Adhyaya 40

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततः कामेश्वरं गच्छेत्तत्र कामप्रतिष्ठितम् । यस्मिन्दृष्टे सदा मर्त्यः सुरूपः सुप्रभो भवेत्

पुलस्त्य म्हणाले—त्यानंतर कामेश्वराकडे जावे; तेथे काम प्रतिष्ठित आहे. त्याचे दर्शन होताच मनुष्य सदैव सुरूप व तेजस्वी होतो।

Verse 2

ययातिरुवाच । त्वया प्रोक्तं पुरा शंभुः कामबाण भयात्किल । वालखिल्याश्रमं प्राप्तो यत्र लिंगं पपात ह

ययाति म्हणाले—आपण पूर्वी सांगितले होते की शंभू कामबाणांच्या भयाने, असे म्हणतात, वालखिल्यांच्या आश्रमात गेले—जिथे लिंग पडले।

Verse 3

स कथं पूजितस्तेन शंभुर्मे कौतुकं महत् । वद सर्वं द्विजश्रेष्ठ कामेश्वरनिवेशनम्

तेथे शंभूची पूजा कशी झाली? मला मोठे कुतूहल आहे. हे द्विजश्रेष्ठ, कामेश्वराच्या निवासाविषयी सर्व सांगा।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । मुक्तलिंगेऽपि देवेशे न स्मरस्तं मुमोच ह । दर्शयन्नात्मनो बाणं तस्यासौ पृष्ठतः स्थितः

पुलस्त्य म्हणाले—देवेशाने लिंग सोडले तरी स्मर (काम) त्याला सोडीत नव्हता. आपला बाण दाखवीत तो त्याच्या पाठीमागे उभा राहिला।

Verse 5

ततो वाराणसीं प्राप्तस्तद्भयात्त्रिपुरांतकः । तत्राऽपि च तथा दृष्ट्वा धृतचापं मनोभवम्

मग त्याच्या भयाने त्रिपुरांतक (शिव) वाराणसीस पोहोचला. तेथेही धनुष्य धारण केलेला मनोभव (कामदेव) पाहून त्याला पुन्हा तशीच स्थिती दिसली.

Verse 6

ततः प्रयागमापन्नः केदारं च ततः परम् । नैमिषं भद्रकर्णं च जंबूमार्गे त्रिपुष्करम्

त्यानंतर तो प्रयागास गेला, आणि पुढे केदारास पोहोचला. नैमिष, भद्रकर्ण आणि जंबूमार्गावरील त्रिपुष्कर येथेही तो गेला.

Verse 7

गोकर्णं च प्रभासं च पुण्यं च कृमिजांगलम् । गगाद्वारं गयाशीर्षं कालाभीष्टं वटेश्वरम्

तो गोकर्ण व प्रभास येथे गेला, तसेच पुण्य कृमिजांगलालाही पोहोचला. गंगाद्वार, गयाशीर्ष, कालाभीष्ट आणि वटेश्वर येथेही गेला.

Verse 8

किं वा तेन बहूक्तेन तीर्थान्यायतनानि च । असंख्यानि गतो देवः कामं च ददृशे तथा

पण अधिक सांगून काय उपयोग? देव असंख्य तीर्थे व पवित्र आयतने येथे गेला, तरीही तेथेही तो कामालाच पाहत राहिला.

Verse 9

यत्रयत्र महादेवस्तद्भयान्नृप गच्छति । तत्रतत्र पुनः कामं प्रपश्यति धृतायुधम्

हे नृपा, महादेव जिथेजिथे त्याच्या भयाने जातो, तिथेतिथे तो पुन्हा पुन्हा हातात आयुध धारण केलेला काम पाहतो.

Verse 10

कस्यचित्त्वथकालस्य पुनः प्राप्तोऽर्बुदं प्रति । तत्रापश्यत्तथा काममाकर्णाकर्षितायुधम् । आकुंचितैकपादं च स्थिरदृष्टिं नृपो त्तम

काही काळानंतर तो पुन्हा अर्बुदाकडे परत आला. तेथे त्याने कामदेवाला पुन्हा पाहिले—कानापर्यंत ओढलेले धनुष्य-बाण, एक पाय वाकवून, स्थिर दृष्टीने उभा, हे नृपोत्तम।

Verse 11

अथाऽसौ भगवाञ्छांतः प्रियादुःखसमन्वितः । क्रोधं चक्रे विशेषेण दृष्ट्वा तं पुरतः स्थितम्

मग तो भगवान् जरी शांत होता, तरी प्रिय-वियोगाच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन, समोर उभा असलेला त्याला पाहताच विशेषतः क्रोधाने भरून आला।

Verse 12

तस्य कोपाभिभूतस्य तृतीयान्नयनान्नृप । निश्चक्राम महाज्वाला ययाऽसौ भस्मसात्कृतः

हे राजन्, क्रोधाने अभिभूत झालेल्या त्यांच्या तृतीय नेत्रातून महाज्वाला प्रकट झाली; तिच्यामुळे तो भस्मसात् झाला।

Verse 13

सचापः सशरो राजंस्तस्मिन्पर्वतरोधसि । शंकरो रोषपर्यंतं गत्वा सौख्यमवाप्तवान्

हे राजन्, त्या पर्वताच्या उतारावर धनुष्य-बाणांसह तो पडून राहिला; शंकर क्रोधाच्या पराकाष्ठेपर्यंत जाऊन मग शांत सुखास प्राप्त झाले।

Verse 14

कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम सुरपूजितः । दग्धे मनोभवे भार्या रतिरस्य पतिव्रता । व्यलपत्करुणं दीना पतिशोकपरि प्लुता

देवांनी पूजिलेला तो कैलास—पर्वतश्रेष्ठ—यास गेला. मनोभव (काम) दग्ध झाल्यावर त्याची पतिव्रता पत्नी रती दीन होऊन, पतीशोकाने व्याकुळ, करुण विलाप करू लागली।

Verse 15

ततो दारूणि चाहृत्य चितिं कृत्वा नराधिप । आरुरोहाग्निसंदीप्तां चितिं सा पतिदुःखिता । तावदाकाशगां वाणीं शुश्राव च यशस्विनी

मग, हे नराधिपा! तिने लाकडे आणून चिता रचली; पतीवियोगाच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन अग्निदीप्त चितेवर ती चढली. तेवढ्यात त्या यशस्विनीने आकाशातून येणारी वाणी ऐकली.

Verse 16

वागुवाच । मा पुत्रि साहसं कार्षीस्तपसा तिष्ठ सुन्दरि । भूयः प्राप्स्यसि भर्त्तारं कामें तुष्टेन शंभुना

वाणी म्हणाली—“हे पुत्री, असा धाडसाचा उद्योग करू नकोस. हे सुंदरी, तपश्चर्येत स्थिर राहा. शंभू प्रसन्न झाल्यावर तुला पुन्हा पती काम प्राप्त होईल.”

Verse 17

सा श्रुत्वा तां तदा वाणीं समुत्तस्थौ समुमध्यमा । देवमाराधयामास दिवानक्तमतंद्रिता । व्रतैर्दानैर्जपैर्होमैरुपवासैस्तथा परैः

ती वाणी ऐकून ती सुमध्यमा तत्क्षणी उठून उभी राहिली. मग ती आळस न करता दिवस-रात्र देवाची आराधना करू लागली—व्रत, दान, जप, होम, उपवास आणि इतर नियमांनी.

Verse 18

ततो वर्ष सहस्रांते तुष्टस्तस्या महेश्वरः । अब्रवीद्वद कल्याणि वरं यन्मनसि स्थितम्

मग हजार वर्षांच्या अखेरीस महेश्वर तिच्यावर प्रसन्न झाले आणि म्हणाले—“हे कल्याणी, सांग; तुझ्या मनात जो वर आहे तो कोणता?”

Verse 19

रतिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव भगवंल्लोक भावनः । अक्षतांगः पुनः कामः कांतो मे जायतां पतिः

रती म्हणाली—“हे देव, हे भगवन्, लोकांचे पालनकर्ता! आपण माझ्यावर प्रसन्न असाल, तर कामदेव पुन्हा अखंड अंगांनी युक्त होऊन माझा प्रिय पती होवो.”

Verse 20

एवमुक्ते तया वाक्ये तत्क्षणात्समुपस्थितः । यथा सुप्तो महाराज तद्वद्रूपः स हर्षित

तिने असे वचन उच्चारताच त्या क्षणी तो प्रकट झाला. हे महाराज, जसा कोणी झोपेतून जागा होतो तसा, पूर्वीच्याच रूपात तो हर्षित दिसला.

Verse 21

इक्षुयष्टिमयं चापं पुष्पबाणसमन्वितम् । भृंगश्रेणिमय्या मौर्व्या शोभितं सुमनोहरम्

त्याच्या हाती ऊसकाठीचा बनलेला धनुष्य होता, पुष्पबाणांनी युक्त; आणि भुंग्यांच्या रांगेसारख्या प्रत्यंचेने शोभलेला, अत्यंत मनोहर होता.

Verse 22

ततो रतिसमायुक्तः प्रणिपत्य महेश्वरम् । अनुज्ञातस्तु तेनैव स्वव्यापारेऽभ्यवर्त्तत

मग रतीसह संयुक्त होऊन त्याने महेश्वराला प्रणाम केला. त्यांच्याकडूनच अनुमती मिळाल्यावर तो आपल्या नियत कार्याकडे परतला.

Verse 23

स दृष्ट्वा शिवमाहात्म्यं श्रद्धां कृत्वा नृपोत्तम । शिवं संस्थापयामास पर्वतेऽर्बुदसंज्ञिते

शिवाचे माहात्म्य पाहून, हे नृपोत्तम, राजाने श्रद्धा धारण केली आणि ‘अर्बुद’ नावाच्या पर्वतावर शिवाची स्थापना (लिंग/देवालय) केली.

Verse 24

यस्मिन्दृष्टे महाराज नारी वा यदि वा नरः । सप्तजन्मांतराण्येव न दौर्भाग्यमवाप्नुयात्

हे महाराज, त्याचे (तेथे स्थापित शिवाचे) दर्शन झाले असता, स्त्री असो वा पुरुष, सात जन्मांपर्यंतही दुर्भाग्य प्राप्त होत नाही.

Verse 25

एवमेतन्मया ख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । कामेश्वरस्य माहात्म्यं कामदाह सविस्तरम्

अशा प्रकारे तू मला जे विचारलेस ते मी तुला सांगितले—कामेश्वराचे माहात्म्य आणि कामदहनाचा वृत्तान्त सविस्तर।

Verse 40

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील तृतीय अर्बुदखंडात ‘कामेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक चाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।