Adhyaya 215

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सांप्रतं वद नः सूत श्राद्धकल्पस्य यो विधिः । विस्तरेण महाभाग यथा तच्चाक्षयं भवेत्

ऋषी म्हणाले—हे सूत! आता आम्हांस श्राद्धकल्पाची विधी सांग. हे महाभाग! ती सविस्तर सांग, ज्यायोगे त्याचे पुण्य व फल अक्षय होईल.

Verse 2

कस्मिन्काले प्रकर्तव्यं श्राद्धं पितृपरायणैः । कीदृशैर्ब्राह्मणैस्तच्च तथा द्रव्यैर्महामते

हे महामते! पितृपरायणांनी श्राद्ध कोणत्या काळी करावे? तसेच कोणत्या प्रकारच्या ब्राह्मणांसह आणि कोणकोणत्या द्रव्यांनी ते करावे?

Verse 3

सूत उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो मार्कंडेयो महामुनिः । रोहिताश्वेन विप्रेंद्रा हरिश्चन्द्र सुतेन सः

सूत म्हणाला—हे विप्रेंद्रांनो! याच विषयासाठी पूर्वी महामुनी मार्कंडेयांना हरिश्चंद्राचा पुत्र रोहिताश्व याने प्रश्न केला होता.

Verse 4

हरिश्चन्द्रे गते स्वर्गं रोहिताश्वे नृपे स्थिते । तीर्थयात्राप्रसंगेन मार्कण्डो मुनिसत्तमः

हरिश्चंद्र स्वर्गास गेल्यावर आणि रोहिताश्व राजा म्हणून स्थिर झाल्यावर, तीर्थयात्रेच्या प्रसंगाने मुनिसत्तम मार्कंड (मार्कंडेय) तेथे आला.

Verse 5

सरय्वाः संगमे पुण्ये स्नानार्थं समुपस्थितः । तत्र स्नात्वा पितॄन्देवान्संतर्प्य विधिपूर्वकम्

तो सरयूच्या पुण्य संगमावर स्नानासाठी आला. तेथे स्नान करून त्याने विधिपूर्वक पितरांना व देवांना तर्पण देऊन संतुष्ट केले.

Verse 6

प्रविष्टस्तां पुरीं रम्यामयोध्यां सत्यनामिकाम् । रोहिताश्वोऽपि तं श्रुत्वा समायातं मुनीश्वरम् । पदातिः प्रययौ तूर्णं दूरदेशं तु सम्मुखम्

तो सत्यनामाने प्रसिद्ध अशी रम्य अयोध्या-नगरीत प्रविष्ट झाला. मुनीश्वर येत असल्याचे ऐकून रोहिताश्वही पायीच त्वरेने काही दूर जाऊन समोरासमोर भेटीस निघाला।

Verse 7

ततः प्रणम्य तं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं विनयेन समन्वि तः

मग त्याने मस्तक झुकवून प्रणाम केला व हात जोडून उभा राहिला. विनययुक्त होऊन त्याने मधुर वचन बोलले.

Verse 8

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं मुने । धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं संप्राप्तः परमां गतिम् । यत्ते पादरजोभिर्मे मूर्द्धजा विमलीकृताः

हे मुनिश्रेष्ठ, आपले स्वागत आहे; हे मुने, पुन्हा सुस्वागत आहे. मी धन्य आहे, मी पुण्यवान आहे; मला परम गती प्राप्त झाली—कारण आपल्या चरणरजाने माझ्या मस्तकावरील केश निर्मळ झाले आहेत.

Verse 9

एवमुक्त्वा गृहीत्वा तं स्वहस्तालंबनं तदा । ययौ तत्र सभास्थानं बृहत्सिंहासनाश्रयम्

असे बोलून त्याने तेव्हा आपल्या हाताचा आधार देत त्यांना धरले आणि मोठ्या सिंहासनाने युक्त अशा सभास्थानाकडे गेला.

Verse 10

सिंहासने निवेश्याथ तं मुनिं पार्थिवोत्तमः । उपविष्टो धरापृष्ठे कृतांजलिपुटः स्थितः

त्या श्रेष्ठ राजाने मुनिंना सिंहासनावर बसविले; आणि स्वतः भूमीवर बसून हात जोडून भक्तिभावाने राहिला.

Verse 11

ततः प्रोवाच मधुरं विनयावनतः स्थितः । निःस्पृहस्यापि विप्रेंद्र कि वाऽगमनकारणम्

मग तो तो विनयाने नतमस्तक होऊन उभा राहिला आणि मधुर वाणीने म्हणाला— “हे विप्रेंद्र! तुम्ही निःस्पृह असतानाही येथे येण्याचे कारण काय?”

Verse 12

तद्ब्रवीहि यथातथ्यं करोमि तव सांप्रतम् । अदेयमपि दास्यामि गृहायातस्य ते विभो

“म्हणून जे सत्य आहे ते तसेच सांगा; मी त्वरित तुमच्या वचनाप्रमाणे करीन। हे विभो! तुम्ही माझ्या घरी आला आहात, म्हणून जे सामान्यतः अदेय आहे तेही मी देईन.”

Verse 13

मार्कंडेय उवाच । तीर्थयात्राप्रसंगेन वयमत्र समागताः । सरय्वाः संगमे पुण्ये कल्ये यास्याम्यहे पुनः

मार्कंडेय म्हणाले— “तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने आम्ही येथे जमलो आहोत. उद्या शुभ दिवशी मी पुन्हा सरयूच्या पुण्य संगमास जाईन.”

Verse 14

निःस्पृहैरपि द्रष्टव्या धर्मवन्तो द्विजोत्तमाः । ततः प्रोक्तं पुराण ज्ञैर्ब्राह्मणैः शास्त्रदृष्टिभिः

निःस्पृह लोकांनीही धर्मवान द्विजोत्तमांचे दर्शन घ्यावे. त्यानंतर शास्त्रदृष्टी असलेल्या पुराणज्ञ ब्राह्मणांनी असे सांगितले.

Verse 15

धर्मवन्तं नृपं दृष्ट्वा लिंगं स्वायंभुवं तथा । नदीं सागरगां चैव मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्

धर्मवान राजाचे दर्शन करून, तसेच स्वयंभू लिंगाचे, आणि सागराकडे जाणाऱ्या नदीचे दर्शन घेतल्याने—मनुष्य रोज उद्भवणाऱ्या पापांपासून मुक्त होतो.

Verse 16

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे पृच्छां स मुनिसत्तमः । तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं पुरःस्थं विनयान्वितम्

असे बोलून त्या मुनिश्रेष्ठाने त्याला प्रश्न विचारण्यास आरंभ केला। विनययुक्त, समोर उभ्या असलेल्या राजसिंहास पाहून।

Verse 17

कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् । कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं धनम्

तुझे वेद फलदायी झाले आहेत काय? तुझे श्रवण-अध्ययन सफल झाले आहे काय? तुझे दांपत्य-गृहस्थजीवन सफल आहे काय? तुझे धन सफल आहे काय?

Verse 18

रोहिताश्व उवाच । कथं स्युः सफला वेदाः कथं स्यात्सफलं श्रुतम् । कथं स्युः सफला दाराः कथं स्यात्सफलं धनम्

रोहिताश्व म्हणाला—वेद कसे फलदायी होतात? श्रवण-अध्ययन कसे सफल होते? गृहस्थजीवन कसे सफल होते? धन कसे सफल होते?

Verse 19

मार्कंडेय उवाच । अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् । रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम्

मार्कंडेय म्हणाले—वेद अग्निहोत्रात परिणत झाले तर फलदायी होतात. श्रवण-अध्ययन शील व सदाचारात परिणत झाले तर सफल. दांपत्य प्रेम व सुयोग्य संततीने फलते. धन दान देऊन व धर्मपूर्वक भोगून फल देते.

Verse 20

एवं ज्ञात्वा महाराज नान्यथा कर्तुमर्हसि

हे महाराज, हे असे जाणून तू याच्या विरुद्ध आचरण करू नकोस.

Verse 21

चत्वार्येतानि कृत्यानि मयोक्तानि च तानि ते । यथा तानि प्रकृत्यानि लोकद्वयमभीप्सता

ही चार कर्तव्ये मी तुला सांगितली आहेत; इहलोकी व परलोकी—दोन्हींचे कल्याण इच्छिणाऱ्याने ती स्वभावाप्रमाणे नित्य आचरावीत।

Verse 22

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे कथाश्चित्राश्च तत्पुरः । राजर्षीणां पुराणानां देवर्षीणां विशेषतः

असे बोलून मग त्याने त्यांच्या समोर अनेक अद्भुत कथा सांगितल्या—राजर्षींचे प्राचीन आख्यान आणि विशेषतः देवर्षींचे।

Verse 23

ततः कथावसाने च कस्मिंश्चिद्द्विजसत्तमाः । पप्रच्छ तं मुनिश्रेष्ठं रोहिताश्वो महीपतिः

मग कथा संपल्यावर, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, एका वेळी राजा रोहिताश्वाने त्या मुनिश्रेष्ठाला प्रश्न विचारला।

Verse 24

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि श्राद्धकल्पमहं यतः । दृश्यंते बहवो भेदा द्विजानां श्राद्धकर्मणि

हे भगवन्, मला श्राद्धाची विधी ऐकायची आहे; कारण द्विजांच्या श्राद्धकर्मात अनेक भेद दिसून येतात।

Verse 25

मार्कंडेय उवाच । सत्यमेतन्महाभाग यत्पृष्टोऽस्मि नृपोत्तम । श्राद्धस्य बहवो भेदाः शाखाभेदैर्व्यवस्थिताः

मार्कंडेय म्हणाले—हे महाभाग, हे नृपोत्तम, तू मला हे विचारलेस ते खरेच योग्य आहे; श्राद्धाचे अनेक भेद वेदशाखांच्या भेदानुसार निश्चित झालेले आहेत।

Verse 26

तस्मात्ते निर्णयं वच्मि भर्तृयज्ञेन यत्पुरा । आनर्त्ताधिपतेः प्रोक्तं सम्यक्छ्राद्धस्य लक्षणम्

म्हणून मी तुला निश्चित निर्णय सांगतो—सम्यक् श्राद्धाची लक्षणे—जी पूर्वी भर्तृयज्ञांनी आनर्ताधिपतीला यथार्थ सांगितली होती।

Verse 27

भर्तृयज्ञं सुखासीनं निजाश्रमपदे नृपः । आनर्ताधिपतिर्गत्वा प्रणिपत्य ततोऽब्रवीत्

आनर्ताधिपती राजा निजाश्रमस्थानी सुखासीन असलेल्या भर्तृयज्ञांकडे गेला; नमस्कार करून मग तो बोलला।

Verse 28

आनर्त उवाच । सांप्रतं वद मे ब्रह्मञ्छ्राद्धकल्पं पित्रीप्सितम् । येन मे तुष्टिमायांति पितरः श्राद्धतर्पिताः

आनर्त म्हणाला—हे ब्राह्मण, आता मला पितरांना अभिप्रेत अशी श्राद्धविधी सांग; ज्याने श्राद्धतर्पणाने तृप्त झालेले माझे पितर संतोष पावतील।

Verse 29

कः कालो विहितः श्राद्धे कानि द्रव्याणि मे वद । श्राद्धार्हाणि तथान्यानि मेध्यानि द्वि जसत्तम । यानि योज्यानि वांछद्भिः पितृणां तृप्तिमुत्तमाम्

श्राद्धासाठी कोणता काळ विहित आहे? आणि कोणती द्रव्ये? श्राद्धार्ह तसेच इतर मेध्य (शुद्ध) पदार्थही, हे द्विजश्रेष्ठ—ज्यांनी पितरांची परम तृप्ती होते, ती मला सांग।

Verse 30

कीदृशा ब्राह्मणा ब्रह्मञ्छ्राद्धार्हाः परिकीर्तिताः । कीदृशा वर्जनीयाश्च सर्वं मे विस्तराद्वद

हे ब्राह्मण, कोणत्या प्रकारचे ब्राह्मण श्राद्धार्ह म्हणून सांगितले आहेत? आणि कोणते वर्ज्य? सर्व मला विस्ताराने सांग।

Verse 31

भर्तृयज्ञ उवाच । अहं ते कीर्तयिष्यामि श्राद्धकल्पमनुत्तमम् । यं श्रुत्वाऽपि महाराज लभेच्छ्राद्धफलं नरः

भर्तृयज्ञ म्हणाले—मी तुला श्राद्धाची अनुपम विधी सांगतो; ती केवळ ऐकली तरी, हे महाराज, मनुष्याला श्राद्धफळ प्राप्त होते।

Verse 32

श्राद्धमिदुक्षयेऽवश्यं सदा कार्यं विपश्चिता । यदि ज्येष्ठतमः सर्गः सन्तानं च तथा नृप

चंद्रक्षय (अमावास्या) वेळी ज्ञानी पुरुषाने नेहमीच श्राद्ध अवश्य करावे; कारण वंश व संततीसाठीही, हे नृप, हा सर्वोच्च विधी आहे।

Verse 33

शीतार्ता यद्वदिच्छंति वह्निं प्रावरणानि च । पितरस्तद्वदिच्छंति क्षुत्सामाश्चन्द्रसंक्षयम्

जसे थंडीने त्रस्त लोकांना अग्नी व आच्छादनांची इच्छा होते, तसेच भूक व क्लेशाने क्षीण झालेले पितर चंद्रसंक्षय (अमावास्या) इच्छितात।

Verse 34

दरिद्रोपहता यद्वद्धनं वांछंति मानवाः । पितरस्तद्वदिच्छंति क्षुत्क्षामाश्चन्द्रसं क्षयम्

जसे दारिद्र्याने पीडित मनुष्य धनाची इच्छा करतात, तसेच भुकेने क्षीण झालेले पितर चंद्रसंक्षय (अमावास्या) इच्छितात।

Verse 35

यथा वृष्टिं प्रवांछन्ति कर्षुकाः सस्यवृद्धये । तथात्मप्रीतये तेऽपि प्रवांछन्तींदुसंक्षयम्

जसे शेतकरी पिकवाढीसाठी पावसाची आस धरतात, तसेच आत्मतृप्तीसाठी पितरही इंदुसंक्षय (अमावास्या) इच्छितात।

Verse 36

यथोषश्चक्रवाक्यश्च वांछन्ति रवि दर्शनम् । पितरस्तद्वदिच्छंति श्राद्धं दर्शसमुद्भवम्

जशी उषा व चक्रवाक सूर्यदर्शनाची आस धरतात, तशीच पितृगण दर्श-अमावास्येशी संबंधित श्राद्धाची इच्छा करतात।

Verse 37

जलेनापि च यः श्राद्धं शाकेनापि करोति वाः । दर्शस्य पितरस्तृप्तिं यांति पापं प्रण श्यति

जो दर्श-अमावास्येच्या दिवशी केवळ पाण्याने किंवा साध्या शाकानेही श्राद्ध करतो, त्याचे पितर तृप्त होतात आणि पाप नष्ट होते।

Verse 38

अमावास्यादिने प्राप्ते गृहद्वारं समाश्रिता । वायुभूताः प्रवांछन्ति श्राद्धं पितृगणा नृणाम् । यावदस्तमयं भानोः क्षुत्पिपासास माकुलाः

अमावास्येचा दिवस आला की पितृगण वायुरूप होऊन मनुष्यांच्या घरांच्या दाराशी येऊन उभे राहतात, श्राद्धाची आस धरतात; सूर्यास्तापर्यंत ते भूक-प्यासेने व्याकुळ राहतात।

Verse 39

ततश्चास्तं गते भानौ निराशा दुःखसंयुताः । निःश्वस्य सुचिरं यांति गर्हयंति स्ववंशजम्

मग सूर्यास्त झाल्यावर ते निराश व दुःखयुक्त होऊन निघून जातात; दीर्घ उसासा टाकत दूर जाताना आपल्या वंशजाची निंदा करतात।

Verse 40

आनर्त उवाच । किमर्थं क्रियते श्राद्धममावास्यादिने द्विज । विशेषेण ममाचक्ष्य विस्तरेण यथातथम्

आनर्त म्हणाला—हे द्विज! अमावास्येच्या दिवशी श्राद्ध कशासाठी केले जाते? मला विशेष करून, विस्ताराने व यथाक्रम सांगावे।

Verse 41

मृताश्च पुरुषा विप्र स्वकर्मजनितां गतिम् । गच्छन्ति ते कथं तस्य सुतस्याश्रयमाययुः

हे विप्र! मृत पुरुष स्वकर्मजन्य गतीस जातात; मग ते त्या पुत्राच्या आश्रयास—त्याने केलेल्या श्राद्धादि सहाय्यास—कसे येतात?

Verse 42

एष नः संशयो विप्र सुमहान्हृदि संस्थितः

हे विप्र! हा अतिशय महान संशय आमच्या हृदयात उद्भवून स्थिर झाला आहे।

Verse 43

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग यत्त्वया व्याहृतं वचः । स्वकर्मार्हां गतिं यांति मृताः सर्वत्र मानवाः

भर्तृयज्ञ म्हणाले—हे महाभाग! तू उच्चारलेले वचन सत्य आहे; सर्वत्र मनुष्य मृत्यूनंतर स्वकर्मास योग्य अशी गती प्राप्त करतात।

Verse 44

परं यथा समायांति वंशजस्याश्रयं प्रति । तथा तेऽहं प्रव क्ष्यामि न तथा संशयो भवेत्

परंतु ते वंशजांच्या आश्रयास जसे येऊन अवलंबित होतात, ते मी तुला सांगतो, जेणेकरून संशय उरणार नाही।

Verse 45

मृता यांति तथा राजन्येऽत्र केचिन्महीतले । ते जायंते न मर्त्येऽत्र यावद्वंशस्य संस्थितिः

हे राजन्! येथे पृथ्वीवर काही जण मृत्यूनंतर तशीच अवस्था प्राप्त करतात; आणि जोवर त्यांचा वंश टिकून असतो, तोवर ते मर्त्यलोकी पुन्हा जन्म घेत नाहीत।

Verse 46

परं शुभात्मका ये च ते तिष्ठंति सुरालये । पापात्मानो नरा ये च वैवस्वतनिवासिनः

जे परम शुभस्वभावी आहेत ते सुरालयात (स्वर्गात) वास करतात; आणि पापात्मा नर वैवस्वत (यम) लोकात निवास करतात.

Verse 47

अन्यदेहं समाश्रित्य भुंजानाः कर्मणः फलम् । शुभं वा यदि वा पापं स्वयं विहितमात्मनः

ते दुसरे देहाचे आश्रय घेऊन कर्मफळ भोगतात—शुभ असो वा पाप—जे त्यांनी स्वतः केलेले असते.

Verse 48

यमलोके स्थितानां हि स्वर्गस्थानामपि क्षुधा । पिपासा च तथा राजंस्तेषां संजायतेऽधिका

यमलोकात असणाऱ्यांना—आणि स्वर्गस्थांनाही—भूक व तहान उत्पन्न होते; हे राजन्, ती त्यांना अधिक तीव्र होते.

Verse 49

यावन्नरत्रयं राजन्मातृतः पितृतस्तथा । तेषां च परतो ये च ते स्वकर्म शुभाशुभम् । भुंजते क्षुत्पिपासा च न तेषां जायते क्व् चित्

हे राजन्, मातृपक्षातील व तसेच पितृपक्षातील ‘तीन जन’ आणि त्यांच्यापलीकडील जे आहेत, जोपर्यंत आधाररूपाने असतात—तोपर्यंत ते स्वकर्माचे शुभाशुभ फल भोगतात; आणि त्यांना कुठेही भूक-तहान होत नाही.

Verse 50

तत्रापि पतनं तस्मात्स्थानाद्भवति भूमिप । वंशोच्छेदान्पुनः सर्वे निपतंति महीतले । त्रुटद्रज्जुनिबद्धं हि भांडं यद्वन्निराश्रयम्

हे भूमिप, त्या अवस्थेतूनही त्या स्थानावरून पतन होते. वंशोच्छेद झाल्यावर ते सर्व पुन्हा पृथ्वीवर पडतात—जसे तुटलेल्या दोरीने बांधलेले भांडे आधारहीन होऊन कोसळते.

Verse 51

एतस्मात्कारणाद्यत्नः सन्तानाय विचक्षणैः । प्रकर्तव्यो मनुष्येंद्र वंशस्य स्थितये सदा

या कारणामुळे, हे मनुष्येंद्र, वंशाची नित्य स्थिरता राहावी म्हणून विवेकी जनांनी संततीसाठी सदैव प्रयत्नपूर्वक उद्यम करावा।

Verse 52

अपि द्वादशधा राजन्नौरसादिसमु द्भवाः । तेषामेकतमोऽप्यत्र न दैवाज्जायते सुतः

हे राजन्, औरस इत्यादी बारा प्रकारचे पुत्र सांगितले आहेत; तरी येथे त्यांपैकी एकही केवळ दैवामुळे उत्पन्न होत नाही।

Verse 53

पितॄणां गुप्तये तेन स्थाप्योऽश्वत्थः समाधिना । पुत्रवत्परिपाल्यश्च निर्विशेषं नराधिप

म्हणून पितरांच्या रक्षण-कल्याणासाठी एकाग्र संकल्पाने अश्वत्थाची स्थापना करावी; हे नराधिप, त्याचे पुत्राप्रमाणे, भेद न करता, पालन करावे।

Verse 54

यावत्संधारयेद्भूमिस्तमश्वत्थं नराधिप । कृतोद्वाहं समं शम्या तावद्वंशोऽपि तिष्ठति

हे नराधिप, जोपर्यंत भूमी त्या अश्वत्थाला धारण करते, तोपर्यंत वंशही टिकून राहतो—शम्येसारखा दृढ, जणू विधिपूर्वक कृतोद्वाहासमान स्थिर।

Verse 55

अश्वत्थजनका मर्त्या निपत्य जगती तले । पापामुक्ताः समायांति योनिं श्रेष्ठां शुभान्विताः

जे मर्त्य भूमीतलावर अश्वत्थाची स्थापना करून त्याचे ‘जनक’ होतात, ते पापमुक्त होऊन शुभयुक्त श्रेष्ठ योनी (उत्तम जन्म) प्राप्त करतात।

Verse 56

एतस्मात्कारणादन्नं नित्यं देयं तथोदकम् । समुद्दिश्य पितॄन्राजन्यतस्ते तन्मयाः स्मृताः

म्हणून नित्य अन्न व जल द्यावे, पितरांना उद्देशून; हे राजन्, कारण ते त्या अर्पणानेच तृप्त मानले गेले आहेत।

Verse 57

अदत्त्वा सलिलं सस्यं पितॄणां यो नराधिप । स्वयमश्नाति वा तोयं पिवेत्स स्यात्पितृद्रुहः । स्वर्गेऽपि च न ते तोयं लभंते नान्नमेव च

हे नराधिप! जो पितरांना आधी जल व अन्न न देता स्वतः खातो किंवा पाणी पितो, तो पितृद्रोही ठरतो. असे लोक स्वर्गातही न जल मिळवितात, न अन्न।

Verse 58

न दत्तं वंशजैर्मर्त्यैश्चेद्व्यथां यांति दारुणाम् । क्षुत्पिपासासमुद्भूतां तस्मात्संतर्पयेत्पितॄन्

जर मर्त्य वंशजांनी अर्पण केले नाही, तर पितरांना भूक-तहान उत्पन्न भयंकर व्यथा होते; म्हणून पितरांचे तर्पण करावे।

Verse 59

नित्यं शक्त्या नरो राजन्पयोऽन्नैश्च पृथग्विधैः । तथान्यैर्वस्त्रनैवेद्यैः पुष्पगन्धानुलेपनैः

हे राजन्! मनुष्याने आपल्या शक्तीनुसार नित्य दूध व विविध अन्नांनी, तसेच वस्त्र, नैवेद्य, पुष्प, सुगंध व अनुलेपन इत्यादी अर्पणांनी (पितरांचा) सत्कार करावा।

Verse 60

पितृमेधादिभिः पुण्यैः श्राद्धैरुच्चावचैरपि । तर्पितास्ते प्रयच्छंति कामानिष्टान्हृदि स्थितान् । त्रिवर्गं च महाराज पितरः श्राद्धतर्पिताः

पितृमेध इत्यादी पुण्यकर्मांनी व साध्या-विशेष अशा विविध श्राद्धांनी तृप्त झालेले पितर हृदयातील इच्छित कामना प्रदान करतात. हे महाराज! श्राद्धाने प्रसन्न पितर धर्म-अर्थ-काम हा त्रिवर्गही देतात।

Verse 61

तर्पयंति न ये पापाः स्वपितॄन्नित्यशो नृप । पशवस्ते सदा ज्ञेया द्विपदाः शृंगवर्जिताः

हे नृपा! जे पापी लोक नित्य आपल्या पितरांचे तर्पण करीत नाहीत, ते सदैव पशूसमान जाणावे—द्विपाद, पण शिंगरहित।

Verse 215

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धावश्यकताकारणवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणाच्या एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील षष्ठ नागरखण्डात, हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्याच्या श्राद्धकल्पात ‘श्राद्धावश्यकताकारणवर्णन’ नावाचा दोनशे पंधरावा अध्याय समाप्त झाला।