
Gṛhastha Livelihood, Āpad-dharma, and Sacrificial Stewardship of Wealth
အိမ်ထောင်ရှင်တို့၏ တာဝန်များကို ဆက်လက်ရှင်းပြပြီးနောက် ဗျာသသည် «အမြင့်ဆုံးဓမ္မ» နှင့် နှစ်ကြိမ်မွေးသူတို့၏ မှန်ကန်သော အကျင့်ကို အထူးသင်ကြားမည်ဟု ကြေညာသည်။ ဤအခန်းတွင် အိမ်ထောင်ရှင်ကို စည်းကမ်းတကျ လေ့ကျင့်သူ (သာဓက) နှင့် မလေ့ကျင့်သူ (အသာဓက) ဟု ခွဲကာ အထူးသဖြင့် အရေးပေါ်ကာလ (အာပဒ္ဓမ္မ) တွင် ခွင့်ပြုသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းများကို အဆင့်လိုက် သတ်မှတ်သည်။ သင်ကြားခြင်း/ပုရောဟိတ်ဝန်ဆောင်မှုနှင့် လှူဒါန်းပစ္စည်း လက်ခံခြင်းသည် ပုံမှန်ဖြစ်ပြီး၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးသည် အစားထိုးရွေးချယ်စရာ၊ အတိုးဖြင့် ချေးငွေထုတ်ခြင်းကိုတော့ ကြမ်းတမ်း၍ အပြစ်တင်ထိုက်သည်ဟု ဆိုသည်။ လက်တွေ့လိုအပ်ချက်ကြောင့် ဖြစ်စေကာမူ ဘြာဟ္မဏ၏ သမာဓိကို ထိန်းသိမ်းကာ တည့်တည့်မတ်မတ်၊ မလှည့်စားသော နည်းလမ်းဖြင့်သာ ရှာဖွေရမည်ဟု အတည်ပြုသည်။ ထို့ပြင် စည်းစိမ်ကို ယဇ်ပူဇော်မှုနှင့် အပြန်အလှန်တရားနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ ဒေဝတားနှင့် ပိတೃတို့အား ပူဇော်ခြင်း၊ ဘြာဟ္မဏတို့ကို ဂုဏ်ပြုခြင်း၊ စိုက်ပျိုးထွက်ကုန်မှ အပိုင်းဝေခြင်းတို့ကို ညွှန်ကြားသည်။ ပူဇော်မှုမရှိဘဲ စည်းစိမ်ကို စုဆောင်းထားလျှင် နိမ့်ကျသော ပြန်လည်မွေးဖွားမှုသို့ ရောက်မည်ဟု သတိပေးသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပုရုရှာဓာ (puruṣārtha) အယူအဆအတွင်း စီးပွားရေးကို ပြန်တင်ပြကာ အာဓာ (artha) သည် ဓမ္မအတွက် ရှာဖွေသည့်အခါသာ မှန်ကန်ပြီး၊ ကာမ (kāma) သည် ဓမ္မကို မချိုးဖောက်ရ၊ စည်းစိမ်ကို ဒါန၊ ဟောမ၊ ပူဇော်ဝတ်ပြုမှုတို့သို့ စီးဆင်းစေရမည်ဟု ဆိုကာ ဝေဒန္တ-ယောဂဆန်သော လွတ်မြောက်ရေးတန်ဖိုးသို့ ဆက်လက်ဦးတည်စေသည်။
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे चतुर्विशो ऽध्यायः इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच एष वो ऽभिहितः कृत्स्नो गृहस्थाश्रमवासिनः / द्विजातेः परमो धर्मो वर्तनानि निबोधत
ဤသို့ဖြင့် သီရိကူර්မပုရာဏ၊ ဆတ်-သာဟသရီ သံဟိတာ၏ အုပရိ-ဘားဂ၌ အခန်း ၂၄ ပြီးဆုံး၏။ ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်—“ဂೃಹಸ್ಥအာရှရမ၌ နေထိုင်သူတို့အတွက် သင်တို့အား အပြည့်အစုံ ဟောကြားပြီးပြီ။ ယခု ဒွိဇာတိတို့၏ အမြင့်ဆုံးဓမ္မနှင့် မှန်ကန်သော အကျင့်စည်းကမ်းတို့ကို သိမှတ်ကြလော့။”
Verse 2
द्विविधस्तु गृही ज्ञेयः साधकश्चाप्यसाधकः / अध्यापनं याजनं च पूर्वस्याहुः प्रतिग्रहम् / कुसीदकृषिवाणिज्यं प्रकुर्वोतास्वयङ्कृतम्
ဂৃহಸ್ಥသည် နှစ်မျိုးရှိကြောင်း သိရမည်—စည်းကမ်းတကျ သာဓက (အကျင့်ကျင့်သူ) နှင့် မသာဓက။ ပထမအမျိုးအတွက် ဝေဒသင်ကြားခြင်း၊ ယဇ္ဉပူဇာဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် ဒါနလက်ခံခြင်းတို့ကို တာဝန်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယအမျိုးသည် အတိုးချေးငွေ၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကြံစည်၍ လောကီအကျိုးအတွက် လုပ်ကိုင်သည်။
Verse 3
कृषेरभावाद् वाणिज्यं तदभावात् कुसीदकम् / आपत्कल्पो ह्यं ज्ञेयः पूर्वोक्तो मुख्य इष्यते
လယ်ယာမလုပ်နိုင်လျှင် ကုန်သွယ်ရေးကို လုပ်ရမည်၊ ထိုတောင်မဖြစ်နိုင်လျှင် အတိုးချေးငွေကို အားကိုးနိုင်သည်။ ဤသည်ကို အရေးပေါ်ကာလ၏ ဓမ္မ (အာပဒ္ဓမ္မ) ဟု သိမှတ်ရမည်။ သို့သော် အရင်ဟောထားသော မူလတာဝန်ကိုသာ အဓိကဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
Verse 4
स्वयं वा कर्षणं कुर्याद् वाणिज्यं वा कुसीदकम् / कष्टा पापीयसी वृत्तिः कुसीदं तद् विवर्जयेत्
ကိုယ်တိုင်လယ်ယာလုပ်နိုင်သကဲ့သို့ ကုန်သွယ်ရေးလည်း လုပ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် အတိုးချေးငွေသည် ခက်ခဲ၍ ပိုမိုအပြစ်ကြီးသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖြစ်သဖြင့် ထိုအတိုးချေးကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
Verse 5
क्षात्रवृत्तिं परां प्रहुर्न स्वयं कर्षणं द्विजैः / तस्मात् क्षात्रेण वर्तेत वर्तनेनापदि द्विजः
ကာကွယ်စောင့်ရှောက်၍ အုပ်ချုပ်ရေးဆောင်ရွက်သော က္ṣာတ္ရ (kṣātra) အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို အမြင့်မြတ်ဆုံးဟု ဆိုကြပြီး၊ ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့သည် ကိုယ်တိုင် လယ်ထွန်ခြင်း မပြုသင့်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဒွိဇသည် က္ṣာတ္ရ တာဝန်ဖြင့် အသက်ရှင်ရမည်၊ အကျပ်အတည်းကာလတွင်တော့ ရရှိသမျှ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖြင့် ရပ်တည်နိုင်သည်။
Verse 6
तेन चावाप्यजीवंस्तु वैश्यवृत्तिं कृषिं व्रजेत् / न कथञ्चन कुर्वोत ब्राह्मणः कर्म कर्षणम्
ထိုနည်းဖြင့်ပင် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မရနိုင်သေးလျှင်၊ ဝိုင်ရှျ (Vaiśya) အလုပ်အကိုင်ဖြစ်သော စိုက်ပျိုးရေးသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။ သို့သော် ဘြာဟ္မဏသည် မည်သည့်အခါမျှ လယ်ထွန်ခြင်းအလုပ်ကို မလုပ်သင့်။
Verse 7
लब्धलाभः पितॄन् देवान् ब्राह्मणांश्चापि पूजयेत् / ते तृप्तास्तस्य तं दोषं शमयन्ति न संशयः
လိုချင်သော အကျိုးကို ရရှိလာသောအခါ၊ ပိတೃ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်) များ၊ ဒေဝ (နတ်ဘုရား) များနှင့် ဘြာဟ္မဏတို့ကိုလည်း ပူဇော်ကန်တော့ရမည်။ သူတို့ စိတ်ကျေနပ်သော် ထိုသူ၏ အပြစ်အနာကို သေချာပေါက် သက်သာစေကြမည်၊ သံသယမရှိ။
Verse 8
देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्याद् भागं तु विंशकम् / त्रिंशद्भागं ब्राह्मणानां कृषिं कुर्वन् न दुष्यति
ဒေဝများနှင့် ပိတೃများအတွက် အနှစ်ဆယ်ပုံတစ်ပုံကို ခွဲဝေ၍ ပေးကမ်းရမည်။ ထို့ပြင် ဘြာဟ္မဏတို့အတွက် သုံးဆယ်ပုံတစ်ပုံကိုလည်း ခွဲဝေထားရမည်။ ဤသို့ ပူဇော်ဝေမျှကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်သူသည် အပြစ်မတင်ခံရ။
Verse 9
वणिक् प्रदद्याद् द्विगुणं कुसीदी त्रिगुणं पुनः / कृषीवलो न दोषेण युज्यते नात्र संशयः
ကုန်သည်သည် နှစ်ဆ ပြန်ပေးနိုင်ပြီး၊ အတိုးစားငွေချေးသူသည် ထပ်မံ သုံးဆ ပြန်ပေးနိုင်သည်။ သို့သော် လယ်သမားသည် ထိုကဲ့သို့ မပြုနိုင်သော်လည်း အပြစ်မတင်ခံရ—သံသယမရှိ။
Verse 10
शिलोञ्छं वाप्याददीत गृहस्थः साधकः पुनः / विद्याशिल्पादयस्त्वन्ये बहवो वृत्तिहेतवः
စည်းကမ်းရှိသော အိမ်ထောင်ရှင်သည် «သိလိုဉ္ဆ» ဟူသော နည်းဖြင့် လယ်ကွင်း၌ ကျန်ရစ်သည့်အရာကို ကောက်ယူ၍ အသက်မွေးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ပညာသင်ယူခြင်း၊ လက်မှုအနုပညာနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများ များစွာသည် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအကြောင်းရင်းများ ဖြစ်ကြသည်။
Verse 11
असाधकस्तु यः प्रोक्तो गृहस्थाश्रमसंस्थितः / शिलोञ्छे तस्य कथिते द्वे वृत्ती परमर्षिभिः
သို့သော် «အသာဓက» ဟု ခေါ်ဆိုသော မကျင့်သုံးသူ အိမ်ထောင်ရှင်သည် ဂృဟသ္ထ-အာရှရမ၌ တည်ရှိနေသော်လည်း၊ śiloñcha နှင့် စုဆောင်းယူခြင်းအကြောင်း၌ မဟာရိရှီတို့က သူ့အတွက် အသက်မွေးနည်း နှစ်မျိုးကို သင်ကြားထားသည်။
Verse 12
अमृतेनाथवा जीवेन्मृतेनाप्यथवा यदि / अयाचितं स्यादमृतं मृतं भेक्षं तु याचितम्
သူသည် «အမృత» ဟု ခေါ်သော သန့်ရှင်း၍ အပြစ်ကင်းသော အထောက်အပံ့ဖြင့် အသက်ရှင်စေ၊ မရနိုင်လျှင် «မృత» ဟု ခေါ်သော နိမ့်ကျသော အထောက်အပံ့ဖြင့်ပင် အသက်ရှင်စေ။ မတောင်းဘဲ ရလာသည်ကို «အမృత» ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ တောင်းယာဉ်၍ ရသော ဘိက္ခာကို «မృత» ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 13
कुशूलधान्यको वा स्यात् कुम्भीधान्यक एव वा / त्र्यहैहिको वापि भवेदश्वस्तनिक एव च
သူသည် သိုလှောင်ရုံတွင် စပါးသိုလှောင်သူ ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့၊ အိုးခွက်များတွင် သိုလှောင်သူလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ် သုံးရက်စာ လုံလောက်သည့် စားနပ်ရိက္ခာဖြင့် နေနိုင်သကဲ့သို့၊ နောက်တစ်နေ့စာသာ ရှိသူလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
Verse 14
चतुर्णामपि चैतेषां द्विजानां गृहमेधिनाम् / श्रेयान् परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोकजित्तमः
ဤဒွိဇ အိမ်ထောင်ရှင် လေးမျိုးအနက်၊ နောက်တစ်မျိုးစီသည် ဓမ္မအားဖြင့် ယခင်ထက် ပိုမိုကောင်းမြတ်ကြောင်း သိရမည်။ ထိုသူတို့သည် လောကများကို အနိုင်ယူနိုင်သကဲ့သို့၊ ပိုမိုမြင့်မားသော ကုသိုလ်နှင့် အကျိုးတရားကို ရရှိစေသည်။
Verse 15
षट्कर्मैको भवत्येषां त्रिभिरन्यः प्रवर्तते / द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रेण जीवति
ဤဗြာဟ္မဏတို့အနက် တစ်ဦးသည် သတ်မှတ်ထားသော ကရမခြောက်ပါးလုံးဖြင့် အသက်မွေး၏။ တစ်ဦးသည် သုံးပါးဖြင့်၊ တစ်ဦးသည် နှစ်ပါးဖြင့် အသက်မွေး၏။ စတုတ္ထတစ်ဦးသည် ဗြဟ္မ-သတ္တရ (ရှည်လျားသော ဝေဒယဇ္ဉ) ကို ဆောင်ရွက်၍ အသက်ရှင်၏။
Verse 16
वर्तयंस्तु शिलोञ्छाभ्यामग्निहोत्रपरायणः / इष्टीः पार्वायणान्तीयाः केवला निर्वपेत् सदा
ကောက်လှိုင်းကောက်ခြင်းနှင့် ကျသွားသော စပါးစေ့များကို စုဆောင်းခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကာ၊ အဂ္နိဟောတရကို အဓိကထားသောသူသည် ရာသီပတ်ဝန်းကျင် (ပါర్వာယဏ) အဆုံးသတ်ပူဇော်ပွဲများအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ရိုးရိုး «အိဋ္ဌိ» ယဇ္ဉများကို အမြဲတမ်း ပူဇော်သင့်၏။
Verse 17
न लोकवृतिं वर्तेत वृत्तिहेतोः कथञ्चन / अजिह्मामशठां शुद्धां जीवेद् ब्राह्मणजीविकाम्
အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွက် မည်သို့မျှ လောကလူတို့၏ အလေ့အထကို မလိုက်သင့်။ ထိုအစား ဗြာဟ္မဏ၏ အသက်မွေးနည်းဖြင့်—တည့်မတ်၍ လှည့်စားမှုကင်း၊ မကောက်ကျစ်၊ သန့်ရှင်းစွာ—နေထိုင်သင့်၏။
Verse 18
याचित्वा वापि सद्भ्यो ऽन्नं पितॄन्देवांस्तु तोषयेत् / याचयेद् वा शुचिं दान्तं न तृप्येत स्वयं ततः
တရားသမာဓိရှိသူတို့ထံမှ အစာကို တောင်းရသော်လည်း ထိုအစာဖြင့် ပိတೃများနှင့် ဒေဝများကို ကျေနပ်စေသင့်၏။ သို့မဟုတ် သန့်ရှင်း၍ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သူထံမှ တောင်းယူနိုင်သော်လည်း ထိုအစာဖြင့် ကိုယ်တိုင်ကို မပျော်ရွှင်မချမ်းသာစေသင့်။
Verse 19
यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा गृहस्थस्तोषयेन्न तु / देवान् पितृंश्च विधिना शुनां योनिं व्रजत्यसौ
သို့သော် အိမ်ထောင်ရှင်တစ်ဦးသည် ဥစ္စာကို စုဆောင်းပြီးနောက် သတ်မှတ်ထားသော ဓမ္မပူဇော်နည်းအတိုင်း ဒေဝများနှင့် ပိတೃများကို မကျေနပ်စေပါက၊ ထိုသူသည် အမှန်တကယ် ခွေး၏ သားအိမ်သို့ သွားရောက်ကာ (ခွေးအဖြစ်) ပြန်လည်မွေးဖွားရ၏။
Verse 20
धर्मश्चार्थश्च कामश्च श्रेयो मोक्षश्चतुष्टयम् / धर्माविरुद्धः कामः स्याद् ब्राह्मणानां तु नेतरः
ဓမ္မ၊ အဿ၊ ကာမ နှင့် အမြင့်မြတ်ဆုံးကောင်းကျိုး မောက္ခ—ဤလေးပါးကို လူ့ဘဝရည်မှန်းချက် လေးရပ်ဟု သင်ကြားထားသည်။ ဗြာဟ္မဏတို့အတွက် ကာမသည် ဓမ္မနှင့် မဆန့်ကျင်သည့်အခါသာ လိုက်နာရမည်၊ မဟုတ်လျှင် မလိုက်နာရ။
Verse 21
योर्ऽथो धर्माय नात्मार्थः सोर्ऽथो ऽनर्थस्तथेतरः / तस्मादर्थं समासाद्य दद्याद् वै जुहुयाद् यजेत्
ဓမ္မအတွက် ရယူထားသော ဥစ္စာသည် ကိုယ့်အကျိုးတစ်ခုတည်းအတွက် မဟုတ်သဖြင့် အမှန်တကယ် “ဥစ္စာ” ဖြစ်သည်။ ကိုယ့်အတွက်သာ ရှာသော ဥစ္စာသည် အနတ္ထ—ဒုက္ခအကြောင်း—ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် အရင်းအမြစ်ရပြီးလျှင် ဒါနပေးကမ်း၍ မီးထဲသို့ ဟောမ (အာဟုတိ) ပူဇော်ကာ ယဇ္ဉပူဇော်ကို ဆောင်ရွက်ရမည်။
It distinguishes the disciplined practitioner (sādhaka) from the non-practitioner (asādhaka) to show that livelihood choices and austerity-levels vary by spiritual commitment, yet both are accountable to dharma and ritual reciprocity.
Normatively, the twice-born live through teaching and officiating sacrifices (with permitted gift-receipt); if necessary they may adopt trade; if even that fails, lending at interest is permitted only as a last resort, and is still portrayed as more sinful than other means.
Śiloñcha is subsistence by gleaning what remains in fields (and collecting fallen grains). It is presented as a legitimate, often higher, mode of support for disciplined householders because it minimizes harm and dependence on profit-driven activity.
The chapter prescribes satisfying Devas and Pitṛs and honoring brāhmaṇas, including setting aside proportional shares from produce; prosperity is framed as stewardship that must circulate through yajña and dāna.
It teaches that artha is truly ‘wealth’ only when acquired for dharma; kāma is permissible only when non-conflicting with dharma; and the highest aim is mokṣa—therefore wealth should support charity, fire-offerings, and sacrificial worship rather than private indulgence.