Adhyaya 282

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वृक्षायुर्वेदो नामैकाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ द्व्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः नानारोगहराण्यौषधानि धन्वन्तरिर् उवाच सिंही शटी निशायुग्मं वत्सकं क्वाथसेवनं शिशोः सर्वातिसारेषु स्तन्यदोषेषु शस्यते

ဤသို့ အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ ၂၈၁ မြောက် အခန်းကို «ဝೃက္ရှာယုರ್ವေဒ (အပင်အသက်တာဗေဒ)» ဟု ခေါ်သည်။ ယခု ၂၈၂ မြောက် အခန်း «ရောဂါမျိုးစုံကို ဖယ်ရှားသော ဆေးဝါးများ» စတင်သည်။ ဓနွန္တရီက မိန့်ကြားသည်— စിംဟီ (siṃhī)၊ ရှဋီ (śaṭī)၊ နိသာ နှစ်မျိုး (ရမတ်နှင့် ဒါရုဟရိဒြာ) နှင့် ဝတ္စက (vatsaka) တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော ဆေးရည်ကျို (kvātha) ကို ကလေးငယ်၏ ဝမ်းလျှောရောဂါ အမျိုးမျိုးနှင့် မိခင်နို့ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါများတွင် သုံးရန် သင့်တော်သည်။

Verse 2

शृङ्गीं सकृष्णातिविषां चूर्णितां मधुना लिहेत् एका चातिविशा काशच्छर्दिज्वरहरी शिशोः

ရှೃင်္ဂီ (śṛṅgī) ကို ကೃષ્ણာ (kṛṣṇā) နှင့် အတိဝိષာ (ativīṣā) တို့နှင့်အတူ အမှုန့်ပြု၍ ပျားရည်နှင့် လိမ်းလျက် လျှာဖြင့် လိမ့်စားစေ။ အတိဝိષာ တစ်မျိုးတည်းပင်လျှင် ကလေးငယ်၏ ချောင်းဆိုး၊ အန်ခြင်းနှင့် ဖျားနာမှုကို ဖယ်ရှားပေးသည်။

Verse 3

बालैः सेव्या वचा साज्या सदुग्धा वाथ तैलयुक् यष्टिकां शङ्खपुष्पीं वा बालः क्षीरान्वितां पिवेत्

ကလေးများအတွက် «ဝချာ» (sweet flag) ကို ဂျီ (ghee) နှင့် ရော၍၊ နို့ကောင်းနှင့်အတူ သို့မဟုတ် ဆီနှင့်ရော၍ ပေးသင့်သည်။ အခြားနည်းအဖြစ် ကလေးသည် «ယဿ္ဋိကာ» (licorice) သို့မဟုတ် «သင်္ခပုဿပီ» ကို နို့နှင့်အတူ သောက်နိုင်သည်။

Verse 4

वाग्रूपसम्पद्युक्तायुर्मेधाश्रीर्वर्धते शिशोः वचाह्यग्निशिखावासाशुण्ठीकृष्णानिशागदं

«ဝချာ», «အဂ္နိသိခာ», «ဝါသာ», «ရှုဏ္ဌီ», «ကೃṣṇā», နှင့် «နိသာ» ဟူသော ရောဂါကာကွယ်သော ဆေးဖက်ဝင်အပင်များကို သုံးစွဲခြင်းဖြင့် ကလေးတွင် စကားပြောကောင်းမှု၊ ရုပ်ရည်ကောင်းမှု၊ စည်းစိမ်၊ အသက်ရှည်မှု၊ ဉာဏ်ရည်နှင့် ကံကောင်းမှု တိုးပွားလာသည်။

Verse 5

सयष्टिसैन्धवं बालः प्रातर्मेधाकरं पिवेत् देवदारुमहाशिग्रुफलत्रयपयोमुचां

ကလေးသည် မနက်ခင်းတွင် «ယဿ္ဋိ» (licorice) ကို ကျောက်ဆားနှင့်အတူ ပြုလုပ်ထားသော ဆေးရည်ကို သောက်သင့်သည်။ ၎င်းသည် ဉာဏ်ရည်ကို တိုးစေသည်။ ထို့အပြင် deodara, mahāśigru (moringa), triphalā (အသီးသုံးမျိုး) နှင့် payomucā ကို အသုံးပြုသော ဖော်မြူလာများလည်း medhya အကျိုးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 6

क्वाथः सकृष्णा मृद्वीका कल्कः सर्वान् कृमीन्हरेत् त्रिफलाभृङ्गविश्वानां रसेषु मधुसर्पिषोः

«ကೃṣṇā» (long pepper) နှင့် «မృဒ္ဝီကာ» (စပျစ်ခြောက်) ပါသော ကွာသ် (decoction) နှင့် ကလ္က (paste) ပြုလုပ်ထားသော ဆေးသည် ပိုးမျိုးစုံအားလုံးကို ဖယ်ရှားသည်။ ၎င်းကို triphalā, bhṛṅga (bhr̥ṅgarāja) နှင့် viśvā (ခြောက်ဂျင်း) တို့၏ အရည်နှင့်အတူ၊ ပျားရည်နှင့် ဂျီ (ghee) ပေါင်း၍ ပေးရသည်။

Verse 7

मेषीक्षीरे च गोमूत्रे सिक्तं रोगे हितं शिशोः नासारक्तहरो नस्याद्दुर्वारस इहोत्तमः

ကလေးသည် နာမကျန်းဖြစ်သည့်အခါ မိန်းမသိုးနို့နှင့် နွားဆီးဖြင့် စိုစွတ်စေထားသော (သို့မဟုတ် ထည့်စိမ့်ထားသော) ပြင်ဆင်မှုသည် အကျိုးရှိသည်။ နှာခေါင်းဆေး (nasya) အဖြစ်တော့ durvā မြက်ရည်ကို နှာခေါင်းသွေးယိုခြင်းကို ရပ်စေရာတွင် အကောင်းဆုံးဟု ဆိုထားသည်။

Verse 8

लशुनार्द्रकशिग्रूणां रसः कर्णस्य पूरणम् तैलमार्द्रकजात्यं वा शूलहा चौष्ठरोगनुत्

ရှေးဓမ္မဆေးပညာအရ ကြက်သွန်ဖြူ၊ လတ်ဆတ်သော ဂျင်းနှင့် śigru (မိုရင်ဂါ) တို့၏ ဖျော်ရည်ကို နားထဲသို့ ဖြည့်သွင်းရန် ညွှန်ကြားထားသည်။ အစားထိုး၍ ဂျင်းစိမ့်ထားသော ဆီကို သုံးနိုင်ပြီး နားကိုက်ကို သက်သာစေကာ နှုတ်ခမ်းရောဂါများကို ဖယ်ရှားသည်။

Verse 9

सिंही षष्टीति ख शूलहा इत्य् अत्र पुंस्त्वनिर्देश आर्षः मूत्रहा शोषरोगनुदिति ञ जातीपत्रं फलं व्योषं कवलं मूत्रकं निशा दुग्धक्वाथे ऽभयाकल्के सिद्धं तैलं द्विजार्तिनुत्

သဒ္ဒါအရ ‘siṃhī ṣaṣṭī’ (kha) စည်းမျဉ်းတွင် ‘śūlahā’ ဟူသောစကားလုံး၏ ပုလ္လင်ညွှန်ပြမှုသည် အာရ္ṣ (ဝေဒိက/ရှေးဟောင်း) ထုံးတမ်းဖြစ်ပြီး ‘mūtrahā, śoṣa-roga-nut’ (ña) တွင်လည်း ထိုနည်းတူဖြစ်သည်။ (ယခု ဆေးညွှန်း:) ဇာတိပတ္တ (စံပယ်ရွက်)၊ ဖလ (ကတ်ဒမမ်)၊ ဟင်းခတ်သုံးမျိုး (ဂျင်းခြောက်၊ ငရုတ်ကောင်း၊ ပိပလီ)၊ kavala၊ mūtraka နှင့် niśā (နနွင်း) တို့ကို အဘယ (ဟရိတကီ) အနှစ်နှင့်အတူ နို့ရည်ပြုတ်ရည်တွင် ဆီကို ချက်စိမ့်လျှင် ထိုဆေးဆီသည် ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့၏ ဝေဒနာများကို သက်သာစေသည်။

Verse 10

धान्याम्बु नारिकेलं गोमूत्रं क्रमूकविश्वयुक् क्वाथितं कबलं कार्यमधिजिह्वाधिशान्तये

ဆန်ဆေးရည်နှင့် အုန်းရည်ကို နွားဆီးနှင့်အတူ အရက်ကာနတ် (areca) နှင့် viśvā (ဂျင်းခြောက်) တို့ဖြင့် ပြုတ်ပြီး ‘ကဗလ’ (ပါးစပ်ထဲတွင် ကိုင်ထား၍ ချွဲ/ခေါက်) အဖြစ် အသုံးပြုရမည်။ ၎င်းသည် လျှာနှင့် လျှာအပေါ်ပိုင်းရောဂါများကို သက်သာစေသည်။

Verse 11

साधितं लाङ्गलीकल्के तैलं निर्गुण्डिकारसैः गण्डमालागलगण्डौ नाशयेन्नस्यकर्मणा

လောင်းဂလီ (lāṅgalī) အနှစ်နှင့် nirguṇḍī ၏ ဖျော်ရည်ဖြင့် ဆေးစိမ့်ထားသော ဆီကို ‘နာစျ’ (nasya—နှာခေါင်းမှ ဆေးထည့်ခြင်း) နည်းဖြင့် အသုံးပြုလျှင် gaṇḍamālā ကဲ့သို့သော ဂလန်ဒ်ဖောင်းရောင်ခြင်းနှင့် galagaṇḍa (လည်ချောင်းဖောင်း/ဂိုက်တာကဲ့သို့) ကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်။

Verse 12

पल्लवैर् अर्कपूतीकस्नुहीरुग्घातजातिकैः उद्वर्तयेत् सगोमूत्रः सर्वत्वग्दोषनाशनैः

အာရက (arka)၊ pūtīka၊ snuhī၊ rugghāta နှင့် jāti တို့၏ နုရွက်များဖြင့် ပြုလုပ်သော အမှုန့်/လိမ်းဆေးကို နွားဆီးနှင့် ရောစပ်၍ ကိုယ်ခန္ဓာကို ပွတ်လိမ်းရမည်။ ၎င်းသည် အရေပြားရောဂါ အမျိုးမျိုးကို အကုန်ဖျက်ဆီးသည်။

Verse 13

वाकुची सतिला भुक्ता वत्सरात् कुष्ठनाशनी पथ्या भल्लातकी तैलगुडपिण्डी तु कुष्ठजित्

ဘကူချီကို နှမ်းနှင့်အတူ အစာအဖြစ်သောက်စားလျှင် ကုဋ္ဌ (အရေပြားရောဂါရှည်လျား) ကိုဖျက်စီးနိုင်ပြီး တစ်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက်သုံးစွဲလျှင် ကုသနိုင်သည်။ ထို့အတူ ဟရိတကီကို ဘ္ဟလ္လာတကနှင့် ပေါင်း၍ ဆီနှင့် ဂျက်ဂရီ (အညိုသကြား) ဖြင့် လုံးတုံးပြုလုပ်ကာ သောက်စားလျှင် ကုဋ္ဌကို အနိုင်ယူသော ဆေးဖြစ်သည်။

Verse 14

पूतीकवह्निरजनी त्रिफलाव्योषचूर्णयुक् तक्रं गुदाङ्कुरे पेयं भक्ष्या वा सगुडाभया

ဂုဒအင်္ကူရ (အူဝင်/အမြစ်ထွက်၊ piles/hemorrhoids) အတွက် ပူတီက၊ ဝဟ္နိ၊ ရဇနီ၊ တြိဖလာ နှင့် ဗျိုးသ မုန့်မှုန့်များကို ထောပတ်နို့ (buttermilk) ထဲတွင် ရောစပ်၍ သောက်ရမည်။ သို့မဟုတ် အဘယာ (ဟရိတကီ) ကို ဂျက်ဂရီ (အညိုသကြား) နှင့် ရော၍ စားနိုင်သည်။

Verse 15

फलदार्वीविषाणान्तु क्वाथो धात्रीरसो ऽथवा पातव्यो रजनीकल्कः क्षौद्राक्षौद्रप्रमेहिणा

ပျားရည်ကဲ့သို့ သို့မဟုတ် ကြံရည်ကဲ့သို့သော ပရမေဟ (prameha: ဆီးချိုဆန်သော ဆီးရောဂါ) ဝေဒနာရှင်အတွက် ဖလဒာရဝီ နှင့် ဝိသာဏ တို့၏ ပြုတ်ရည်ကို သောက်ရမည်၊ သို့မဟုတ် ဓာတ်ရီ (အာမလကီ) ၏ ရည်ကို သောက်ရမည်။ အခြားနည်းအဖြစ် ရဇနီ (နနွင်း) ၏ လိမ်းပျစ် (paste) ကိုလည်း ယူဆောင်သင့်သည်။

Verse 16

वासागर्भो व्याधिघातक्वाथ एरण्डतैलयुक् वातशोणितहृत् पानात् पिप्पली स्यात् प्लीहाहरी

ဝါသာ (အနှစ်ကို ထိန်းထားသော) ဖြင့် ပြုတ်ထားသည့် ပြုတ်ရည်ကို အဲရန်ဒဆီ (castor oil) နှင့် ‘ရောဂါဖျက်’ ပြုတ်ရည်တို့နှင့် ပေါင်းစပ်၍ သောက်လျှင် ဝါတ-ရှိုဏိတ (vāta-śoṇita: ဝါတကြောင့် ဖြစ်သော သွေးရောဂါ၊ ဂေါက်/ရူမတစ်ကဲ့သို့) ကို သက်သာစေသည်။ ပိပ္ပလီ (long pepper) သည် ပလီဟာရောဂါ (သရက်ရွက်ရောဂါ) ကို ဖယ်ရှားသည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 17

सेव्या जठरिणा कृष्णा स्नुक्षीरवहुभाविता पयो वा रच्यदन्त्याग्निविडङ्गव्योषकल्कयुक्

ဇဋ္ဌရရောဂါ (jaṭhara-roga: ဝမ်းဗိုက်ဆိုင်ရာ ရောဂါ) ဝေဒနာရှင်အတွက် ကృష్ణာ (အနက်ရောင်ငရုတ်ကောင်း) ကို စနုက် (snuk, Euphorbia) ၏ နို့ရည်/အရည်ဖြင့် ထပ်ခါထပ်ခါ စိမ့်ဝင်အောင် ပြုလုပ်ပြီး ပေးရမည်။ သို့မဟုတ် ဒန္တျာဂ္နိ၊ ဝိဒင်္ဂ နှင့် တြျူဩṣa (ခြောက်သွေ့ဂျင်း၊ ငရုတ်ကောင်း၊ long pepper) တို့၏ ကလ္က (paste) ဖြင့် ပြင်ဆင်ထားသော နို့ကို ပေးရမည်။

Verse 18

ग्रन्थिकोग्राभया कृष्णा विडङ्गाक्ता घृते स्थिता सांसन्तक्रं ग्रहण्यर्शःपाण्डुगुल्मकृमीन् हरेत्

Granthikā, Ugrā, Abhayā, Kṛṣṇā (Pippalī) နှင့် Viḍaṅga ကို ဂျီ (ghṛta) ထဲတွင် ပြုတ်၍ ထိန်းသိမ်းကာ အချဉ်ဖောက်ကောင်းသော နို့ချဉ်ရည် (buttermilk) နှင့်အတူ သောက်သုံးလျှင် grahaṇī (အစာစုပ်ယူမှုချို့ယွင်း), လိပ်ခေါင်း, pāṇḍu (သွေးအားနည်း), gulma (ဝမ်းဗိုက်အဖု/ကော်လစ်), နှင့် အူပိုးများကို ဖယ်ရှားနိုင်သည်။

Verse 19

फलत्रयामृता वासा तिक्तभूनिम्बजस् तथा क्वाथः समाक्षिको हन्यात् पाण्डुरोगं सकामलं

Triphalā, Guḍūcī, Vāsā နှင့် ခါးသော Bhūnimba တို့ကို ပြုတ်ရည် (decoction) ပြုလုပ်၍ ပျားရည်နှင့်အတူ သောက်သုံးလျှင် pāṇḍu-roga (သွေးအားနည်း/ကလိုရိုစစ်) နှင့် kāmala (အသားဝါ) ကို ဖျက်ဆီးပျောက်ကင်းစေသည်။

Verse 20

रक्तपित्ती पिवेद्वासासुरसं ससितं मधु वरीद्राक्षाबलाशुण्ठीसाधितं वा पयः पृथक्

raktapitta (သွေးယိုရောဂါ) ဖြစ်သူသည် vāsā ရည်ကို သကြားနှင့် ပျားရည်ရော၍ သောက်သင့်သည်; သို့မဟုတ် varī, drākṣā, balā နှင့် śuṇṭhī တို့ဖြင့် သီးခြားပြုတ်ထားသော နို့ကို သောက်သင့်သည်။

Verse 21

वरी विदारी पथ्या बलात्रयं सवासकं श्वदंष्ट्रामधुसर्पिर्भ्यामालिहेत् क्षयरोगवान्

kṣaya-roga (စုတ်ယုတ်ရောဂါ/consumption) ဖြစ်သူသည် varī, vidārī, pathyā, balā သုံးမျိုးနှင့် vāsaka တို့ကို śva-daṁṣṭrā၊ ပျားရည်နှင့် ဂျီ (ghee) ဖြင့်ရောစပ်ထားသော လိမ်းစားဆေး (linctus) ကို လျက်သုံးသင့်သည်။

Verse 22

पथ्याशिग्रुकरञ्जार्कत्वक्सारं मधुसिन्धुमत् समूत्रं विद्रधिं हन्ति परिपाकाय तन्त्रजित्

pathyā (harītakī), śigru (moringa), karañja နှင့် arka အခေါက်အနှစ်ထုတ်ကို ပျားရည်နှင့် ကျောက်ဆား (rock-salt) ဖြင့်ရောကာ ဆီးနှင့်အတူ ပြုလုပ်ထားသော ဆေးသည် vidradhi (အတွင်းနက်အဖု/အက်ဘဆက်) ကို ဖျက်ဆီးပျောက်ကင်းစေပြီး အဖုကို “ရင့်မှည့်”၍ ပုပ်ထွက်စေရန် (suppuration) အတွက် ပေးသုံးသည်။

Verse 23

त्रिवृता जीवती दन्ती मञ्जिष्ठा शर्वरीद्वयं तार्क्षजं निम्बपत्रञ्च लेपः शस्तो भगन्दरे

trivṛtā၊ jīvatī၊ dantī၊ mañjiṣṭhā၊ śarvarī နှစ်မျိုး၊ tārkṣaja နှင့် နီမ်ရွက်တို့ကို ရောနှောပြုလုပ်သော လိမ်းဆေးပတ်စ်ကို bhagandara (အန်နိုဖစ်စတူလာ) အတွက် အထူးအကြံပြုသည်။

Verse 24

रुग्घातजनीलाक्षाचूर्णाजक्षौद्रसंयुता वासोवत्तिर्व्रणे योज्या शोधनी गतिनाशनी

ရောဂါအနာတွင် ပျားရည်နှင့် rugghātaja၊ nīlākṣā အမှုန့်တို့ဖြင့် စိမ့်ဝင်အောင်လုပ်ထားသော အဝတ်ဝတ်တီ (gauze-wick) ကို တပ်ရမည်။ ၎င်းသည် အနာကို သန့်စင်ကာ ရောဂါ၏ မမှန်ကန်သော ပြန့်နှံ့/ရွှေ့ပြောင်းမှုကို ဖျက်ဆီးသည်။

Verse 25

श्यामायष्टिनिशालोध्रपद्मकोत्पलचन्दनैः समरीचैः शृतं तैलं क्षीरे स्याद्ब्रणरोहणं

နို့တွင် śyāmā၊ yaṣṭi (လိကော်ရစ်)၊ niśā (နနွင်း)၊ lodhra၊ ကြာပန်း၊ utpala (အပြာကြာ)၊ စန္ဒန်နှင့် marīca (ငရုတ်ကောင်းအနက်) တို့ဖြင့် ဆီကို ချက်ပြုတ်လျှင် အနာပျောက်ကင်းစေသော ဆေးဆီ ဖြစ်လာသည်။

Verse 26

श्रीकार्पासदलैर् भस्मफलोपलवणा निशा तत्पिण्डीस्वेदनं ताम्रे सतैलं स्यात् क्षतौषधं

śrīkārpāsa ပန်းပွင့်အရွက်များကို bhasma၊ phala၊ upalavaṇa နှင့် niśā တို့နှင့် ပေါင်းစပ်၍ piṇḍī-svedana (အထုပ်ပူဖိ) ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ကြေးအိုးတွင် ပြုလုပ်ကာ ဆီနှင့်အတူ အသုံးပြုလျှင် kṣata (အနာ/ဒဏ်ရာ) အတွက် ဆေးဖြစ်သည်။

Verse 27

कुम्भीसारं पयोयुक्तं वह्निदग्धं व्रणे लिपेत् तदेव नाशयेत्सेकान्नारिकेलरजोघृतम्

kumbhī (ဖရုံ) ၏ အတွင်းသားကို နို့နှင့် ရောကာ မီးဖြင့် ပူအောင်လုပ်ပြီး အနာပေါ် လိမ်းရမည်။ ထို့အပြင် အုန်းမှုန့်/အုန်းရဇို နှင့် ghee (သန့်စင်ထောပတ်) ရောစပ်ရည်ဖြင့် အနာကို စိမ့်ချ၍လည်း ထိုအခြေအနေကို သက်သာစေသည်။

Verse 28

विष्वाजमोदसिन्धूत्थचिञ्चात्वग्भिः समाभया तक्रेणोष्णाम्बुना वाथ पीतातीसारनाशनी

viṣvā၊ ajamodā၊ saindhava (ကျောက်ဆား) နှင့် tamarind အခွံ/အရေပြားကို abhaya (harītakī) နှင့် အချိုးညီညီ ရောစပ်၍၊ buttermilk သို့မဟုတ် နွေးရေနှင့် သောက်လျှင် ဝမ်းလျှောကို ပျောက်ကင်းစေသည်။

Verse 29

वत्सकातिविषाविश्वविल्लमुस्तशृतं जलं सामे पुराणे ऽतीसारे सामृक्शूले च पाययेत्

ဝမ်းလျှောရောဂါတွင် vatsaka၊ ativīṣā၊ viśvā၊ vīlā နှင့် mustā တို့ဖြင့် ပြုတ်ထားသောရေကို လူနာအား သောက်စေသင့်သည်—āma (မချေဖျက်နိုင်သော အဆိပ်အညစ်) ပါသောအမျိုးအစားဖြစ်စေ၊ ရေရှည်/ဟောင်းနွမ်းဝမ်းလျှောဖြစ်စေ; ထို့ပြင် ချွဲ/သွေးနှင့် တွဲသော ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲမှု (āmṛk-śūla) ရှိလျှင်လည်း သောက်စေရာ၏။

Verse 30

अङ्गारदग्धं सुगतं सिन्धुमुष्णाम्बुना पिवेत् शूलवानथ वा तद्धि सिन्धुहिंगुकणाभया

ဗိုက်ကိုက်နာ (colic) ရှိသူသည် မီးခဲအတွင်း ကင်ထားသော saindhava (ကျောက်ဆား) ကို နွေးရေနှင့် သောက်သင့်သည်။ သို့မဟုတ် ထိုဗိုက်ကိုက်နာအတွက် ကျောက်ဆားကို hiṅgu (asafoetida)၊ kaṇā (long pepper) နှင့် abhaya (harītakī) တို့နှင့် ပေါင်းစပ်သုံးစွဲခြင်းကိုလည်း အကြံပြုထားသည်။

Verse 31

कटुरोहोत्कणातङ्कलाजचूर्णं मधुप्लुतं कटुरोहोत्पलातङ्कलाजचूर्णमिति ट वस्त्रच्छिद्रगतं वक्त्रे न्यस्तं तृष्णां विनाशयेत्

kaṭuroha၊ utkāṇā၊ taṅka နှင့် lāja တို့၏ အမှုန့်ကို ပျားရည်ဖြင့် စိုစွတ်အောင်လုပ်၍—သို့မဟုတ် kaṭuroha၊ utpala၊ taṅka နှင့် lāja အမှုန့်ကို—အပေါက်ဖောက်ထားသော အဝတ်ဖြင့် ထုပ်ကာ ပါးစပ်ထဲ ထားလျှင် အလွန်အမင်း ရေငတ်ခြင်းကို ပျောက်ကင်းစေသည်။

Verse 32

पाठादार्वीजातिदलं द्राक्षामूलफलत्रयैः साधितं समधु क्वाथं कवलं मुखपापहृत्

pāṭhā၊ dārvī နှင့် jasmine အရွက်တို့ကို drākṣā (စပျစ်သီး)၊ အမြစ်နှင့် myrobalan သုံးမျိုးတို့နှင့်အတူ ပြုတ်ချက်ပြုလုပ်၍၊ ပျားရည်နှင့် ရောစပ်ကာ kavala (ပါးစပ်ဆေးကြော/ဂါဂါ) အဖြစ် အသုံးပြုလျှင် ပါးစပ်၏ အညစ်အကြေးနှင့် ရောဂါဒုက္ခတို့ကို ဖယ်ရှားပေးသည်။

Verse 33

कृष्णातिविषतिक्तेन्द्रदारूपाठापयोमुचां क्वाथो मूत्रे शृतः क्षौद्री सर्वकण्ठगदापहः

ပိပ္ပလီ(ရှည်ငရုတ်ကောင်း)၊ အတိဝိသာ၊ တိက္တ(ခါးသောဆေးပင်များ)၊ အိန္ဒြဒါရု၊ ပါဋ္ဌာ၊ ပယောမုချ တို့ကို ဆေးရည်ပြုတ်၍ ဆီးထဲတွင် ထပ်ပြုတ်ကာ ပျားရည်နှင့် သောက်လျှင် လည်ချောင်းရောဂါ အမျိုးမျိုးကို ပျောက်ကင်းစေသည်။

Verse 34

पथ्यागोक्षुरदुस्पर्शराजवृक्षशिलाभिदां कषायः समधुः पीतो मूत्रकृच्छ्रं व्यपोहति

ပဋ္ဌယာ(pathyā)၊ ဂိုက္ရှုရ(gokṣura)၊ ဒုස්ပရှာ(dusparśā)၊ ရာဇဝೃက္ရှ(rājavṛkṣa) နှင့် ရှီလာဘိဒ်(śilābhid) တို့၏ ဆေးရည်ပြုတ်ကို ပျားရည်နှင့်အတူ သောက်လျှင် ဆီးသွားခက်ခဲနာကျင်မှု (dysuria) ကို ဖယ်ရှားသည်။

Verse 35

वंशत्वग्वरुणक्वाथः शर्कराश्मविघातनः शाखोटक्वाथसक्षौद्रक्षीराशी श्लीपदी भवेत्

ဝံသ(ဝါး)အခွံနှင့် ဝရုဏ(varuṇa) တို့၏ ဆေးရည်ပြုတ်သည် ဆီးကျောက်၊ ဆီးသဲ (gravel) ကို ခွဲဖျက်ပျော်စေသော ဆေးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ślīpada (ခြေထောက်ဖောင်းကြီး—elephantiasis) ရှိသူသည် śākhoṭa ၏ ဆေးရည်ပြုတ်ကို ပျားရည်နှင့် နို့နှင့်အတူ စည်းကမ်းတကျ သောက်သုံးရမည်။

Verse 36

मासार्कत्वक्पयस्तैलं मधुसिक्तञ्च सैन्धवं पादरोगं हरेत्सर्पिर्जालकुक्कुटजं तथा

မားရှ(māṣa—ပဲမဲ)၊ အာရ္က(arka—Calotropis) အခွံနှင့် နို့တို့ဖြင့် ချက်ထားသော ဆီကို ပျားရည်နှင့် စိုင်န္ဓဝ(saindhava—ကျောက်ဆား) နှင့် ရော၍ အသုံးပြုလျှင် ခြေဖျားရောဂါများကို ဖယ်ရှားသည်။ ထို့အတူ jālaka ကြက်မှ ရသော ဂျီ(ghee) သည်လည်း ခြေရောဂါကို ကုသသည်။

Verse 37

शुण्ठीसीवर्चलाहिङ्गुचूर्णं शूण्ठीरसैर् घृतम् रुजं हरेदथ क्वाथो विद्धि बद्धाग्निसाधने

ရှုဏ္ဌီ(ခြောက်ဂျင်း)၊ စီဝර්ချလာ(sīvarcalā—အမဲဆား) နှင့် ဟိင်္ဂု(asafoetida) တို့ကို အမှုန့်ပြု၍ ခြောက်ဂျင်းရည်နှင့် ရောကာ ဂျီ(ghee) နှင့်အတူ ပေးသောက်လျှင် နာကျင်မှုကို ဖယ်ရှားသည်။ ဤကွာသ(ဆေးရည်) စနစ်ကို baddhāgni (အစာချေမီးအား တင်းကျပ်၍ လျော့နည်းခြင်း) အတွက် ဆေးဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 38

सौवर्चलाग्निहिङ्गूनां सदीप्यानां रसैर् युतं विडदीप्यकयुक्तं वा तक्रं गुल्मातुरः पिवेत्

ဂုလ္မရောဂါခံစားနေရသူသည် တကရ (buttermilk) ကို ဆော်ဝရ္စလ (အမဲဆား)၊ အဂ္နိ (ပိပ္ပလီ)၊ ဟိင်္ဂု (asafoetida) နှင့် အစာချေမီးကို လှုံ့ဆော်သော ဆေးပစ္စည်းများ၏ အရည်ညှစ်ရည်များနှင့် ရော၍ သောက်သင့်သည်။ သို့မဟုတ် တကရကို ဝိဍာ နှင့် ဒီပျက တို့နှင့် ရော၍ သောက်နိုင်သည်။

Verse 39

धात्रीपटोलमुद्गानां क्वाथः साज्यो विसर्पहा शुण्ठीदारुनवाक्षीरक्वाथो मूत्रान्वितो ऽपरः

ဓာတြီ (အာမလကီ)၊ ပဋောလ နှင့် မုဒ္ဂ (ပဲစိမ်း) တို့၏ ဆေးရည်ပြုတ်ကို ဂျီ (ghee) နှင့်အတူ သောက်လျှင် ဝိသရ္ပ ကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်။ အခြားဆေးနည်းမှာ ရှုဏ္ဌီ (ခြောက်ဂျင်း)၊ ဒာရုဏဝါ နှင့် နို့တို့၏ ဆေးရည်ပြုတ်ကို ဆီးနှင့်အတူ ပေးသောက်ခြင်းဖြစ်သည်။

Verse 40

सव्योषायोरजःक्षारः फलक्वाथश् च शोथहृत् गुडशिग्रुत्रिवृद्धिश् च सैन्धवानां रजोयुतः

ခ္ရှာရ (alkali) ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ရှုဏ္ဌီ (ခြောက်ဂျင်း)၊ ပိပ္ပလီ (long pepper) တို့၏ အမှုန့်များ၊ ထို့ပြင် အသီးအနှံများ၏ ဆေးရည်ပြုတ်တို့သည် ရောင်ရမ်းခြင်း (śotha) ကို ဖယ်ရှားသည်။ ထို့အတူ ဂုဍ (jaggery) ကို ရှိဂ္ရု (śigru) နှင့် တြိဝೃတ် (trivṛt) တို့နှင့် ရောကာ စိုင်န္ဓဝ (rock-salt) အမှုန့်ထည့်လျှင်လည်း ရောင်ရမ်းခြင်းကို သက်သာစေသည်။

Verse 41

त्रिवृताफलकक्वाथः सगुडः स्याद्विरेचनः वचाफलकषायोत्थं पयो वमनकृभवेत्

တြိဝೃတာ (trivṛtā) ၏ အသီးကို ပြုတ်ရည်လုပ်၍ ဂုဍ (jaggery) နှင့်အတူ သောက်လျှင် ဝိရေစန (purgative) အဖြစ် လုပ်ဆောင်မည်။ ဝစာ (vacā) နှင့် ဖလက (phalaka) တို့၏ ပြုတ်ရည်ဖြင့် ပြင်ဆင်ထားသော နို့သည် ဝာမန (အန်စေသော) ဆေးဖြစ်လာသည်။

Verse 42

त्रिफलायाः पलशतं पृथग्भृङ्गजभावितम् द्राक्षामृतफलत्रयैर् इति ञ , ट च विडङ्गं लोहचूर्णञ्च दशभागसमन्वितम्

တြိဖလာ (Triphalā) ကို ပလာ (pala) တစ်ရာယူ၍ အပိုင်းပိုင်းခွဲကာ ပျားရည်ဖြင့် စိမ့်ဝင်အောင် ပြုပြင်ပါ။ ထို့နောက် ဒြာက္ရှာ (drākṣā—စပျစ်/စပျစ်ခြောက်), အမృతာ (amṛtā—guḍūcī) နှင့် စာတွင်ဆိုထားသည့် «ဖလတြယ» (phalatraya) ဟူသော သုံးမျိုးသော အသီးတို့ကို ထည့်ပါ။ ထို့ပြင် ဝိဍင်္ဂ (viḍaṅga) နှင့် သံမှုန့်ကိုလည်း တစ်ခုချင်းစီ အချိုးအစား တစ်ဆယ်ပုံတစ်ပုံစီဖြင့် ပေါင်းထည့်ရမည်။

Verse 43

शतावरीगुडुच्यग्निपलानां शतविंशतिः मध्वाज्यतिलजैर् लिह्याद्बलीपलितवर्जितः

Śatāvarī၊ Guḍūcī နှင့် Agni (Citraka) ကို ပလာ ၁၂၀ ယူ၍ ပျားရည်၊ ဂျီ (ghee) နှင့် နှမ်းပစ္စည်းများနှင့် ရောစပ်ကာ လိမ်းစား (linctus) လုပ်ရမည်။ ဤနည်းဖြင့် အရေးအကြောင်းနှင့် ဆံပင်ဖြူခြင်းမှ ကင်းလွတ်သည်။

Verse 44

शतमब्दं हि जीवेत सर्वरोगविवर्जितः त्रिफला सर्वरोगघ्नी समधुः शर्क्वरान्विता

အမှန်တကယ်ပင် ရောဂါအားလုံးကင်း၍ နှစ်တစ်ရာ အသက်ရှင်နိုင်သည်။ Triphalā ကို ပျားရည်နှင့်အတူ ယူပြီး သကြားနှင့် ပေါင်းစပ်လျှင် ရောဂါအလုံးစုံကို ဖျက်ဆီးသည်။

Verse 45

सितामधुघृतैर् युक्ता सकृष्णा त्रिफला तथा पथ्याचित्रकशुण्ठाश् च गुडुचीमुषलीरजः

သကြား၊ ပျားရည်၊ ဂျီ (ghee) တို့နှင့် ရောစပ်၍ kṛṣṇā (pippalī)၊ Triphalā၊ harītakī (pathyā)၊ citraka၊ śuṇṭhī (ခြောက်သွေ့ဂျင်း) နှင့်အတူ Guḍūcī နှင့် muṣalī အမှုန့်ကို ထည့်ပေါင်းထားသော ဆေးဖော်စပ်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

Verse 46

सगुडं भक्षितं रोगहरं त्रिशतवर्षकृत् किञ्चिच्चूर्णं जवापुष्पं पिण्डितं विसृजेज्जले

ဂျက်ဂရီ (jaggery) နှင့်အတူ စားသုံးလျှင် ရောဂါပျောက်ကင်းစေပြီး နှစ်သုံးရာ အသက်ရှင်သူ၏ အာနိသင်ကို ပေးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဟီဘစ်ကပ် (japā) ပန်းမှုန့် အနည်းငယ်ကို လုံးတုံးပြု၍ ရေထဲသို့ လွှတ်ချရမည်။

Verse 47

तैलं भवेद् घृताकारं किञ्चिच्चूर्णं जलान्वितं धूपार्थं दृश्यते चित्रं वृषदंशजरायुना

ဆီကို ဂျီကဲ့သို့ ထူထဲအောင် ပြုလုပ်ရမည်။ အမှုန့်အနည်းငယ်ကို ရေနှင့် ရောစပ်၍—ဤသည်ကို နွား/နွားထီးကိုက်ရာမှ ဖြစ်သော အဖွားအမြှေး (afterbirth membrane) ကို အသုံးပြုသည့် မီးခိုးထုတ် (fumigation) အတွက် ထူးခြားသော ပြင်ဆင်မှုဟု တွေ့ရသည်။

Verse 48

पुनर्माक्षिकधूपेन दृश्यते तद्यथा पुरा कर्पूरजलकाभेकतैलं पाटलिमूलयुक्

နောက်တစ်ဖန် ပျားဖယောင်း (mākṣika) ဖြင့် မီးခိုးဖျန်းလျှင် ယခင်ကကဲ့သို့ ထင်ရှားလာသည်။ ထို့အတူ ကံပေါ်ရေ (camphor-water) ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လိမ်းဆီကို ပာဋလီ (pāṭalī) အမြစ်နှင့် ပေါင်းစပ်၍ အသုံးပြုရမည်။

Verse 49

पिष्ट्वा लिप्य पदे द्वे च चरेदङ्गारके नरः तृणौत्थानादिकं व्यूह्य दर्शयन्वै कुतूहलं

ပစ္စည်းကို ကြိတ်ပြီးနောက် ခြေထောက်နှစ်ဖက်လုံးတွင် လိမ်းကာ လူတစ်ယောက်သည် မီးတောက်ကျောက်မီးသွေးပေါ်ကို လျှောက်ရမည်။ မြက်ပင်၊ ကောက်ရိုးထောင်တက်ခြင်းနှင့် ဆင်တူသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို အစီအစဉ်တကျ စုစည်းပြသ၍ အံ့ဖွယ်တစ်ရပ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 50

विषग्रहरुजध्वंसक्षुद्रनर्म च कामिकं तत्ते षट्कर्मकं प्रोक्तं सिद्धिद्वयसमाश्रयं

အဆိပ်ဖယ်ရှားခြင်း၊ ဂြဟာ (နတ်ဝိညာဉ်) အနှောင့်အယှက်ကို ဖြေရှင်းခြင်း၊ နာကျင်မှုဖယ်ရှားခြင်း၊ အန္တရာယ်သက်ရောက်မှုများကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ သေးငယ်သော မာယာလှည့်ကွက်များ၊ နှင့် ချစ်ရေး/ဆွဲဆောင်ရေး ကర్మများ—ဤတို့ကို သင်အတွက် ṣaṭkarman (ကర్మခြောက်ပါး) ဟူ၍ ကြေညာထားပြီး စိဒ္ဓိ နှစ်မျိုးအပေါ် အခြေခံသည်။

Verse 51

मन्त्रध्यानौषधिकथामुद्रेज्या यत्र मुष्टयः चतुर्वर्गफलं प्रोक्तं यः पठेत्स दिवं व्रजेत्

မန္တရားရွတ်ဆိုခြင်း၊ ဓ्यान (အာရုံစူးစိုက်မြင်ကွင်း)၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ၏ အကြောင်းအရာ၊ နှင့် မုဒြာဖြင့် ပူဇော်ခြင်း—မုṣṭi (လက်မုဒြာ/လက်ခုပ်) အပါအဝင်—တို့ကို သင်ကြားထားရာ၌ လူ့ရည်မှန်းချက်လေးပါး၏ အကျိုးကိုလည်း ကြေညာထားသည်။ ဤသင်ခန်းစာကို ရွတ်ဖတ်သူသည် ကောင်းကင်သို့ သွားရောက်မည်။