြစ်ပြီး ငါ့အဖဘက် မျိုးရိုးနှင့် ဆက်နွယ်သူလည်း ဖြစ်၏။ ထမင်းစားရန် အလှူတောင်းလာသဖြင့် ငါသည် သင့်တော်သော ဧည့်ဝတ်ပြုမှုဖြင့် သူ့ကို စိတ်ကျေနပ်စေခဲ့၏»။
Verse 3
एक समयकी बात है, परम क्रोधी तपस्वी ब्राह्मण दुर्वासा मेरे पिताके यहाँ भिक्षाके लिये आये थे। मैंने उन्हें अपने द्वारा की गयी सेवाओंसे संतुष्ट कर लिया ।। शौचेन त्वागसस्त्यागै: शुद्धेन मनसा तथा । कोपस्थानेष्वपि महत्स्त्वकुप्यन्न कदाचन,मैं शौचाचारका पालन करती, अपराधसे बची रहती और शुद्ध हृदयसे उनकी आराधना करती थी। क्रोधके बड़े-से-बड़े कारण उपस्थित होनेपर भी मैंने कभी उनपर क्रोध नहीं किया
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်သည်– «တစ်ခါက ဒေါသအလွန်ကြီးသော တပသီဗြာဟ္မဏ ဒုర్వာသာ သည် ငါ့အဖ၏အိမ်သို့ အလှူတောင်းရန် ရောက်လာ၏။ ငါပြုသော အမှုဆောင်ခြင်းကြောင့် သူ့ကို စိတ်ကျေနပ်စေခဲ့၏။ သန့်ရှင်းသော အကျင့်အကြံ၊ အပြစ်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ စင်ကြယ်သော စိတ်ဖြင့် ငါသည် သူ့ကို ဆက်လက် ရိုသေကာ အပူဇော်ပြုခဲ့၏။ ဒေါသထွက်စေမည့် အကြောင်းကြီးများ ပေါ်လာသော်လည်း ငါသည် သူ့အပေါ် မည်သည့်အခါမျှ ဒေါသမထွက်ခဲ့»။
Verse 4
स प्रीतो वरदो मे5भूत् कृतकृत्यो महामुनि: । अवश्यं ते गृहीतव्यमिति मां सो5ब्रवीद् वच:,इससे वे वरदायक महामुनि मुझपर बहुत प्रसन्न हुए। जब उनका कार्य पूरा हो गया तब वे बोले--'तुम्हें मेरा दिया हुआ वरदान अवश्य स्वीकार करना पड़ेगा”
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်သည်– «မဟာမုနိသည် ငါ့အပေါ် အလွန်ပျော်ရွှင်၍ ဆုတောင်းပေးနိုင်သူ ဖြစ်လာ၏။ မိမိကိစ္စ ပြီးစီးသဖြင့် ထို့နောက် ငါ့အား ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏– ‘ငါပေးမည့် အပေးအကမ်းကို သင် မဖြစ်မနေ လက်ခံရမည်’»။
Verse 5
ततः शापभयाद् विप्रमवोचं पुनरेव तम् । एवमस्त्विति च प्राह पुनरेव स मे द्विज:,उनकी बात सुनकर मैंने शापके भयसे पुनः उन ब्रह्मर्षिसि कहा--“भगवन्! ऐसा ही हो।' तब वे ब्राह्मणदेवता फिर मुझसे बोले--
ထို့နောက် ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်သည်– «သူ၏စကားကို ကြားသော် ငါသည် ကျိန်စာကို ကြောက်၍ ထိုဗြာဟ္မဏအား ထပ်မံ လျှောက်၏– ‘ဤသို့ပင် ဖြစ်ပါစေ’ ဟု။ ထိုအခါ ထိုနှစ်ကြိမ်မွေး သော မုနိသည် ငါ့အား ထပ်မံ မိန့်တော်မူ၏–»။
Verse 6
धर्मस्य जननी भद्रे भवित्री त्वं शुभानने । वशे स्थास्यन्ति ते देवा यांस्त्वमावाहयिष्यसि,'भद्रे! तुम धर्मकी जननी होओगी। शुभानने! तुम जिन देवताओंका आवाहन करोगी, वे तुम्हारे वशमें हो जायँगे'
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်သည်– «အို မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမရေ၊ သင်သည် ဓမ္မ၏ မိခင် ဖြစ်လာလိမ့်မည်။ အို မျက်နှာလှသူရေ၊ သင် ဖိတ်ခေါ်ပူဇော်မည့် ဒေဝတားတို့သည် သင့်အာဏာအောက်သို့ ဝင်လာကြလိမ့်မည်»။
Verse 7
इत्युक्त्वान्तहिंतो विप्रस्ततो5हं विस्मिताभवम् | न च सर्वास्ववस्थासु स्मृतिर्मे विप्रणश्यति,यों कहकर वे ब्रह्मर्षि अन्तर्धान हो गये। उस समय मैं वहाँ आश्चर्यसे चकित हो गयी। किसी भी अवस्थामें उनकी बात मुझे भूलती नहीं थी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဤသို့ဆိုပြီးနောက် ဘြဟ္မရ္ရှိသည် မျက်စိမြင်ကွင်းမှ ပျောက်ကွယ်သွား하였다။ ထိုအခါ၌ ငါသည် အံ့ဩခြင်းကြောင့် တုန်လှုပ်သွား၏။ ငါသည် မည်သည့်အခြေအနေ၌ ရှိနေစေကာမူ သူ၏စကားကို မှတ်မိခြင်းသည် ငါ့ထံမှ မပျောက်ကွယ်နိုင်»။
Verse 8
अथ हर्म्यतलस्थाहं रविमुद्यन्तमीक्षती । संस्मृत्य तदृषेर्वाक््यं स्पृहयन्ती दिवानिशम्,एक दिन जब मैं अपने महलकी छतपर खड़ी थी, उगते हुए सूर्यपर मेरी दृष्टि पड़ी। महर्षि दुर्वासाके वचनोंका स्मरण करके मैं दिन-रात सूर्यदेवको चाहने लगी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ထို့နောက် ငါသည် နန်းတော်၏ မိုးခေါင်မိုးပေါ်တွင် ရပ်ကာ ထွက်ပေါ်လာသော နေကို ကြည့်ရှု하였다။ ထိုရသီ၏ စကားကို သတိရလျက် ငါသည် နေဒေဝတাকে နေ့ညမပြတ် တမ်းတလာ၏»။
Verse 9
स्थिता5हं बालभावेन तत्र दोषमबुद्ध्यती । अथ देव: सहस्रांशुर्मत्समीपगतो भवत्,उस समय मैं बाल-स्वभावसे युक्त थी। सूर्यदेवके आगमनसे किस दोषकी प्राप्ति होगी, इसे मैं नहीं समझ सकी। इधर मेरे आवाहन करते ही भगवान् सूर्य पास आकर खड़े हो गये
«ထိုအခါ ငါသည် ကလေးသဘော၏ အပြစ်ကင်းစင်မှု၌ ရှိ၍ ထိုကိစ္စမှ အပြစ်အနာဂတ် မည်သို့ ဖြစ်လာမည်ကို မသိနားမလည်ခဲ့။ ထို့နောက် ရောင်ခြည်တစ်ထောင်ပိုင်ရှင် နေဒေဝသည် ငါ၏ ခေါ်ယူမှုကို တုံ့ပြန်ကာ ငါ့အနီးသို့ လာရောက် ရပ်တည်하였다»။
Verse 10
द्विधाकृत्वा55त्मनो देहं भूमौ च गगनेडपि च । तताप लोकानेकेन द्वितीयेनागमत् स माम्,वे अपने दो शरीर बनाकर एकसे आकाशमें रहकर सम्पूर्ण विश्वको प्रकाशित करने लगे और दूसरेसे पृथ्वीपर मेरे पास आ गये
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သူသည် မိမိ၏ ကိုယ်ကို နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ တစ်ရုပ်ဖြင့် ကောင်းကင်၌ နေကာ လောကများကို အလင်းပေးလျက်ရှိပြီး၊ ဒုတိယရုပ်ဖြင့် မြေပြင်သို့ ဆင်းလာကာ ငါ့အနီးသို့ ချဉ်းကပ်လာ하였다»။
Verse 11
स मामुवाच वेपन्तीं वरं मत्तो वृणीष्व ह । गम्यतामिति त॑ चाहं प्रणम्य शिरसावदम्,मैं उन्हें देखते ही काँपने लगी। वे बोले--“देवि! मुझसे कोई वर माँगो।” तब मैंने सिर झुकाकर उनके चरणोंमें प्रणाम किया और कहा--“कृपया यहाँसे चले जाइये”
«သူကို မြင်သည်နှင့် ငါသည် တုန်လှုပ်လာ၏။ သူက ‘အရှင်မ၊ ငါထံမှ ဆုတောင်းတစ်ပါးကို ရွေးယူလော့’ ဟု ဆို၏။ ထိုအခါ ငါသည် ခေါင်းကို ငုံ့ကာ ရိုသေစွာ ဦးချပြီး ‘ကျေးဇူးပြု၍ ဤနေရာမှ ထွက်ခွာပါ’ ဟု ပြန်လည်ဆို하였다»။
Verse 12
स मामुवाच तिग्मांशुर्वथा55द्वानं न मे क्षमम् । थक्ष्यामि त्वां च विप्रं च येन दत्तो वरस्तव,तब उन प्रचण्डरश्मि सूर्यने मुझसे कहा--“मेरा आवाहन व्यर्थ नहीं हो सकता। तुम कोई-न-कोई वर अवश्य माँग लो अन्यथा मैं तुमको और जिसने तुम्हें वर दिया है, उस ब्राह्मणगको भी भस्म कर डालूँगा'
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ထို့နောက် ရောင်ခြည်ပြင်းထန်သော နေဘုရားက ငါ့အား မိန့်တော်မူသည်—«ငါ၏ ခေါ်ယူခြင်းသည် အလဟသ မဖြစ်နိုင်။ မဖြစ်မနေ ဆုတောင်းတစ်ပါး တောင်းလော့။ မဟုတ်လျှင် သင်နှင့် သင့်အား ဤဆုကို ပေးခဲ့သော ဗြာဟ္မဏကိုပါ အမှုန့်အမြစ်အဖြစ် မီးလောင်ဖျက်ဆီးမည်»။
Verse 13
तमहं रक्षती विप्रं शापादनपकारिणम् | पुत्रो मे त्वत्समो देव भवेदिति ततो5ब्रवम्,तब मैं उन निरपराध ब्राह्मणको शापसे बचाती हुई बोली--'देव! मुझे आपके समान पुत्र प्राप्त हो।। इतना कहते ही सूर्यदेव मुझे मोहित करके अपने तेजके द्वारा मेरे शरीरमें प्रविष्ट हो गये। तत्पश्चात् बोले--'तुम्हें एक तेजस्वी पुत्र प्राप्त होगा।! ऐसा कहकर वे आकाशमें चले गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—အပြစ်မရှိသော ဗြာဟ္မဏကို ကျိန်စာမှ ကာကွယ်ရင်း ငါက ထိုသို့ လျှောက်တင်하였다—«အို ဘုရား၊ သင်နှင့် တူညီသော သားတစ်ယောက်ကို ငါ ရပါစေ»။
Verse 14
ततो मां तेजसा5<विश्य मोहयित्वा च भानुमान् । उवाच भविता पुत्रस्तवेत्यभ्यगमद् दिवम्,तब मैं उन निरपराध ब्राह्मणको शापसे बचाती हुई बोली--'देव! मुझे आपके समान पुत्र प्राप्त हो।। इतना कहते ही सूर्यदेव मुझे मोहित करके अपने तेजके द्वारा मेरे शरीरमें प्रविष्ट हो गये। तत्पश्चात् बोले--'तुम्हें एक तेजस्वी पुत्र प्राप्त होगा।! ऐसा कहकर वे आकाशमें चले गये
ထို့နောက် နေဘုရားသည် မိမိ၏ တောက်ပသော ရောင်ခြည်ဖြင့် ငါ့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ ငါ့ကို မောဟဖြစ်စေပြီး—«သင့်တွင် သားတစ်ယောက် မွေးဖွားလိမ့်မည်» ဟု မိန့်တော်မူ၍ ကောင်းကင်သို့ ထွက်ခွာသွားသည်။
Verse 15
ततो5हमन्तर्भवने पितृर्वृत्तान्तरक्षिणी | गूढोत्पन्नं सुतं बाल॑ जले कर्णमवासृजम्,तबसे मैं इस वृत्तान्तको पिताजीसे छिपाये रखनेके लिये महलके भीतर ही रहने लगी और जब गुप्तरूपसे बालक उत्पन्न हुआ तो उसे मैंने पानीमें बहा दिया। वही मेरा पुत्र कर्ण था
ထို့နောက် အကြီးအကဲများထံမှ ဤအကြောင်းကို ဖုံးကွယ်ရန် အတွင်းခန်းများတွင်သာ နေထိုင်ခဲ့သည်။ လျှို့ဝှက်စွာ ကလေးမွေးဖွားလာသောအခါ ထိုကလေးကို ရေထဲသို့ လွှတ်ချ၍ မျောစေခဲ့သည်။ ထိုကလေးသည် ငါ၏သား ကဏ္ဏ ဖြစ်၏။
Verse 16
नूनं तस्यैव देवस्य प्रसादात् पुनरेव तु । कन्याहमभवं विप्र यथा प्राह स मामृषि:,विप्रवर! उसके जन्मके बाद पुनः उन्हीं भगवान् सूर्यकी कृपासे मैं कन्याभावको प्राप्त हो गयी। जैसा कि उन महर्षिने कहा था, वैसा ही हुआ
အမှန်တကယ်ပင် ထိုနေဘုရား၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ငါသည် ထပ်မံ၍ ကညာအဖြစ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်၊ အို ဗြာဟ္မဏ—ရသီက ငါ့အား ကြိုတင်ဟောခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
Verse 17
स मया मूढया पुत्रो ज्ञायमानोडप्युपेक्षित: । तन्मां दहति विप्रर्षे यथा सुविदितं तव,ब्रह्म! मुझ मूढ़ नारीने अपने पुत्रको पहचान लिया तो भी उसकी उपेक्षा कर दी। यह भूल मुझे शोकाग्निसे दग्ध करती रहती है। आपको तो यह बात अच्छी तरह ज्ञात ही है
ထိုသားကို—ကျွန်မ သိမြင်ခဲ့သော်လည်း—မိုက်မဲသော မောဟကြောင့် လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ ထိုအပြစ်သည် ဝမ်းနည်းခြင်း၏ မီးကဲ့သို့ ကျွန်မကို လောင်ကျွမ်းစေသည်၊ အို ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောသူ; အို ဗြာဟ္မဏ၊ ဤအကြောင်းကို သင်ကောင်းကောင်း သိနှင့်ပြီးသားဖြစ်သည်။
Verse 18
यदि पापमपापं वा तवैतद् विवृतं मया । तन्मे दहन्तं भगवन् व्यपनेतुं त्वमहसि,भगवन्! मेरा यह कार्य पाप हो या पुण्य, मैंने इसे आपके सामने प्रकट कर दिया। आप मेरे उस दाहक शोकको दूर कर दें
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ဤအမှုသည် အပြစ်ဖြစ်စေ မဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်သည် သင်၏ရှေ့၌ အားလုံး ဖွင့်ဟပြောကြားပြီးပြီ။ အို ဘုရားသခင်၊ ကျွန်ုပ်ကို လောင်ကျွမ်းစေသော ထိုနာကျင်သည့် ဝမ်းနည်းမှုကို ဖယ်ရှားပေးသင့်သည်»။
Verse 19
यच्चास्य राज्ञो विदितं हृदिस्थं भवतोडनघ । त॑ चायं लभतां काममप्यैव मुनिसत्तम,निष्पाप मुनिश्रेष्ठी इन महाराजके हृदयमें जो बात है, वह भी आपको विदित ही है। ये अपने मनोरथको आज ही प्राप्त करें, ऐसी कृपा कीजिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို အပြစ်ကင်းသူ၊ မင်းကြီး၏ နှလုံးသားအတွင်း ဝှက်ထားသော အရာကို သင်သည် ရှိပြီးသား သိနှင့်သည်။ ထို့ကြောင့် အို မုနိတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ သူ၏ ချစ်မြတ်နိုးသော ဆန္ဒကို ပြည့်စုံစေပါ—ယနေ့ပင် သူ၏ ဆန္ဒကို ရစေပါ»။
Verse 20
इत्युक्त: प्रत्युवाचेदं व्यासो वेदविदां वर: । साधु सर्वमिदं भाव्यमेवमेतद् यथा55तथ माम्,कुन्तीके इस प्रकार कहनेपर वेदवेत्ताओंमें श्रेष्ठ महर्षि व्यासने कहा--“बेटी! तुमने जो कुछ कहा है, वह सब ठीक है, ऐसी ही होनहार थी
ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော် ဝေဒကို သိမြင်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော ဗျာသက ပြန်လည်ဆိုသည်– «ကောင်းလှ၏။ သင်ပြောသမျှ အားလုံးသည် သင့်လျော်ပြီး ကံကြမ္မာအဖြစ် လက်ခံရမည်သာ; အမှန်တကယ်လည်း အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်»။
Verse 21
“इसमें तुम्हारा कोई अपराध नहीं है; क्योंकि उस समय तुम अभी कुमारी बालिका थी। देवतालोग अणिमा आदि ऐश्वर्योंसे सम्पन्न होते हैं; अतः दूसरेके शरीरोंमें प्रविष्ट हो जाते हैं
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ဤအမှုတွင် သင်၏အပြစ် မရှိပါ; အကြောင်းမှာ ထိုအခါ သင်သည် မင်္ဂလာမဆောင်ရသေးသော မိန်းကလေးငယ်သာ ဖြစ်သည်။ နတ်တို့သည် အဏိမာ စသည့် အလွန်ထူးကဲသော စိဒ္ဓိများကို ပိုင်ဆိုင်ကြသဖြင့် အခြားသူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ဝင်ရောက်နိုင်ကြသည်»။
Verse 22
सन्ति देवनिकायाश्न संकल्पाज्जनयन्ति ये । वाचा दृष्ट्या तथा स्पर्शात् संघर्षणेति पठचधा,“बहुत-से ऐसे देवसमुदाय हैं, जो संकल्प, वचन, दृष्टि, स्पर्श तथा समागम--इन पाँचों प्रकारोंसे पुत्र उत्पन्न करते हैं
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «စိတ်ကူးအလိုတော်တစ်ခုတည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ စကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မျက်စိကြည့်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိတွေ့ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ကာယပေါင်းစည်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း—ဤငါးမျိုးသောနည်းလမ်းတို့ဖြင့် သားသမီးကို မွေးဖွားစေနိုင်သော နတ်တော်အစုအဖွဲ့များ များစွာရှိသည်»။
Verse 23
अपराधकश्ष ते नास्ति कन्याभावं॑ गता हाूसि । देवाश्नैश्वर्यवन्तो वै शरीराण्याविशन्ति वै,मनुष्यधर्मो दैवेन धर्मेण हि न दुष्पति । इति कुन्ति विजानीहि व्येतु ते मानसो ज्वर: “कुन्ती! देवधर्मके द्वारा मनुष्यधर्म दूषित नहीं होता, इस बातको जान लो। अब तुम्हारी मानसिक चिन्ता दूर हो जानी चाहिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «သင်၌ အပြစ်မရှိ၊ သင်သည် ကညာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေစဉ်ဖြစ်သည်။ အာဏာအင်အားပြည့်ဝသော နတ်တော်တို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ကြသည်။ လူ့ဓမ္မသည် နတ်ဓမ္မကြောင့် မညစ်ညမ်းသွား။ ထိုအရာကို သိလော့၊ ကုန္တီ—သင်၏ စိတ်အပူအနာ၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတို့ ပျောက်ကင်းပါစေ»။
Verse 24
सर्व बलवतां पथ्यं सर्व बलवतां शुचि । सर्व बलवतां धर्म: सर्व बलवतां स्वकम्,“बलवानोंका सब कुछ ठीक या लाभदायक है। बलवानोंका सारा कार्य पवित्र है। बलवानोंका सब कुछ धर्म है और बलवानोंके लिये सारी वस्तुएँ अपनी हैं"
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အင်အားကြီးသူတို့အတွက် အရာအားလုံးသည် ‘အကျိုးရှိ’ ‘သင့်တော်’ ဟု သတ်မှတ်ခံရ၏။ အင်အားကြီးသူတို့အတွက် လုပ်ရပ်အားလုံးသည် သန့်ရှင်းသည်ဟု ယူဆခံရ၏။ အင်အားကြီးသူတို့အတွက် အရာအားလုံးသည် ‘ဓမ္မ’ ဟု ခေါ်ခံရ၏။ အင်အားကြီးသူတို့အတွက် အရာအားလုံးသည် မိမိပိုင်ဟု သတ်မှတ်ခံရ၏»။
Verse 29
इस प्रकार श्रीमहाभारत आश्रमवासिकपव॑के अन्तर्गत पुत्रदर्शनपर्वमें धतराष्ट आदिकी की हुई प्रार्थगविषयक उन्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သြရှရမဝါသိကပရဝ အတွင်းရှိ ပုတ္တရ္ဒဿနပရဝ၌ ဓృతရာෂ္ဌရနှင့် အခြားသူတို့၏ ဆုတောင်းပတ္ထနာကို ဖော်ပြသော အခန်း (၂၉) သည် ပြီးဆုံး၏။
Verse 30
इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि पुत्रदर्शनपर्वणि व्यासकुन्तीसंवादे त्रिंशोडथ्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्रमवासिकपरवके अन्तर्गत पुत्रदर्शनपर्वमें व्यास और कुन्तीका संवादविषयक तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သြရှရမဝါသိကပရဝ အတွင်းရှိ “ပုတ္တရ္ဒဿနပရဝ” တွင် ဗျာသနှင့် ကုန္တီတို့၏ ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုကို ဖော်ပြသော အခန်း (၃၀) သည် ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
The survivors must balance ongoing royal administration with an immediate moral obligation to elders—especially Kuntī and Dhṛtarāṣṭra—whose vulnerability in forest life demands personal attention, respect, and care.
Sahadeva’s speech frames life conditions as unstable (anitya): a mother raised in palace comfort may endure ascetic hardship, prompting humility, compassion, and a renewed commitment to duty beyond political success.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-logic is implicit—ethical maturation is shown through grief-informed responsibility, reverence to elders, and disciplined governance during the journey.