Adhyaya 108

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्याभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्यवधपर्वमें सात्यकिका युद्धाविषयक एक सौ चारवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १०४ ॥। अपना बछ। अफड-ण करा पञ्चाधिकशततमोब< ध्याय: मर आओ दुःशासनको भीष्मकी रक्षाके लिये आदेश

Sañjaya berkata: “Melihat Bhīṣma, murka di tengah medan perang dan dikepung oleh para Pāṇḍava dari segala arah—seperti, wahai maharaja, awan di langit mengelilingi matahari yang menyala pada penghujung musim panas—(aku akan menceritakan apa yang berlaku seterusnya).”

Verse 2

एष शूरो महेष्वासो भीष्म: शूरनिषूदन:

Sañjaya berkata: “Inilah Bhīṣma—wira perkasa, pemanah agung—yang menumbangkan bahkan para pahlawan terberani.”

Verse 3

तस्य कार्य त्वया वीर रक्षणं सुमहात्मन:

Sañjaya berkata: “Wahai wira, menjadi kewajipanmu melindungi Bhīṣma yang berhati agung itu. Jika datuk kita Bhīṣma kekal selamat dalam peperangan, baginda akan berusaha demi kemenangan di medan laga dan akan membinasakan para Pāṇḍava bersama kaum Pāñcāla.”

Verse 4

रक्ष्यममाणो हि समरे भीष्मो5स्माकं पितामह: । निहन्यात्‌ समरे यत्तान्‌ पज्चालान्‌ पाण्डवै:ः सह

Sañjaya berkata: “Sesungguhnya, jika Bhīṣma—datuk kita—dilindungi dalam peperangan, maka di medan tempur baginda akan menewaskan kaum Pāñcāla itu bersama para Pāṇḍava yang sedang berusaha mencapai kemenangan.”

Verse 5

तत्र कार्यतमं मन्ये भीष्मस्यैवाभिरक्षणम्‌ | गोप्ता होष महेष्वासो भीष्मो5स्माकं महाव्रत:

“Di sana, aku menganggap tugas yang paling mendesak ialah menjaga Bhīṣma sahaja; kerana Bhīṣma yang berikrar agung itu, pemanah perkasa, ialah pelindung pihak kita.”

Verse 6

स भवान्‌ सर्वसैन्येन परिवार्य पितामहम्‌ । समरे कर्म कुर्वाणं दुष्करं परिरक्षतु,“अतः तुम सम्पूर्ण सेनाके साथ समरभूमिमें दुष्कर कर्म करनेवाले पितामह भीष्मको चारों ओरसे घेरकर उनकी रक्षा करो'

Sañjaya berkata: “Maka biarlah dia—dengan seluruh bala tentera mengelilinginya—mengepung dan melindungi Datuk Bhīṣma, yang di tengah pertempuran sedang melakukan tugas-tugas yang amat sukar.”

Verse 7

स एवमुक्त: समरे पुत्रो द:ःशासनस्तव । परिवार्य स्थितो भीष्म सैन्येन महता वृतः

Sañjaya berkata: Apabila kata-kata itu diucapkan di medan perang, puteramu Duḥśāsana berdiri mengelilingi Bhīṣma, dikepung oleh bala tentera yang besar. Dengan kawalan diri yang teguh dan usaha yang bersungguh-sungguh, dia berjaga untuk melindunginya.

Verse 8

ततः शतसहस्राणां हयानां सुबलात्मज: | विमलप्रासहस्तानामृष्टितोमरधारिणाम्‌

Sañjaya berkata: Kemudian putera Subala tiba untuk berperang bersama seratus ribu pasukan berkuda. Para penunggang itu memegang tombak, lembing, dan rejaman yang berkilau bersih di tangan—suatu angkatan yang menggentarkan, yakin akan keperwiraan mereka dan bersedia mengheret perang ini terus mara.

Verse 9

दर्पितानां सुवेशानां बलस्थानां पताकिनाम्‌ | शिक्षितैर्युद्धकुशलैरुपेतानां नरोत्तमै:

Sañjaya berkata: “Mereka angkuh dan yakin diri, berpakaian indah, teguh pada kedudukan, serta dihiasi panji-panji. Mereka disertai insan terbaik—terlatih rapi dan mahir dalam peperangan.”

Verse 10

(एवं बहुसहसैश्व योधानां युद्धशालिनाम्‌ । संवृत: शकुनिस्तस्थौ युद्धायैव सुदंशित: ।।

Sañjaya berkata: Demikianlah, dikelilingi ribuan pahlawan yang menyerlah di medan laga, Shakuni berdiri teguh, lengkap berzirah, dengan niat tunggal: bertempur. Wahai Raja, dari segenap penjuru dia mengepung dan menahan kemaraan para utama—Nakula, Sahadeva, dan Yudhishthira, raja dharma di pihak Pāṇḍava—berhasrat menyekat gerak mereka di tengah himpitan perang.

Verse 11

ततो दुर्योधनो राजा शूराणां हयसादिनाम्‌ । अयुतं प्रेषयामास पाण्डवानां निवारणे,तदनन्तर राजा दुर्योधनने पाण्डवोंकी प्रगतिको रोकने-के लिये दस हजार घुड़सवार सैनिक और भेजे

Kemudian Raja Duryodhana mengutus sepuluh ribu penunggang kuda yang gagah berani untuk menahan kemaraan para Pāṇḍava.

Verse 12

खुराहता धरा राजंश्वकम्पे च ननाद च,राजन! उन घोड़ोंकी टापसे आहत होकर यह पृथ्वी काँपने और भयंकर शब्द करने लगी

Sañjaya berkata: Wahai Raja, dihentam derap kuku kuda, bumi sendiri mula bergegar dan mengaum dengan bunyi yang menggerunkan—suatu alamat suram bahawa kekuatan perang yang besar kini telah digerakkan.

Verse 13

खुरशब्दश्न सुमहान्‌ वाजिनां शुश्रुवे तदा । महावंशवनस्येव दहयुमानस्य पर्वते

Sañjaya berkata: Pada ketika itu, bunyi tapak kuda yang amat dahsyat kedengaran dari segenap arah—bagaikan letupan retak yang timbul apabila rimbunan buluh yang luas, terbakar di lereng gunung, pecah dan terbelah dalam api.

Verse 14

उत्पतद्धिश्व तैस्तत्र समुद्भूतं महद्‌ रज: । दिवाकररथं प्राप्प छादयामास भास्करम्‌,वहाँ घोड़ोंके उछलने-कूदनेसे जो बड़े जोरकी धूलि ऊपरको उठी, उसने मानो सूर्यके रथके समीप पहुँचकर उन्हें आच्छादित कर दिया

Sañjaya berkata: Ketika kuda-kuda di sana melompat dan menerjang, segumpal debu yang besar pun naik. Seolah-olah ia mencapai kereta Dewa Surya lalu mengembang dan menyelubungi cakera matahari yang bersinar.

Verse 15

वेगवद्धिर्हयैस्तैस्तु क्षोभिता पाण्डवी चमू: । निपतद्/िर्महावेगैहसैरिव महत्‌ सर:

Sañjaya berkata: Didorong oleh kuda-kuda yang pantas itu, bala tentera Pāṇḍava menjadi kacau—seperti tasik besar yang bergelora apabila angsa- angsa yang meluncur laju jatuh menyentuh air lalu mengacaukannya.

Verse 16

दुर्योधनो महाराज दुःशासनमभाषत | संजय कहते हैं--महाराज! ग्रीष्म-ऋतुके अन्तमें (वर्षारम्भ होनेपर) जैसे मेघ आकाशकमें सूर्यदेवको ढक लेते हैं

Sañjaya berkata: Wahai Raja, Duryodhana berkata kepada Duḥśāsana. Kemudian Raja Yudhiṣṭhira, bersama dua putera Mādrī (Nakula dan Sahadeva), menahan derasnya serbuan pasukan berkuda di medan perang—seperti pesisir mengekang gelora samudera besar pada malam purnama, meski airnya melimpah dan seakan mahu melampaui batas.

Verse 17

प्रत्यघ्नंस्तरसा वेगं समरे हयसादिनाम्‌ | उद्वृत्तस्य महाराज प्रावृट्कालेडतिपूर्यत:

Sañjaya berkata: Wahai Raja, di tengah pertempuran baginda dengan gagah menahan momentum yang menerjang dari pasukan berkuda dan para pahlawan yang menunggang. Lalu baginda mara ke hadapan bagaikan arus banjir yang membengkak pada musim hujan, penuh dan sukar ditahan.

Verse 18

ततस्ते रथिनो राजझ्छरै: संनतपर्वभि:

Sañjaya berkata: Maka para pahlawan kereta perang itu, wahai Raja, menyerang musuh dengan anak panah yang sendinya terpasang rapi dan kukuh—gambaran kemahiran ketenteraan yang berdisiplin, dilepaskan dalam keganasan pertempuran yang tersusun.

Verse 19

ते निपेतुर्महाराज निहता दृढ्धन्विभि:

Sañjaya berkata: Wahai Raja, para pahlawan itu, setelah ditumpaskan oleh pemanah yang teguh, rebah ke bumi—gambaran kepastian getir di medan perang, apabila kemahiran dan tekad membawa akibat yang segera, dan gelanggang tempur menjadi saksi harga pertikaian.

Verse 20

तेडपि प्रासै: सुनिशितै: शरै: संनतपर्वभि:

Sañjaya berkata: Mereka juga ditikam dengan lembing dan dihujani anak panah—tajam diasah dan bersendi rapi—lalu kian memuncakkan keganasan pertempuran apabila para pahlawan bertemu senjata dengan senjata dalam tempur yang tidak mengenal henti.

Verse 22

ससादिनो हया राजंस्तत्र तत्र निषूदिता:

Sañjaya berkata: Wahai Raja, kuda-kuda bersama penunggangnya ditewaskan di sana sini di seluruh medan—gambaran kebinasaan perang yang tidak memilih, apabila keperkasaan tempur segera bertukar menjadi kehilangan nyawa yang meluas.

Verse 23

अभ्याहता हयारोहा ऋष्टिभिर्भरतर्षभ,पतिता: पात्यमानाश्र प्रत्यदृश्यन्त सर्वश: । राजन! सवारोंसहित वहाँ मारे गये बहुत-से घोड़े सब ओर गिरे और गिराये जाते हुए दिखायी देते थे ।।

Sañjaya berkata: Wahai lembu jantan kaum Bharata, para penunggang kuda yang dihentam tombak kelihatan di mana-mana—ada yang rebah, ada yang tercampak jatuh. Wahai Raja, banyak kuda bersama penunggangnya terbunuh di situ; di segenap penjuru kelihatan mereka tumbang dan dijatuhkan. Dan kuda-kuda itu, ketika disembelih dan ditewaskan, lari bertempiaran dalam panik, digerakkan oleh ketakutan. Pemandangan ini menegaskan kebinasaan perang yang tidak berwajah: keberanian dan kemahiran ditelan keganasan, dan bahkan haiwan yang tidak berdosa turut menanggung ngeri dan derita yang dicipta oleh pertikaian manusia.

Verse 24

पाण्डवाश्व महाराज जित्वा शत्रून्‌ महामृथे

Sañjaya berkata: “Wahai raja agung, setelah menewaskan dan menundukkan musuh dalam pertempuran dahsyat itu, (kuda milik para Pāṇḍava…)”

Verse 25

ततो दुर्योधनो दीनो दृष्टवा सैन्यं पराजितम्‌

Kemudian Duryodhana, jatuh hati dan muram, melihat tenteranya ditewaskan, dikuasai oleh kesedaran pahit akan akibat pilihannya dalam perang—bahawa kesombongan dan adharma hanya melahirkan derita dan kehilangan.

Verse 26

छादित: पापडवै: शूरै: समन्ताद भरतर्षभ । “भरतश्रेष्ठ! ये शूरवीरोंका नाश करनेवाले महाधनुर्थर शौर्यसम्पन्न भीष्म पराक्रमी पाण्डवोंद्वारा चारों ओरसे घेर लिये गये हैं

Sañjaya berkata: “Wahai banteng di antara keturunan Bharata, para wira Pāṇḍava yang perkasa telah mengepung Bhīṣma dari segala arah—Bhīṣma, pemanah agung, kaya keberanian, pemusnah para kesatria. Lihatlah, putera sulung Pāṇḍu, Yudhiṣṭhira, mara ke medan perang bersama dua putera kembar Mādrī (Nakula dan Sahadeva). Di hadapan mata tuanku sendiri, dia menghalau bala tenteraku berundur. Wahai tuanku, yang berlengan gagah—sebagaimana pesisir menahan laut daripada mengganas ke darat, demikian juga tuanku harus menahan kemaraan Yudhiṣṭhira; kerana kekuatan dan keperkasaan tuanku termasyhur tiada tertandingi.”

Verse 27

पश्यतां वो महाबाहो सेनां द्रावयति प्रभो । त॑ वारय महाबाहो वेलेव मकरालयम्‌

Sañjaya berkata: “Wahai yang berlengan gagah, wahai tuanku, di hadapan mata tuanku sendiri dia sedang memporak-perandakan bala tentera. Tahanlah dia, wahai yang berlengan gagah—seperti pesisir menahan samudera, tempat tinggal para makara.”

Verse 28

पुत्रस्य तव तद्‌ वाक्‍्यं श्रुत्वा शल्य: प्रतापवान्‌

Sañjaya berkata: Mendengar kata-kata yang diucapkan oleh puteramu itu, Śalya yang gagah—termashyur dengan keperkasaannya—pun menjawab.

Verse 29

तदापतद्‌ वै सहसा शल्यस्य सुमहद्‌ बलम्‌,उस समय सहसा अपनी ओर आती हुई राजा शल्यकी उस विशाल वाहिनी तथा स्वयं मद्रराजको भी पाण्डुपुत्र महारथी धर्मराज युधिष्ठिरने महान्‌ जल-प्रवाहके समान समरभूमिमें रोक दिया

Sañjaya berkata: Pada saat itu, bala tentera Raja Śalya yang amat besar—menerpa maju serentak dengan tiba-tiba—telah ditahan di medan perang oleh Dharmarāja Yudhiṣṭhira, maharathi putera Pāṇḍu, bagaikan menahan gelora banjir yang dahsyat.

Verse 30

महौघवेगं समरे वारयामास पाण्डव: । मद्रराजं च समरे धर्मराजो महारथ:

Sañjaya berkata: Di tengah pertempuran, Pāṇḍava itu—Dharmarāja Yudhiṣṭhira, seorang maharathi—menahan serbuan bagaikan menahan gelora banjir yang besar, dan dalam pertempuran yang sama turut mengekang Raja Madra.

Verse 31

दशभि: सायकैस्तूर्णमाजघान स्तनान्तरे । नकुल: सहदेवश्न त॑ं सप्तभिरजिह्दगै:,उन्होंने शल्यकी छातीमें तुरंत ही दस बाण मारे तथा नकुल और सहदेवने भी सीधे जानेवाले सात बाणोंद्वारा उन्हें घायल कर दिया

Sañjaya berkata: Dia segera memanah dadanya dengan sepuluh anak panah; dan Nakula serta Sahadeva juga melukakannya dengan tujuh anak panah yang meluncur lurus tepat ke sasaran.

Verse 32

मद्रराजो5पि तान्‌ सर्वानाजघान त्रिभिस्त्रिभि: । युधिष्ठिरं पुन: षष्ट्या विव्याध निशितै: शरै:,तब मद्रराज शल्यने भी उनको तीन-तीन बाणोंसे घायल कर दिया। फिर युधिष्ठिरको उन्होंने साठ तीखे बाण मारे

Sañjaya berkata: Raja Madra, Śalya, memanah mereka semua, setiap seorang dengan tiga anak panah. Kemudian dia berpaling semula kepada Yudhiṣṭhira dan menikamnya dengan enam puluh batang panah yang tajam.

Verse 33

ततो भीमो महाबाहुर्दृष्टया राजानमाहवे,तब शत्रुविजयी महाबाहु भीमसेन समरभूमिमें राजा युधिष्छिरको मृत्युके मुखमें पड़े हुएके समान मद्रराजके रथके समीप पहुँचा हुआ देखकर युद्धके लिये वहाँ आ पहुँचे

Sañjaya berkata: Kemudian Bhīma yang berlengan perkasa, melihat raja di tengah pertempuran, segera datang ke sana untuk bertarung. Bhīmasena—penakluk musuh—melihat Raja Yudhiṣṭhira di medan perang seolah-olah telah jatuh ke dalam mulut Maut, kerana baginda telah menghampiri kereta perang Raja Madra; maka, didorong kewajipan yang mendesak untuk melindungi saudaranya, dia meluru ke tempat itu untuk berjuang.

Verse 34

मद्रराजरथं प्राप्तं मृत्योरास्यगतं यथा । अभ्यपद्यत संग्रामे युधिष्ठिरममित्रजित्‌

Sañjaya berkata: Melihat Raja Yudhiṣṭhira—yang telah mendekati kereta perang raja Madra—seumpama orang yang telah masuk ke dalam mulut Maut sendiri, Bhīmasena, penakluk musuh, segera menerpa ke hadapan di medan perang untuk bertempur.

Verse 35

(आपतत्नेव भीमस्तु मद्रराजमताडयत्‌ । सर्वपारशवैस्ती&णैनरिचैर्मर्म भेदिभि: ।।

Sañjaya berkata: Ketika Bhīma menerpa masuk, dia menghentam Raja Śalya dari Madra dengan anak panah narāca yang tajam daripada besi, yang mampu menembusi titik-titik maut. Lalu Bhīṣma dan Droṇa, kedua-duanya maharathi, dikelilingi bala tentera yang besar, segera mara untuk melindungi Raja Śalya sambil mencurahkan hujan panah tanpa henti. Sesudah itu, tatkala matahari condong ke arah barat untuk terbenam, tercetuslah pertempuran yang amat dahsyat dan mengerikan antara kedua-dua angkatan.

Verse 105

इति श्रीमहा भारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि पञ्चाधिकशततमो< ध्याय: ॥। १०५ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्यवधपर्वमें एक सौ पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya berkata: “Demikianlah, dalam Mahābhārata yang mulia, dalam Bhīṣma Parva—khususnya bahagian tentang gugurnya (kejatuhan) Bhīṣma—bab yang ke-seratus lima pun berakhir.”

Verse 116

तैः प्रविष्टेर्महावेगैर्गरुत्मद्धिरिवाहवे । (शुशुभे स महातेजा: शकुनि: सुबलात्मज: । तैरश्वैः सुमहावेगैर्मरुद्धिरिव वासव: ।।

Sañjaya berkata: Apabila kuda-kuda yang amat pantas itu memasuki medan perang, bagaikan Garuḍa menerjah ke gelanggang, Śakuni yang bersinar—putera Subala—tampak menyerlah. Dengan kuda-kuda yang sangat laju mengelilinginya, dia kelihatan seperti Indra (Vāsava) yang diiringi para Marut.

Verse 156

(तुरगैर्वायुवेगैश्व तत्‌ सैन्यं व्याकुलीकृतम्‌ ।) ह्वेषतां चैव शब्देन न प्राज्ञायत किज्चन | वायुके समान वेगवाले उन अश्वोंने पाण्डव-सेनाको व्याकुल कर दिया। उनके हिनहिनानेकी आवाजसे दबकर दूसरा कोई शब्द नहीं सुनायी पड़ता था

Sañjaya berkata: Didorong oleh kuda-kuda sepantas angin, angkatan itu menjadi kacau-bilau. Dan di tengah gemuruh ringkikan mereka, tiada bunyi lain yang dapat dibezakan sama sekali.

Verse 173

पौर्णमास्यामम्बुवेगं यथा वेला महोददथे: । महाराज! तब राजा युधिष्छिर तथा पाण्बुपुत्र माद्रीनन्दन नकुल-सहदेवने समरभूमिमें उन घुड़सवारोंका वेग नष्ट कर दिया। ठीक उसी तरह

Sanjaya berkata: “Wahai Raja Agung, sebagaimana garis pantai menahan gelora lautan maha luas ketika pada hari purnama di musim hujan ia mengembang dengan limpahan air dan seakan mahu melampaui batasnya—demikianlah juga Raja Yudhishthira, bersama Nakula dan Sahadeva, putera-putera Pandu dan Madri, mematahkan serta melenyapkan momentum para penunggang kuda itu di medan perang.”

Verse 186

न्यकृन्तन्नुत्तमाज़ानि कायेभ्यो हयसादिनाम्‌ । राजन! तत्पश्चात्‌ वे रथी झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा घुड़सवारोंके मस्तक काटने लगे

Sanjaya berkata: “Mereka menetak putus kepala para penunggang kuda daripada tubuhnya. Wahai Raja, sesudah itu para pahlawan kereta perang itu mula memenggal kepala para penunggang dengan anak panah yang tajam, berkepala bengkok dan berbonjol.”

Verse 196

नागैरिव महानागा यथावद्‌ गिरिगद्नरे । महाराज! उन सुदृढ़ धनुर्धरोंद्वारा मारे गये वे घुड़सवार रणभूमिमें उसी प्रकार गिरते थे, जैसे पर्वतोंकी कन्दरामें बड़े-बड़े हाथी हाथियोंसे ही मारे जाकर गिरते हैं

Sanjaya berkata: “Wahai Raja Agung, para penunggang kuda itu, yang ditewaskan oleh para pemanah yang teguh, rebah di medan perang sebagaimana gajah-gajah perkasa, dibunuh oleh gajah yang lain, runtuh di dalam gua-gua pergunungan.”

Verse 206

न्यकृन्तन्नुत्तमाड़ननि विचरन्तो दिशो दश | वे घुड़सवार भी दसों दिशाओंमें विचरते हुए झुकी हुई गाँठवाले तीखे बाणों तथा प्रासोंद्वारा शत्रु-पक्षके सैनिकोंके मस्तक काट गिराते थे

Sanjaya berkata: “Bergerak pantas merentas sepuluh penjuru, para penunggang kuda itu menumbangkan pejuang terkemuka pihak musuh—memenggal kepala dengan anak panah tajam yang berduri dan dengan lembing—lalu menabur gentar serta kekacauan di medan perang.”

Verse 216

अत्यजनुत्तमाज़ानि फलानीव महाद्रुमा: । भरतश्रेष्ठ! ऋष्टियोंद्वारा मारे गये घुड़सवार अपने मस्तकोंको उसी प्रकार गिराते थे, जैसे बड़े-बड़े वृक्ष अपने पके हुए फलोंको गिराते हैं

Sanjaya berkata: “Wahai yang terbaik dalam keturunan Bharata, para penunggang kuda yang ditikam lembing menjatuhkan kepala mereka—seperti pohon-pohon besar menggugurkan buahnya yang masak.”

Verse 236

यथा सिंहं समासाद्य मृगा: प्राणपरायणा: । जैसे सिंहका सामना पड़ जानेपर मृग भयभीत हो अपने प्राण बचानेके लिये भागते हैं, उसी प्रकार मारे जाते हुए घोड़े भयसे व्याकुल हो इधर-उधर भाग रहे थे

Sañjaya berkata: Seperti rusa apabila berhadapan dengan singa, seluruh fikirannya tertumpu untuk menyelamatkan nyawa lalu lari dalam ketakutan; demikianlah juga kuda-kuda yang sedang ditumpaskan itu menjadi panik dan berlari berselerak ke segala arah.

Verse 246

दध्मु: शड्खांश्व॒ भेरीश्व ताडयामासुराहवे । महाराज! पाण्डव उस महासमरमें शत्रुओंको जीतकर शंख फूँकने और नगाड़े पीटने लगे

Sañjaya berkata: Di tengah pertempuran mereka meniup sangkakala dan memalu gendang perang. Wahai Raja Agung! Setelah menewaskan dan menundukkan musuh dalam pertempuran besar itu, para Pāṇḍava membunyikan sangkakala serta memukul genderang besar sebagai pengisytiharan kemenangan.

Verse 256

अब्रवीद्‌ भरतश्रेष्ठ मद्रराजमिदं वच: । भरतश्रेष्ठ] तब अपनी सेनाको पराजित देख दुर्योधनने दीन होकर मद्रराज शल्यसे इस प्रकार कहा--

Sañjaya berkata: Wahai yang terbaik dalam keturunan Bharata! Duryodhana menuturkan kata-kata ini kepada raja Madra, Śalya. Melihat tenteranya sendiri kucar-kacir dan ditewaskan, Duryodhana menjadi tunduk dan gundah, lalu berpaling kepada Śalya untuk memohon pertolongan.

Verse 276

त्वं हि संश्रूयसे5त्यर्थमसह्यबलविक्रम: । “महाबाहो! ये ज्येष्ठ पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर नकुल और सहदेवको साथ लेकर रणभूमिमें आपलोगोंके देखते-देखते मेरी सेनाको खदेड़ रहे हैं। प्रभो! महाबाहो! जैसे तटप्रान्त समुद्रको आगे बढ़नेसे रोकता है

Sañjaya berkata: “Engkau termasyhur sebagai seorang yang kekuatan dan keberaniannya sama sekali tidak dapat ditahan. Wahai yang berlengan perkasa! Yudhiṣṭhira, putera sulung Pāṇḍu, bersama Nakula dan Sahadeva, sedang menghalau tenteraku di medan perang di hadapan matamu sendiri. Tuanku, wahai yang berlengan perkasa! Seperti garis pantai menahan laut daripada mara, demikianlah engkau harus mengekang kemaraan Yudhiṣṭhira; kerana kekuatan dan kegagahanmu dikhabarkan tiada tertanding.”

Verse 286

स ययौ रथवंशेन यत्र राजा युधिष्ठिर: । राजन्‌! आपके पुत्रकी यह बात सुनकर प्रतापी राजा शल्य रथसमूहके साथ उसी स्थानपर गये, जहाँ राजा युधिष्ठिर विद्यमान थे

Sañjaya berkata: Setelah mendengar pesanan yang disampaikan bagi pihak putera raja, Raja Śalya yang gagah pun berangkat bersama satu barisan kereta perang menuju ke tempat Raja Yudhiṣṭhira berada.

Verse 326

माद्रीपुत्री च सम्भ्रान्ती द्वाभ्यां द्वाभ्यामताडयत्‌ । (पुनः स बहुभिर्बाणैराजघान युधिष्ठिरम्‌ ।) इसके बाद दो-दो बाणोंसे उन्होंने उत्तम कुलमें उत्पन्न माद्रीकुमारोंको घायल किया तथा अनेक बाणोंद्वारा राजा युधिष्ठिरको भी पुनः चोट पहुँचायी

Sañjaya berkata: Dalam hiruk-pikuk pertempuran, dia memanah putera-putera Mādrī—para pangeran berdarah mulia itu—dua anak panah setiap kali, hingga mereka terluka; dan sekali lagi dia menyerang Raja Yudhiṣṭhira dengan banyak anak panah. Petikan ini menegaskan peningkatan keganasan yang tidak mengenal henti dalam perang, sehingga bahkan yang paling benar pun ditimpa luka berulang kali, menguji ketabahan dan keteguhan pada dharma di tengah kekacauan.