Adhyaya 7

Sutra 1

कामादिरुत्सेकः स्वाः प्रकृतीः कोपयति अपनयो बाह्याः ॥ कZ_०९.७.०१ ॥

Arrogant excess born of desire and the like enrages one’s own constituents (prakṛtis) and drives away external supporters.

Sutra 2

तदुभयमासुरी वृत्तिः ॥ कZ_०९.७.०२ ॥

Both of these together constitute an ‘āsurī’ mode of conduct (a destructive, demonic style of rule).

Sutra 3

स्वजनविकारः कोपः ॥ कZ_०९.७.०३ ॥

‘Anger’ (kopa) is the disturbance/derangement of one’s own people (one’s own side).

Sutra 4

परवृद्धिहेतुषु आपदर्थोऽनर्थः संशय इति ॥ कZ_०९.७.०४ ॥

With respect to causes that increase another’s power, the results are classified as: a ‘crisis-gain’ (āpad-artha), a loss/evil (anartha), or uncertainty (saṃśaya).

Sutra 5

योऽर्थः शत्रुवृद्धिमप्राप्तः करोति प्राप्तः प्रत्यादेयः परेषां भवति प्राप्यमाणो वा क्षयव्ययोदयो भवति स भवत्यापदर्थः ॥ कZ_०९.७.०५ ॥

“အမြတ်” သည် āpad-artha (အကျပ်အတည်းဆိုင်ရာ အမြတ်) ဖြစ်သည်မှာ—ရယူမီက ရန်သူ၏ တိုးတက်မှုကို ဖြစ်စေခြင်း၊ ရယူပြီးနောက် ပြန်လည်ပေးအပ်ရခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသူတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်သွားခြင်း၊ သို့မဟုတ် ရယူနေစဉ် အလျော့အနည်း၊ အလွန်အကျွံ ကုန်ကျစရိတ်၊ သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသော တိုးမြှင့်မှုကို ဖြစ်စေခြင်း—ထိုကဲ့သို့သော အမြတ်သည် အကျပ်အတည်းပါဝင်သော အမြတ် ဖြစ်သည်။

Sutra 6

यथा सामन्तानामामिषभूतः सामन्तव्यसनजो लाभः शत्रुप्रार्थितो वा स्वभावाधिगम्यो लाभः पश्चात्कोपेन पार्ष्णिग्राहेण वा विगृहीतः पुरस्ताल्लाभः मित्रोच्छेदेन संधिव्यतिक्रमेण वा मण्डलविरुद्धो लाभः इत्यापदर्थः ॥ कZ_०९.७.०६ ॥

ဥပမာအားဖြင့်—နယ်စပ်မင်းများ (sāmanta) ကို ဆွဲဆောင်ရန် အစာ/လှည့်ကွက် (bait) အဖြစ် သုံးရသော အမြတ်၊ sāmanta တစ်ဦး၏ ဒုက္ခအကျပ်အတည်းမှ ပေါ်လာသော အမြတ်၊ ရန်သူက လိုလားတောင်းဆိုသော သို့မဟုတ် အခြေအနေကြောင့်သာ မတော်တဆ ရရှိလာသော အမြတ်၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်လိုမှုကို ဖြစ်စေသည့် သို့မဟုတ် နောက်ဘက်ရန်သူ (pārṣṇigrāha) က သိမ်းယူသည့် အမြတ်၊ ထို့ပြင် မိတ်ဖက်ကို ဖျက်ဆီးရခြင်း သို့မဟုတ် သဘောတူစာချုပ်ကို ချိုးဖောက်ရခြင်းကြောင့် မဏ္ဍလစနစ် (mandala) နှင့် အစကတည်းက ဆန့်ကျင်နေသော အမြတ်—ဤတို့သည် āpad-artha (အကျပ်အတည်းဆိုင်ရာ အမြတ်) များ ဖြစ်သည်။

Sutra 7

स्वतः परतो वा भयोत्पत्तिरित्यनर्थः ॥ कZ_०९.७.०७ ॥

“အနာသ (anartha) — အန္တရာယ်/ဆုံးရှုံးမှု” ဟူသည်မှာ မိမိထံမှဖြစ်စေ (အတွင်းရေးအကြောင်းရင်း) အခြားသူများထံမှဖြစ်စေ (အပြင်ရေးအန္တရာယ်) ကြောက်ရွံ့မှု ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

Sutra 8

तयोः अर्थो न वेति अनर्थो न वेति अर्थोऽनर्थ इति अनर्थोऽर्थ इति संशयः ॥ कZ_०९.७.०८ ॥

“သံသယ/မသေချာမှု” (saṃśaya) ဟူသည်မှာ အမြတ်နှင့် အနာသ (ဆုံးရှုံးမှု) နှစ်ခုအပေါ်—“အမြတ်မဟုတ်နိုင်”, “ဆုံးရှုံးမှုမဟုတ်နိုင်”, “အမြတ်က ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်သွားနိုင်”, သို့မဟုတ် “ဆုံးရှုံးမှုက အမြတ်ဖြစ်သွားနိုင်” ဟု ခန့်မှန်းဆုံးဖြတ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။

Sutra 9

शत्रुमित्रमुत्साहयितुमर्थो न वेति संशयः ॥ कZ_०९.७.०९ ॥

ရန်သူ၏ မိတ်ဖက်ကို လှုံ့ဆော်/ဆွဲဆောင်ရန် အကုန်အကျ (artha/ထုတ်သုံးငွေ) ကို သုံးသင့်သလား မသုံးသင့်သလားဟူသော သံသယ ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Sutra 10

शत्रुबलमर्थमानाभ्यामावाहयितुमनर्थो न वेति संशयः ॥ कZ_०९.७.१० ॥

ဥစ္စာနှင့်ဂုဏ်သိက္ခာ (ငွေပေးချေမှုနှင့်အသိအမှတ်ပြုမှု) ဖြင့် ရန်သူ၏တပ်ဖွဲ့များကို ကိုယ့်ဘက်သို့ ဆွဲခေါ်လာခြင်းသည် အန္တရာယ် (anartha) ဖြစ်သလား မဖြစ်သလားဟူ၍ သံသယ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Sutra 11

बलवत्सामन्तां भूमिमादातुमर्थोऽनर्थ इति संशयः ॥ कZ_०९.७.११ ॥

အင်အားကြီးသော အနီးအနားရှိ စာမန်တ (အဖွဲ့ခံအုပ်ချုပ်သူ) ၏ နယ်မြေကို သိမ်းယူခြင်းသည် အကျိုး (artha) ဖြစ်သလား၊ သို့မဟုတ် အန္တရာယ် (anartha) ဖြစ်သလားဟူ၍ သံသယ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Sutra 12

जायसा सम्भूययानमनर्थोऽर्थ इति संशयः ॥ कZ_०९.७.१२ ॥

အောင်မြင်နေသော (ပိုမိုအားကောင်း/အောင်မြင်) မိတ်ဖက်နှင့်အတူ ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး (joint expedition) ပြုလုပ်ခြင်းသည် အန္တရာယ် ဖြစ်သလား၊ အကျိုး ဖြစ်သလားဟူ၍ သံသယ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Sutra 13

तेषामर्थसंशयमुपगच्छेत् ॥ कZ_०९.७.१३ ॥

ဤကိစ္စများတွင် အကျိုး (artha) နှင့်ပတ်သက်သော “သံသယ-ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု” ကို အသုံးချ၍ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သင့်သည်။

Sutra 14

अर्थोऽर्थानुबन्धः अर्थो निरनुबन्धः अर्थोऽनर्थानुबन्धः अनर्थोऽर्थानुबन्धः अनर्थो निरनुबन्धः अनर्थोऽनर्थानुबन्धः इत्यनुबन्धषड्वर्गः ॥ कZ_०९.७.१४ ॥

ဤသည်မှာ အကျိုးဆက် (anubandha) အရ ခွဲခြားသတ်မှတ်သော အုပ်စုခြောက်မျိုး ဖြစ်သည်— (၁) အကျိုးက နောက်ထပ်အကျိုးသို့ ဦးတည်ခြင်း; (၂) နောက်ဆက်တွဲမရှိသော အကျိုး; (၃) အကျိုးက အန္တရာယ်သို့ ဦးတည်ခြင်း; (၄) အန္တရာယ်က အကျိုးသို့ ဦးတည်ခြင်း; (၅) နောက်ဆက်တွဲမရှိသော အန္တရာယ်; (၆) အန္တရာယ်က နောက်ထပ်အန္တရာယ်သို့ ဦးတည်ခြင်း။

Sutra 15

शत्रुमुत्पाट्य पार्ष्णिग्राहादानमर्थोऽनर्थानुबन्धः ॥ कZ_०९.७.१५ ॥

ရန်သူကို အမြစ်မှ ဖယ်ရှားပြီးနောက် နောက်ဘက်ရန်သူ (pārṣṇigrāha) ထံမှ (နယ်မြေ/ပိုင်ဆိုင်မှု) ကို ယူခြင်းသည် အကျိုးရှိသော်လည်း နောက်ဆက်တွဲ အန္တရာယ်ပါလာသော အကျိုးဖြစ်သည်။

Sutra 16

उदासीनस्य दण्डानुग्रहः फलेन अर्थो निरनुबन्धः ॥ कZ_०९.७.१६ ॥

အလယ်အလတ်/အနုတ်မယူသော ပါတီ (neutral) အပေါ် ဒဏ်ခတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အကူအညီပေးခြင်းသည် ချက်ချင်းရလဒ်အတွက်သာ အကျိုးရှိပြီး နောက်ဆက်တွဲ မရှိသော အကျိုး (follow-on မရှိသော artha) ဖြစ်သည်။

Sutra 17

परस्यान्तरुच्छेदनमर्थोऽनर्थानुबन्धः ॥ कZ_०९.७.१७ ॥

သူတစ်ပါး၏ အတွင်းရေးညီညွတ်မှုကို ချိုးဖောက်ခြင်း (အတွင်းပိုင်း ပ裂ကွဲမှု ဖန်တီးခြင်း) သည် အကျိုးရှိသော်လည်း နောက်ဆက်တွဲ အန္တရာယ်ပါလာသော အကျိုးဖြစ်သည်။

Sutra 18

शत्रुप्रतिवेशस्यानुग्रहः कोशदण्डाभ्यामनर्थोऽनर्थानुबन्धः ॥ कZ_०९.७.१८ ॥

ရန်သူ၏ အိမ်နီးချင်းကို ထောက်ပံ့ခြင်း—ဘဏ္ဍာ (kosa) နှင့် အင်အား/ဒဏ် (daṇḍa) နှစ်မျိုးလုံးကို သုံး၍—သည် အန္တရာယ်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆက်တွဲ အန္တရာယ်ကိုလည်း ဖြစ်စေသည်။

Sutra 19

हीनशक्तिमुत्साह्य निवृत्तिरनर्थो निरनुबन्धः ॥ कZ_०९.७.१९ ॥

အားနည်းသော အင်အားကို လှုံ့ဆော်၍ လုပ်ဆောင်စေပြီးနောက် (ထောက်ပံ့မှု/ပါဝင်မှုမှ) ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခြင်းသည် အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်—သို့သော် နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက်များ၏ ချိတ်ဆက်မှု မရှိ။

Sutra 20

ज्यायांसमुत्थाप्य निवृत्तिरनर्थोऽनर्थानुबन्धः ॥ कZ_०९.७.२० ॥

ပိုမိုအားကောင်းသောအင်အားကို လှုပ်ရှားစေပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခြင်းသည် အန္တရာယ်ဖြစ်ပြီး အန္တရာယ်များ ဆက်တိုက်လိုက်ပါလာစေသည်။

Sutra 21

तेषां पूर्वः पूर्वः श्रेयानुपसम्प्राप्तुम् ॥ कZ_०९.७.२१ ॥

ဤရွေးချယ်စရာများအနက် အစောပိုင်းတစ်ခုချင်းစီသည် (ရွေးချယ်ရန်) ပိုကောင်းပြီး ပိုကောင်းသောရလဒ်သို့ ရောက်ရန် အထူးသင့်တော်သည်။

Sutra 22

इति कार्यावस्थापनम् ॥ कZ_०९.७.२२ ॥

ဤသို့ဖြင့် (လုပ်ငန်းများကို) အဆင့်ဆင့်တင်၍/အစီအစဉ်ချ၍ ဆောင်ရွက်ခြင်း (သဘောတရား) သည် အဆုံးသတ်သည်။

Sutra 23

समन्ततो युगपदर्थोत्पत्तिः समन्ततोऽर्थापद्भवति ॥ कZ_०९.७.२३ ॥

အကျိုးအမြတ်များသည် ဘက်ပေါင်းစုံမှ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပေါ်ပေါက်လာလျှင် ဘက်ပေါင်းစုံမှ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ‘အကျိုးအမြတ်ဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း’ (အကျိုးအမြတ်နှင့်ပတ်သက်သော အရေးကြီးအခြေအနေ) လည်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Sutra 24

सैव पार्ष्णिग्राहविगृहीता समन्ततोऽर्थसंशयापद्भवति ॥ कZ_०९.७.२४ ॥

ထိုအခြေအနေတူညီသည့်အရာပင်—နောက်ဘက်ရန်သူနှင့် ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ရန်လိုသော အိမ်နီးချင်းတို့က ဖမ်းဆီး/ရှုပ်ထွေးစေသည့်အခါ—ဘက်ပေါင်းစုံတွင် အကျိုးအမြတ်နှင့်ပတ်သက်သော မသေချာမှု၏ အကျပ်အတည်း ဖြစ်လာသည်။

Sutra 25

तयोर्मित्राक्रन्दोपग्रहात्सिद्धिः ॥ कZ_०९.७.२५ ॥

နှစ်မျိုးစလုံးတွင် အောင်မြင်မှုသည် မဟာမိတ်များ၏ အထောက်အပံ့၊ ākṛanda နှင့် upagraha ကို ရယူအာမခံခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။

Sutra 26

समन्ततः शत्रुभ्यो भयोत्पत्तिः समन्त्तोऽनर्थापद्भवति ॥ कZ_०९.७.२६ ॥

ရန်သူများက ဘက်ပေါင်းစုံမှ ကြောက်ရွံ့မှု ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် ဘက်ပေါင်းစုံတွင်ပင် “အန္တရာယ်-အကျပ်အတည်း” ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Sutra 27

सैव मित्रविगृहीता समन्ततोऽनर्थसंशयापद्भवति ॥ कZ_०९.७.२७ ॥

ထိုအခြေအနေတူညီသည့်အရာကို မဟာမိတ်နှင့် ရန်ဖြစ်မှုက ရှုပ်ထွေးစေသည့်အခါ ဘက်ပေါင်းစုံတွင် “အန္တရာယ်မသေချာသော ထိခိုက်နစ်နာမှု၏ အကျပ်အတည်း” ဖြစ်လာသည်။

Sutra 28

तयोश्चलामित्राक्रन्दोपग्रहात्सिद्धिः परमिश्राप्रतीकारो वा ॥ कZ_०९.७.२८ ॥

နှစ်မျိုးစလုံးတွင် အောင်မြင်မှုသည် (မတည်ငြိမ်၍ ပြောင်းလဲနိုင်သော) မဟာမိတ်များကိုပါ ākṛanda နှင့် upagraha တို့နှင့်အတူ ရယူအာမခံခြင်းဖြင့်—မဟုတ်လျှင် အလွန်ရောနှောထားသော တုံ့ပြန်နည်းလမ်းများကို အသုံးချခြင်းဖြင့်—ရရှိသည်။

Sutra 29

इतो लाभ इतरतो लाभ इत्युभयतोऽर्थापद्भवति ॥ कZ_०९.७.२९ ॥

«ဒီဘက်က အကျိုး၊ ဟိုဘက်က အကျိုး»—မည်သည့်ရွေးချယ်မှုကို ယူယူ အကျိုး (artha) ပေါ်ထွန်းလာသော အရေးပေါ်အခြေအနေတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

Sutra 30

तस्यां समन्ततोऽर्थायां च लाभगुणयुक्तमर्थमादातुं यायात् ॥ कZ_०९.७.३० ॥

အကျိုးအမြတ်က အရပ်ရပ်တွင် ရှိနေသည့် အခြေအနေတွင် အမြတ်နှင့် ကောင်းမွန်သော အရည်အသွေးများ ပါဝင်သည့် လုပ်ဆောင်မှုလမ်းကြောင်းကို ရယူရန် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သင့်သည်။

Sutra 31

तुल्ये लाभगुणे प्रधानमासन्नमनतिपातिनमूनो वा येन भवेत्तमादातुं यायात् ॥ कZ_०९.७.३१ ॥

အမြတ်နှင့် အရည်အသွေးများ တူညီနေပါက အဓိကရည်မှန်းချက်ကို ရွေးချယ်သင့်သည်—ပိုနီးသော၊ မနှောင့်နှေးသော၊ သို့မဟုတ် ကုန်ကျစရိတ်/အားထုတ်မှု နည်းသောအရာ—ရလဒ်ကို ပိုကောင်းစေသည့်အရာကို ရယူသင့်သည်။

Sutra 32

इतोऽनर्थ इतरतोऽनर्थ इत्युभयतोऽनर्थापत् ॥ कZ_०९.७.३२ ॥

“ဒီဘက်မှာလည်း အန္တရာယ်၊ ဟိုဘက်မှာလည်း အန္တရာယ်”—ဤသည်မှာ မည်သည့်ရွေးချယ်မှုကို ယူယူ ဆုံးရှုံးမှု (anartha) က ခြိမ်းခြောက်နေသော အရေးပေါ်အခြေအနေဖြစ်သည်။

Sutra 33

तस्यां समन्ततोऽनर्थायां च मित्रेभ्यः सिद्धिं लिप्सेत ॥ कZ_०९.७.३३ ॥

အန္တရာယ်က အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းရံနေသောအခါ မိတ်ဖက်များမှတစ်ဆင့် အောင်မြင်မှုကို ရှာဖွေသင့်သည်။

Sutra 34

मित्राभावे प्रकृतीनां लघीयस्यैकतोऽनर्थां साधयेत् उभयतोऽनर्थां ज्यायस्या समन्ततोऽनर्थां मूलेन प्रतिकुर्यात् ॥ कZ_०९.७.३४ ॥

မိတ်ဖက်မရှိပါက တစ်ဖက်တည်း ဆုံးရှုံးမှုကို နိုင်ငံ၏ အားနည်းသော အစိတ်အပိုင်းများကို ခိုင်မာစေခြင်းဖြင့် ကိုင်တွယ်သင့်သည်။ နှစ်ဖက်လုံး ဆုံးရှုံးမှုကို အားကောင်းသော အစိတ်အပိုင်းများကို ခိုင်မာစေခြင်းဖြင့် ကိုင်တွယ်သင့်သည်။ အရပ်ရပ်မှ ဆုံးရှုံးမှုကို အမြစ်ကနေ ပြုပြင်ကုစားသင့်သည်။

Sutra 35

अशक्ये सर्वमुत्सृज्यापगच्छेत् ॥ कZ_०९.७.३५ ॥

မဖြစ်နိုင်လျှင် အရာအားလုံးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဆုတ်ခွာသင့်သည်။

Sutra 36

दृष्टा हि जीवतः पुनरावृत्तिर्यथा सुयात्रोदयनाभ्याम् ॥ कZ_०९.७.३६ ॥

အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ၏ ပြန်လည်လာရောက်နိုင်ခြင်းကို အမှန်တကယ် တွေ့မြင်ရသည်—စူယာထရနှင့် ဥဒယာနတို့ကဲ့သို့။

Sutra 37

इतो लाभ इतरतो राज्याभिमर्श इत्युभयतोऽर्थानर्थापद्भवति ॥ कZ_०९.७.३७ ॥

“ဒီဘက်မှာ အကျိုးအမြတ်ရှိသော်လည်း အခြားဘက်မှာ နိုင်ငံတော်အပေါ် ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်/ကျူးကျော်မှုရှိသည်”—ဤသည်မှာ အကျိုးနှင့် အန္တရာယ် နှစ်ဖက်လုံး ပါဝင်သည့် အရေးပေါ်အခြေအနေဖြစ်သည်။

Sutra 38

तस्यामनर्थसाधको योऽर्थस्तमादातुं यायात् ॥ कZ_०९.७.३८ ॥

ထိုအခြေအနေတွင် အန္တရာယ်ကို လျော့ပါး/ဖျက်သိမ်းစေနိုင်သော အကျိုးရှိသည့် အရေးယူမှုကို ရွေးယူရန် ဆောင်ရွက်သင့်သည်။

Sutra 39

अन्यथा हि राज्याभिमर्शं वारयेत् ॥ कZ_०९.७.३९ ॥

မဟုတ်လျှင် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း/ကျူးကျော်ထိပါးခြင်း မည်သည့်အရာမဆို တားဆီးရမည်။

Sutra 40

एतया समन्ततोऽर्थानर्थापद्व्याख्याता ॥ कZ_०९.७.४० ॥

ဤနည်းလမ်းဖြင့် အကျိုးအမြတ် သို့မဟုတ် အရှုံး (arthānartha-āpada) ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အရေးပေါ်အခြေအနေကို ဘက်စုံ၊ အလုံးစုံအနေဖြင့် ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသည်။

Sutra 41

इतोऽनर्थ इतरतोऽर्थसंशय इत्युभयतोऽनर्थार्थसंशया ॥ कZ_०९.७.४१ ॥

တစ်ဖက်တွင် အရှုံးသည် သေချာပြီး အခြားဖက်တွင် အကျိုးအမြတ်သည် မသေချာသောအခါ—ဤသည်မှာ အရှုံးနှင့် မသေချာသောအမြတ်တို့ကြား နှစ်ဖက်လုံးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း (ဒွိလမ္မာ) ဖြစ်သည်။

Sutra 42

तस्यां पूर्वमनर्थं साधयेत्तत्सिद्धावर्थसंशयम् ॥ कZ_०९.७.४२ ॥

ဤသို့သောအခါတွင် အရှုံးကို အရင်ဆုံး ထိန်းချုပ်၍ ဖြေရှင်းသင့်သည်; ထိုအရာ အောင်မြင်ပြီးနောက်မှသာ မသေချာသော အကျိုးအမြတ်ကို လိုက်လံရှာဖွေသင့်သည်။

Sutra 43

एतया समन्ततोऽनर्थार्थसंशया व्याख्याता ॥ कZ_०९.७.४३ ॥

ဤနည်းလမ်းဖြင့် “အရှုံးနှင့် မသေချာသောအမြတ်” ဆိုင်ရာ ဒွိလမ္မာကို ဘက်စုံအနေဖြင့် ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသည်။

Sutra 44

इतोऽर्थ इतरतोऽनर्थसंशय इत्युभयतोऽर्थानर्थसंशयापद् ॥ कZ_०९.७.४४ ॥

တစ်ဖက်တွင် အကျိုးအမြတ်သည် သေချာပြီး အခြားဖက်တွင် အရှုံးသည် မသေချာသောအခါ—ဤသည်မှာ အကျိုးအမြတ်နှင့် မသေချာသောအရှုံးတို့၏ နှစ်ဖက်လုံးဆိုင်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေ ဖြစ်သည်။

Sutra 45

एतया समन्ततोऽर्थानर्थसंशया व्याख्याता ॥ कZ_०९.७.४५ ॥

ဤနည်းလမ်းဖြင့် «အကျိုးနှင့် မသေချာသော ဆုံးရှုံးမှု» ဆိုင်ရာ အခက်အခဲကို အပြည့်အဝ ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသည်။

Sutra 46

तस्यां पूर्वां पूर्वां प्रकृतीनामनर्थसंशयान्मोक्षयितुं यतेत ॥ कZ_०९.७.४६ ॥

ထိုသို့သောအခြေအနေတွင် နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းများ (prakṛtis) ကို မသေချာသော အန္တရာယ်များမှ လွတ်မြောက်စေရန် ကြိုးပမ်းရမည်—အရေးကြီးမှုအလိုက် တစ်ခုချင်းစီကို အစဉ်လိုက် ကာကွယ်ရမည်။

Sutra 47

श्रेयो हि मित्रमनर्थसंशये तिष्ठन्न दण्डः दण्डो वा न कोश इति ॥ कZ_०९.७.४७ ॥

အန္တရာယ်မသေချာသောအခြေအနေတွင် မိတ်ဖက်ကို အားကိုးခြင်းက ပိုကောင်းသည်။ မိတ်ဖက်မရှိလျှင် အင်အားသုံးဖိအားပေးမှု မအောင်မြင်နိုင်; အင်အားရှိသော်လည်း ဘဏ္ဍာတိုက် မလုံလောက်နိုင်သည်။

Sutra 48

समग्रमोक्षणाभावे प्रकृतीनामवयवान्मोक्षयितुं यतेत ॥ कZ_०९.७.४८ ॥

အပြည့်အဝ ကယ်တင်မရနိုင်သည့်အခါ prakṛtis ၏ အစိတ်အပိုင်းများ (အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများ) ကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းရမည်။

Sutra 49

तत्र पुरुषप्रकृतीनां बहुलमनुरक्तं वा तीक्ष्णलुब्धवर्जम् द्रव्यप्रकृतीनां सारं महोपकारं वा ॥ कZ_०९.७.४९ ॥

ထိုအခြေအနေတွင် လူသားဆိုင်ရာအချက်များ (ဝန်ထမ်းနှင့် ပြည်သူ) အတွက် များပြားသောအရာ သို့မဟုတ် သစ္စာရှိသောအရာကို—ရက်စက်သူနှင့် လောဘကြီးသူတို့ကို ဖယ်ရှား၍—ရယူသင့်သည်; ပစ္စည်းဆိုင်ရာအချက်များ (အရင်းအမြစ်) အတွက် အနှစ်သာရပြည့်ဝသောအရာ သို့မဟုတ် မဟာဗျူဟာအကျိုးကျေးဇူးကြီးမားစေသောအရာကို ရယူသင့်သည်။

Sutra 50

संधिनासनेन द्वैधीभावेन वा लघूनि विपर्ययैर्गुरूणि ॥ कZ_०९.७.५० ॥

မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း (saṃdhi) သို့မဟုတ် အားနည်းအောင်/နှောင့်ယှက်ခြင်း (nāsana) သို့မဟုတ် မူဝါဒနှစ်မျိုးတပြိုင်နက်ကျင့်သုံးခြင်း (dvaidhībhāva) ဖြင့်၊ သေးငယ်သော အားနည်းချက်များကို အားသာချက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲစေပြီး၊ ပြန်လှန်နည်းဖြင့် ကြီးမားသော အားနည်းချက်များကို လျှော့ချသင့်သည်။

Sutra 51

क्षयस्थानवृद्धीनां चोत्तरोत्तरं लिप्सेत ॥ कZ_०९.७.५१ ॥

ကျဆင်းမှု၊ တည်ငြိမ်မှုနှင့် တိုးတက်မှုတို့အနက်၊ ပိုမိုကောင်းမွန်သည့် ရွေးချယ်မှုကို အဆင့်လိုက်တက်သွားသကဲ့သို့ (ကျဆင်းမှုမှ တည်ငြိမ်မှုသို့၊ ထို့နောက် တိုးတက်မှုသို့) ရှာဖွေသင့်သည်။

Sutra 52

प्रातिलोम्येन वा क्षयादीनामायत्यां विशेषं पश्येत् ॥ कZ_०९.७.५२ ॥

သို့မဟုတ် အစဉ်လိုက်ကို ပြန်လှန်၍ (ဆန့်ကျင်ဘက်အဆုံးမှ စတင်၍) ကျဆင်းမှုနှင့် အခြားအခြေအနေများ၏ အနာဂတ်တွင် ဖြစ်လာမည့် ကွဲပြားသည့် အကျိုးဆက်များကို ခွဲခြားမြင်သင့်သည်။

Sutra 53

इति देशावस्थापनम् ॥ कZ_०९.७.५३ ॥

ဤသည်မှာ ‘deśāvasthāpana’ — နယ်မြေနှင့် အခြေအနေများကို နေရာချ/အကဲဖြတ်ခြင်း — ဟူသော ခေါင်းစဉ်၏ အဆုံးဖြစ်သည်။

Sutra 54

एतेन यात्रादिमध्यान्तेष्वर्थानर्थसंशयानामुपसम्प्राप्तिर्व्याख्याता ॥ कZ_०९.७.५४ ॥

ဤမူဘောင်အားဖြင့် စစ်ဆင်ရေး (yātrā) ၏ အစ၊ အလယ်နှင့် အဆုံးတွင် အကျိုး၊ အနစ်နာနှင့် မသေချာမှုတို့ ပေါ်ပေါက်/ရောက်ရှိလာခြင်းကို ရှင်းလင်းဖော်ပြပြီးဖြစ်သည်။

Sutra 55

निरन्तरयोगित्वाच्चार्थानर्थसंशयानां यात्रादावर्थः श्रेयानुपसम्प्राप्तुं पार्ष्णिग्राहासारप्रतिघाते क्षयव्ययप्रवासप्रत्यादेये मूलरक्षणेषु च भवति ॥ कZ_०९.७.५५ ॥

အကျိုး၊ အနာတရနှင့် မသေချာမှုတို့သည် အမြဲတမ်း အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်နေသောကြောင့် စစ်ဆင်ရေးအစပိုင်းကတည်းက အကျိုးကို သေချာစွာရယူထားခြင်းက ပိုကောင်းသည်—နောက်ဘက်မှတိုက်ခိုက်သူနှင့် ယုံကြည်မရသောတပ်ဖွဲ့ကို တားဆီးရန်၊ ဆုံးရှုံးမှု၊ အလွန်အကျွံအသုံးစရိတ်နှင့် ကြာရှည်အဝေးထွက်နေမှုကို ကာကွယ်ရန်၊ ပြန်လည်ရယူ/ပြန်လာနိုင်ရန်နှင့် နိုင်ငံ၏ အမြစ်အခြေ (အဓိကအခြေခံများ) ကို ကာကွယ်ရန် ဖြစ်သည်။

Sutra 56

तथानर्थः संशयो वा स्वभूमिष्ठस्य विषह्यो भवति ॥ कZ_०९.७.५६ ॥

ထိုနည်းတူပင်၊ ကိုယ့်နယ်မြေထဲတွင် တည်ရှိနေသူအတွက် အနာတရ သို့မဟုတ် မသေချာမှုသည် ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိသည်။

Sutra 57

एतेन यात्रामध्येऽर्थानर्थसंशयानामुपसम्प्राप्तिर्व्याख्याता ॥ कZ_०९.७.५७ ॥

ဤနည်းလမ်းတူတူဖြင့် စစ်ဆင်ရေးအလယ်ပိုင်းတွင် အကျိုး၊ အနာတရနှင့် မသေချာမှုတို့ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ရှင်းလင်းပြီးဖြစ်သည်။

Sutra 58

यात्रान्ते तु कर्शनीयमुच्छेदनीयं वा कर्शयित्वोच्छिद्य वार्थः श्रेयानुपसम्प्राप्तुं नानर्थः संशयो वा पराबाधभयात् ॥ कZ_०९.७.५८ ॥

စစ်ဆင်ရေးအဆုံးတွင်တော့ လျော့ချရမည့်အရာကို လျော့ချကာ သို့မဟုတ် ဖျက်သိမ်းရမည့်အရာကို ဖျက်သိမ်းကာ အကျိုးကို သေချာရယူထားခြင်းက ပိုကောင်းသည်—ရန်သူ၏ ပြန်လည်ဖိအားပေးမှုကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် အနာတရ သို့မဟုတ် မသေချာမှု မပေါ်ပေါက်စေရန် ဖြစ်သည်။

Sutra 59

सामवायिकानामपुरोगस्य तु यात्रामध्यान्तगोऽनर्थः संशयो श्रेयानुपसम्प्राप्तुमनिर्बन्धगामित्वात् ॥ कZ_०९.७.५९ ॥

အသိအမှတ်ပြုထားသော ခေါင်းဆောင်မရှိသည့် စုပေါင်းလုပ်ငန်းတွင် အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး မည်သည့်အဆင့်တွင်မဆို အန္တရာယ်/ဒုက္ခ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရလဒ်မသေချာသည့်အခါ သတိထား၍ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်းက ပိုကောင်းပြီး၊ ညှိနှိုင်းမရသော တင်းကျပ်သည့် ကတိကဝတ်ကို ရှောင်သင့်သည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများသည် ခိုင်မာသော ဦးတည်ချက်မရှိဘဲ လွင့်လျားသွားတတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Sutra 60

अर्थो धर्मः काम इत्यर्थत्रिवर्गः ॥ कZ_०९.७.६० ॥

နိုင်ငံရေးနှင့်သက်ဆိုင်သော ရည်မှန်းချက်သုံးပါးမှာ— အတ္ထ (ပစ္စည်းအကျိုး/အမြတ်), ဓမ္မ (ဥပဒေ–ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စည်းကမ်း), နှင့် ကာမ (စည်းကမ်းရှိသော စိတ်ကျေနပ်မှု/ကောင်းကျိုး) ဖြစ်သည်။

Sutra 61

तस्य पूर्वः पूर्वः श्रेयानुपसम्प्राप्तुम् ॥ कZ_०९.७.६१ ॥

ထိုသုံးပါးအတွင်းတွင် အစဉ်အလာအတိုင်း အရင်ဖော်ပြထားသော ရည်မှန်းချက်ကို အရင်ဦးဆုံး လိုက်လံဆောင်ရွက်ခြင်းက ပိုသင့်တော်သည် (အတ္ထ → ဓမ္မ → ကာမ)။

Sutra 62

अनर्थोऽधर्मः शोक इत्यनर्थत्रिवर्गः ॥ कZ_०९.७.६२ ॥

အနုတ်လက္ခဏာရလဒ် သုံးပါးမှာ— အနတ္ထ (ပစ္စည်းဆုံးရှုံးမှု/နစ်နာမှု), အဓမ္မ (ဥပဒေစည်းကမ်း ပျက်စီးခြင်း), နှင့် သောက (အများ/ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဒုက္ခဝေဒနာ) ဖြစ်သည်။

Sutra 63

तस्य पूर्वः पूर्वः श्रेयान्प्रतिकर्तुम् ॥ कZ_०९.७.६३ ॥

ဤအန္တရာယ်များကို တုံ့ပြန်ရာတွင် အရင်ဖော်ပြထားသော အန္တရာယ်ကို အရင်ဆုံး ကိုင်တွယ်သင့်သည် (ဦးစားပေး: အနတ္ထ ကို အဓမ္မ မတိုင်မီ၊ အဓမ္မ ကို သောက မတိုင်မီ)။

Sutra 64

अर्थोऽनर्थ इति धर्मोऽधर्म इति कामः शोक इति संशयत्रिवर्गः ॥ कZ_०९.७.६४ ॥

မူဝါဒဆိုင်ရာ သံသယ/အကျပ်အတည်း သုံးမျိုးသည် ဆန့်ကျင်ဘက်အတွဲများအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာသည်— (အတ္ထ ↔ အနတ္ထ), (ဓမ္မ ↔ အဓမ္မ), နှင့် (ကာမ ↔ သောက)။

Sutra 65

तस्योत्तरपक्षसिद्धौ पूर्वपक्षः श्रेयानुपसम्प्राप्तुम् ॥ कZ_०९.७.६५ ॥

ဤသို့သောအကျပ်အတည်းတွင် ဆန့်ကျင်ဘက်ရွေးချယ်မှုသည် အဆုံးဖြတ်နိုင်သည့်အဖြစ်/အတည်ပြုထားသည်ဟု ပြသနိုင်လျှင် လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် အစောပိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသောဘက် (အခြေခံ/မူလရပ်တည်ချက်) ကို လက်ခံယူခြင်းက ပိုကောင်းသည်။

Sutra 66

इति कालावस्थापनम् ॥ कZ_०९.७.६६ ॥

ဤသို့ဖြင့် အချိန်နှင့်အခြေအနေအလိုက် ဦးစားပေးမှုကို စီစဉ်သတ်မှတ်သည့် နည်းလမ်းသည် ဤနေရာတွင် အဆုံးသတ်သည်။

Sutra 67

इत्यापदः तासां सिद्धिः ॥ कZ_०९.७.६७ ॥

ဤသို့ဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေများ (āpadaḥ) ကို ဖော်ပြပြီး၊ ထို့အပြင် ၎င်းတို့ကို အောင်မြင်စွာ ကိုင်တွယ်နိုင်သည့် နည်းလမ်းလည်း ဤသို့ပင် ဖြစ်သည်။

Sutra 68

पुत्रभ्रातृबन्धुषु सामदानाभ्यां सिद्धिरनुरूपा पौरजानपददण्डमुख्येषु दानभेदाभ्यां सामन्ताटविकेषु भेददण्डाभ्याम् ॥ कZ_०९.७.६८ ॥

သားများ၊ ညီအစ်ကိုများနှင့် နီးစပ်သော ဆွေမျိုးများအပေါ်တွင် သင့်လျော်သလို ညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် လက်ဆောင်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် အောင်မြင်မှုကို ရှာဖွေရမည်။ မြို့သူမြို့သားများ၊ ကျေးလက်ပြည်သူများနှင့် အဓိက အင်အားအသုံးချအရာရှိများအပေါ်တွင် လက်ဆောင်ပေးခြင်းနှင့် ခွဲခြားစေခြင်းတို့ဖြင့် အောင်မြင်မှုကို အာမခံရမည်။ အဖော်အပါးမင်းများ (feudatories) နှင့် တောတွင်းမျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင် ခွဲခြားစေခြင်းနှင့် အင်အားသုံးခြင်းတို့ဖြင့် အောင်မြင်မှုကို ရယူရမည်။

Sutra 69

एषानुलोमा विपर्यये प्रतिलोमा ॥ कZ_०९.७.६९ ॥

ဤ (နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းများ) သည် ရှေ့သို့သွားသော အစဉ် (anuloma) ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အခြေအနေတွင်တော့ ပြောင်းပြန်အစဉ် (pratiloma) ဖြစ်သည်။

Sutra 70

मित्रामित्रेषु व्यामिश्रा सिद्धिः ॥ कZ_०९.७.७० ॥

မိတ်ဆွေများနှင့် ရန်သူများအပေါ်တွင် အောင်မြင်မှုသည် မကြာခဏ ရောနှောနေတတ်သည် (တစ်ပြေးညီမဟုတ်)။

Sutra 71

परस्परसाधका ह्युपायाः ॥ कZ_०९.७.७१ ॥

(မူဝါဒ၏) နည်းလမ်းများသည် အချင်းချင်း ထောက်ပံ့ကူညီ၍ အားဖြည့်ပေးကြသည်။

Sutra 72

शत्रोः शङ्कितामात्येषु सान्त्वं प्रयुक्तं शेषप्रयोगं निवर्तयति दूष्यामात्येषु दानं संघातेषु भेदः शक्तिमत्सु दण्ड इति ॥ कZ_०९.७.७२ ॥

ရန်သူကို ဆန့်ကျင်ရာတွင်—သံသယရှိ၍ လှုပ်ရှားမတည်ငြိမ်သော အမတ်များအပေါ် သဘောတူညီစေခြင်း (conciliation) ကို အသုံးချလျှင် ကျန်ရှိသည့် နည်းလမ်းများကို သုံးစရာမလိုအောင် တားဆီးနိုင်သည်; လာဘ်ပေးယူလွယ်သော အမတ်များအပေါ် လက်ဆောင်/အကျိုးပေး (gifts) ကို သုံး; တစုတစည်းတည်း ခိုင်မာစည်းလုံးနေသော အဖွဲ့အစုများအပေါ် ခွဲခြားပျက်စီးစေခြင်း (division) ကို သုံး; အင်အားကြီးသူများအပေါ် အင်အားသုံးအရေးယူခြင်း (punishment/coercion) ကို သုံးဟူသည်။

Sutra 73

गुरुलाघवयोगाच्चापदां नियोगविकल्पसमुच्चया भवन्ति ॥ कZ_०९.७.७३ ॥

အခြေအနေများ၏ အလေးအနက် (gravity) နှင့် လွယ်ကူမှု (ease) တို့၏ ဆက်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ အရေးပေါ်အခြေအနေများတွင် (၁) တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားသော အကောင်အထည်ဖော်မှု (fixed assignment), (၂) ရွေးချယ်နိုင်သော နည်းလမ်း (optional choice), သို့မဟုတ် (၃) နည်းလမ်းများကို ပေါင်းစည်းအသုံးချခြင်း (combination) ကို လိုအပ်စေသည်။

Sutra 74

अनेनैवोपायेन नान्येन इति नियोगः ॥ कZ_०९.७.७४ ॥

“ဤနည်းလမ်းတစ်ခုတည်းဖြင့်သာ၊ အခြားနည်းလမ်းဖြင့် မဟုတ်” ဟူသည်မှာ တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားသော အမိန့်/ညွှန်ကြားချက် (niyoga) ဖြစ်သည်။

Sutra 75

अनेन वान्येन वा इति विकल्पः ॥ कZ_०९.७.७५ ॥

“ဤနည်းဖြင့် သို့မဟုတ် အခြားနည်းဖြင့်”—ဤသည်မှာ ရွေးချယ်မှု (vikalpa) ဖြစ်သည်။

Sutra 76

अनेनान्येन च इति समुच्चयः ॥ कZ_०९.७.७६ ॥

“ဤနည်းဖြင့်လည်းကောင်း အခြားနည်းဖြင့်လည်းကောင်း”—ဤသည်မှာ ပေါင်းစည်းခြင်း (samuccaya) ဖြစ်သည်။

Sutra 77

तेषामेकयोगाश्चत्वारस्त्रियोगाश्च द्वियोगाः षट् एकश्चतुर्योगः ॥ कZ_०९.७.७७ ॥

ဤတို့အနက် မီတာတစ်ခုတည်းဖြင့် အသုံးချမှု ၄ ခု၊ မီတာသုံးခုဖြင့် အသုံးချမှု ၄ ခု၊ မီတာနှစ်ခုဖြင့် အသုံးချမှု ၆ ခု၊ နှင့် မီတာလေးခုဖြင့် အသုံးချမှု ၁ ခု ရှိသည်။

Sutra 78

इति पञ्चदशोपायाः ॥ कZ_०९.७.७८ ॥

ထို့ကြောင့် နည်းလမ်း (အသုံးချမှု) ၁၅ ခု ရှိသည်။

Sutra 79

तावन्तः प्रतिलोमाः ॥ कZ_०९.७.७९ ॥

ဤတို့နှင့် ကိုက်ညီသော ပြန်လှန်နည်းလမ်း/တန်ပြန်ဆောင်ရွက်ချက်များသည် အရေအတွက်တူညီသလောက် ရှိသည်။

Sutra 80

तेषामेकेनोपायेन सिद्धिरेकसिद्धिः द्वाभ्यां द्विसिद्धिः त्रिभिस्त्रिसिद्धिः चतुर्भिश्चतुःसिद्धिरिति ॥ कZ_०९.७.८० ॥

ဤနည်းလမ်းများအနက် နည်းလမ်းတစ်ခုတည်းဖြင့် အောင်မြင်ခြင်းကို «တစ်မျိုးအောင်မြင်မှု» ဟုခေါ်သည်။ နည်းလမ်းနှစ်ခုဖြင့် «နှစ်မျိုးအောင်မြင်မှု»၊ သုံးခုဖြင့် «သုံးမျိုးအောင်မြင်မှု»၊ လေးခုဖြင့် «လေးမျိုးအောင်မြင်မှု» ဟုခေါ်သည်။

Sutra 81

धर्ममूलत्वात्कामफलत्वाच्चार्थस्य धर्मार्थकामानुबन्धा यार्थस्य सिद्धिः सा सर्वार्थसिद्धिः । इति सिद्धयह् ॥ कZ_०९.७.८१ ॥

အာထ (artha—နိုင်ငံ၏ ပစ္စည်းအင်အား/ချမ်းသာ) သည် ဓမ္မကို အမြစ်ခံပြီး ကာမကို အကျိုးဖြစ်စေသောကြောင့်၊ ဓမ္မနှင့် ကာမတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသော အာထ၏ ရရှိမှုကို «ရည်မှန်းချက်အားလုံး၌ အောင်မြင်မှု» (sarvārtha-siddhi) ဟုခေါ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် «အောင်မြင်မှု၏ ပုံစံများ» ဖြစ်သည်။

Sutra 82

दैवादग्निरुदकं व्याधिः प्रमारो विद्रवो दुर्भिक्षमासुरी ॥ ॥

ဘေးအန္တရာယ်များ (āpadaḥ) သည်—ကံကြမ္မာ/သဘာဝကြောင့် ဖြစ်သော မီးဘေးနှင့် ရေဘေး၊ ရောဂါ၊ လုယက်ဖျက်ဆီးမှု/အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးမှု၊ ထွက်ပြေးခြင်း/စွန့်ခွာခြင်း၊ အစာခေါင်းပါးမှု၊ နှင့် «āsurī sṛṣṭi» (မကောင်းဆိုးဝါးဆန်သော/မသဘာဝဆန်သော အနှောင့်အယှက်များ) ဖြစ်သည်။

Sutra 83

दैवतब्राह्मणर्पणिपाततः सिद्धिः ॥ कZ_०९.७.८३ ॥

ထိုဘေးအန္တရာယ်များတွင် အောင်မြင်မှုကို နတ်ဘုရားများနှင့် ဗြာဟ္မဏများထံ ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဦးညွှတ်နာခံခြင်း (အတည်ပြုထားသော ဘာသာရေးအခမ်းအနားများနှင့် ပုရောဟိတ်တို့၏ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမှု) ဖြင့် ရရှိသည်။

Sutra 84

तस्यामाथर्वणं कर्म सिद्धारम्भाश्च सिद्धयः ॥ कZ_०९.७.८४च्द् ॥

ထိုအခြေအနေတွင် အာထာဗဏိက အခမ်းအနားများ (ātharvaṇa karma) နှင့် အောင်မြင်ကြောင်း အတည်ပြုထားသော လုပ်ဆောင်မှုများကို စတင်ခြင်းတို့သည် အောင်မြင်မှုရရှိရန် နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။