The Discourse of Rukmāṅgada (Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma)

Verse 1

मोहिन्युवाच । वाक्यमुक्तं त्वया साधु कार्तिके यदुपोषणम् । व्रतादिकरणं राज्ञां नोक्तं क्वापि निदर्शने ॥ १ ॥

Mohinī berkata: “Engkau telah berkata dengan baik tentang puasa pada bulan Kārtika. Namun, sebagai contoh yang menerangkan, engkau belum menyebut di mana-mana bagaimana para raja harus melaksanakan vrata dan amalan-amalan yang berkaitan.”

Verse 2

मुक्त्वैकं ब्राह्मणं लोके नोक्तं शूद्रविशोरपि । दानं हि पालनं युद्धं तृतीयं भूभुजां स्मृतम् ॥ २ ॥

Selain Brāhmaṇa sahaja, di dunia ini tidak dinyatakan tugas lain bagi Śūdra atau Vaiśya. Namun bagi para raja, tiga dharma utama diingati: dāna (sedekah), pālana (melindungi dan memerintah), dan yuddha (peperangan).

Verse 3

न व्रतं हि त्वया कार्यं यदि मामिच्छसि प्रियाम् । मुहूर्तमपि राजेंद्र न शक्नोमि त्वया विना ॥ ३ ॥

“Jika engkau menghendaki aku sebagai kekasihmu, engkau tidak perlu menjalankan sebarang vrata (nazar suci). Wahai raja segala raja, aku tidak mampu bertahan walau sesaat muhūrta tanpa dirimu.”

Verse 4

स्थातुं कमलगर्भाभ किं पुनर्माससंख्यया । यत्रोपवासकरणं मन्यसे वसुधाधिप ॥ ४ ॥

“Wahai Brahmā yang berrahim teratai, apa perlunya lagi berbicara tentang menghitung bulan? Wahai penguasa bumi, di mana pun engkau anggap upavāsa (puasa suci) patut dilakukan, di situlah pahala terjamin.”

Verse 5

तत्र वै भोजनं देयं विप्राणां च महात्मनाम् । अथवा ज्येष्ठपत्नी या सा करोतु व्रतादिकम् । एवमुक्ते तु वचने मोहिन्या रुक्मभूषणः ॥ ५ ॥

“Di sana hendaklah makanan dipersembahkan kepada para brāhmaṇa yang mulia dan berhati besar. Atau, biarlah isteri sulung melaksanakan vrata beserta tata-caranya. Setelah Mohinī mengucapkan kata-kata itu, Rukmabhūṣaṇa, yang berhias perhiasan emas, pun menjawab.”

Verse 6

आजुहाव प्रियां भार्यां नाम्ना संध्यावलिंशुभाम् । आहूता तत्क्षणात्प्राप्ता राजानं भूरिदक्षिणम् ॥ ६ ॥

“Baginda memanggil isteri kesayangannya, wanita bertuah bernama Saṃdhyāvalī. Setelah dipanggil, dia segera hadir di hadapan raja yang masyhur kerana mengurniakan dakṣiṇā yang melimpah.”

Verse 7

आशीनं शयने दिव्ये मोहिनीबाहुसंवृतम् । संघृष्टँ हि कुचाग्रेण स्वर्णकुंभनिभेन हि ॥ ७ ॥

“Baginda duduk di atas ranjang ilahi, dilingkari oleh lengan Mohinī; dan disentuh, ditekan serta digosok oleh hujung payudaranya yang laksana kendi-kendi emas.”

Verse 8

शयने वामनेत्रायाः सकामाया महीपते । कृतां जलिपुटा भूत्वा भर्तुर्नमितकन्धरा ॥ ८ ॥

Wahai raja, ketika suaminya berbaring, wanita yang bernafsu itu dengan lirikan mata kiri yang menggoda menundukkan leher kepada tuannya; kedua tangannya dibentuk seperti telapak menadah dalam permohonan, lalu ia mendekatinya.

Verse 9

संध्यावली प्राह नृपं किमाहूता करोम्यहम् । तव वाक्ये स्थिता कांत दुःसापत्न्यविवर्जिता ॥ ९ ॥

Sandhyāvalī berkata kepada raja: “Apabila aku dipanggil, apakah yang harus aku lakukan? Wahai kekasih, aku tetap teguh menurut titahmu, bebas daripada derita persaingan sesama isteri.”

Verse 10

यथा यथा हि रमसे मोहिन्या सह भूपते । तथा तथा मम प्रीतिर्वर्द्धते नात्र संशयः ॥ १० ॥

Wahai raja, semakin engkau bersuka ria bersama Mohinī, semakin bertambah kasihku kepadamu—tiada syak lagi.

Verse 11

भर्तुः सौख्येन या नारी दुःखयुक्ता प्रजायते । सा तु श्येनी भवेद्राजंस्त्रीणि वर्षाणि पञ्च च ॥ ११ ॥

Wahai raja, wanita yang meskipun suaminya berbahagia namun hidup dibebani dukacita, akan lahir semula sebagai burung helang (śyenī) selama tiga tahun dan lima tahun lagi.

Verse 12

आज्ञां मे देहि राजेंद्र मा व्रीहां कामिकां कुरु ॥ १२ ॥

Wahai raja segala raja, berilah aku titahmu; jangan jadikan hal ini suatu perbuatan yang didorong nafsu dan kepentingan diri.

Verse 13

रुक्मांगद उवाच । जानामि तव शीलं तु कुलं जानामि भामिनि । तव वाक्येन हि चिरं मोहिनी रमिता मया ॥ १३ ॥

Rukmāṅgada berkata: “Aku mengetahui budi pekertimu, dan aku mengetahui keturunanmu, wahai wanita yang bergelora. Sesungguhnya, oleh kata-katamulah aku telah lama diperdaya, wahai penggoda, lalu aku pun bergaul dan bersenang-senang bersamamu.”

Verse 14

रममाणस्य सुचिरं बहवः कार्तिका गताः । प्रिया सौख्येन मुग्धस्य न गतो हरिवासरः ॥ १४ ॥

Bagi orang yang terus bersenang-senang lama, banyak bulan Kārtika berlalu; namun bagi yang terpedaya, dipukau oleh keselesaan kekasih, hari suci Hari (Ekādaśī) seakan-akan tidak pernah tiba.

Verse 15

सोऽहं तृप्तिमनुप्राप्तः कामभोगात्पुनः पुनः । ज्ञातोऽयं कार्तिको मासः सर्वपापक्षयंकरः ॥ १५ ॥

Aku telah berulang kali mencari kepuasan melalui kenikmatan nafsu, lalu memperoleh rasa puas yang seketika. Namun kini aku mengerti bahawa bulan Kārtika inilah yang mendatangkan lenyapnya segala dosa.

Verse 16

कर्तुकामो व्रतं देवि कार्तिकाख्यं सुपुण्यदम् । इयं वारयते मां च व्रताद्ब्रह्मसुता शुभे ॥ १६ ॥

Wahai Dewi, aku ingin melaksanakan nazar yang amat berkat, bernama Kārtika-vrata; namun puteri Brahmā yang mulia ini juga sedang menahan aku daripada nazar itu.

Verse 17

अस्या न विप्रियं कार्यं सर्वथा वरवर्णिनि । मामकं व्रतमाधत्स्व कृच्छ्राख्यं कायशोषकम् ॥ १७ ॥

Wahai wanita berwajah elok, jangan sekali-kali melakukan sesuatu yang membuatnya tidak senang. Sebaliknya, laksanakanlah nazarku yang disebut Kṛcchra—suatu tapa yang menyusutkan tubuh.

Verse 18

सा चैवमुक्ता नवहेमवर्णा भर्त्रा तदा पीनपयोधरंगी । उवाच वाक्यं द्विजराजवक्त्राव्रतं चरिष्ये तव तुष्टिहेतोः ॥ १८ ॥

Setelah ditegur demikian oleh suaminya, wanita itu—berwarna keemasan laksana emas yang baru ditempa, dengan dada yang penuh dan elok—berkata: “Wahai yang wajahnya bagaikan raja kaum dwija (Bulan), aku akan menunaikan vrata (nazar suci) demi keredaanmu.”

Verse 19

येनैव कीर्तिस्तु यशो भवेच्च तथैव सौख्यं तव कीर्तियुक्तम् । करोमि सौम्यं नरदेवनाथ क्षिपामि देहं ज्वलनेत्वदर्थम् ॥ १९ ॥

“Dengan perbuatan inilah semoga kemasyhuran dan kemuliaan terbit; dan semoga kebahagiaan yang berserta nama baikmu juga datang kepadamu. Wahai yang lemah lembut, wahai tuan segala raja, aku akan melakukannya—aku akan mencampakkan tubuhku ke dalam api demi dirimu.”

Verse 20

अकार्यमेतन्नहि भूमिपाल वाक्येन ते हन्मि सुतं स्वकीयम् । किंत्वेवमेतद्व्रतकर्म भूयः करोमि सौम्यं नरदेवनाथ ॥ २० ॥

“Ini bukan perbuatan yang wajar, wahai pelindung bumi; atas kata-katamu aku tidak dapat membunuh anak lelakiku sendiri. Namun, wahai yang lembut, wahai tuan di antara manusia, aku akan sekali lagi melaksanakan amalan vrata ini.”

Verse 21

इत्येवमुक्त्वा रविपुत्रशत्रुं प्रणम्य तं चारुविशालनेत्रा । व्रतं चकाराथ तदा हि देवी ह्यशेषपापौघविनाशनाय ॥ २१ ॥

Setelah berkata demikian, sang Devī—bermata indah dan lebar—bersujud kepada musuh putra Sang Surya (Yama), lalu melaksanakan vrata itu demi memusnahkan seluruh banjir dosa.

Verse 22

व्रते प्रवृत्ते वरकृच्छ्रसंज्ञे प्रियाकृते हर्षमवाप राजा । उवाच वाक्यं कुशकेतुपुत्रीं कृतं वचः सुभ्रु समीहितं ते ॥ २२ ॥

Apabila vrata yang bernama Varakṛcchra itu bermula, raja pun berasa gembira kerana ia amat dikasihinya. Lalu baginda berkata kepada puteri Kuśaketu: “Wahai yang berkening indah, hasratmu telah tertunai; apa yang kau inginkan telah terlaksana.”

Verse 23

रमस्व कामं मयि सन्निविष्टसंपूर्णवांछा करभोरु हृष्टा । विमुक्तकार्यस्तव सुभ्रु हेतोर्नान्यास्ति नारी मम सौख्यहेतुः ॥ २३ ॥

Bersemadilah dalam kasih bersamaku—setelah engkau masuk dan menyatu dalam diriku—segala hasratmu telah sempurna, wahai wanita berpeha laksana gajah, bergembiralah. Demi engkau, wahai yang berkening indah, aku telah mengetepikan segala urusan lain; tiada wanita lain menjadi sebab kebahagiaanku.

Verse 24

सा त्वेवमुक्ता निजनायकेन प्रहर्षमभ्येत्य जगाद भूपम् । ज्ञात्वा भवंतं बहुकामयुक्तं त्रिविष्टपान्नाथ समागताहम् ॥ २४ ॥

Setelah diperkatakan demikian oleh tuannya sendiri, dia mendekat dengan sukacita lalu berkata kepada raja: “Mengetahui tuanku dipenuhi banyak keinginan, wahai Penguasa para dewa, aku telah datang ke sini.”

Verse 25

त्यक्त्वामरान्दैत्यगणांश्च सर्वान्गंधर्वयक्षोरगराक्षसांश्च । संदृश्यमानान्मम नाथ हेतोः स्नेहान्विताहं तव मंदराद्रौ ॥ २५ ॥

Wahai Tuhanku, demi kasihku kepadamu aku telah meninggalkan semuanya—para dewa dan bala asura, juga Gandharva, Yakṣa, Nāga dan Rākṣasa—meski mereka tampak di hadapanku; dan aku telah datang ke Gunung Mandara milikmu.

Verse 26

एतत्कामफलं लोके यद्द्वयोरेकचित्तता । अन्यचेतः कृतः कामः शवयोरिव संगमः ॥ २६ ॥

Inilah benar-benar buah nafsu di dunia: dua insan menjadi sehati. Tetapi nafsu yang dikejar dengan hati yang berpaling ke tempat lain adalah seperti pertemuan dua mayat—hambar, tidak bernyawa, dan sia-sia.

Verse 27

सफलं हि वपुर्मेऽद्य सफलं रूपमेव हि । त्वया कामवता कांत दुर्ल्लभं यज्जगत्त्रये ॥ २७ ॥

Sesungguhnya hari ini tubuhku telah sempurna—bahkan kecantikanku pun sempurna—kerana olehmu, wahai kekasih yang dipenuhi hasrat, aku telah memperoleh sesuatu yang sukar didapat dalam tiga alam.

Verse 28

प्रोन्नताभ्यां कुचाभ्यां हि कामिनो हृदयं यदि । संश्लिष्टं नहि शीर्येत मन्ये वज्रसमं दृढम् । तदेव चामृतं लोके यत्पुरंध्र्यधरासवम् ॥ २८ ॥

Jika hati seorang lelaki yang bernafsu, apabila ditekan pada dada wanita yang mekar, tidak hancur luluh, maka aku menganggapnya teguh bagaikan halilintar. Sesungguhnya, di dunia ini hanya itulah 'nektar'—pati yang memabukkan dari bibir seorang wanita.

Verse 29

कुचाभ्यां हृदि लीनाभ्यां मुखेन परिपीयते । एवमुक्त्वा परिष्वज्य राजानं रहसि स्थितम् ॥ २९ ॥

“Dengan dadanya ditekankan ke dada raja, dia meminumnya dengan mulutnya.” Berkata demikian, dia memeluk raja semasa baginda berdiri di sana secara rahsia.

Verse 30

रमयामास तन्वंगी वात्स्यायनविधानतः । तस्यैवं रममाणस्य मोहिन्या सहितस्य हि ॥ ३० ॥

Wanita yang bertubuh langsing itu menggembirakan baginda mengikut kaedah yang diajarkan oleh Vātsyāyana; dan semasa baginda sedang bersuka ria bersama Mohinī...

Verse 31

रुक्मांगदस्य कर्णाभ्यां पटहध्वनिरागतः । मत्तेभकुंभसंस्थस्तु धर्मांगदनिदेशतः ॥ ३१ ॥

Atas perintah Dharmāṅgada, bunyi gema gendang perang sampai ke telinga Rukmāṅgada—yang diletakkan di atas dahi gajah yang sedang mengamuk.

Verse 32

प्रातर्हरिदिनं लोकास्तिष्ठध्वं त्वेकभोजनाः । अक्षारलवणाः सर्वे हविष्यान्ननिषेविणः ॥ ३२ ॥

“Wahai sekalian manusia, bangunlah awal setiap hari (pada hari Hari). Tunaikanlah sumpah memakan hanya satu hidangan; hindarilah bahan beralkali dan garam; dan makanlah hanya makanan haviṣya (makanan korban yang ringkas).”

Verse 33

अवनीतल्पशयनाः प्रियासंगविवर्जिताः । स्मरध्वं देवदेवेशं पुराणं पुरुषोत्तमम् ॥ ३३ ॥

Berbaringlah di bumi yang kosong dan bebas daripada keterikatan pada kebersamaan dengan yang dikasihi; ingatlah Tuhan segala tuhan—Yang Purba, Puruṣottama, Insan Tertinggi.

Verse 34

सकृद्भोजनसंयुक्ता उपवासं करिष्यथ । अकृतश्राद्धनिचया अप्राप्ताः पिंडमेव च ॥ ३४ ॥

Setelah makan hanya sekali, hendaklah kamu melakukan upavāsa (puasa). Mereka yang belum menunaikan himpunan upacara Śrāddha tidak memperoleh walau pun piṇḍa (persembahan arwah).

Verse 35

गयामगतपुत्राश्च गच्छध्वं श्रीहरेः पदम् । एषा कार्तिकशुक्ला वै हरेर्निद्राव्यपोहिनी ॥ ३५ ॥

Wahai anak-anak yang telah sampai ke Gayā, pergilah kini ke kediaman tertinggi di kaki Śrī Hari. Paruh terang bulan Kārttika ini sesungguhnya penghalau tidur suci Hari (masa sloka-Nya).

Verse 36

प्रातरेकादशी प्राप्ता मा कृथा भोजनं क्वचित् । ब्रह्महत्यादिपापानि कामकारकृतानि च ॥ ३६ ॥

Apabila pagi Ekādaśī telah tiba, janganlah makan pada bila-bila masa; dengan pemeliharaan ini, dosa seperti brahmahatyā dan pelanggaran berat yang lain—bahkan yang dilakukan dengan sengaja kerana nafsu—dihapuskan.

Verse 37

तानि यास्यंति सर्वाणि उपोष्येमां प्रबोधिनीम् । प्रबोधयेद्धर्म्मपरान्न्यायाचार समन्वितान् ॥ ३७ ॥

Dengan berpuasa pada Prabodhinī (Ekādaśī) ini, semuanya itu (dosa dan halangan) berakhir. Hendaklah seseorang membangunkan Tuhan, dan juga membangunkan mereka yang teguh pada dharma—yang berakhlak benar serta berdisiplin menurut tata yang tepat.

Verse 38

हरेः प्रबोधमाधत्ते तेनैषा बोधिनी स्मृता । सकृच्चोपोषितां चेमां निद्राच्छेदकरीं हरेः ॥ ३८ ॥

Kerana ia membangkitkan kesedaran Hari, maka Ekādaśī ini dikenang sebagai “Bodhinī”. Dan walaupun seseorang berpuasa padanya hanya sekali, ia menjadi sebab memutuskan tidur-yoga Hari.

Verse 39

तनयो न भवेन्मर्त्यो न गर्भे जायते पुनः । रुरुध्वं चक्रिणः पूजामात्मवित्तेन मानवाः ॥ ३९ ॥

Seorang fana tidak lagi terikat menjadi anak, dan tidak lahir lagi dalam rahim. Oleh itu, wahai manusia, dengan tekad teguh lakukan pemujaan kepada Cakrin (Tuhan Viṣṇu, pemegang cakra) dengan harta yang halal dan benar milikmu sendiri.

Verse 40

वस्त्रैः पुष्पैर्धूपदीपैर्वरचंदनकुंकुमैः । सुहृद्यैश्च फलैर्गंधैर्यजध्वं श्रीहरेः पदम् ॥ ४० ॥

Dengan pakaian, bunga, dupa dan pelita; dengan cendana terbaik serta kuṅkuma; juga buah-buahan yang menyenangkan dan wewangian—sembahlah tempat suci, yakni kaki Śrī Hari.

Verse 41

यो न कुर्याद्वचो मेऽद्य धर्म्यं विष्णुगतिप्रदम् । स मे दंड्यश्च वाध्यश्च निर्वास्यो विषयाद्ध्रुवम् ॥ ४१ ॥

Sesiapa yang tidak melaksanakan perintahku hari ini—perintah dharma yang menganugerahkan pencapaian kepada Viṣṇu—dia pasti akan kuhukum, ditegur dengan keras, dan tentu diusir dari wilayah ini.

Verse 42

एवंविधे वाद्यमाने पटहे मेघनिःस्वने । हस्ता दमुंच तांबूलं सकर्पूरं नृपोत्तमः ॥ ४२ ॥

Ketika gendang besar (paṭaha) yang menggelegar seperti guruh awan dimainkan demikian, raja yang terbaik itu membiarkan sirih (tāmbūla) bercampur kapur barus terjatuh dari tangannya.

Verse 43

मोहिनीकुचयोर्लग्नं हृदयं स विकृष्य वै । उदत्तिष्ठन्महीपालः शय्यायां रतिवर्द्धनः ॥ ४३ ॥

Hati baginda seakan-akan terpaut pada dada Mohinī, lalu ditarik pergi dengan susah payah; dan raja, dengan nafsu yang menyala, bangkit di atas peraduan.

Verse 44

मोहिनीं मोहकामार्त्तां सत्वियन् श्लक्ष्णया गिरा । देवि प्रातर्हरिदिनं भविष्यत्यधनाशनम् ॥ ४४ ॥

Dengan kata-kata yang lembut, baginda menenangkan Mohinī yang resah oleh keinginan lahir daripada khayal: “Wahai Dewi, esok pagi akan tiba hari Hari, Pemusnah kemiskinan.”

Verse 45

संयतोऽहं भविष्यामि क्षम्यतां क्षम्यतामिति । तवाज्ञया मया कृच्छ्रं सन्ध्यावल्या तु कारितम् ॥ ४५ ॥

“Mulai sekarang aku akan menahan diri—ampunilah aku, ampunilah aku. Menurut perintahmu, aku telah menyuruh Sandhyāvalī menjalankan kṛcchra, laku penebusan yang keras.”

Verse 46

इयमेकादशी कार्या प्रबोधकरणी मया । अशेषपापबंधस्य छेदनी गतिदायिनी ॥ ४६ ॥

“Ekādaśī ini hendaklah diamalkan sebagaimana yang aku ajarkan; ia membangunkan kesedaran rohani, memutus seluruh belenggu dosa, dan menganugerahkan jalan yang benar (pencapaian tertinggi).”

Verse 47

त्रयाणामपि लोकानां महोत्सवविधायिनी । तस्माद्धविष्यं भोक्ष्येऽहं नियतो मत्तगामिनी ॥ ४७ ॥

“Dialah yang menetapkan perayaan agung bagi ketiga-tiga alam—maka kerana itu aku, dengan tekad berdisiplin, akan memakan hanya haviṣya (hidangan sederhana persembahan yajña); dan dia akan menurut kehendakku.”

Verse 48

मया सह विशालाक्षि त्वं चापि तमधोक्षजम् । आराधय हृषीकेशमुपवासपरायणा । येन यास्यसि निर्वाणं दाहप्रलयवर्जितम् ॥ ४८ ॥

Wahai yang bermata besar, bersama-sama denganku engkau juga hendaklah menyembah Adhokṣaja—Hṛṣīkeśa—dengan tekun berpuasa; dengan demikian engkau akan mencapai nirvāṇa, bebas daripada hangusnya derita dan kebinasaan pralaya.

Verse 49

मोहिन्युवाच । साधूक्तं हि त्वया राजन्पूजनं चक्रपाणिनः । जन्ममृत्युजराछेदि करिष्येऽहं तवाज्ञया ॥ ४९ ॥

Mohinī berkata: “Benar sekali kata-katamu, wahai Raja—yakni pemujaan kepada Tuhan yang memegang cakra (Viṣṇu). Atas perintahmu, aku akan melaksanakan pemujaan itu yang memutuskan kelahiran, kematian, dan usia tua.”

Verse 50

प्रतिज्ञा या त्वया पूर्वं कृता मंदरमस्तके । करप्रदानसहिता भवता सुकृतांकिता ॥ ५० ॥

Ikrar yang telah engkau buat dahulu di puncak Mandara—dimeteraikan dengan pemberian tangan—telah engkau teguhkan sebagai suatu komitmen suci yang berbuah pahala.

Verse 51

तस्यास्तु समयः प्राप्तो दीयतां स हि मे त्वया । जन्मप्रभृति यत्पुण्यं त्वया यत्नेन संचितम् ॥ ५१ ॥

Kini saat yang ditetapkan baginya telah tiba—maka serahkanlah dia kepadaku. Dan segala pahala yang engkau kumpulkan dengan bersungguh-sungguh sejak lahir, serahkanlah itu juga.

Verse 52

तत्सर्वं नश्यति क्षिप्रं न ददासि वरं यदि । रुक्मांगद उवाच । एहि चार्वंगि कर्त्तास्मि यत्ते मनसि वर्तते ॥ ५२ ॥

“Jika engkau tidak mengurniakan anugerah itu, semuanya akan segera binasa.” Rukmāṅgada berkata: “Marilah, wahai yang elok anggota; aku akan melakukan apa sahaja yang ada dalam hatimu.”

Verse 53

नादेयं विद्यते किंचित्तुभ्यं मे जीवितावधि । किं पुनर्ग्रामवित्तादि धरायुक्तं च भामिनि ॥ ५३ ॥

Wahai kekasihku! Hingga ke hujung hayatku, tiada sesuatu pun milikku yang tidak boleh kupersembahkan kepadamu. Apatah lagi desa-desa, harta kekayaan dan segala yang lain, beserta tanah, wahai yang tercinta.

Verse 54

मोहिन्युवाच । नाथ कांत विभो राजन् जीवितेश रतिप्रिय । नोपोष्यं वामरं विष्णोर्भोक्तव्या यद्यहं प्रिया ॥ ५४ ॥

Mohinī berkata: “Wahai tuanku, kekasih, raja yang perkasa—penguasa hidupku, yang mencintai kenikmatan asmara—janganlah berpuasa untuk Vāmana (Viṣṇu). Jika aku benar-benar kaukasihi, maka engkau harus makan.”

Verse 55

न च तेऽहं प्रिया राजन् सुहूर्तमपि कामये । त्वत्संयोगं विना भूता भविष्यामि वरं विना ॥ ५५ ॥

Wahai Raja! Aku tidak mengingini menjadi kekasihmu walau sesaat. Tanpa bersatu denganmu, aku akan hidup tanpa sebarang anugerah—terlucut daripada segala berkat.

Verse 56

तस्मान्मां यदि वांछेथा भोक्तुं सत्यपरायण । तदा त्यजोपवासं हि भुज्यतां हरिवासरे ॥ ५६ ॥

Maka, wahai yang berpegang pada kebenaran, jika engkau benar-benar ingin memberiku makan, tinggalkanlah puasa itu dan makanlah pada hari suci Hari (Harivāsara).

Verse 57

एष एव वरो देयो यो मया प्रार्थितः पुरा । न चेद्दास्यसि राजेंद्र भूत्वानृतवचाभवान् ॥ ५७ ॥

Inilah juga anugerah yang pernah kupohon dahulu; ia mesti engkau kurniakan. Jika engkau tidak memberinya, wahai raja yang terbaik, engkau akan menjadi orang yang kata-katanya dusta.

Verse 58

यास्यते नरके घोरे यावदाभूतसंप्लवम् । राजोवाच । मैवं त्वं वद कल्याणि नेदं त्वय्युपपद्यते ॥ ५८ ॥

“Dia akan pergi ke neraka yang mengerikan hingga tiba pralaya, peleraian kosmos.” Raja berkata: “Wahai yang membawa keberkatan, jangan berkata demikian; hal itu tidak layak bagimu.”

Verse 59

विधेश्च तनया भूत्वा धर्मविघ्नं करोषि किम् । जन्मप्रभृत्यहं नैव भुक्तवान्हरिवासरे ॥ ५९ ॥

Walaupun engkau puteri Sang Pencipta (Brahmā), mengapa engkau menimbulkan halangan terhadap dharma? Sejak lahir, aku tidak pernah makan pada hari suci Hari (Hari-vāsara).

Verse 60

स चाद्याहं कथं भोक्ता संजातपलितः शुभे । यौवनातीतमर्त्यस्य क्षीणेंद्रियबलस्य च ॥ ६० ॥

Dan kini, wahai yang mulia, bagaimana mungkin aku menikmati kenikmatan indera? Rambutku telah memutih; aku insan fana yang telah melampaui usia muda, dan kekuatan inderaku pun telah susut.

Verse 61

स्वर्णदीसेवनं युक्तमथवा हरिपूजनम् । न कृतं यन्मया बाल्ये यौवने न कृतं च यत् ॥ ६१ ॥

Berkhidmat di sungai suci Svarṇadī atau menyembah Tuhan Hari memanglah wajar; namun apa yang tidak kulakukan pada masa kanak-kanak, dan apa yang juga tidak kulakukan pada masa muda—kewajipan yang terabai itu kini memberatkan diriku.

Verse 62

तदहं क्षीणवीर्योऽद्य कथं कुर्यां जुगुप्सितम् । प्रसीद चपलापांगि प्रसीद वरवर्णिनि ॥ ६२ ॥

Maka hari ini tenagaku telah susut—bagaimana mungkin aku melakukan perbuatan yang hina itu? Kasihanilah aku, wahai yang lirikan matanya gelisah; kasihanilah aku, wahai yang berwajah elok.

Verse 63

मा कुरुष्व व्रते भंगं दाताहं राज्यसंपदाम् । अथवा नेच्छसि त्वं तत्करोम्यन्यत्सुलोचने ॥ ६३ ॥

“Janganlah engkau memecahkan vrata (nazar)mu. Aku mampu mengurniakan kemakmuran kerajaan. Atau jika engkau tidak menginginkannya, wahai yang bermata indah, akan kulakukan sesuatu yang lain untukmu.”

Verse 64

आरोपयित्वा शिबिकां विमानप्रतिमां शुभाम् । यत्रेच्छसि नयिष्यामि पादचारी कलत्रयुक् ॥ ६४ ॥

Setelah mendudukkanmu di atas tandu yang bertuah, dibentuk laksana kereta langit, aku—berjalan kaki bersama isteriku—akan membawamu ke mana sahaja yang engkau kehendaki.

Verse 65

यदि तच्चापि नेच्छेस्त्वं विमानं हि कृतं मया । तर्हि स्वर्णमयौ स्तंभौ कृत्वा विद्रुमभूषितौ ॥ ६५ ॥

Jika engkau tidak mahu menerima bahkan vimāna yang telah aku sediakan, maka buatlah sebagai ganti dua tiang emas, dihiasi dengan batu karang merah.

Verse 66

मुक्ताफलमयीं दोलां करिष्ये त्वत्कृते प्रिये । तत्र त्वां दोलयिष्यामि बहून्मासानहर्निशम् ॥ ६६ ॥

Wahai kekasih, demi dirimu akan kubuat buaian yang diperbuat daripada mutiara; dan di situ akan kuayunkan engkau siang dan malam selama berbulan-bulan.

Verse 67

व्रतभंगं वरारोहे मा कुरुष्व मम प्रिये । वरं श्वपचमांसं हि श्वमांसं वा वरानने ॥ ६७ ॥

Wahai yang berpinggul elok, kekasihku—janganlah engkau memecahkan vratamu. Wahai yang berwajah indah, lebih baik menanggung daging si pemasak daging anjing, atau bahkan daging anjing, daripada melanggar vrata.

Verse 68

आत्मनो वा नरैर्भुक्तं यैर्भुक्तं हरिवासरे । त्रैलोक्यघातिनः पापं मैथुने शशिनः क्षये ॥ ६८ ॥

Sama ada seseorang makan sendiri, atau menyuruh orang lain makan pada hari suci Hari (Ekādaśī), dosa itu dikatakan sebesar dosa yang membinasakan tiga alam; demikian juga, bersetubuh pada penghujung susutnya bulan membawa demerit yang amat berat.

Verse 69

नरस्य संचरेत्पापं भूतायां क्षौरकर्मणि । भोजने वासरे विष्णोस्तैले षष्ठ्यां व्यवस्थिते ॥ ६९ ॥

Dosa menimpa seseorang jika dia mencukur rambut/janggut ketika tithi Bhūta yang tidak mujur sedang berlaku; demikian juga jika dia makan pada hari yang disucikan bagi Viṣṇu, dan jika dia menyapu minyak pada hari lunar keenam (Ṣaṣṭhī).

Verse 70

लवणे तु तृतीयायां सप्तम्यां पिशिते शुभे । आज्येषु पौर्णमास्यां वै सुरायां रविसंक्रमे ॥ ७० ॥

Bagi garam, kesan kekotoran/demerit dihitung selama tiga hari; bagi daging, (sebagaimana disebut di sini) selama tujuh hari; bagi ghee, hingga hari purnama; dan bagi arak, hingga saat peralihan Matahari (saṅkrānti).

Verse 71

गोचारस्य प्रलोपे च कूटसाक्ष्यप्रदायके । निक्षेपहारके वापि कुमारीविघ्नकारके ॥ ७१ ॥

Demikian juga, penebusan (prāyaścitta) ditetapkan bagi pencuri lembu, bagi pemberi saksi palsu, bagi pencuri amanah titipan, dan juga bagi orang yang menghalang seorang gadis (mengganggu perkahwinan atau kebajikannya yang sah).

Verse 72

विश्वस्तघातके चापि मृतवत्साप्रदोग्धरि । ददामीति द्विजाग्र्याय प्रतिश्रुत्य न दातरि ॥ ७२ ॥

Demikian juga, dosa menimpa orang yang phản bội orang yang mempercayainya; orang yang cuba memerah susu daripada lembu yang anaknya telah mati; dan orang yang telah berjanji kepada Brahmana yang utama, “Aku akan memberi,” tetapi tidak menunaikannya.

Verse 73

मणिकूटे तुलाकूटे कन्यानृतगवानृते । यत्पातकं तदन्ने हि संस्थितं हरिवासरे ॥ ७३ ॥

Apa jua dosa yang timbul daripada memalsukan permata, menipu timbangan dan sukatan, memperdaya anak dara, atau berdusta tentang lembu—dosa-dosa itulah, pada hari suci Hari, dikatakan bersemayam dalam makanan yang tidak wajar (tidak menurut dharma).

Verse 74

तद्विद्वांश्चारुनयने कथं भोक्ष्यामि पातकम् । मोहिन्युवाच । एकभुक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च ॥ ७४ ॥

Lalu orang bijaksana itu berkata, “Wahai yang bermata indah, meskipun aku mengetahuinya, bagaimana harus kutebus dosa itu?” Mohinī menjawab, “Dengan makan hanya sekali (sehari), dengan amalan naktā (makan pada waktu malam), dan juga dengan menerima makanan hanya apabila diberi tanpa meminta.”

Verse 75

उपवासेन राजेंद्र द्वादशीं न हि लंघयेत् । गुर्विणीनां गृहस्थानां क्षीणानां रोगिणां तथा ॥ ७५ ॥

Wahai Raja, janganlah membiarkan hari Dvādaśī berlalu ketika masih berpuasa. Ketetapan ini juga berlaku bagi wanita hamil, para penghuni rumah tangga, mereka yang susut dan lemah, serta orang yang sakit.

Verse 76

शिशूनां वलिगात्राणां न युक्तं समुपोषणम् । यज्ञभोगोद्यतानां च संग्रामक्षितिसेविनाम् ॥ ७६ ॥

Puasa yang terlalu ketat tidak sesuai bagi bayi, bagi mereka yang tubuhnya lemah dan susut, bagi mereka yang sedang bersiap menikmati bahagian persembahan yajña, dan bagi mereka yang berkhidmat di medan perang serta menjaga bumi negeri.

Verse 77

पतिव्रतानां राजेंद्र न युक्तं समुपोषणम् । एतन्मे गौतमः प्राह स्थिताया मंदराचले ॥ ७७ ॥

Wahai Raja, bagi para isteri yang setia-berdharma kepada suami (pativratā), tidaklah wajar melakukan puasa sepenuhnya. Inilah yang Gautama katakan kepadaku ketika aku tinggal di Gunung Mandara.

Verse 78

नाव्रतेन दिनं विष्णोर्नेयं मनुजसत्तम । ते गृहस्था द्विजा ज्ञेया येषामग्निपरिग्रहः ॥ ७८ ॥

Wahai insan yang terbaik, janganlah satu hari berlalu tanpa suatu vrata (nazar suci) yang dipersembahkan kepada Śrī Viṣṇu. Para dvija yang telah menegakkan dan memelihara api suci menurut dharma, merekalah yang patut dikenal sebagai grihastha sejati.

Verse 79

राजानस्ते तु विज्ञेया ये प्रजापालने स्थिताः । गुर्विणी ह्यष्टमासीया शिशवश्चाष्टवत्सराः ॥ ७९ ॥

Ketahuilah bahawa ‘raja’ yang sejati ialah mereka yang teguh dalam memelihara rakyat—terutama wanita hamil lapan bulan dan anak-anak hingga usia lapan tahun.

Verse 80

अतिलंघनिनः क्षीणा वलिगात्रास्तु वार्द्धकाः । ये विवाहादिमांगल्यकर्मव्यग्रा महोत्सवाः ॥ ८० ॥

Mereka yang melampaui batas yang wajar menjadi susut dan lemah; orang tua ditandai oleh tubuh yang berkedut. Namun mereka tetap tenggelam dalam perayaan besar, sibuk dengan upacara-upacara mujur seperti perkahwinan dan seumpamanya.

Verse 81

निवृत्ताश्च प्रवृत्तेभ्यो यज्ञानां चोद्यता हि ते । त्रिविधेन पुराणेन भर्त्तुर्या स्त्री हिते रता ॥ ८१ ॥

Para wanita yang telah berpaling daripada urusan duniawi dan sungguh-sungguh tekun dalam pelaksanaan yajña—isteri yang demikian, melalui disiplin Purāṇa yang tiga lapis, sentiasa menumpukan diri kepada kesejahteraan suaminya.

Verse 82

पतिव्रता तु सा ज्ञेया योनिसंरक्षणा तथा । किमन्यैर्बहुभिर्भूप वाक्यालापकृतैर्मया ॥ ८२ ॥

Dialah sahaja yang patut dikenal sebagai pativratā yang sejati—dan juga sebagai penjaga kesucian dirinya. Apa lagi yang harus kukatakan, wahai raja, dengan banyak kata yang sekadar percakapan daripadaku?

Verse 83

भोजने तु कृते प्रीतिरेकादश्यां त्वया मम । न प्रीतिर्यदि मे छित्वा शिरः स्वं हि प्रयच्छसि ॥ ८३ ॥

Jika tuanku makan pada hari ini, tuanku tidak akan mendapat keredaan beta pada hari Ekadashi. Walaupun tuanku memenggal kepala sendiri dan mempersembahkannya kepada beta, beta tetap tidak akan berpuas hati.

Verse 84

न करिष्यसि चेद्राजन् भोजनं हरिवासरे । तदा ह्यसत्यवचसो देहं न स्पर्शयामि ते ॥ ८४ ॥

Wahai Raja, jika tuanku tidak menahan diri daripada makan pada hari suci Hari, maka—memandangkan kata-kata tuanku tidak benar—beta tidak akan menyentuh tubuh tuanku.

Verse 85

वर्णानामाश्रमाणां हि सत्यं राजेंद्र पूज्यते । विशेषाद्भूमिपालानां त्वद्विधानां महीपते ॥ ८५ ॥

Wahai raja segala raja, kebenaran sesungguhnya dihormati dalam semua lapisan masyarakat dan peringkat kehidupan; dan ia amat disanjung dalam kalangan pemerintah pelindung bumi seperti tuanku.

Verse 86

सत्येन सूर्यस्तपति शशी सत्येनराजते । सत्ये स्थिता क्षितिर्भूप सत्यं धारयते जगत् ॥ ८६ ॥

Dengan kebenaran matahari memancarkan haba; dengan kebenaran bulan bersinar. Bumi teguh berdiri di atas kebenaran, wahai raja; kebenaranlah yang menopang seluruh alam.

Verse 87

सत्येन वायुर्वहति सत्येन ज्वलते शिखी । सत्या धारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् ॥ ८७ ॥

Dengan kebenaran angin bertiup; dengan kebenaran api menyala. Seluruh alam ini—baik yang kaku mahupun yang bergerak—ditopang dengan kebenaran sebagai asasnya.

Verse 88

न सत्याच्चालते सिंधुर्न विंध्यो वर्द्धते नृप । न गर्भं युवती धत्ते वेलातीतं कदाचन ॥ ८८ ॥

Wahai raja, kerana Satya (Kebenaran), lautan tidak melampaui batasnya; Gunung Vindhya tidak terus membesar; dan seorang gadis muda tidak akan mengandung melampaui waktunya yang sepatutnya.

Verse 89

सत्ये स्थिता हि तरवः फलपुष्पप्रदर्शिनः । दिव्यादिसाधनं नॄणां सत्याधारं महीपते ॥ ८९ ॥

Wahai raja, pepohon berdiri teguh dalam Satya (Kebenaran) lalu menampakkan buah dan bunga; demikian juga bagi manusia, Satya ialah asas yang menyokong pencapaian ilahi serta segala upaya rohani.

Verse 90

अश्वमेधसहस्रेभ्यः सत्यमेव विशिष्यते । मदिरापानतुल्येन कर्मणा लिप्यसेऽनृतात् ॥ ९० ॥

Satya (Kebenaran) sahaja lebih unggul daripada seribu korban Aśvamedha. Dengan perbuatan dusta, seseorang ternoda oleh karma, seumpama perbuatan meminum arak yang memabukkan.

Verse 91

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे रुक्मांगदसँलापो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ॥

Demikian berakhir bab kedua puluh tiga, bernama “Wacana Rukmāṅgada”, dalam Uttara-bhāga (bahagian kemudian) Śrī Bṛhan-Nāradīya Purāṇa.