Adhyaya 18

Verse 1

सूत उवाच । इति प्रोक्ता तदा देवी शंकरेण यशस्विनी । पुनः पप्रच्छ विप्रेंद्राः क्षेत्रमाहात्म्यविस्तरम्

सूत म्हणाले—शंकराने असे सांगितल्यावर, हे विप्रेंद्रहो, यशस्विनी देवीने पुन्हा क्षेत्र-माहात्म्याचा विस्तार विचारला।

Verse 2

देव्युवाच । अद्य मे सफलं जन्म सफलं च तपः प्रभो । देवत्वमद्य मे जातं त्वत्प्रसादेन शंकर

देवी म्हणाली—हे प्रभो, आज माझा जन्म सफल झाला आणि माझे तपही फळले. हे शंकर, आज तुझ्या प्रसादाने मला देवत्वाची सिद्धी प्राप्त झाली।

Verse 3

अद्याहं कृतकल्याणी ज्ञानदृष्टिः कृतात्वया । अद्य मे भूषितौ कर्णौ क्षेत्र माहात्म्यभूषणौ

आज मी कृतकल्याणी झाले; तुझ्यामुळे माझी दृष्टी ज्ञानदृष्टी झाली. आज क्षेत्र-माहात्म्यरूपी भूषण ऐकून माझे कान अलंकृत झाले।

Verse 4

अद्य मे तेजसः पिंडो जातो ज्ञानं हृदि स्थितम् । अद्य मे कुलशीलं च अद्य मे रूपलक्षणम्

आज माझ्यात तेजाचा पिंड प्रकट झाला आणि हृदयात ज्ञान प्रतिष्ठित झाले. आज माझे कुल-शील पूर्ण झाले; आज माझे रूप व शुभलक्षणेही सिद्ध झाली.

Verse 5

अद्य मे भ्रांतिरुच्छिन्ना तीर्थभ्रमणसंभवा । प्रभासे निश्चलं जातं मनो मे मानिनां वर

आज तीर्थतीर्थ भटकण्याने उत्पन्न झालेली माझी भ्रांती छिन्न झाली. हे मान्यवर, प्रभासात माझे मन निश्चल व स्थिर झाले आहे.

Verse 6

आराधितो मया पूर्वं तुष्टो मेऽद्य सुरेश्वरः । वह्निना वेष्टिता साहमेकपादेन संस्थिता

पूर्वी मी आराधना केली होती; आज देवांचा ईश्वर माझ्यावर प्रसन्न झाला आहे. अग्नीने वेढलेली मी एकाच पायावर स्थिर उभी राहिले (तपात).

Verse 7

तत्तपः सफलं त्वद्य जातं मे भक्तवत्सल । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यमद्य मे प्रकटीकृतम्

हे भक्तवत्सल, आज माझे ते तप सफल झाले. आज प्रभासक्षेत्राचे माहात्म्य मला प्रकट झाले आहे.

Verse 8

पुनः पृच्छामि देवेश याथातथ्यं वद प्रभो

हे देवेश, मी पुन्हा विचारतो—हे प्रभो, जसे आहे तसे सत्य सांगा.

Verse 9

अद्यापि संशयो नाथ तीर्थमाहात्म्यसंभवः । अन्यत्कौतूहलं देव कथयस्व महेश्वर

हे नाथ, तीर्थमाहात्म्याच्या प्रसंगातून उत्पन्न झालेला माझा संशय अजूनही निवळलेला नाही। आणि आणखी एक कुतूहल आहे, हे देव—कृपा करून सांगावे, हे महेश्वर।

Verse 10

अयं यो वर्त्तते देव चंद्रस्ते शिरसि स्थितः । कस्यायं कथमुत्पन्नः कस्मिन्काले वद प्रभो

हे देव, जो चंद्र तुमच्या शिरावर विराजमान आहे—तो कोणाचा? तो कसा उत्पन्न झाला? आणि कोणत्या काळी प्रकट झाला? हे प्रभो, मला सांगा।

Verse 11

ईश्वर उवाच । अस्मिन्काले महादेवि वाराह इति विश्रुते । परार्द्धे तु द्वितीयेऽस्मिन्वर्तमाने तु वेधसः

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, या काळात जो ‘वाराह’ म्हणून प्रसिद्ध आहे, वेधस (ब्रह्मा) यांच्या परार्धाच्या दुसऱ्या भागात, जो सध्या प्रवर्तत आहे—

Verse 12

द्वितीयमासस्यादौ तु प्रतिपद्या प्रकीर्तिता । वाराहेणोद्धृता तस्यां तथा चादौ धरा प्रिये । तेन वाराहकल्पेति नाम जातं धरातले

दुसऱ्या मासाच्या आरंभी ‘प्रतिपदा’ प्रसिद्ध आहे; त्याच दिवशी, हे प्रिये, आदिकाळी वाराहाने धरा उचलून उद्धार केला. म्हणून धरातलावर त्याचे नाव ‘वाराहकल्प’ झाले.

Verse 13

तस्मिन्कल्पे महादेवि गते संध्यांशके प्रिये । प्रथमस्य मनोश्चादौ देवि स्वायंभुवस्य हि

त्या कल्पात, हे महादेवी—संध्याकाळचा अंश गेल्यावर, हे प्रिये—देवी, स्वायंभुव नावाच्या पहिल्या मनूच्या आरंभी—

Verse 14

क्षीरोदे मथ्यमाने तु दैवतैर्दानवैरपि । रत्नानि जज्ञिरे तत्र चतुर्द्दशमितानि वै

देव आणि दानव यांनी एकत्र क्षीरसागर मंथन केले तेव्हा तेथे खरोखरच चौदा दिव्य रत्ने प्रकट झाली.

Verse 15

तेषां मध्ये महातेजाश्चंद्रमास्तत्त्वसंभव । सोऽयं मया धृतो देवि अद्यापि शिरसि प्रिये

त्या रत्नांमध्ये महातेजस्वी चंद्रमा होता, जो त्या आदितत्त्वातून उत्पन्न झाला. हे देवी, हे प्रिये, तोच चंद्र मी आजही शिरावर धारण करीत आहे.

Verse 16

विषे पीते महादेवि प्रभासस्थस्य मे सदा । भूषणं मुक्तये देवैर्मम चंद्रः कृतः पुरा

हे महादेवी, विष पिल्यानंतर प्रभासात सदैव स्थित असलेल्या माझ्यासाठी देवांनी पूर्वी चंद्राला माझे भूषण केले—मोक्षाच्या हेतुने.

Verse 17

शशिनाभूषितो यस्मात्तेनाहं शशिभूषणः । तत्र स्थाने स्थितोऽद्यापि स्वयंभूर्लिंगमूर्त्तिमान्

मी शशी (चंद्र) ने अलंकृत असल्यामुळे मला ‘शशिभूषण’ म्हणतात. आणि त्या स्थानी मी आजही स्वयंभू, लिंगमूर्ती रूपाने स्थित आहे.

Verse 18

सर्वसिद्धिप्रदाता च कल्पस्थायी सदा प्रिये । इत्येतत्कथितं देवि किमन्यत्परिपृच्छसि

हे प्रिये, मी सर्व सिद्धी देणारा असून कल्पांपर्यंत सदैव स्थिर राहतो. हे देवी, हे सर्व सांगितले—आता आणखी काय विचारतेस?