Adhyaya 319

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि ह्युन्नतस्थानमुत्तमम् । तस्यैवोत्तरदिग्भाग ऋषितोयातटे शुभे

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, उत्तम ‘उन्नतस्थान’ येथे जावे. ते त्याच क्षेत्राच्या उत्तर भागात, शुभ ‘ऋषितोय’ तीरावर स्थित आहे।

Verse 2

एतत्स्थानं महादेवि विप्रेभ्यः प्राददां बलात् । सर्वसीमासमायुक्तं चंडीगणसुरक्षितम्

हे महादेवी, हे स्थान मी बलपूर्वक ब्राह्मणांना प्रदान केले. ते सर्व सीमांनी युक्त असून चंडीच्या गणांनी संरक्षित आहे।

Verse 3

देव्युवाच । कथमुन्नतनामास्य बभूव सुरसत्तम । कथं त्वया बलाद्दत्तं कियत्सीमासमन्वितम्

देवी म्हणाली—हे देवश्रेष्ठा! या स्थळाला ‘उन्नत’ हे नाव कसे पडले? आणि तू हे ‘बलपूर्वक’ कसे दिलेस? याच्या सीमा किती विस्तीर्ण आहेत?

Verse 4

एतत्सर्वं ममाचक्ष्व संक्षेपान्नातिविस्तरात्

हे सर्व मला संक्षेपाने सांग, फार विस्तार न करता।

Verse 5

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते सर्वपातकैः

ईश्वर म्हणाले—हे देवि, ऐक. मी पापांचा नाश करणारी कथा सांगतो; ती ऐकून, हे देवि, मनुष्य सर्व पातकांतून मुक्त होतो।

Verse 6

एतत्सर्वं पुरा प्रोक्तं स्थानसंकेतकारणम् । तृतीये ब्रह्मणः कुंडे सृष्टिसंक्षेपसूचके

हे सर्व पूर्वी स्थानाच्या संकेत-चिन्हांचे कारण म्हणून सांगितले गेले होते—ब्रह्माच्या तिसऱ्या कुंडात, जो सृष्टीचा संक्षेप सूचित करतो।

Verse 7

तथापि ते प्रवक्ष्यामि संक्षेपाच्छुणु पार्वति

तरीही मी तुला संक्षेपाने सांगतो—हे पार्वती, ऐक।

Verse 8

उन्नामितं पुनस्तत्र यत्र लिंगं महोदये । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

पुन्हा महोदयस्थानी जिथे लिंग उंच उचलले गेले, ते स्थान ‘उन्नत’ असे सांगितले आहे—तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ।

Verse 9

अथवा चोन्नतं द्वारं पूर्वं प्राभासिकस्य वै । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

किंवा प्राभासिकाचे पूर्वेकडील जे ‘उन्नत द्वार’ आहे, तेच ‘उन्नत’ म्हणून कथिले आहे—तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ।

Verse 10

विद्यया तपसा चैव यत्रोत्कृष्टा महर्षयः । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

जिथे महर्षी विद्या व तपस्येने उत्कृष्ठ होतात, ते स्थान ‘उन्नत’ असे कथिले आहे—तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ।

Verse 11

यदा देवकुले विप्रा मूलचंडीशसंज्ञकम् । प्रसाद्य च महादेवं पुनः प्राप्ता महोदयम्

जेव्हा देवालयात विप्रांनी ‘मूल-चंडीश’ या नावाने प्रसिद्ध महादेवाला प्रसन्न केले आणि मग ते पुन्हा महोदयास परत आले।

Verse 12

षष्टिवर्षसहस्राणि तपस्तेपुर्महर्षयः । ध्यायमाना महेशानमनादिनिधनं परम्

साठ हजार वर्षे महर्षींनी तप केले, अनादि-अनंत परमेश्वर महेशानाचे ध्यान करीत।

Verse 13

तेषु वै तप्यमानेषु कोटिसंख्येषु पार्वति । ऋषितोयातटे रम्ये पवित्रे पापनाशने । भिक्षुर्भूत्वा गतश्चाहं पुनस्तत्रैव भामिनि

हे पार्वती! कोटीसंख्य ऋषी रम्य, पवित्र व पापनाशक ऋषितोया-तटी तप करीत असता, मीही, हे भामिनी, भिक्षुकाचे रूप धारण करून पुन्हा तेथेच गेलो।

Verse 14

त्रिकालं दर्शिभिस्तत्र दोषरागविवर्जितैः । तपस्विभिस्तदा सर्वैर्लक्षितोऽहं वरानने

हे वरानने! तेथे त्रिकालदर्शी, दोष व रागरहित अशा सर्व तपस्वींनी तेव्हा मला पाहिले।

Verse 15

दृष्टमात्रस्तदा विप्रैर्विरराम महेश्वरः । क्व यासि विदितो देव इत्युक्त्वानुययुर्द्विजाः

विप्रांनी केवळ दर्शन केले तोच महेश्वर अंतर्धान पावले. मग द्विज त्यांच्या मागे धावून म्हणाले—“हे देव! कुठे जाता? आता तर तुम्ही आम्हांस विदित झाला आहात!”

Verse 16

यावदायांति मुनय ईशेशेति प्रभाषकाः । धावमानाः स्वतपसा द्योतयन्तो दिशोदश

मुनि ‘ईश, ईश’ असे पुकारत येईपर्यंत, ते धावत येऊन आपल्या तपाच्या तेजाने दाही दिशा उजळवीत होते।

Verse 17

लिंगमेव प्रपश्यंति न पश्यंति महेश्वरम्

ते केवळ लिंगाचेच दर्शन करतात; महेश्वराचे (साकार) दर्शन त्यांना होत नाही।

Verse 18

येये च ददृशुर्लिंगं मूलचण्डीशसंज्ञकम् । तदा च मुनयः सर्वे सदेहाः स्वर्गमाययुः

ज्यांनी ‘मूलचण्डीश’ नामक लिंगाचे दर्शन केले, त्या वेळी ते सर्व मुनी देहासहित स्वर्गास गेले.

Verse 19

यदा त्रिविष्टपं व्याप्तं दृष्टं वै शतयज्वना । आयांति च तथैवान्ये मुनयस्तपसोज्वलाः

शतयज्वा (इंद्र) यांनी त्रिविष्टप (स्वर्ग) भरून गेला असे पाहिले; तेव्हा तपस्येच्या तेजाने उजळलेले इतर मुनीही तसेच तेथे आले.

Verse 20

एतदंतरमासाद्य समागत्य महीतले । लिंगमाच्छादयामास वज्रेणैव शतक्रतुः

ही संधी साधून शतक्रतु (इंद्र) पृथ्वीवर उतरला आणि आपल्या वज्रानेच त्या लिंगास आच्छादित केले.

Verse 21

अष्टादशसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । स्थितानि न तु पश्यंति लिंगमेतदनुत्तमम्

ऊर्ध्वरेता, ब्रह्मचर्यनिष्ठ असे अठरा हजार मुनी तेथे उभे राहिले; तरीही हे अनुपम लिंग त्यांना दिसले नाही.

Verse 22

शक्रस्तु सहसा दृष्टो वज्रेणैव समन्वितः । यावद्वदंति शापं ते तावन्नष्टः पुरंदरः

शक्र (इंद्र) वज्रासह अचानक दिसला; पण ते शाप उच्चारतील तोवरच पुरंदर अदृश्य झाला.

Verse 23

दृष्ट्वा तान्कोपसंयुक्तान्भगवांस्त्रिपुरांतकः । उवाच सांत्वयन्देवो वाचा मधुरया मुनीन्

क्रोधाने युक्त त्या मुनींना पाहून भगवान त्रिपुरांतकांनी मधुर व कोमल वाणीने त्यांना सांत्वन देत असे म्हटले।

Verse 24

कथं खिन्ना द्विजश्रेष्ठाः सदा शांतिपरायणाः । प्रसन्नवदना भूत्वा श्रूयतां वचनं मम

हे द्विजश्रेष्ठांनो! तुम्ही सदैव शांतिपरायण असूनही कसे खिन्न झालात? प्रसन्न मुख करून माझे वचन ऐका।

Verse 25

भवद्भिर्ज्ञानसंयुक्तैः स्वर्गः किं मन्यते बहु । यत्रैके वसवः प्रोक्ता आदित्याश्च तथा परे

हे ज्ञानयुक्तांनो! स्वर्गाला इतके महान का मानता? तेथे काही ‘वसु’ म्हणून प्रसिद्ध आहेत आणि काही तसेच ‘आदित्य’ आहेत।

Verse 26

रुद्रसंज्ञास्तथा चैके ह्यश्विनावपि चापरौ । एतेषामधिपः कश्चिदेक इन्द्रः प्रकीर्तितः

तसेच काही ‘रुद्र’ म्हणून ओळखले जातात आणि आणखी दोघे ‘अश्विनीकुमार’ आहेत। या सर्वांचा एकच अधिपती प्रसिद्ध आहे—इंद्र।

Verse 27

स्वपुण्यसंख्यया प्राप्ते यस्माद्विभ्रश्यते नरैः । एवं दुःखसमायुक्तः स्वर्गो नैवेष्यते बुधैः

स्वतःच्या पुण्याच्या परिमाणाने मिळालेला स्वर्ग मनुष्य पुन्हा गमावतो; म्हणून दुःखाने युक्त असा स्वर्ग ज्ञानीजन इच्छित नाहीत।

Verse 28

एतस्मात्कारणाद्विप्राः कुरुध्वं वचनं मम । गृह्णीध्वं नगरं रम्यं निवासाय महाप्रभम्

या कारणास्तव, हे विप्रहो, माझे वचन पाळा। हे रम्य, महाप्रभ नगर निवासासाठी स्वीकारा।

Verse 29

हूयंतामग्निहोत्राणि देवताः सर्वदा द्विजाः । इज्यंतां विविधैर्यागैः क्रियतां पितृपूजनम्

हे द्विजहो, अग्निहोत्रांचे हवन होवो आणि देवतांची सदैव पूजा होवो। विविध याग केले जावोत व पितृपूजन विधिपूर्वक केले जावो।

Verse 30

आतिथ्यं क्रियता नित्यं वेदाभ्यासस्तथैव हि

नित्य अतिथिसत्कार केला जावो, आणि त्याचप्रमाणे वेदाभ्यासही सतत होवो।

Verse 31

एवं हि कुर्वतां नित्यं विना ज्ञानस्य संचयैः । प्रसादान्मम विप्रेन्द्राः प्रांते मुक्तिर्भविष्यति

जे असे नित्य आचरण करतात, ज्ञानाचा संचय नसला तरी—हे विप्रश्रेष्ठहो—माझ्या प्रसादाने शेवटी त्यांना मुक्ति मिळेल।

Verse 32

ऋषय ऊचुः । असमर्थाः परित्राणे जिताहारास्तपोन्विताः । नगरेणेह किं कुर्मस्तव भक्तिमभीप्सवः

ऋषी म्हणाले: आम्ही संरक्षण व शासन करण्यास असमर्थ; आम्ही जिताहारी व तपोन्वित आहोत. जे केवळ तुझी भक्ती इच्छितो, आम्ही येथे नगर घेऊन काय करावे?

Verse 33

ईश्वर उवाच । भविष्यति सदा भक्तिर्युष्माकं परमेश्वरे । गृह्णीध्वं नगरं रम्यं कुरुध्वं वचनं मम

ईश्वर म्हणाले—परमेश्वरावर तुमची भक्ती सदैव स्थिर राहील. हे रम्य नगर स्वीकारा आणि माझे वचन पाळा.

Verse 34

इत्युक्त्वा भगवान्देव ईषन्मीलितलोचनः । सस्मार विश्वकर्माणं सर्वशिल्पवतां वरम्

असे बोलून भगवान देव, योगसमाधीप्रमाणे अर्धमीलित नेत्रांनी, सर्व शिल्पकारांमध्ये श्रेष्ठ विश्वकर्म्याचे स्मरण करू लागले.

Verse 35

स्मृतमात्रो विश्वकर्मा प्रांजलिश्चाग्रतः स्थितः । आज्ञापयतु मां देवो वचनं करवाणि ते

स्मरण होताच विश्वकर्मा हात जोडून समोर उभा राहिला व म्हणाला—देव आज्ञा करा; तुमचे कोणते वचन मी पूर्ण करू?

Verse 36

ईश्वर उवाच । नगरं क्रियतां त्वष्टर्विप्रार्थं सुंदरं शुभम्

ईश्वर म्हणाले—हे त्वष्टा, विप्रांच्या हितार्थ सुंदर व शुभ असे नगर निर्माण कर.

Verse 37

इत्युक्तो विश्वकर्मा स भूमिं वीक्ष्य समंततः । उवाच प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्

असे सांगितल्यावर विश्वकर्म्याने सर्व बाजूंनी भूमी पाहिली; मग प्रणाम करून लोककल्याणकारी शंकरास तो म्हणाला.

Verse 38

परीक्षिता मया भूमिर्न युक्तं नगरं त्विह । अत्र देवकुलं साक्षाल्लिंगस्य पतनं तथा

मी ही भूमी तपासून पाहिली आहे; येथे नगर वसविणे योग्य नाही। कारण येथे साक्षात् देवकुल आहे आणि येथेच लिंगाच्या पतनाचे पवित्र स्थानही आहे।

Verse 39

यतिभिश्चात्र वस्तव्यं न युक्तं गृहमेधिनाम्

येथे यतींनीच वास करावा; गृहस्थांनी येथे कायमचा निवास करणे योग्य नाही।

Verse 40

त्रिरात्रं पंचरात्रं वा सप्तरात्रं महेश्वर । पक्षं मासमृतुं वापि ह्ययनं यावदेव च । पुत्रदारयुतैस्तीर्थे वस्तव्यं गृहमेधिभिः

हे महेश्वर! गृहस्थांनी पुत्र-दारांसह तीर्थस्थानी तीन रात्री, किंवा पाच रात्री, किंवा सात रात्री; अथवा पंधरवडा, एक महिना, एक ऋतू, किंवा जास्तीत जास्त एक अयन इतकाच वास करावा।

Verse 41

वसत्यूर्ध्वं तु षण्मासाद्यदा तीर्थे गृहाधिपः । अवज्ञा जायते तस्य मनश्चापल्यभावतः । तदा धर्माद्विनश्यंति सकला गृहमेधिनः

परंतु जेव्हा गृहाधिपती तीर्थस्थानी सहा महिन्यांहून अधिक राहतो, तेव्हा मनाच्या चंचलतेमुळे त्याच्यात अवज्ञा उत्पन्न होते; आणि मग गृहस्थवर्ग सर्वस्वी धर्मापासून ढळतो।

Verse 42

इत्युक्तः स तदा देवस्तेन वै विश्वकर्मणा । पुनः प्रोवाच तं तस्य प्रशस्य वचनं शिवः

विश्वकर्म्याने असे सांगितल्यावर देव शिवांनी त्याचे वचन प्रशंसिले आणि मग पुन्हा त्याला संबोधून बोलले।

Verse 43

रोचते मे न वासोऽत्र विप्राणां गृहमेधिनाम् । यत्र चोन्नामितं लिंगमृषितोयातटे शुभे । तत्र निर्मापय त्वष्टर्नगरं शिल्पिनां वर

शिव म्हणाला—येथे गृहस्थ ब्राह्मणांचा वास मला रुचत नाही. परंतु जिथे शुभ ऋषितोया तीरावर लिंग उन्नत केले आहे, हे त्वष्टृ, हे शिल्पिनांवर, तेथेच नगर निर्माण कर।

Verse 44

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा त्वरान्वितः । गत्वा चकार नगरं शिल्पिकोटिभिरावृतः

ते वचन ऐकून विश्वकर्मा त्वरित झाला। तो गेला आणि कोट्यवधी शिल्पींनी वेढलेले नगर निर्माण केले।

Verse 45

उन्नतं नाम यल्लोके विख्यातं सुरसुन्दरि । ततो हृष्टमना भूत्वा विलोक्य नगरं शिवः । आहूय ब्राह्मणान्सर्वानुवाचानतकन्धरः

हे सुरसुंदरी, ते नगर लोकी ‘उन्नत’ या नावाने विख्यात आहे. मग शिवाने नगर पाहून अंतःकरणी आनंदित होऊन सर्व ब्राह्मणांना बोलावले आणि नम्रतेने मान झुकवून म्हणाला।

Verse 46

इदं स्थानं वरं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा । ग्रामाणां च सहस्रैस्तु प्रोक्तं सर्वासु दिक्षु च

हे उत्तम, रम्य स्थान विश्वकर्म्याने निर्माण केले आहे; आणि सर्व दिशांना ते हजारो गावांनी युक्त असे सांगितले जाते।

Verse 47

नगरात्सर्वतः पुण्यो देशो नग्नहरः स्मृतः । अष्टयोजनविस्तीर्ण आयामव्यासतस्तथा

नगराच्या सर्व बाजूंनी ‘नग्नहर’ नावाचा पुण्य प्रदेश मानला जातो. तो लांबी-रुंदीने आठ योजन विस्तारलेला आहे।

Verse 48

नग्नो भूत्वा हरो यत्र देशे भ्रांतो यदृच्छया । तं नग्नहरमित्याहुर्देशं पुण्यतमं जनाः

ज्या देशात हर (शिव) नग्न होऊन यदृच्छेने भ्रमण करीत होते, त्या परमपावन प्रदेशास लोक “नग्नहर” असे म्हणतात।

Verse 49

पूर्वे तु शांकरी चाऽर्या पश्चिमे न्यंकुमत्यपि । उत्तरे कनकनंदा दक्षिणे सागरावधिः । एतदंतरमासाद्य देशो नग्नहरः स्मृतः

पूर्वेस शांकरी व आर्या, पश्चिमेस न्यंकुमती, उत्तरेस कनकनंदा आणि दक्षिणेस सागरसीमा आहे। या मर्यादांतील प्रदेश “नग्नहर” म्हणून स्मरणात आहे।

Verse 50

अष्टयोजनमानेन आयामव्यासतस्तथा । प्रोक्तोऽयं सकलो देश उन्नतेन समं मया

आयाम व व्यास—दोन्ही बाजूंनी आठ योजन मापाने, उन्नतासह हा सर्व देश मी वर्णन केला आहे।

Verse 51

गृह्यतां नगरश्रेष्ठं प्रसीदध्वं द्विजोत्तमाः । अत्र भक्तिश्च मुक्तिश्च भविष्यति न संशयः

हे द्विजोत्तमांनो, हे नगरश्रेष्ठ स्वीकारा व प्रसन्न व्हा। येथे भक्तीही आणि मुक्तीही होईल—यात संशय नाही।

Verse 52

इत्युक्तास्ते तदा सर्वे विप्रा ऊचुर्महेश्वरम्

असे सांगितल्यावर ते सर्व विप्र तेव्हा महेश्वरास म्हणाले।

Verse 53

विप्रा ऊचुः । ईश्वराज्ञा वृथा कर्तुं न शक्या परमात्मनः । तपोऽग्निहोत्रनिष्ठानां वेदाध्ययनशालिनाम्

विप्र म्हणाले—हे परमात्मन्, ईश्वराची आज्ञा व्यर्थ करता येत नाही। आम्ही तप व अग्निहोत्रनिष्ठ आणि वेदाध्ययनशील आहोत।

Verse 54

अस्माकं रक्षिता कोऽस्ति कलिकाले च दारुणे । को दाताऽरोग्यदः कश्च को वै मुक्तिं प्रदास्यति

या दारुण कलियुगात आमचा रक्षक कोण आहे? दाता कोण—जो आरोग्य देईल? आणि कोण खरोखर आम्हाला मुक्ति देईल?

Verse 55

ईश्वर उवाच । महाकाल स्वरूपेण स्थित्वा तीर्थे महोदये । नाशयिष्यामि शत्रून्वः सम्यगाराधितो ह्यहम्

ईश्वर म्हणाले—महोदय तीर्थात महाकालस्वरूपाने स्थित राहून, माझी सम्यक् आराधना झाल्यावर मी तुमचे शत्रू नष्ट करीन।

Verse 56

उन्नतो विघ्नराजस्तु विघ्नच्छेत्ता भविष्यति । गणनाथस्वरूपोऽयं धनदो निधीनां पतिः

हा उन्नत विघ्नराज विघ्नच्छेत्ता होईल। गणनाथस्वरूपाने हा धन देणारा आणि निधींचा स्वामी होईल।

Verse 57

युष्मभ्यं दास्यति द्रव्यं सम्यगाराधितोऽपि सः । आरोग्यदायको नित्यं दुर्गादित्यो भविष्यति

सम्यक् आराधना केल्यास तो तुम्हाला द्रव्यही देईल. आणि दुर्गादित्य सदैव आरोग्य देणारा होईल।

Verse 58

महोदयं महानन्ददायकं वो भविष्यति । सम्यगाराधितो ब्रह्मा सर्वकार्येषु सर्वदा । सर्वान्कामांश्च मुक्तिं च युष्मभ्यं संप्रदास्यति

महोदय तुमच्यासाठी महान आनंद देणारा ठरेल. ब्रह्म्याची सम्यक् आराधना केल्यास तो सर्व कार्यांत सदैव सहाय्य करील आणि तुम्हांला सर्व इच्छित फल तसेच मोक्षही प्रदान करील.

Verse 59

विप्रा ऊचुः । यदि तीर्थानि तिष्ठंति सर्वाणि सुरसत्तम । संगालेश्वरतीर्थे च तथा देवकुले शिवे

विप्र म्हणाले—हे देवश्रेष्ठ! जर सर्व तीर्थे खरोखर येथेच असतील—संगालेश्वर तीर्थात आणि तसेच शिवाच्या दिव्य देवकुलात—

Verse 60

कलावपि महारौद्रे ह्यस्माकं पावनाय वै । स्थातव्यं तर्हि गृह्णीमो नान्यथा च महेश्वर

अत्यंत रौद्र कलियुगातही आमच्या पावनतेसाठी आम्ही हा निश्चय स्वीकारतो—आम्हाला येथेच राहावे लागेल; हे महेश्वर, अन्यथा होऊ शकत नाही.

Verse 61

स तथेति प्रतिज्ञाय ददौ तेभ्यः पुरं वरम् । सप्तभौमैः शशांकाभैः प्रासादैः परिभूषितम् । नानाग्रामसमायुक्तं सर्वतः सीमयान्वितम्

त्यांनी ‘तथास्तु’ अशी प्रतिज्ञा करून त्यांना एक श्रेष्ठ नगर दिले—सात मजली, चंद्रासारख्या उजळ प्रासादांनी अलंकृत, अनेक गावांनी संयुक्त आणि सर्व बाजूंनी स्पष्ट सीमांनी युक्त.

Verse 62

सूत उवाच । एवं तेभ्यो हि नगरं दत्त्वा देवो महेश्वरः । ददर्श विश्वकर्माणं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम्

सूत म्हणाला—अशा प्रकारे त्यांना नगर देऊन देव महेश्वराने आपल्या समोर हात जोडून उभ्या असलेल्या विश्वकर्म्याला पाहिले.

Verse 63

विश्वकर्मोवाच । विलोक्यतां महादेव नगरं नगरोपमम् । सौवर्णस्थलमारुह्य निर्मितं त्वत्प्रसादतः

विश्वकर्मा म्हणाला—हे महादेव, हे नगर पाहा; ते महान नगरांसारखे उपम्य आहे. सुवर्णमय स्थळावर आरूढ होऊन हे तुमच्या प्रसादाने निर्मिले गेले आहे.

Verse 64

विश्वकर्मवचः श्रुत्वा भगवांस्त्रिपुरान्तकः । समारुरोह स्थलकं सह सर्वैर्महर्षिभिः

विश्वकर्माचे वचन ऐकून भगवान त्रिपुरान्तक सर्व महर्षींंसह स्थलकावर आरूढ झाले.

Verse 65

नगरं विलोकयामास रम्यं प्राकारमण्डितम् । ऋषयस्तुष्टुवुः सर्वे तत्रस्थं त्रिपुरान्तकम् । तानुवाच महादेवो वृणुध्वं वरमुत्त मम्

त्यांनी प्राकारांनी अलंकृत असे रम्य नगर पाहिले. तेथे स्थित त्रिपुरान्तकाची सर्व ऋषींनी स्तुती केली; तेव्हा महादेव म्हणाले—“उत्तम वर मागा.”

Verse 66

ऋषय ऊचुः । यदि तुष्टो महादेव स्थलकेश्वरनामभृत् । अवलोकयंश्च नगरं सदा तिष्ठ स्थले हर

ऋषी म्हणाले—हे महादेव, ‘स्थलकेश्वर’ नाम धारण करणाऱ्या, जर तुम्ही प्रसन्न असाल तर, हे हर, या स्थळी सदैव निवास करा आणि नगरावर सतत दृष्टी ठेव.

Verse 67

इत्युक्तस्तैस्तदा देवः स्थलकेऽस्मिन्सदा स्थितः । कृते रत्नमयं देवि त्रेतायां च हिरण्मयम्

त्यांनी असे म्हटल्यावर देव या स्थलकात सदैव स्थित झाले. हे देवी, कृतयुगात (हे धाम) रत्नमय होते आणि त्रेतायुगात सुवर्णमय झाले.

Verse 68

रौप्यं च द्वापरे प्रोक्तं स्थलमश्ममयं कलौ । एवं तत्र स्थितो देवः स्थलकेश्वरनामतः

द्वापरयुगात हे स्थान रौप्यमय असे सांगितले गेले, आणि कलियुगात ते पाषाणमय आहे। अशा रीतीने तेथे देव ‘स्थलकेश्वर’ या नामाने विराजमान आहेत।

Verse 69

सदा पूज्यो महादेव उन्नतस्थानवासिभिः । माघे मासि चतुर्दश्यां विशेषस्तत्र जागरे

उन्नत-स्थानातील रहिवाशांनी महादेवांची सदैव पूजा करावी। माघ महिन्यात चतुर्दशीला तेथे जागरण करणे विशेष पुण्यकारक आहे।

Verse 70

इत्येतत्कथितं देवि ह्युन्नतस्य महोद्यम् । श्रुतं पापहरं नॄणां सर्वकामफलप्रदम्

हे देवि, अशा प्रकारे उन्नताचे महान माहात्म्य कथन केले. याचे श्रवण मनुष्यांचे पाप नष्ट करते आणि सर्व धर्म्य कामनांचे फल देते.

Verse 319

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थानमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्र-माहात्म्यात ‘उन्नतस्थान-माहात्म्यवर्णन’ नामक तीनशे एकोणविसावा अध्याय समाप्त झाला.