Adhyaya 279

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सिद्धौषधानि नामाष्ट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथैकोनाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सर्वरोगहराण्यौषधानि धन्वन्तरिर् उवाच शारीरमानमागन्तुसहजा व्याधयो मताः शारीरा ज्वरकुष्ठाद्या क्रोधाद्या मानसा मताः

ဤသို့ဖြင့် အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ “စိဒ္ဓအော်သဓာနိ” (ပြီးမြောက်သော ဆေးဝါးများ) ဟူသော အခန်း ၂၇၉ ပြီးဆုံး၏။ ယခု အခန်း ၂၈၀ “ရောဂါအားလုံးကို ဖယ်ရှားသော ဆေးဝါးများ” စတင်၏။ ဓနွန္တရိ မိန့်ကြားသည်– “ရောဂါတို့ကို ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်ဆိုင်သော အတိုင်းအတာအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး၊ အပြင်မှဝင်လာသော (āgantuka) နှင့် မွေးရာပါ (sahaja) ဟူသော နှစ်မျိုးရှိသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာရောဂါများတွင် ဖျားနာခြင်း၊ ကုဋ္ဌ (အရေပြားရောဂါ/လက်ပရိုစီ) စသည်တို့ ပါဝင်ပြီး၊ စိတ်ရောဂါများကိုတော့ ဒေါသနှင့် ထိုကဲ့သို့သော ကိလေသာအခြေအနေများမှ ပေါ်ပေါက်သည်ဟု ယူဆကြသည်။”

Verse 2

आगन्तवो विघातोत्था सहजाः क्षुज्जरादयः शारीरागन्तुनाशाय सूर्यवारे घृतं गुडम्

ရောဂါတို့သည် အမျိုးမျိုးရှိသည်—အပြင်မှဝင်လာသော (āgantava)၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ/တိုက်ခိုက်မှုကြောင့်ဖြစ်သော (vighāta-uttha)၊ နှင့် မွေးရာပါ (sahaja) ဖြစ်၍ ဆာလောင်ခြင်း၊ ဖျားနာခြင်း စသဖြင့်။ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ အပြင်မှဖြစ်သောရောဂါများကို ဖျက်သိမ်းရန် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဂီ (ghee) နှင့် ဂျက်ဂရီ (jaggery) ကို ပေးသင့်သည်။

Verse 3

लवणं सहिरण्यञ्च विप्रायापूपमर्पयेत् चन्द्रे चाभ्यङ्गदो विप्रे सर्वरोगैः प्रमुच्यते

ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးအား ဆားကို ရွှေနှင့်အတူ၊ ထို့ပြင် အပူပါ (apūpa) ချိုမုန့်ကိုလည်း ပူဇော်လှူဒါန်းရမည်။ ထို့အပြင် လ (Candra) နှင့်ဆက်စပ်၍ ဗြာဟ္မဏအား လိမ်းဆေး/ဆီလိမ်းပစ္စည်းကို လှူဒါန်းပါက ရောဂါအပေါင်းမှ လွတ်ကင်းသည်။

Verse 4

तैलं शनैश् चरे दद्यादाश्विने गोरसान्नदः घृतेन पयसा लिङ्गं संस्नाप्य स्याद्रुगुज्झितः

အာရှွိန (Āśvina) လတွင် စနေနေ့များ၌ ဆီကို လှူဒါန်းရမည်၊ ထို့ပြင် နွားထွက်ပစ္စည်းများ (နို့၊ ဒိန်ချဉ်၊ ဂီ စသည်) ဖြင့် ပြုလုပ်သော အစာကို ပေးကမ်းရမည်။ ဂီနှင့် နို့ဖြင့် ရှိဝလင်္ဂ (Śiva-liṅga) ကို ရေချိုးပူဇော်လျှင် ရောဂါကင်းစင်လာသည်။

Verse 5

गायत्र्या हावयेद्वह्नौ दूर्वान्त्रिमधुराप्लुताम् यस्मिन् भे व्याधिमाप्नोति तस्मिन् स्नानं बलिः शुभे

ဂါယတြီ (Gāyatrī) ကို ရွတ်ဆို၍ သုံးမျိုးသော ချိုမြိန်ပစ္စည်းဖြင့် စိုစွတ်ထားသော ဒူးရ္ဝာမြက် (dūrvā) ကို သန့်ရှင်းသော မီးထဲသို့ ဟောမ (homa) အဖြစ် ပူဇော်ရမည်။ မည်သည့် နက္ခတ် (nakṣatra) အတွင်း၌ ရောဂါကပ်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ ထိုနက္ခတ်အချိန်တွင် သန့်စင်ရေချိုးခြင်းနှင့် မင်္ဂလာ ဘလိ (bali) ပူဇော်ခြင်းကို ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 6

मानसानां रुजादीनां विष्णोः स्तोत्रं हरं भवेत् वातपित्तकफा दोषा धातवश् च तथा शृणु

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒုက္ခဝေဒနာများ—နာကျင်မှုနှင့် ဆက်စပ်သော ချို့ယွင်းမှုများအတွက်—ဗိဿနု (Viṣṇu) ကို ချီးမွမ်းသော စတိုးတရ (hymn) သည် ဒုက္ခဖယ်ရှားပေးသူ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ဒို့ရှ (doṣa) များဖြစ်သော ဝါတ (vāta)၊ ပိတ္တ (pitta)၊ ကဖ (kapha) နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာဓာတု (dhātu) များအကြောင်းကိုလည်း နားထောင်လော့။

Verse 7

भुक्तं पक्वाशयादन्नं द्विधा याति च सुश्रुत अंशेनैकेन किट्टद्वं रसताञ्चापरेण च

အို စုရှုရတ၊ စားသောက်ပြီးသော အစာသည် ပက္ဝာရှယ (အစာချေရာ အဆုံးပိုင်း/အူကြီးဒေသ) သို့ ရောက်လျှင် နှစ်ပိုင်းခွဲကာ၊ တစ်ပိုင်းသည် ကစ်ဋ (အညစ်အကြေး) ဖြစ်သွားပြီး၊ အခြားတစ်ပိုင်းသည် ရသ (အာဟာရရည်) ဖြစ်လာသည်။

Verse 8

किट्टभागो मलस्तत्र विन्मूत्रस्वेददूषिकाः नासामलङ्कर्णमलं तथा देहमलञ्च यत्

ထိုအထဲတွင် ကစ်ဋ အပိုင်းကို ‘မလ’ ဟု ခေါ်သည်။ အဲဒါမှာ မစင်၊ ဆီး၊ ချွေးနှင့် အညစ်အကြေးများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ထို့အပြင် နှာခေါင်းအညစ်၊ နားချေးနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာအညစ်အကြေး အားလုံးလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 9

रसभागाद्रसस्तत्र समाच्छोणिततां व्रजेत् मांसं रक्तत्तितो मेदो मेदसो ऽस्थ्नश् च सम्भवः

အာဟာရရည် (ရသ) ၏ အပိုင်းတစ်စိတ်မှ ရသသည် သွေးဖြစ်လာသည်။ သွေးမှ အသား ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ အသားမှ အဆီ ဖြစ်လာကာ၊ အဆီမှ အရိုး ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 10

अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुकाद्रागस्तथौजसः देशमार्तिं बलं शक्तिं कालं प्रकृतिमेव च

အရိုးမှ မဇ္ဇာ (အရိုးခေါင်းရည်) ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ထို့နောက် သုက္က (သုက်ရည်) ဖြစ်လာသည်။ သုက္ကမှ ရာဂ (ချစ်ခင်စွဲလမ်းမှု) နှင့် အိုဇස් (အသက်အားအနှစ်သာရ) လည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ပြင် နေရာဒေသ၊ ရောဂါ/နာကျင်မှု၊ အင်အား၊ စွမ်းရည်၊ ကာလ (ရာသီ/အသက်အရွယ်) နှင့် ပရကృతိ (ကိုယ်ခန္ဓာသဘာဝ) ကိုလည်း စိစစ်ရမည်။

Verse 11

ज्ञात्वा चिकित्सतं कुर्याद्भेषजस्य तथा बलम् तिथिं रिक्तान्त्यजेद् भौमं मन्दभन्दारुणोग्रकम्

အခြေအနေကို သေချာသိပြီးနောက် ဆရာဝန်သည် ကုသမှုကို ဆောင်ရွက်ရမည်၊ ထို့အတူ ဆေး၏ အာနိသင်/အင်အားကိုလည်း အရင် သတ်မှတ်ရမည်။ ကုသမှုစတင်ရာတွင် ‘ရိက္တာ တိထိ’ (လွတ်သော လပြည့်လကွက်နေ့များ) နှင့် အင်္ဂါနေ့ (ဘောမ) ကို ရှောင်ရမည်၊ ထိုနေ့ကို မောင့်မဲ၊ တားဆီး၊ ကြမ်းတမ်း၊ ပြင်းထန်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။

Verse 12

हरिगोद्विजचन्द्रार्कसुरादीन् प्रतिपूज्य च शृणु मन्त्रमिमं विद्वन् भेषजारम्भमाचरेत्

ဟရီ (ဗိဿနု)၊ နွား၊ ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) များ၊ လ၊ နေ နှင့် ဒေဝတားတို့ကို သင့်တော်စွာ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ပညာရှိရေ၊ ဤမန္တရကို နားထောင်လော့။ ထို့နောက် ဆေးကုသမှု စတင်ခြင်းကို ပြုလုပ်သင့်သည်။

Verse 13

ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः ऋषयश् चौषधिग्रामा भूतसङ्घाश् च पान्तु ते

ဗြဟ္မာ၊ ဒက္ခ၊ အရှွင်ဒေဝတို့၊ ရုဒြ၊ အိန္ဒြ၊ မြေ၊ လ၊ နေ၊ လေ နှင့် မီးတို့အပြင်၊ ရှိသီများ၊ ဆေးပင်အစုအဝေးများနှင့် သတ္တဝါအဖွဲ့အစည်းများက သင့်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပါစေ။

Verse 14

रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते

ဤဆေးသည် သင့်အတွက် ရှိသီတို့၏ ရသာယန (အသက်ရှည်ပြန်လည်နုပျိုစေသော အယ်လစ်ဆာ) ကဲ့သို့၊ ဒေဝတို့၏ အမృత (မသေမပျက် နက်တာ) ကဲ့သို့၊ အထွတ်အထိပ် နာဂတို့၏ သုဓာ (ဒေဝအမ်ဘရိုရှာ) ကဲ့သို့ ဖြစ်ပါစေ—သင့်အတွက် အမှန်တကယ် ဆေးဖြစ်ပါစေ။

Verse 15

वातश्लेष्मातको देशो बहुवृक्षो बहूदकः अनूपड्तिबिख्यातो जाङ्गलस्तद्विवर्जितः

ဝါတနှင့် ရှလေရှ္မန် (ကဖ) အားကောင်းသော ဒေသသည် သစ်ပင်များစွာနှင့် ရေများပေါများသော ဒေသဖြစ်၍ အနူပ (စိုစွတ်/ရွံ့မြေ) ဟု လူသိများသည်။ ဂျာင်္ဂလ (ခြောက်သွေ့/အရိဒ်) ဒေသသည် ထို၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။

Verse 16

किञ्चिद्वृक्षोदको देशस् तथा साधारणः स्मृतः जाङ्गलः पित्तबहुलो मध्यः साधारणः स्मृतः

သစ်ပင်နှင့် ရေ အနည်းငယ်သာရှိသော ဒေသကိုလည်း «သာဓာရဏ» (အလယ်အလတ်) ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ဂျာင်္ဂလ (ခြောက်သွေ့) ဒေသသည် ပိတ္တကို ပိုမိုဖြစ်စေတတ်ပြီး၊ «မဓျ» (အလယ်ပိုင်း) ဒေသကို သာဓာရဏ (အလယ်အလတ်) ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 17

रूक्ष्मः शीतश् चलो वायुः पित्तमुष्णं कटुत्रयम् स्थिराम्लस्निग्धमधुरं बलाशञ्च प्रचक्षते

သူတို့က ဝါယု (ဝါတာ) ကို ခြောက်သွေ့၊ အေးမြ၊ လှုပ်ရှားလွယ်ဟု ဆိုကြသည်။ ပိတ္တကို ပူပြင်း၍ ဟင်းခတ်စပ်ရသာ သုံးမျိုး၏ လက္ခဏာရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဘလ/ရှလေရှမန် (ကဖ) ကို တည်ငြိမ်၊ ချဉ်၊ ဆီပြန်နူးညံ့၊ ချိုဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 18

वृद्धिः समानैर् एतेषां विपरीतैर् विपर्ययः रसाः स्वाद्वम्ललवणाः श्लेष्मला वायुनाशनाः

ဤဒိုးရှာများသည် တူညီသဘောတရားရှိသော အကြောင်းအရာများကြောင့် တိုးပွားပြီး၊ ဆန့်ကျင်သဘောတရားများကြောင့် ပြန်လည်လျော့ပါးသည်။ ချို၊ ချဉ်၊ ငန် ရသာတို့သည် ကဖ (ရှလေရှမန်) ကို တိုးစေပြီး ဝါတာ (ဝါယု) ကို သက်သာစေသည်။

Verse 19

कटुतिक्तकषायाश् च वातलाः श्लेष्मनाशनाः कट्वम्ललवणा ज्ञेयास् तथा पित्तविवर्धनाः

စပ်၊ ခါး၊ ချုပ်ရသာ (ကသယ) တို့ကို ဝါတာကို တိုးစေပြီး ရှလေရှမန် (ကဖ) ကို ဖျက်ဆီးတတ်သည်ဟု သိရမည်။ ထို့အတူ စပ်၊ ချဉ်၊ ငန် ရသာတို့ကို ပိတ္တကို တိုးပွားစေသူများဟု သိရမည်။

Verse 20

तिक्तस्वादुकषायाश् च तथा पित्तविनाशनाः रसस्यैतद्गुणं नास्ति विपाकस्यैतदिष्यते

ခါး၊ ချို၊ ချုပ်ရသာ (ကသယ) တို့သည်လည်း ပိတ္တကို ဖျက်ဆီးတတ်သည်။ ဤအရာကို ရသာ (rasa) ၏ ဂုဏ်သတ္တိဟု မယူဆဘဲ၊ အစာချေပြီးနောက် ပြောင်းလဲမှုဖြစ်သော ဝိပါက (vipāka) ၏ ဂုဏ်သတ္တိဟု သတ်မှတ်ကြသည်။

Verse 21

वीर्योष्णाः कफवातघ्नाः शीताः पित्तविनाशनाः प्रभावतस् तथा कर्म ते कुर्वन्ति च सुश्रुत

အပူဓာတ်ရှိသော ဝီရျ (uṣṇa-vīrya) ပါဝင်သည့် အရာများသည် ကဖနှင့် ဝါတာကို သက်သာစေသည်။ အအေးဓာတ်ရှိသော ဝီရျ (śīta-vīrya) ပါဝင်သည့် အရာများသည် ပိတ္တကို ဖျက်ဆီးသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့၏ သီးခြားအာနိသင် (prabhāva) ကြောင့်လည်း မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဆောင်ရွက်ကြသည်၊ အို စုရှရုတ။

Verse 22

शिशिरे च वसन्ते च निदाघे च तथा क्रमात् चयप्रकोपप्रशमाः कफस्य तु प्रकीर्तिताः

ဆောင်းရာသီ၊ နွေဦးရာသီ၊ နွေရာသီတို့တွင် အစဉ်လိုက် ကဖ (Kapha) ၏ စုဆောင်းခြင်း၊ ပြင်းထန်တက်ကြွခြင်း၊ နှိမ်နင်းငြိမ်းသက်ခြင်း အဆင့်များကို သင်ကြားထားသည်။

Verse 23

निदाघवर्षारात्रौ च तथा शरदि सुश्रुत चयप्रकोपप्रशमाः पवनस्य प्रकीर्तिताः

နိဒါဃ (ပူရာသီ)၊ ဝဿာ (မိုးရာသီ)၊ ရာတြိ (ညအချိန်) နှင့် သရဒ် (ဆောင်းဦး) တို့တွင် ဝါတ (Pavana) ၏ စုဆောင်းခြင်း၊ ပြင်းထန်တက်ကြွခြင်း၊ နှိမ်နင်းငြိမ်းသက်ခြင်း အဆင့်များကို သုश्रုတက ဖော်ပြထားသည်။

Verse 24

मेघकाले च शरदि हेमन्ते च यथाक्रमात् चयप्रकोपप्रशमास् तथा पित्तस्य कीर्तिताः

ပိတ္တ (Pitta) အတွက်လည်း အစဉ်လိုက် စုဆောင်းခြင်း၊ ပြင်းထန်တက်ကြွခြင်း၊ နှိမ်နင်းငြိမ်းသက်ခြင်း အခြေအနေများကို မိုးတိမ်ထူသောကာလ၊ ဆောင်းဦးနှင့် ဆောင်းရာသီတို့တွင် တစ်ဆက်တည်း သင်ကြားထားသည်။

Verse 25

वर्षाद्यो विसर्गस्तु हेमन्ताद्यास् तथा त्रयः शिशिराद्यास् तथादानं ग्रीष्मान्ता ऋतवस्त्रयः

မိုးရာသီမှ စတင်သော ရာသီသုံးပါးကို «ဝိသရ္ဂ» ဟု ခေါ်သည်။ ထို့အတူ ဟေမန္တမှ စတင်သော သုံးရာသီလည်း ထိုသို့ သတ်မှတ်ကြသည်။ ရှိရှိရမှ စတင်သော သုံးရာသီကို «အာဒါန» ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ ထိုသုံးရာသီအုပ်စုများကို ဂရိရှ္မ (နွေ) အဆုံးတိုင်အောင် ရေတွက်ထားသည်။

Verse 26

सौम्यो विसर्गस्त्वादानमाग्नेयं परिकीर्तितम् वर्षादींस्त्रीनृतून् सोमश् चरन् पर्यायशो रसान्

«ဝိသရ္ဂ» (လွှတ်ပေးခြင်း) ကို စောမ്യ (လ) သဘောရှိသည်ဟု ကြေညာပြီး၊ «အာဒါန» (ယူဆောင်/ဆုတ်ယူခြင်း) ကို အာဂ္နေယ (မီး) သဘောရှိသည်ဟု ဆိုထားသည်။ ဆိုမ (Soma) သည် အစဉ်လိုက် လှည့်လည်ကာ မိုးရာသီမှ စတင်သော ရာသီသုံးပါးနှင့် ထိုရာသီတို့၏ ရသ (rasa) များကို လိုက်လျောညီထွေ အစဉ်အတိုင်း ဖြတ်သန်းသည်။

Verse 27

जनयत्यम्ललवणमधुरांस्त्रीन् यथाक्रमम् शिशिरादीनृतूनर्कश् चरन् पर्ययशो रसान्

နေမင်းသည် Śiśira (ဆောင်းနှောင်း) မှအစပြုသော ရာသီများကို လှည့်လည်သွားလာရာတွင် အစဉ်လိုက် သင့်တော်သည့်အစီအစဉ်ဖြင့် အချဉ်၊ အငံ၊ အချို ဟူသော အရသာသုံးမျိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 28

विवर्धयेत्तथा तिक्तकषायकटुकान् क्रमात् यथा रजन्यो वर्धन्ते वलमेकं हि वर्धते

ထို့အတူ တိက္တ (ခါး), ကஷာယ (ချုပ်တင်း/အချဉ်တင်း), ကဋုက (စပ်) အရသာတို့ကို အစဉ်လိုက် တဖြည်းဖြည်း တိုးမြှင့်သင့်သည်။ ထိုသို့ပြုရာတွင် doṣa (ကိုယ်ခန္ဓာဓာတ်ချို့ယွင်းမှုများ) သည် ထိန်းချုပ်ထားသည့်ပုံစံဖြင့်သာ တိုးလာစေရမည်။ အမှန်တကယ် တိုးစေသင့်သည်မှာ တစ်ခုတည်း—ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အားတင်းမှု/သန်မာမှု—ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 29

क्रमशो ऽथ मनुष्याणां हीयमानासु हीयते रात्रिभुक्तदिनानाञ्च वयसश् च तथैव च

ထို့ကြောင့် လူသားတို့အတွက် ကုန်လွန်သွားသော (စားသုံးပြီးသွားသော) ညနှင့်နေ့များသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသကဲ့သို့ အသက်တာကာလလည်း ထိုနည်းတူ လျော့နည်းသွားသည်။

Verse 30

आदिमध्यावसानेषु कफपित्तसमीरणाः प्रकोपं यान्ति कोपादौ काले तेषाञ्चयः स्मृतः

သက်ဆိုင်ရာ ကာလဝန်းကျင်၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးတို့တွင် ကဖ (kapha)၊ ပိတ္တ (pitta) နှင့် ဝါတ/သမီရဏ (vāta) တို့သည် ပြင်းထန်လာကြသည်။ ထိုပြင်းထန်မှုကာလ၏ အစပိုင်းတွင် ၎င်းတို့၏ စုဆောင်းတက်လာမှု (accumulation) ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 31

प्रकोपोत्तरके काले शमस्तेषां प्रकीर्तितः अदिभोजनतो विप्र तथा चाभोजनेन च

အို ဗြာဟ္မဏ၊ ထို doṣa များ၏ သက်သာငြိမ်းချမ်းမှုကို ၎င်းတို့ ပြင်းထန်လာပြီးနောက်ကာလတွင် ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ကြေညာထားသည်—အလွန်အကျွံ စားသောက်ခြင်း (ati-bhojana) ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထို့အတူ အစာမစားဘဲ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း (a-bhojana) ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။

Verse 32

रोगा हि सर्वे जायन्ते वेगोदीरणधारणैः अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशावेकं पानेन पूरयेत्

အမှန်တကယ် ရောဂါအားလုံးသည် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ သဘာဝအာရုံတုန့်ပြန်မှုများကို အတင်းအကျပ် လှုံ့ဆော်ခြင်း သို့မဟုတ် တားဆီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ အစာကို နှစ်ပိုင်း၊ သောက်ရည်ကို တစ်ပိုင်းဖြင့် ဝမ်းဗိုက်ကို ဖြည့်သင့်သည်။

Verse 33

आश्रयं पवनादीनां तथैकमवशेषयेत् व्याधेर् निदानस्य तथा विपरीतमथौषधम्

ဝါတ (vāta) နှင့် အခြားသော ဒိုးရှ (doṣa) များ၏ အာရှရယ (āśraya) ဖြစ်သော တည်နေရာကို သတ်မှတ်၍ စိစစ်ပြီးနောက် ကျန်ရှိသည့်အရာကို ဆုံးဖြတ်ချက်အဖြစ် ခွဲထုတ်ရမည်။ ထို့အတူ ရောဂါအတွက်လည်း နိဒါန (nidāna) ဟူသော အကြောင်းရင်းကို သတ်မှတ်ပြီး ထိုအကြောင်းရင်းနှင့် ဆန့်ကျင်သော အော်ရှဓ (auṣadha) ကို အသုံးပြုရမည်။

Verse 34

कर्तव्यमेतदेवात्र मया सारं प्रकीर्तितम् नाभेरूर्ध्वमधश् चैव गुदश्रोण्योस्तथैव च

ဤနေရာတွင် လုပ်ဆောင်ရမည့်အရာမှာ ဤတစ်ခုတည်းပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ငါသည် အနှစ်သာရကို အကျဉ်းချုပ်၍ ကြေညာပြီးပြီ။ (ဤနည်းကို) ဗိုက်ခေါင်း (နာဘိ) အထက်နှင့် အောက်၊ ထို့အတူ ဂုဒ (အနောက်ပေါက်) နှင့် တင်ပါး/တင်ဆုံရိုး အပိုင်းတွင်လည်း အသုံးချရမည်။

Verse 35

बलाशपित्तवातानां देहे स्थानं प्रकीर्तितं तथापि सर्वगाश् चैते देहे वायुर्विशेषतः

ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ဘလ (Bala/Śleṣman=kapha)၊ ပိတ္တ (Pitta) နှင့် ဝါတ (Vāta) တို့၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြပြီးပြီ။ သို့သော် ထိုအားလုံးသည် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေပြီး အထူးသဖြင့် ဝါတသည် ပိုမိုပျံ့နှံ့လှသည်။

Verse 36

देहस्य मध्ये हृदयं स्थानं तन्मनसः स्मृतम् कृशो ऽल्पकेशश् चपलो बहुवाग्विषमानलः

ကိုယ်ခန္ဓာအလယ်၌ နှလုံးသည် ထိုစိတ် (manas) ၏ တည်နေရာဟု မှတ်ယူကြသည်။ (ထိုသဘောသဘာဝရှိသူသည်) ပိန်ပါး၍ ဆံပင်နည်း၊ လှုပ်ရှားလွယ်၊ စကားများပြီး အစာချေမီး (agni) မညီမညာ ဖြစ်တတ်သည်။

Verse 37

व्योमगश् च तथा स्वप्ने वातप्रकृतिरुच्यते अकालपलितः क्रोधी प्रस्वेदी मधुरप्रियः

အိပ်မက်ထဲတွင် ကောင်းကင်ကို ဖြတ်သန်းသွားလာသူကို ဝါတ (Vāta) သဘောသဘာဝရှိသူဟု ဆိုကြသည်။ ထိုသူသည် အရွယ်မတိုင်မီ ဆံပင်ဖြူလာတတ်၍ ဒေါသလွယ်၊ ချွေးထွက်လွယ်ကာ ချိုသောအရသာကို နှစ်သက်တတ်သည်။

Verse 38

स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी पित्तप्रकृतिरुच्यते दृढाङ्गः स्थिरचित्तश् च सुप्रभः स्निग्धसूर्धजः

အိပ်မက်ထဲတွင်ပင် တောက်ပသော မီးရောင်သဏ္ဌာန်များကို မြင်သူကို ပိတ္တ (Pitta) သဘောသဘာဝရှိသူဟု ဆိုကြသည်။ ထိုသူသည် ကိုယ်အင်္ဂါခိုင်မာ၍ စိတ်တည်ငြိမ်၊ အသားအရေတောက်ပကာ ဆံပင်နှင့် မုတ်ဆိတ်မွေးမှာ ဆီပြန်နူးညံ့သည်။

Verse 39

शुद्धाम्बुदर्शी स्वप्ने च कफप्रकृतिको नरः तामसा राजसाश् चैव सात्विकाश् च तथा स्मृताः

အိပ်မက်ထဲတွင် သန့်ရှင်းသော ရေကို မြင်သူသည် ကဖ (Kapha) သဘောသဘာဝရှိသူဟု ဆိုကြသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အိပ်မက်နိမိတ်များကိုလည်း ဂုဏ်သုံးပါးဖြစ်သော တာမသ (tāmasa)၊ ရာဇသ (rājasika) နှင့် သတ္တဝိက (sāttvika) အရ နားလည်ရသည်။

Verse 40

मनुष्या मुनिर्शादूल वातपित्तकफात्मकाः रक्तपित्तं व्यवायाच्च गुरुकर्मप्रवर्तनैः

အို မုနိတို့အနက် ကျားသဏ္ဌာန်တော်၊ လူသားတို့သည် ဝါတ၊ ပိတ္တ၊ ကဖ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကြသည်။ ရက္တပိတ္တ (raktapitta) ဟုခေါ်သော သွေးပျက်၍ သွေးယိုခြင်းရောဂါသည် ကာမလွန်ကဲခြင်းနှင့် အလွန်ပြင်းထန်သော အလုပ်အကိုင်များကို ဆောင်ရွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 41

कदन्नभोजनाद्वायुर्देहे शोकाच्च कुप्यति विदाहिनां तथोल्कानामुष्णान्नाध्वनिसेविनां

ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ဝါယု (ဝါတ) သည် မသင့်လျော်သော သို့မဟုတ် အရည်အသွေးနိမ့်သော အစားအစာကို စားသုံးခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းကြောင့် ကုန်ထွက်ကာ တိုးပွားသည်။ ထို့အပြင် စပ်လောင်ပူသော အရာများကို စားသူ၊ မီးအပူနှင့် ထိတွေ့နေသူ၊ ပူသော အစားအစာကို စားသူနှင့် ခရီးသွားလွန်ကဲသူတို့တွင်လည်း ထိုသို့ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 42

पित्तं प्रकोपमायाति भयेन च तथा द्विज अत्यम्बुपानगुर्वन्नभोजिनां भुक्तशायिनाम्

အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေဓာတ်ပစ်တ (pitta) သည် ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် တက်ကြွ၍ ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။ ထို့အတူ ရေကို အလွန်အကျွံသောက်သူ၊ အစာအလွန်လေးလံသည့်အရာများစားသူ၊ စားပြီးချက်ချင်းလဲလျောင်းသူတို့တွင်လည်း ဖြစ်သည်။

Verse 43

श्लेकेष्माप्रकोपमायाति तथा ये चालसा जनाः वाताद्युत्थानि रोगाणि ज्ञात्वा शाम्यानि लक्षणैः

ထို့အတူ ကဖ (śleṣman/kapha) သည် ပျင်းရိသောသူများတွင် တက်ကြွ၍ ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။ ထို့ပြင် ဝါတ (vāta) နှင့် အခြား ဒိုးရှ (doṣa) များမှ ဖြစ်ပေါ်သော ရောဂါများကို လက္ခဏာအထူးအခြားကို သိမြင်ပြီးနောက် ထိုလက္ခဏာများအတိုင်း ကုသ၍ သက်သာစေသင့်သည်။

Verse 44

अस्थिभङ्गः कषायत्वमास्ये शुष्कास्यता तथा जृम्भणं लोमहर्षश् च वातिकव्याधिलक्षणम्

အရိုးကွဲသလိုခံစားရခြင်း၊ ပါးစပ်တွင် ကဆာယ (astringent) အရသာဖြစ်ခြင်း၊ ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း၊ မကြာခဏ အော်ဟစ်ယောင် (yawning) ဖြစ်ခြင်းနှင့် အမွှေးတက်ခြင်း (horripilation) တို့သည် ဝါတ (vāta) အမျိုးအစားရောဂါ၏ လက္ခဏာများဖြစ်သည်။

Verse 45

नखनेत्रशिराणान्तु पीतत्वं कटुता मुखे तृष्णा दाहोष्णता चैव पित्तव्याधिनिदर्शनम्

လက်သည်း၊ မျက်စိနှင့် သွေးကြောများ အဝါရောင်ပြောင်းခြင်း၊ ပါးစပ်တွင် စပ်ခါး (pungent/bitter-acrid) အရသာရှိခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ လောင်ကျွမ်းသလိုခံစားရခြင်းနှင့် အပူလွန်ကဲခြင်းတို့သည် ပစ်တ (pitta) တက်ကြွမှုကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါများ၏ အညွှန်းလက္ခဏာများဖြစ်သည်။

Verse 46

आलस्यञ्च प्रसेकश् च गुरुता मधुरास्यता उष्णाभिलाषिता चेति श्लैष्मिकव्याधिलक्षणम्

ပျင်းနွမ်းခြင်း၊ တံတွေးအလွန်ထွက်ခြင်း၊ ကိုယ်လေးလံခြင်း၊ ပါးစပ်တွင် ချိုမြိန်အရသာရှိခြင်းနှင့် အပူကိုလိုလားခြင်းတို့သည် ကဖ (śleṣma/kapha) မှ ဖြစ်ပေါ်သော ရောဂါ၏ လက္ခဏာများဖြစ်သည်။

Verse 47

स्निग्धोष्णमन्नमभ्यङ्गस्तैलपानादि वातनुत् आज्यं क्षीरं सिताद्यञ्च चन्द्ररश्म्यादि पित्तनुत्

ဆီပြန်၍ နွေးထွေးသော အစာ၊ ဆီနှိပ်နယ်ခြင်းနှင့် ဆီသောက်ခြင်းကဲ့သို့သော နည်းလမ်းများသည် ဝါတာ (Vāta) ကို သက်သာစေသည်။ ဂီ (ghee)၊ နို့၊ သကြားနှင့် ထိုသို့သော အရာများ၊ ထို့ပြင် လမင်းရောင်ကဲ့သို့ အေးမြစေသော စီမံနည်းများသည် ပိတ္တ (Pitta) ကို သက်သာစေသည်။

Verse 48

सक्षौद्रं त्रिफलातैलं व्यायामादि कफापहम् सर्वरोगप्रशान्त्यै स्यद्विष्णोर्ध्यानञ्च पूजनम्

ပျားရည်နှင့် ရောစပ်ထားသော တြိဖလာဆီ (Triphala oil) ကို သုံးခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်းနှင့် ဆက်စပ်သော နည်းလမ်းများသည် ကဖ (Kapha) ကို ဖယ်ရှားသည်။ ရောဂါအားလုံးကို သက်သာစေရန် ဗိဿနု (Viṣṇu) ကို သတိစိုက်ဓ్యာနလုပ်ခြင်းနှင့် ပူဇော်ခြင်းကိုလည်း ညွှန်ကြားထားသည်။