Adhyaya 308

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्मान्नारायणात्पूर्वे किंचिदीशानसंस्थितम् । मूलचण्डीशनाम्ना तु विख्यातं भुवनत्रयं

ईश्वर म्हणाले—त्या नारायणापूर्वी ईशान-धामात एक तत्त्व प्रतिष्ठित आहे; ‘मूलचण्डीश’ या नावाने ते त्रिभुवनात विख्यात आहे।

Verse 2

यत्र लिंगं पुराऽस्माकं पातितं त्वृषिभिः प्रिये । क्रोधरक्तेक्षणैर्देवि मूलचण्डीशता गतम्

प्रिये, ज्या स्थानी ऋषींनी पूर्वी आमचे लिंग पाडले, हे देवी, क्रोधाने रक्तिम झालेल्या नेत्रांमुळे ते ‘मूलचण्डीश’ अवस्थेस प्राप्त झाले।

Verse 3

आद्यं लिंगोद्भवं देवि ऋषिकोपान्निपातितम् । ये केचिदृषयस्तत्र देवदारुवने स्थिताः

हे देवी, आद्य स्वयंभू लिंग ऋषींच्या कोपामुळे पातित झाले; तेथे देवदारुवनात जे जे ऋषी वसत होते, तेच त्यात सहभागी होते।

Verse 4

कालांतरे महादेवि अहं तत्र समागतः । तेषां जिज्ञासया देवि ततस्ते रोषिता भवन् । शप्तस्ततोऽहं देवेशि चक्रुर्मे लिंगपातनम्

काही काळानंतर, हे महादेवी, मी तेथे आलो. हे देवी, मला जाणून पाहण्याच्या जिज्ञासेने ते क्रुद्ध झाले; मग, हे देवेशी, त्यांनी मला शाप दिला आणि माझ्या लिंगाचे पातन केले.

Verse 5

देव्युवाच । रोषोपहतसद्भावाः कथमेते द्विजातयः । संजाता एतदाख्याहि परं कौतूहलं मम

देवी म्हणाल्या—क्रोधाने ज्यांचा सद्भाव नष्ट झाला, ते हे द्विज असे कसे झाले? हे मला सांग; माझे कौतूहल फार आहे.

Verse 6

ईश्वर उवाच । डिंडि रूपः पुरा देवि भूत्वाऽहं दारुके वने । ऋषीणामाश्रमे पुण्ये नग्नो भिक्षाचरोऽभवम् । भिक्षंतमाश्रमे दृष्ट्वा ताः सर्वा ऋषियोषितः

ईश्वर म्हणाले—हे देवी, पूर्वी मी डिंडी-रूप धारण करून दारुक वनात गेलो. ऋषींच्या पुण्य आश्रमात मी नग्न भिक्षुक होऊन भिक्षा मागू लागलो; आश्रमात मला भिक्षा मागताना पाहून सर्व ऋषिपत्नींचे लक्ष गेले.

Verse 7

कामस्य वशमापन्नाः प्रियमुत्सृज्य सर्वतः । तमूर्ध्वलिंगमालोक्य जटामुकुटधारिणम्

कामाच्या वश झालेल्या त्या सर्व बाजूंनी आपले प्रिय त्यागून बसल्या; जटामुकुटधारी, ऊर्ध्वलिंग असलेल्या त्या तपस्व्याला पाहून त्या त्याच्याकडे आकृष्ट झाल्या.

Verse 8

भिक्षंतं भस्मदिग्धांगं झषकेतुमिवापरम् । विक्षोभिताश्च नः सर्वे दारा एतेन डिंडिना

‘तो भिक्षा मागत फिरतो, अंगाला भस्म लावलेला, जणू दुसरा झषकेतु; आणि या डिंडीने आमच्या सर्व पत्नींना विचलित केले आहे.’

Verse 9

तस्माच्छापं च दास्याम ऋषयस्ते तदाऽब्रुवन् । ततः शापोदकं गृह्य संध्यात्वाऽथ तपोधनाः

म्हणून त्या ऋषींनी तेव्हा म्हटले—‘आम्ही नक्कीच शाप देऊ।’ मग तपोधन ऋषींनी शापोदक घेतले आणि संध्यावंदन करून पुढे निघाले.

Verse 10

अस्य लिंगमधो यातु दृश्यते यत्सदोन्नतम् । इत्युक्ते पतितं लिंगं तत्र देवकुले मम

‘याचे लिंग अधोमुख होवो, कारण ते सदैव उन्नत दिसते.’—असे म्हणताच तेथे माझ्या देवकुलात ते लिंग खाली पडले.

Verse 11

मूलचण्डीशनाम्ना तु विख्यातं भुवनत्रये । तल्लिंगं पतितं दृष्ट्वा कोपोपहतचेतसः । पुनर्हंतुं समारब्धा डिंडिनं ते तपोधनाः

ते लिंग ‘मूलचण्डीश’ या नावाने त्रैलोक्यात विख्यात झाले. ते लिंग पडलेले पाहून ते तपोधन मुनी क्रोधाने व्याकुळ होऊन पुन्हा डिंडिनाचा वध करण्यास उद्यत झाले.

Verse 12

वृसिकापाणयः केचित्कमंडलुधराः परे । गृहीत्वा पादुकाश्चान्ये तस्य धावंति पृष्ठतः

काहींच्या हातात करछुल होते, काही कमंडलू धारण करून होते; तर काहींनी पादुका उचलून त्याच्या पाठीमागे धाव घेतली.

Verse 13

डिंडिश्चांतर्हितो भूत्वा त्वामुवाच सुमध्यमाम् । रोषोपहतचेतस्कान्पश्यैतांस्त्वं तपोधनान्

आणि डिंडिन अंतर्धान होऊन, हे सुमध्यमा, तुला म्हणाला— ‘क्रोधाने व्याकुळ चित्त असलेल्या या तपोधनांना पाहा.’

Verse 14

एतस्मात्कारणाद्देवि तव वाक्यान्मयाऽनघे । न कृतोऽनुग्रहस्तेषां सरोषाणां तपस्विनाम्

हे देवी, हे अनघे! तुझ्या वचनांमुळे याच कारणास्तव मी क्रोधाने भरलेल्या त्या तपस्वींवर अनुग्रह केला नाही.

Verse 15

अत्रांतरे ते मुनयो ह्यपश्यंतो हि डिंडिनम् । निरानंदं गताः सर्वे द्रष्टुं देवं पितामहम्

दरम्यान ते मुनी डिंडिनाला न दिसल्याने सर्वजण निरानंद झाले आणि देव पितामह (ब्रह्मा) यांचे दर्शन घेण्यासाठी निघाले.

Verse 16

तं दृष्ट्वा विबुधेशानं विरंचिं विगतज्वरम् । प्रणम्य शिरसा सर्व ऋषयः प्राहुरंजसा

देवाधिपती, ज्वररहित विरंची (ब्रह्मा) यांना पाहून सर्व ऋषींनी मस्तक नमवून प्रणाम केला आणि त्यांना स्पष्टपणे निवेदन केले।

Verse 17

भगवन्डिंडि रूपेण कश्चिदस्ति तपोधनः । विध्वंसनाय दाराणां प्रविष्टः किल भिक्षितुम्

भगवन्! तपस्याधनाने संपन्न असा एक तपोधन ‘डिंडि’ रूप धारण करून भिक्षा मागण्याच्या निमित्ताने आत आला आहे; आमच्या स्त्रियांचा विध्वंस करणे हाच त्याचा हेतू म्हणतात।

Verse 18

शप्तोऽस्माभिस्तु दुर्वृत्तस्तस्य लिंगं निपातितम् । तस्मिन्निपतितेऽस्माकं तथैव पतितानि च

आम्ही त्या दुर्वृत्ताला शाप दिला आणि त्याचे लिंग पडून गेले. ते पडताच आमचेही तसेच (लिंग) पडून गेले।

Verse 19

गतोऽसौ कारणात्तस्मात्तल्लिंगे पतिते वयम् । निरानंदाः स्थिताः सर्व आचक्ष्वैतद्धि कारणम्

त्या कारणामुळे तो निघून गेला; आणि ते लिंग पडताच आम्ही सर्वजण आनंदहीन झालो आहोत. याचे खरे कारण आम्हाला सांगा।

Verse 20

ब्रह्मोवाच । अशोभनमिदं कार्यं युष्माभिर्यत्कृतं महत् । रुद्रस्यातिसुरूपस्य सेर्ष्या ये हन्तुमुद्यताः

ब्रह्मा म्हणाले—तुम्ही जे मोठे कृत्य केले आहे ते शोभणारे नाही; ईर्ष्येने प्रेरित होऊन तुम्ही अतिसुंदर रुद्राला मारण्यास उद्यत झाला होता।

Verse 21

आसुरीं दानवीं दैवीं यक्षिणीं किंनरीं तथा । विद्याधरीं च गन्धर्वीं नागकन्यां मनोरमाम् । एता वरस्त्रियस्त्यक्त्वा युष्मदीयासु तास्वपि

तो आसुरी, दानवी, देवी, यक्षिणी, किन्नरी, विद्याधरी, गंधर्वी किंवा मनोहर नागकन्या—अशा श्रेष्ठ स्त्रियांना सोडून—तुमच्या स्त्रियांमध्येही तो कसा रमेल?

Verse 22

आह्लादं कुरुते सर्वे नैव जानीत भो द्विजाः । त्रैलोक्यनायकां सर्वां रूपातिशयसंयुताम्

सर्व प्राणी तिच्यातच आनंद मानतात; पण हे द्विजहो, तुम्ही ते जाणत नाही—ती त्रैलोक्याची अधीश्वरी, अनुपम रूपवैभवाने युक्त आहे.

Verse 23

तां त्यक्त्वा मुनिपत्नीनामाह्लादं कुरुते कथम् । तया रुद्रो हि विज्ञप्त ऋषीणां कुर्वनुग्रहम्

तिला सोडून तो मुनींच्या पत्नींत कसा आनंद घेईल? खरे तर तिच्याच विनंतीवरून रुद्रांनी ऋषींवर अनुग्रह केला.

Verse 24

तेन वाक्येन पार्वत्या जिज्ञासार्थं कृतं मनः । चतुर्द्दशविधस्यापि भूतग्रामस्य यः प्रभुः

त्या वचनांनी पार्वतीचे मन जिज्ञासेकडे वळले; कारण तोच चौदा प्रकारच्या समस्त भूतसमूहाचा प्रभू आहे.

Verse 25

स शप्तो डिंडिरूपस्तु भवद्भिः करणेश्वरः । तच्छापाच्छप्तमेवैतत्समस्तं तद्गुणास्पदम् । देवतिर्यङ्मनुष्याणां निरानंदमिति स्थितम्

तुमच्या शापाने तो करणेश्वर डिंडि-रूप धारण करून होता. त्या शापामुळे त्याच्या गुणांवर अवलंबून असलेले हे सर्व क्षेत्र शप्त झाले; म्हणून देव, तिर्यक् आणि मनुष्य—सर्व निरानंद झाले.

Verse 26

शापेनानेन भवतां महा दोषः प्रजायते । आराध्यं नान्यथा लिंगमुन्नतिं यात्यधोगतम्

या शापामुळे तुम्हाला मोठा दोष लागेल. शिवलिंगाची आराधना करावी, अन्यथा वागू नये; तसे केल्यास उन्नतीवरून अधोगती होते.

Verse 27

एवमुक्तेऽथ देवेन विप्रा ऊचुः पितामहम् । द्रष्टव्यः कुत्र सोऽस्माभिः कथयस्व यथास्थितम्

देवाने (ब्रह्मदेवाने) असे सांगितल्यावर ब्राह्मण पितामहांना म्हणाले: "आम्ही त्यांचे दर्शन कोठे घ्यावे? आम्हाला जसे आहे तसे सांगा."

Verse 28

ब्रह्मोवाच । आस्ते गजस्वरूपेण कुबेराश्रमसंस्थितः । तत्र गत्वा तमासाद्य तोषयध्वं पिनाकिनम्

ब्रह्मदेव म्हणाले: "ते कुबेराच्या आश्रमात हत्तीच्या रूपात स्थित आहेत. तिथे जाऊन, त्यांच्या जवळ पोहोचून पिनाकधारी शंकराला प्रसन्न करा."

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य सर्वे ते हृष्टमानसाः । गंतुं प्रवृत्ताः सहसा कोटिसंख्यास्तपोधनाः

त्यांचे हे वचन ऐकून ते सर्व आनंदी झाले. करोडोच्या संख्येने ते तपस्वी अचानक जाण्यासाठी निघाले.

Verse 30

चिंतयंतः शुभं देशं द्रष्टुं तं गजरूपिणम् । रुद्रं पितामहाख्यातं कुबेराश्रमवासिनम्

त्या शुभ देशाचे चिंतन करत, पितामहांनी सांगितलेल्या कुबेराच्या आश्रमात राहणाऱ्या गजरूपी रुद्राचे दर्शन घेण्यासाठी ते निघाले.

Verse 31

क्षुत्कामकंठास्तृषितान्गौरी मत्वा तपोधनान् । आदाय गोरसं तेषां कारुण्यात्सा पुरः स्थिता

तपोधन त्या मुनींना क्षुधित व तृषित असे जाणून, करुणामयी गौरी त्यांच्या हेतु गोरस घेऊन त्यांच्या समोर उभी राहिली।

Verse 32

असितां कुटिलां स्निग्धामायतां भुजगीमिव । वेणीं शिरसि बिभ्राणा गौरी गोरससंयुता

गोरसयुक्त गौरीने शिरावर काळी, वळणदार, स्निग्ध व लांब वेणी धारण केली; ती जणू नागिणीसारखी भासत होती।

Verse 33

सा तानाह मुनीन्सर्वान्यन्मया पर्वताहृतम् । कपित्थफलसंगंधं गोरसं त्वमृतोपमम्

ती सर्व मुनींना म्हणाली—“मी पर्वतावरून आणलेला हा गोरस कपित्थफळाच्या सुगंधाने युक्त असून अमृतासमान आहे।”

Verse 34

तयैवमुक्ता विप्रास्तु आहुस्तां विपुलेक्षणाम् । स्नात्वा च सर्वे पास्यामो गोरसं तु त्वयाहृतम्

असे ऐकून त्या विप्रांनी विशालनेत्री देवीला म्हटले—“स्नान करून आम्ही सर्वजण तू आणलेला गोरस पिऊ।”

Verse 35

ततः श्रुत्वा तथा देव्या स्नानार्थं तीर्थमुत्तमम् । तप्तोदकेनसंपूर्णं कृतं कुण्डं मनोरमम्

हे ऐकून देवीने स्नानासाठी एक उत्तम तीर्थ निर्माण केले—तप्त जलाने परिपूर्ण असे मनोहर कुंड।

Verse 36

तत्र ते संप्लुताः सर्वे विमुक्ता विपुलाच्छ्रमात् । कृताऽह्ना गोरसस्वैव पानार्थं समुपस्थिताः

तेथे सर्वांनी स्नान करून मोठ्या श्रमातून मुक्तता मिळविली. आह्निक कर्मे पूर्ण करून ते गोरस (दूध) पिण्यास पुढे आले.

Verse 37

पत्रैर्दिवाकरतरोर्विधाय पुटकाञ्छुभान् । उपविश्य क्रमात्सर्वे ते पिबंति स्म गोरसम्

दिवाकर वृक्षाच्या पानांनी सुंदर पुटके (पानाचे प्याले) करून ते सर्व जण क्रमाने बसले आणि गोरस पिऊ लागले.

Verse 38

गोरसेन तदा तेषाममृतेनेव पूरितान् । बुभुक्षितानां पुटकान्मुनीनां तृप्तिकारणात्

तेव्हा त्यांच्या पानप्याल्या गोरसाने जणू अमृतानेच भरल्या. भुकेल्या मुनींच्या तृप्तीचे तेच कारण झाले.

Verse 39

पुनः पूरयते गौरी पीत्वा ते तृप्तिमागताः । क्षुत्तृषाश्रमनिर्मुक्ताः पुनर्जाता इव स्थिताः

गौरी वारंवार त्यांचे पुटके भरत राहिली. पिऊन ते पूर्ण तृप्त झाले; भूक‑तहान व श्रमातून मुक्त होऊन जणू नव्याने जन्मले तसे उभे राहिले.

Verse 40

स्वस्थचित्तैस्ततो ज्ञात्वा नेयं गोपालिसंज्ञिका । अनुग्रहार्थमस्माकं गौरीयं समुपागता

मग शांतचित्त होऊन त्यांनी ओळखले—“ही गोपाळी नाही; आमच्या अनुग्रहासाठी स्वयं गौरीच येथे आली आहे.”

Verse 41

प्रणम्य शिरसा सर्वे तामूचुस्ते सुमध्यमाम् । उमे कथय कुत्रस्थं द्रक्ष्यामो रुद्रमेकदा

सर्वांनी मस्तक नमवून त्या सुमध्यादेवीस म्हटले— “हे उमा, रुद्र कुठे वास करतात ते सांग; आम्हांस किमान एकदा तरी त्यांचे दर्शन घडो.”

Verse 42

तथोक्तास्ते महात्मानस्तं पश्यत महागजम् । गजतां च समासाद्य संचरंतं महाबलम्

असे सांगितल्यावर त्या महात्म्यांना म्हटले— “तो महागज पाहा; गजांच्या कळपाजवळ जाऊन तो महाबलाने संचार करीत आहे.”

Verse 43

भवद्भिर्निजभक्त्यायं संग्राह्यो हि यथासुखम् । ते तद्वचनमासाद्य समेत्यैकत्र च द्विजाः

“तुमच्या निजभक्तीने याला यथासुख वश करा.” असे वचन ऐकून ते सर्व द्विज एकत्र एका ठिकाणी जमले.

Verse 44

पवित्रास्तं गजं द्रष्टुं भावितेनांतरात्मना । यत्रैकत्र स्थिता विप्रास्तत्र तीर्थं महोदयम् । संगमेश्वरसंज्ञं तु पूर्वं सर्वत्र विश्रुतम्

अंतःकरण पवित्र करून, भावित मनाने त्या गजाचे दर्शन घेण्यासाठी जेथे विप्र एकत्र स्थिर झाले, तेच ‘महोदय’ तीर्थ होय; जे पूर्वी सर्वत्र ‘संगमेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध होते.

Verse 45

ततस्तस्मात्प्रवृत्तास्ते द्रष्टुकामा महागजम् । कुंडिकाः संपरित्यज्य संनह्यात्मानमात्मना

मग तेथून ते महागज पाहण्याच्या इच्छेने निघाले. कुंडिका टाकून देऊन, त्यांनी स्वतःला दृढ निश्चयाने सज्ज केले.

Verse 46

यत्र ताः कुंडिकास्त्यक्तास्तत्तीर्थं कुण्डिकाह्वयम् । सर्वपापहरं पुंसां दृष्टाऽदृष्टफलप्रदम्

ज्या ठिकाणी त्या कुंडिका (जलपात्रे) टाकून दिल्या, तेच तीर्थ ‘कुंडिका’ या नावाने प्रसिद्ध झाले. ते पुरुषांचे सर्व पाप हरते आणि दृष्ट-अदृष्ट असे दोन्ही फल प्रदान करते.

Verse 47

कुबेरस्याश्रमं प्राप्य ततस्ते मुनिसत्तमाः । नालिकेरवनीसंस्थं ददृशुस्तं द्विपं तदा

कुबेराच्या आश्रमास पोहोचून ते मुनिश्रेष्ठ तेव्हा नारळवनात स्थित असलेला तो हत्ती पाहू लागले.

Verse 48

करे ग्रहीतुमारब्धाः स्वकरैर्हृष्टमानसाः । गजस्तान्करसंलग्नान्विचिक्षेप तपोधनान्

हर्षित मनाने त्यांनी आपल्या हातांनी त्याची सोंड पकडण्यास सुरुवात केली; पण सोंडेला चिकटून राहिलेल्या त्या तपोधनांना हत्तीने झटकून दूर फेकले.

Verse 49

काश्चिदंगसमालग्नान्समंताद्भयवर्जितान् । एवं स तैः पुनः सर्वैर्मशकैरिव चेष्टितम्

काही जण त्याच्या अंगांना सर्व बाजूंनी निर्भयपणे चिकटले; अशा रीतीने ते सर्व पुन्हा पुन्हा माशांसारखे त्याला त्रास देऊ लागले.

Verse 50

क्रीडां करोति विविधां वनसंस्थो हरद्विपः । तद्रूपं संपरित्यज्य रुद्रो रौद्रगजात्मकम्

वनात स्थित हराचा तो हत्ती नानाविध क्रीडा करीत होता. नंतर रौद्र-गजस्वरूप धारण केलेल्या रुद्राने ते रूप परित्यजून अन्य रूप धारण केले.

Verse 51

पुनरन्यच्चकारासौ डिंडिरूपं मनोरमम् । जयशब्दप्रघोषेण वेदमङ्गलगीतकैः

पुन्हा त्याने अतिशय रम्य असे ‘डिंडि’ रूप धारण केले; जयजयकाराचा घोष आणि वेदमंगलाची शुभ गीते सर्वत्र निनादत होती।

Verse 52

उन्नामितं पुनस्तेन यत्र लिंगं महोदयम् । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

ज्या ठिकाणी त्याने पुन्हा त्या महोदय लिंगास उन्नत केले, ते स्थान ‘उन्नत’ असे सांगितले गेले—स्थानांमध्ये सर्वोत्तम।

Verse 53

गजरूपधरस्तत्र स्थितः स्थाने महाबलः । गणनाथस्वरूपेण ह्युन्नतो जगति स्थितः

तेथे तो महाबलवान गजरूप धारण करून त्या स्थानी स्थित राहिला; आणि ‘उन्नत’ म्हणून जगात गणनाथस्वरूपे प्रतिष्ठित होऊन विराजमान आहे।

Verse 54

डिंडिरूप धरो भूत्वा रुद्रः प्राह तपोधनान् । यन्मया भवतां कार्यं कर्तव्यं तदिहोच्यताम्

‘डिंडि’ रूप धारण करून रुद्र तपोधन ऋषींना म्हणाला—“माझ्याकडून तुम्हांस जे कार्य करावयाचे आहे, जे कर्तव्य आहे, ते येथे सांगावे।”

Verse 55

एवमुक्तस्तु तैरुक्तः सर्वज्ञानक्रियापरैः । सानन्दाः प्राणिनः संतु त्वत्प्रसादात्पुरा यथा

असे म्हटल्यावर सर्वज्ञान व सत्कर्मात तत्पर त्यांनी उत्तर दिले—“तुमच्या प्रसादाने सर्व प्राणी आनंदी राहोत, जसे पूर्वी होते तसे।”

Verse 56

क्षंतव्यं देवदेवेश कृतं यन्मूढमानसैः । त्वत्प्रसादात्सुरेशान तत्त्वं सानुग्रहो भव

हे देवदेवेश! मूढ झालेल्या मनांनी जे काही केले, ते क्षमा करावे. हे सुरेश्वर! आपल्या प्रसादाने आम्हांवर सत्यतः अनुग्रह व करुणा करावी.

Verse 57

एवमस्त्विति तेनोक्तास्ते सर्वे विगतज्वराः । तल्लिंगानुकृतिं लिंगमीजिरे मुनयस्तथा । चक्रुस्ते मुनयः सर्वे स्तुतिं विगतमत्सराः

त्याने “एवमस्तु” असे म्हटल्यावर ते सर्व ज्वरमुक्त झाले. मग त्या दिव्य लिंगाच्या अनुरूप घडविलेल्या लिंगाची मुनिंनी पूजा केली, आणि मत्सररहित सर्व मुनिंनी स्तुती रचली.

Verse 58

क्षमस्व देवदेवेश कुर्वस्माकमनुग्रहम् । अस्मिंल्लिंगे लयं गच्छ मूलचण्डीशसंज्ञके । त्रिकालं देवदेवेश ग्राह्या ह्यत्र कला त्वया

हे देवदेवेश! आम्हांस क्षमा करून आम्हांवर अनुग्रह करावा. ‘मूलचण्डीश’ नामक या लिंगात आपण लय पावावे (येथे अधिष्ठित व्हावे). हे देवदेवेश! त्रिकाळी येथे आपली कला ग्रहणीय होवो.

Verse 59

ईश्वर उवाच । चण्डी तु प्रोच्यते देवी तस्या ईशस्त्वहं स्मृतः । तस्य मूलं स्मृतं लिंगं तदत्र पतितं यतः

ईश्वर म्हणाले—देवीला ‘चण्डी’ असे म्हणतात आणि तिचा ईश (स्वामी) मी असे स्मरण केले जाते. जे लिंग येथे पडले, तेच तिचे ‘मूल’ लिंग म्हणून मानले गेले आहे.

Verse 60

तस्मात्तन्मूल चण्डीश इति ख्यातिं गमिष्यति वा । पीकूपतडागानां शतैस्तु विपुलैरपि

म्हणून हे ‘मूलचण्डीश’ या नावाने प्रसिद्ध होईल. येथे विशाल कूप व तडाग यांच्या शेकडो (निर्माणाने) सुद्धा…

Verse 61

कृतैर्यज्जायते पुण्यं तत्पुण्यं लिंगदर्शनात् । ब्रह्माण्डं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यफलमाप्नुयात्

ज्या कर्मांनी जे पुण्य उत्पन्न होते, तेच पुण्य केवळ लिंगदर्शनानेच प्राप्त होते। अखिल ब्रह्मांड दान दिल्यास जे पुण्यफळ मिळते, तेही येथे सुलभ होते।

Verse 62

तत्पुण्यं लभते देवि मूलचण्डीशदर्शनात् । तत्र दानानि देयानि षोडशैव नरोत्तमैः

हे देवी! मूलचण्डीशाचे दर्शन घेतल्याने तेच पुण्य प्राप्त होते. तेथे नरोत्तमांनी सोळा प्रकारची दाने अवश्य द्यावीत.

Verse 63

एवं तद्भविता सर्वं यन्मयोक्तं द्विजोत्तमाः । यात दारुवनं विप्राः सर्वे यूयं तपोधनाः । मया सर्वे समादिष्टा यात दारुवनं द्विजाः

हे द्विजोत्तमांनो! मी जे सांगितले आहे ते सर्व तसेच घडेल. हे विप्रांनो, तप-धन असलेले तुम्ही सर्व दारुवनास जा. मी तुम्हा सर्वांना आज्ञा केली आहे—हे द्विजांनो, दारुवनास जा.

Verse 64

ततस्तु संप्राप्य महद्वचो मम सर्वे प्रहृष्टा मुनयो महोदयम् । गत्वा च तद्दारुवनं महेश्वरि पुनश्च चेरुः सुतपस्तपोधनाः

हे महेश्वरी! माझे महान वचन ऐकून सर्व मुनी अत्यंत हर्षित झाले. मग त्या दारुवनात जाऊन, तप-धन असलेले ते तपस्वी पुन्हा उत्तम तपश्चर्येत प्रवृत्त झाले.

Verse 65

एतस्मात्कारणाद्देवि मूलचण्डीशसंज्ञितम् । लिंगं पापहरं नृणामर्द्धचन्द्रेण भूषितम्

हे देवी! या कारणामुळे त्या लिंगास ‘मूलचण्डीश’ असे नाव पडले आहे. ते मनुष्यांचे पाप हरते आणि अर्धचंद्राने भूषित आहे.

Verse 66

दोहनी दुग्थदानेन मुनीनां तृषितात्मनाम् । श्रमापहारं यद्देवि त्वया कृतमनुत्तमम् । तत्तप्तोदकनाम्ना वा अभूत्कुण्डं धरातले

हे देवी! दोहनीच्या द्वारा तृषार्त मुनींना दूधदान करून तू जे अनुपम कर्म केलेस, त्याने त्यांचा श्रम दूर झाला. तेच स्थान पृथ्वीवर ‘तप्तोदक’ नावाचे कुंड झाले.

Verse 67

ऋषितोयाजले स्नात्वा चण्डीशं यः प्रपूजयेत् । स प्रचण्डो भवेद्भूमौ भुवनानामधीश्वरः

जो ‘ऋषितोय’ या पवित्र जलात स्नान करून भक्तिभावाने चण्डीशाचे पूजन करतो, तो पृथ्वीवर अत्यंत पराक्रमी होऊन भुवनांचा अधीश्वर होतो.

Verse 68

एतत्संक्षेपतो देवि माहात्म्यं कीर्तितं तव । मूलचण्डीशदेवस्य श्रुतं पातकनाशनम्

हे देवी! संक्षेपाने तुझे हे माहात्म्य सांगितले. मूलचण्डीश देवाचे हे चरित्र ऐकणे पातकनाशक आहे.

Verse 308

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तप्तोदककुण्डोत्पत्तौ मूलचण्डीशोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तर त्रिशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात, तप्तोदककुंडोत्पत्तीप्रसंगी ‘मूलचण्डीशोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा तीनशे आठवा अध्याय समाप्त झाला.