Adhyaya 54

Verse 1

अपन क्ात बछ। अर: 2 चतुष्पठ्चाशत्तमोड ध्याय: माताकी आज्ञासे मामाको सान्त्वना देकर आस्तीकका सर्पयज्ञमें जाना सौतिर्वाच तत आहूय पुत्र स्वं जरत्कारुर्भुजज्मा । वासुके्नागराजस्य वचनादिदमब्रवीत्‌

Śaunaka bertanya. Sauti menjawab: Kemudian, gadis Nāga Jaratkāru, menurut titah Vāsuki, raja para Nāga, memanggil anak lelakinya sendiri lalu berkata demikian—

Verse 2

अहं तव पितु: पुत्र भ्रात्रा दत्ता निमित्तत: । काल: स चायं सम्प्राप्तस्तत्‌ कुरुष्व यथातथम्‌

Dia berkata: “Wahai anakku! Aku telah dikahwinkan dengan ayahmu oleh saudaraku kerana suatu tujuan. Kini saatnya telah tiba; maka laksanakanlah sebagaimana patut dan sewajarnya, demi menyempurnakan maksud itu.”

Verse 3

आस्तीक उवाच कि निमित्तं मम पितुर्दत्ता त्वं मातुलेन मे । तन्ममाचदक्ष्व तत्त्वेन श्रुत्वा कर्तास्मि तत्‌ तथा

Āstīka berkata: “Ibu! Atas tujuan apakah bapa saudara sebelah ibu mengahwinkan engkau dengan ayahku? Nyatakan kepadaku dengan sebenar-benarnya. Setelah mendengarnya, aku akan berusaha agar hal itu tercapai sebagaimana mestinya.”

Verse 4

सौतिरुवाच तत आचरष्ट सा तस्मै बान्धवानां हितैषिणी । भगिनी नागराजस्य जरत्कारुरविक्लवा,उग्रश्रवाजी कहते हैं--तदनन्तर अपने भाई-बन्धुओंका हित चाहनेवाली नागराजकी बहिन जरत्कारु शान्तचित्त हो आस्तीकसे बोली

Sauti berkata: Maka kemudian Jaratkāru—saudari kepada raja Nāga—yang teguh tidak tergoncang, serta mengutamakan kebajikan kaum kerabatnya, mendekatinya lalu berkata kepada Āstīka.

Verse 5

जरत्कारुर॒वाच पन्नगानामशेषाणां माता कद्रूरिति श्रुता । तया शप्ता रुषितया सुता यस्मान्निबोध तत्‌

Jaratkāru berkata: “Wahai anakku! Ibu kepada seluruh kaum Nāga dikenal sebagai Kadrū. Pada suatu ketika, dalam kemurkaan, dia menyumpah anak-anaknya. Kini akan aku ceritakan sebab terbitnya sumpah itu—dengarlah.”

Verse 6

उच्चै:श्रवा: सो5श्वराजो यन्मिथ्या न कृतो मम । विनतार्थाय पणिते दासी भावाय पुत्रका:

Dia berkata: “Wahai anak-anakku! Ketika Kadrū bertaruh dengan Vinatā tentang warna ekor raja kuda, Uccaiḥśravā, dengan syarat bahawa yang kalah akan menjadi hamba kepada yang menang—kamu tidak menurut perintahku untuk memalsukan kata-kata Vinatā dengan menjadikan ekor kuda itu hitam. Maka, dalam korban suci Raja Janamejaya, api akan membakar kamu hingga menjadi abu; kamu semua akan mati dan pergi ke alam para arwah.”

Verse 7

जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथि: । तत्र पञठ्चत्वमापन्ना: प्रेतलोक॑ गमिष्यथ

Āstīka berkata: “Dalam korban suci Raja Janamejaya, Api—dengan angin sebagai sais keretanya—akan membakar kamu. Di sana kamu akan menemui ajalmu; dan setelah mati, kamu akan pergi ke alam para arwah.”

Verse 8

तां च शप्तवतीं देव: साक्षाल्लोकपितामह: । एवमस्त्विति तद्वाक्यं प्रोवाचानुमुमोद च,कद्रूने जब इस प्रकार शाप दे दिया, तब साक्षात्‌ लोकपितामह भगवान्‌ ब्रह्माने 'एवमस्तु' कहकर उनके वचनका अनुमोदन किया

Dan setelah dia melafazkan sumpahan itu, Tuhan yang ilahi—Brahmā sendiri, datuk segala alam—berkata, “Biarlah demikian,” lalu mengesahkan dan merestui ucapannya.

Verse 9

वासुकिश्नापि तच्छुत्वा पितामहवचस्तदा । अमृते मथिते तात देवाञ्छरणमीयिवान्‌,तात! मेरे भाई वासुकिने भी उस समय पितामहकी बात सुनी थी। फिर अमृत- मन्थनका कार्य हो जानेपर वे देवताओंकी शरणमें गये

Āstīka berkata: “Vāsuki juga, setelah mendengar kata-kata Pitāmaha pada waktu itu, kemudian—sesudah pengadukan yang menghasilkan amerta selesai—mencari perlindungan pada para dewa.”

Verse 10

सिद्धार्थाश्च सुरा: सर्वे प्राप्पामृतमनुत्तमम्‌ । भ्रातरं मे पुरस्कृत्य पितामहमुपागमन्‌

Āstīka berkata: Semua dewa, setelah hajat mereka tercapai, memperoleh amerta yang tiada banding. Lalu, dengan meletakkan saudaraku di hadapan, mereka menghadap Pitāmaha (Brahmā). Niat mereka ialah memohon perlindungan agar kuasa sumpahan sang Ibu dapat dielakkan.

Verse 11

ते त॑ प्रसादयामासु: सुरा: सर्वेडब्जसम्भवम्‌ | राज्ञा वासुकिना सार्थ शापोड्सौ न भवेदिति

Kemudian semua dewa berusaha menenangkan Brahmā, Yang Lahir dari Teratai. Bersama Raja Vāsuki, mereka menghadapnya dengan satu tujuan: agar sumpahan sang Ibu tidak menjadi kenyataan.

Verse 12

देवा ऊचु वासुकिर्नागराजो<यं दुःखितो ज्ञातिकारणात्‌ । अभिशाप: स मातुस्तु भगवन्‌ न भवेत्‌ कथम्‌

Para dewa berkata: “Wahai Yang Terpuji! Raja ular Vāsuki ini berdukacita kerana kaum kerabatnya. Dengan cara apakah sumpahan ibunya tidak akan berkuat kuasa ke atas mereka?”

Verse 13

ब्रह्मोवाच जरत्कारुर्जरत्कारुं यां भार्या समवाप्स्यति । तत्र जातो द्विज:ः शापान्मोक्षयिष्यति पन्नगान्‌

Brahmā bersabda: “Resi Jaratkāru akan memperoleh seorang isteri bernama Jaratkāru. Daripadanya akan lahir seorang anak lelaki yang ‘dua kali lahir’ (dvija), yang akan membebaskan para ular daripada sumpahan ibu mereka.”

Verse 14

एतच्छुत्वा तु वचनं वासुकि: पन्नगोत्तम: । प्रादान्माममरप्रख्य तव पित्रे महात्मने

Āstīka berkata: “Setelah mendengar kata-kata itu, Vāsuki—yang terunggul antara para ular—telah menyerahkan aku kepada ayahmu yang mulia, wahai anak yang bersinar laksana para dewa. Jauh sebelum bencana ini, perkahwinanku telah diatur demi tujuan ini; kemudian, melalui para resi agung, engkau lahir dari rahimku. Kini tibalah saat yang telah dinubuatkan bagi upacara korban ular Janamejaya, dan dalam upacara itu ular-ular terus-menerus dijilat api. Maka, kerana takut akan nasib mereka, engkau harus mengusahakan pembebasan mereka. Selamatkan juga saudaraku daripada nyala yang mengerikan itu. Tujuan aku diserahkan untuk berkhidmat kepada ayahmu yang bijaksana tidak boleh menjadi sia-sia. Katakanlah, anakku—apakah jalan yang engkau anggap benar untuk menyelamatkan para ular daripada malapetaka ini?”

Verse 15

प्रागेवानागते काले तस्मात्‌ त्वं मय्यजायथा: । अयं स काल: सम्प्राप्तो भयान्नस्त्रातुमहसि

Āstīka berkata: “Sejak dahulu lagi, sebelum tiba saat yang ditetapkan, engkau telah lahir daripadaku demi tujuan ini. Kini saat itu telah datang. Maka, wahai anak yang bercahaya, setara kemuliaannya dengan dewa, engkau mesti menyelamatkan kami daripada ketakutan. Waktu yang dinubuatkan bagi upacara korban ular Janamejaya telah tiba, dan para ular sedang dibakar api tanpa henti. Selamatkan mereka daripada kengerian ini—selamatkan juga saudaraku daripada nyala yang dahsyat itu. Tujuan aku diserahkan kepada ayahmu yang bijaksana dan berhati besar tidak boleh menjadi sia-sia. Katakanlah, anakku: apakah jalan yang engkau anggap benar untuk menyelamatkan para ular daripada bahaya ini?”

Verse 16

भ्रातरं चापि मे तस्मात्‌ त्रातुमहसि पावकात्‌ । न मोघं तु कृतं तत्‌ स्यथाद्‌ यदहं तव धीमते । पित्रे दत्ता विमोक्षार्थ कथं वा पुत्र मन्‍्यसे

Āstīka berkata: “Maka engkau juga mesti menyelamatkan saudaraku daripada api itu. Janganlah tujuan aku diserahkan kepada ayahmu yang bijaksana—demi memperoleh pembebasan—menjadi sia-sia. Katakanlah, anakku: apakah jalan yang engkau anggap benar untuk menyelamatkan para ular daripada bahaya ini?”

Verse 17

सौतिर्वाच एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सास्तीको मातरं तदा | अब्रवीद्‌ दुःखसंतप्तं वासुकिं जीवयन्निव

Ugraśrava (Sauti) berkata: Setelah ibunya berkata demikian, Āstīka menjawab, “Wahai Ibu! Seperti perintah Ibu, demikianlah akan aku lakukan.” Kemudian, seolah-olah menghidupkan kembali Vāsuki yang dilanda dukacita, dia berkata—

Verse 18

अहं त्वां मोक्षयिष्यामि वासुके पन्नगोत्तम । तस्माच्छापान्महास तत्त्व सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते,“महान्‌ शक्तिशाली नागराज वासुके! मैं आपको माताके उस शापसे छुड़ा दूँगा। यह आपसे सत्य कहता हूँ

“Wahai Vāsuki, yang utama antara para Nāga! Aku akan membebaskanmu daripada sumpahan itu—sumpahan ibumu. Ini aku katakan kepadamu dengan sebenar-benarnya.”

Verse 19

भव स्वस्थमना नाग न हि ते विद्यते भयम्‌ । प्रयतिष्ये तथा राजन्‌ यथा श्रेयो भविष्यति,“नागप्रवर! आप निश्चिन्त रहें। आपके लिये कोई भय नहीं है। राजन! जैसे भी आपका कल्याण होगा, मैं वैसा प्रयत्न करूँगा

“Wahai Nāga yang mulia, tenangkanlah hati; tiada ketakutan bagimu. Wahai Raja, aku akan berusaha sedemikian rupa agar kebajikan dan kebaikan tertinggi bagimu terlaksana.”

Verse 20

न मे वागनृतं प्राह स्वैरेष्वपि कुतोडन्यथा । त॑ वै नृपवरं गत्वा दीक्षितं जनमेजयम्‌

“Ucapanku tidak pernah berdusta, bahkan ketika bergurau; apatah lagi pada saat bahaya ini, bagaimana mungkin aku berkata selain benar? Maka aku akan pergi kepada raja terbaik, Janamejaya, yang telah ditahbiskan untuk upacara korban ular; dan dengan kata-kata yang membawa berkat, aku akan memuaskannya sehingga korban itu dihentikan.”

Verse 21

वाम्भि्मड्नलयुक्ताभिस्तोषयिष्येडद्य मातुल । यथा स यज्ञो नृपतेर्निवर्तिष्यति सत्तम

“Wahai bapa saudara, yang terbaik antara orang berbudi, hari ini aku akan menyenangkan raja dengan kata-kata yang bertuah dan terpilih, sehingga korban sang pemerintah itu dihentikan.”

Verse 22

स सम्भावय नागेन्द्र मयि सर्व महामते । न ते मयि मनो जातु मिथ्या भवितुमहति

Āstīka berkata: “Wahai raja para ular, wahai yang berhati besar, letakkanlah kepercayaanmu sepenuhnya padaku. Aku mampu menunaikan segala yang diperlukan. Harapan dan keyakinan yang hatimu sandarkan kepadaku tidak akan sekali-kali menjadi sia-sia.”

Verse 23

वायुकिरुवाच आस्तीक परिधघूर्णामि हृदयं मे विदीर्यते । दिशो न प्रतिजानामि ब्रह्म॒ृदण्डनिपीडित:

Vāsuki berkata: “Āstīka, aku berpusing-pusing; hatiku seakan-akan terkoyak. Ditindas oleh tongkat hukuman Brahmana—oleh kekuatan sumpahan ibuku—aku tidak lagi mampu mengenal arah.”

Verse 24

आस्तीक उवाच न संतापस्त्वया कार्य: कथंचित्‌ पन्नगोत्तम | प्रदीप्ताग्ने: समुत्पन्नं नाशयिष्यामि ते भयम्‌

Āstīka berkata: “Wahai yang terbaik antara ular, janganlah engkau menyerah kepada dukacita walau sedikit pun. Ketakutan yang timbul padamu daripada api yang menyala-nyala dalam korban ular ini—aku akan mengakhirinya.”

Verse 25

ब्रह्मदण्डं महाघोरं कालाग्निसमतेजसम्‌ । नाशयिष्यामि मात्र त्वं भयं कार्षी: कथंचन,कालाग्निके समान दाहक और अत्यन्त भयंकर शापका यहाँ मैं अवश्य नाश कर डालूँगा। अत: आप उससे किसी तरह भय न करें

Āstīka berkata: “Sumpahan hukuman Brahmana itu—amat dahsyat, menyala dengan tenaga seperti api Waktu sendiri—pasti akan aku lenyapkan. Maka janganlah engkau takut kepadanya walau sedikit pun.”

Verse 26

सौतिरुवाच ततः स वासुकेरघोरमपनीय मनोज्वरम्‌ । आधाय चात्मनोड्रेषु जगाम त्वरितो भूशम्‌

Sauti berkata: Lalu dia menyingkirkan demam kegelisahan yang mengerikan daripada Vāsuki, memikul beban itu ke atas dirinya sendiri, dan dengan tergesa-gesa pergi menghadap raja—berniat menyelamatkan Vāsuki serta para ular daripada bahaya maut dalam korban ular Janamejaya.

Verse 27

जनमेजयस्य त॑ यज्ञ सर्वे: समुदितं गुणै: । मोक्षाय भुजगेन्द्राणामास्तीको द्विजसत्तम:

Demi pembebasan para raja ular, Āstīka—Brahmana yang paling utama—telah pergi ke upacara korban suci (yajña) Raja Janamejaya, suatu penyelenggaraan yang lengkap dengan segala sifat mulia.

Verse 28

स गत्वापश्यदास्तीको यज्ञायतनमुत्तमम्‌ | वृतं सदस्यैर्बहुभि: सूर्यवल्निसमप्रभै:,वहाँ पहुँचकर आस्तीकने परम उत्तम यज्ञमण्डप देखा, जो सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी अनेक सदस्योंसे भरा हुआ था

Setibanya di sana, Āstīka melihat kawasan upacara korban yang amat unggul. Ia dipenuhi ramai para pendeta dan orang tua majlis, bersinar laksana matahari dan api.

Verse 29

स तत्र वारितो द्वा:स्थै: प्रविशन्‌ द्विजसत्तम: । अभितुष्टाव त॑ यज्ञ प्रवेशार्थी परंतप:

Di situ, ketika Brahmana yang terunggul hendak masuk, para penjaga pintu menghalangnya. Menginginkan izin memasuki yajña, Āstīka—yang membakar musuh batin seperti nafsu dan amarah—mulai memuji upacara itu dengan tutur kata penuh hormat, bukan memaksa diri masuk.

Verse 30

स प्राप्य यज्ञायतनं वरिष्ठ द्विजोत्तम: पुण्यकृतां वरिष्ठ: । तुष्टाव राजानमनन्तकीर्ति- मृत्विक्सदस्यांश्व तथैव चाग्निम्‌

Setelah sampai ke kawasan upacara korban yang unggul itu, Āstīka—yang terulung antara Brahmana dan yang terbaik antara para pelaku kebajikan—mula memanjatkan pujian: kepada Raja Janamejaya, sang yajamāna yang termasyhur dengan kemuliaan tanpa akhir; juga kepada para ṛtvik, para anggota majlis yang berilmu, serta Agni, api suci.

Verse 53

इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपर्वके अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें सर्पसत्रके विषयमें वायुकिवचनसम्बन्धी तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ

Demikian berakhir bab kelima puluh tiga dalam bahagian Āstīka di bawah Ādi Parva Mahābhārata yang suci, mengenai upacara korban ular (sarpa-satra) dan berkaitan dengan wacana yang dinisbahkan kepada Vāyuki.

Verse 54

इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सर्पसत्रे आस्तीकागमने चतुष्पञ्चाशत्तमो<ध्याय:

Demikianlah berakhir bab kelima puluh empat dalam Ādi Parva Mahābhārata yang mulia, dalam bahagian Āstīka—yang mengisahkan upacara korban ular serta kedatangan Āstīka. Kolofon ini menandai penutupan penceritaan bab tersebut, serta menempatkannya dalam bingkai etika: menghentikan kekerasan ritual yang memusnahkan melalui campur tangan yang benar dan berlandaskan dharma.