Adhyaya 178

Verse 1

लक्ष्मीरुवाच । एवं राज्यं मया प्राप्तं गौरीपूजा कृते विभो । सौभाग्यं परमं चैव दुर्लभं सर्वयोषिताम्

लक्ष्मी म्हणाली—हे विभो! गौरीपूजेच्या कृपेने मला असे राज्य प्राप्त झाले आणि सर्व स्त्रियांस दुर्लभ असे परम सौभाग्यही लाभले।

Verse 2

न चापत्यं मया लब्धं तथापि परमेश्वर । तादृशेऽपि च सौभाग्ये तारुण्ये तादृशे स्थिते

तथापि, हे परमेश्वर! मला अपत्य लाभले नाही; असे सौभाग्य आणि अशी तारुण्यावस्था असूनही मी तशीच स्थित आहे।

Verse 3

दह्यामि तेन दुःखेन दिवानक्तं सुखं न मे । कस्यचित्त्वथ कालस्य दुर्वासा मुनिसत्तमः

त्या दुःखाने मी जळत आहे; दिवस-रात्र मला सुख नाही. मग काही काळानंतर मुनिश्रेष्ठ दुर्वासा (तेथे) आला।

Verse 4

आनर्ताधिपतेर्हर्म्यं संप्राप्तो गौरवाय सः । चातुर्मास्यकृते चैव मृत्तिकाग्रहणाय च

तो आनर्ताधिपतीच्या राजवाड्यात त्या घराच्या गौरवासाठी आला; चातुर्मास्य-व्रत करण्यासाठी आणि पवित्र मृत्तिका ग्रहण करण्यासाठीही।

Verse 5

ततः संपूजितो राज्ञा आनर्तेन यथाक्रमम् । दत्त्वार्घ्यं मधुपर्कं च ततः प्रोक्तं प्रणम्य च

मग आनर्तराजाने यथाक्रम विधिपूर्वक त्यांची पूजा केली; अर्घ्य व मधुपर्क अर्पण करून, नंतर प्रणाम करून (तो) बोलला।

Verse 6

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं च ते । नान्यो धन्यतमो लोके भूयोऽस्ति सदृशो मया

हे मुनिश्रेष्ठ, आपले स्वागत आहे; पुन्हा आपले अत्यंत सुस्वागत आहे। या लोकी माझ्याहून अधिक धन्य कोणी नाही, कारण आपले आगमन हेच माझे अनुपम सौभाग्य आहे।

Verse 7

यौ ते पादौ रजोध्वस्तौ केशैर्मे निर्मलीकृतौ । तद्ब्रूहि किंकरोम्यद्य गृहायातस्य ते मुने

आपले ते दोन्ही चरण धुळीने मळलेले होते; मी प्रणाम करून माझ्या केशांनी ते निर्मळ केले. आता सांगा, हे मुने, आज आपण घरी आलात—मी आज आपली कोणती सेवा करू?

Verse 8

अपि राज्यं प्रयच्छामि का वार्तान्येषु वस्तुषु

मी तर माझे राज्यही अर्पण करीन; मग इतर वस्तूंची काय कथा!

Verse 9

दुर्वासा उवाच । चातुर्मासीविधानं ते करिष्ये नृप मंदिरे । मृत्तिकाग्रहणं तावच्छुश्रूषा क्रियतां मम । स तथेति प्रतिज्ञाय मामूचे पार्थिवोत्तमः

दुर्वासा म्हणाले—हे नृपा, तुझ्या राजमंदिरात मी चातुर्मास्य-विधान करीन. पवित्र मृत्तिका ग्रहण होईपर्यंत माझी शुश्रूषा (सेवा) करावी. तेव्हा श्रेष्ठ राजाने ‘तसेच होवो’ असे म्हणून प्रतिज्ञा केली व मला म्हणाला.

Verse 10

शुश्रूषा चास्य कर्तव्या सर्व दैव वरानने । चातुर्मासीव्रतं यावद्देवतार्चनपूर्वकम्

हे वरानने, चातुर्मास्य-व्रत चालू असेपर्यंत—देवतार्चनापासून आरंभ करून—त्याची सर्व प्रकारे शुश्रूषा (सेवा) करणे आवश्यक आहे।

Verse 11

बाढमित्येवमुक्त्वाथ मया सर्वमनुष्ठितम् । शुश्रूषार्हं च यत्कर्म दुहितेव पितुर्यथा

“ठीक आहे” असे म्हणून मग मी सर्व विधिपूर्वक आचरले। आणि जे जे शुश्रूषेस योग्य सेवाकर्म होते, ते मी पित्याची सेवा करणाऱ्या कन्येसारखे केले।

Verse 12

चातुर्मास्यां व्यतीतायां यदा संप्रस्थितो मुनिः । तदा प्रोवाच मां तुष्टः पुत्रि किं करवाणि ते

चातुर्मास संपल्यावर मुनि जेव्हा प्रस्थानास निघाले, तेव्हा प्रसन्न होऊन ते मला म्हणाले—“पुत्री, तुझ्यासाठी मी काय करू?”

Verse 13

ततः स भगवान्प्रोक्तः प्रणिपत्य मया मुहुः । अपत्यं नास्ति मे ब्रह्मंस्तेन दह्याम्यहर्निशम्

तेव्हा मी वारंवार नमस्कार करून त्या पूज्यांना म्हणाले—“हे ब्राह्मण, मला अपत्य नाही; म्हणून मी अहोरात्र जळत राहते.”

Verse 14

ईदृशे सति राज्ञोऽपि यौवने च महत्तरे । तत्त्वं वद मुनिश्रेष्ठ येन स्यान्मम संततिः

“राजा तर महान यौवनात असूनही अवस्था अशीच आहे. हे मुनिश्रेष्ठ, ज्यायोगे मला संतती होईल तो खरा उपाय सांगा.”

Verse 15

व्रतेन नियमेनाथ दानेन च हुतेन च । ततः स सुचिरं ध्यात्वा मामुवाच स्मयन्निव

“व्रताने, नियम-संयमाने, दानाने आणि अग्नीत हवन-आहुतीने…” असे म्हणत त्यांनी बराच वेळ चिंतन केले आणि मग जणू मंद हास्याने मला बोलले।

Verse 16

अन्यदेहांतरे पुत्रि त्वया गौरी प्रपूजिता । तप्ताभिर्वालुकाभिः सा मृत्युकाल उपस्थिते

तो म्हणाला—कन्ये, पूर्वजन्मी मृत्यू जवळ आला असता तू तापलेल्या वाळूने गौरीची विधिपूर्वक पूजा केली होतीस।

Verse 17

तद्भक्त्या लब्धराज्यापि दाहेन परियुज्यसे । गौरी यत्तापसंयुक्ता बालुकाभिः कृता त्वया

त्या भक्तीने राज्य मिळाले तरी तू दाहवेदनांनी त्रस्त आहेस; कारण तू उष्णतेच्या संयोगाने तापलेल्या वाळूने गौरी घडविली होतीस।

Verse 18

न देवो विद्यते काष्ठे पाषाणे मृत्तिकासु च । भावेषु विद्यते देवो मन्त्रसंयोगसंयुतः

देवता स्वभावतः ना लाकडात, ना दगडात, ना मातीमध्ये असतो; तो योग्य मंत्रसंयोगाने युक्त अशा भावभक्तीत प्रकट होतो।

Verse 19

भावभक्तिसमा युक्ता मंत्रसंयोजनेन च । देवी मन्त्रसमायाता त्वया वालुकयाऽर्चिता

भावभक्ती आणि योग्य मंत्रसंयोजन यांसह, मंत्राने सन्निहित झालेल्या देवीची तू वाळूने अर्चना केलीस।

Verse 21

वृषस्थे भास्करे पश्चात्तस्या उपरि स्रावि यत् । जलयन्त्रं दिवारात्रं धारयस्व प्रयत्नतः

नंतर सूर्य वृषभ राशीत आला की तिच्या वर दिवस-रात्र प्रयत्नपूर्वक पाणी टपकविणारे जलयंत्र धारण करून ठेव।

Verse 22

ततो यथायथा तस्याः शीतभावो भविष्यति । तथातथा च ते दाहः शांतिं यास्यत्यहर्निशम्

मग जशी जशी तिची शीतलता वाढेल, तशी तशी तुझी दाहक वेदना त्याच प्रमाणात अहोरात्र शांत होईल।

Verse 23

दाहांते भविता गर्भस्ततः पुत्रमवाप्स्यसि । राज्यभारक्षमं शूरं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

दाहकष्ट संपल्यावर तू गर्भवती होशील; त्यानंतर तुला एक पुत्र प्राप्त होईल—शूर, राज्यभार पेलण्यास समर्थ, आणि त्रिलोकी प्रसिद्ध।

Verse 24

अन्यापि कामिनी यात्र एवं तां पूजयिष्यति । ज्येष्ठे मासे तथा सापि यथा त्वं प्रभविष्यति

इतर कोणतीही स्त्री अशीच यात्रा करून याच प्रकारे तिचे पूजन करील, तर तीही ज्येष्ठ महिन्यात तुझ्याप्रमाणेच समृद्धी व सिद्धी पावेल।

Verse 25

लक्ष्मीरुवाच । ततो मया पुनः प्रोक्तो भगवान्स मुनीश्वरः । मानुषत्वे न मे रागो विरक्तिर्महती स्थिता

लक्ष्मी म्हणाली: तेव्हा मी पुन्हा त्या मुनीश्वर भगवंतास म्हणाले—‘मानुषत्वात मला आसक्ती नाही; माझ्या अंतःकरणी महान वैराग्य स्थिर आहे।’

Verse 26

नदीवेगोपमं दृष्ट्वा जीवितंसर्वदेहिनाम् । तन्मे वद महाभाग यत्किंचिद् व्रतमुत्तमम्

सर्व देहधाऱ्यांचे जीवन नदीच्या वेगासारखे चंचल आहे असे पाहून, हे महाभाग, मला कोणतेही उत्तम व्रत सांगावे।

Verse 27

मानुषत्वं न येन स्यात्सम्यक्चीर्णेन सद्द्विज । ततः स सुचिरं ध्यात्वा मामाह परमेश्वर

हे सद्द्विज ब्राह्मणा, सम्यक् आचरिलेल्या कोणत्या व्रताने पुन्हा मानुषत्वात परत येणे होत नाही, ते मला सांग. तेव्हा परमेश्वरतुल्य मुनि दीर्घ काळ ध्यान करून मला म्हणाले.

Verse 28

अस्ति पुत्रि व्रतं पुण्यं गौरी तुष्टिकरं परम् । येन चीर्णेन वै सम्यग्योषिद्देवत्वमाप्नुयात्

कन्ये! एक पुण्य व्रत आहे, जे देवी गौरीला परम तुष्ट करणारे आहे. ते सम्यक् विधीने केल्यास स्त्री देवत्व प्राप्त करते.

Verse 29

गोमयाख्या महादेवी कृता वै गोमयेन सा । ततो गोलोकमापन्नाः सर्वास्ता वरवर्णिनि

‘गोमया’ नावाची ती महादेवी गोमयापासून निर्माण झाली. त्यानंतर, हे वरवर्णिनी, त्या सर्व स्त्रिया गोलोकास प्राप्त झाल्या.

Verse 30

तां त्वं कुरुष्व कल्याणि येन देवत्वमाप्स्यसि । ततो मया पुनः प्रोक्तः स मुनिः सुरसत्तम

हे कल्याणी! तू तेच व्रत कर, ज्याने तुला देवत्व प्राप्त होईल. मग, हे देवश्रेष्ठा, मी त्या मुनिला पुन्हा म्हणालो.

Verse 31

कस्मिन्काले प्रकर्तव्या विधिना केन सन्मुने । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि येन तां प्रकरोम्यहम्

हे सन्मुने! हे कोणत्या काळी करावे आणि कोणत्या विधीने? सर्व काही विस्ताराने सांग, जेणेकरून मी ते करू शकेन.

Verse 32

दुर्वासा उवाच । नभस्ये चासिते पक्षे तृतीयादिवसे स्थिते । प्रातरुत्थाय पश्चाच्च भक्षयेद्दंतधावनम्

दुर्वासा म्हणाले—नभस्य मासाच्या कृष्णपक्षातील तृतीया तिथी आली असता, पहाटे उठून त्यानंतर केवळ दंतधावन (दात घासण्याची दातण/मंजन) एवढेच आहाररूपेण घ्यावे।

Verse 33

ततश्च नियमं कृत्वा उपवाससमुद्भवम् । गौरीनामसमुच्चार्य श्रद्धापूतेन चेतसा

त्यानंतर उपवासातून उद्भवलेला नियम-व्रत स्वीकारून, गौरीचे नामोच्चार करीत, श्रद्धेने पवित्र झालेल्या चित्ताने संयमपूर्वक आचरण करावे।

Verse 34

ततो निशागमे प्राप्ते कृत्वा गौरीचतुष्टयम् । मृन्मयं यादृशं चैव तदिहैकमनाः शृणु

मग रात्रि येताच गौरीचे चतुष्टय घडवून, ती मृन्मय रूपे कशी असावीत—हे येथे एकाग्र मनाने ऐक।

Verse 35

एका गौरी प्रकर्तव्या पंचपिंडा यथोदिता । प्रहरेप्रहरे प्राप्ते तासु पूजां समाचरेत् । यैर्मंत्रैस्तान्निबोध त्वमेकैकस्याः पृथक्पृथक्

एक गौरी-प्रतिमा सांगितल्याप्रमाणे पाच पिंडांनी करावी. प्रत्येक प्रहर येताच त्यांची पूजा करावी. आता प्रत्येकासाठी वेगवेगळे जे मंत्र आहेत, ते तू स्वतंत्रपणे जाणून घे.

Verse 36

हिमाचलगृहे जाता देवि त्वं शंकरप्रिये । मेनागर्भसमुद्भूता पूजां गृह्ण नमोस्तु ते

हे देवी! तू हिमाचलाच्या गृही जन्मलेली, शंकराची प्रिया, मेनेच्या गर्भातून प्रकट झालेली—ही पूजा स्वीकार; तुला नमस्कार असो।

Verse 37

धूपं दद्यात्ततश्चैव कर्पूरं श्रद्धया सह । रक्तसूत्रेण दीपं च घृतेन परिकल्पयेत्

त्यानंतर श्रद्धेने धूप व कापूर अर्पण करावा; आणि तुपाने लाल सूताची वात करून दीप सिद्ध करावा।

Verse 38

जातिपुष्पैः समभ्यर्च्य नैवेद्ये मोदकान्न्यसेत् । रक्तवस्त्रेण संछाद्य अर्घ्यं दत्त्वा ततः परम्

जातीच्या फुलांनी विधिपूर्वक अर्चना करून नैवेद्यात मोदक ठेवावेत; मग लाल वस्त्राने आच्छादून त्यानंतर अर्घ्य अर्पण करावे।

Verse 39

यस्य वृक्षस्य पुष्पं च तस्य स्याद्दन्तधावनम् । मातुलिंगेन तस्यास्तु मन्त्रेणानेन भक्तितः

ज्या वृक्षाचे पुष्प अर्पण केले जाते, त्याच वृक्षाची दातन दंतधावनासाठी घ्यावी; आणि मातुलिंग (बीजपूर) घेऊन, या मंत्राने भक्तिभावाने तिच्यासाठी करावे।

Verse 40

अर्घ्यं दद्यात्प्रयत्नेन गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् । शंकरस्य प्रिये देवि हिमाचलसुते शुभे । अर्घ्यमेनं मया दत्तं प्रतिगृह्ण नमोऽस्तु ते

प्रयत्नाने गंध, पुष्प व अक्षतयुक्त अर्घ्य अर्पण करावे— हे शंकरप्रिये शुभे देवि, हिमाचलसुते! हे अर्घ्य मी दिले आहे, ते स्वीकार; तुला नमस्कार असो।

Verse 41

तदेव प्राशनं कुर्यात्ततः कायविशुद्धये । प्रहरांते च संपूज्य अर्धनारीश्वरं ततः

त्यानंतर देहशुद्धीसाठी तोच प्रसाद प्राशन करावा; आणि प्रहराच्या शेवटी विधिपूर्वक पूजन करून, पुढे अर्धनारीश्वराची पूजा करावी।

Verse 42

सुरभ्या पूजयेद्भक्त्या मन्त्रेणानेन पार्वति । वाममर्धं शरीरस्य या हरस्य व्यवस्थिता । सा मे पूजां प्रगृह्णातु तस्यै देव्यै नमोऽस्तु ते

सुगंधी द्रव्यांनी भक्तिभावाने या मंत्राने पार्वतीची पूजा करावी—जी हराच्या देहात वामार्धरूपे स्थित आहे, ती देवी माझी पूजा स्वीकारो; त्या देवींना नमस्कार असो।

Verse 43

अगरुं च ततो भक्त्या धूपं दद्यात्तथा शुभे । नैवेद्ये गुणकांश्चैव नालिकेरेण चार्घकम्

त्यानंतर, हे शुभे, भक्तिभावाने अगरूचा धूप अर्पावा; नैवेद्यात गुणका (मिठाई) द्यावी आणि नारळाने अर्घ्य सिद्ध करून अर्पण करावे।

Verse 44

मन्त्रेणानेन दातव्यं तदेव प्राशनं स्मृतम् । अर्धनारीश्वरौ यौ च संस्थितौ परमेश्वरौ

याच मंत्राने अर्पण करावे, आणि तेच प्रसाद म्हणून प्राशन करावे असे सांगितले आहे। जे परमेश्वर अर्धनारीश्वररूपे स्थित आहेत, त्यांचे स्मरण करावे।

Verse 45

अर्घ्यो मे गृह्यतां देवौ स्यातं सर्वसुखप्रदौ । तृतीये प्रहरे प्राप्ते शतपत्र्या प्रपूजयेत्

‘हे दिव्य दांपत्य! माझे अर्घ्य स्वीकारा; तुम्ही दोघेही सर्वसुखप्रद व्हा।’ तिसरा प्रहर आला की शतपत्री फुलांनी विशेष पूजा करावी।

Verse 46

उमामहेश्वरौ देवौ मंत्रेणानेन पूजयेत्

या मंत्राने उमा-महेश्वर या दिव्य युगलाची पूजा करावी।

Verse 47

उमामहेश्वरौ देवौ यौ तौ सृष्टिलयान्वितौ । तौ गृह्णीतामिमां पूजां मया दत्तां प्रभक्तितः

उमा आणि महेश्वर—सृष्टी व प्रलयाचे नियंते दिव्य दांपत्य—माझ्या परमभक्तीने अर्पिलेली ही पूजा स्वीकारो।

Verse 48

गुग्गुलोत्थं ततो धूपं नैवेद्यं घारिकात्मकम् । जातीफलेन चार्घ्यं च तदेव प्राशनं स्मृतम्

त्यानंतर गुग्गुळापासून धूप अर्पावा; नैवेद्य घारिका-प्रकारचा ठेवावा; आणि अर्घ्य जातीफळाने करावे—तेच प्रसाद म्हणून प्राशन करावे असे सांगितले आहे।

Verse 49

ततश्चार्घ्यः प्रदातव्यो मंत्रेणानेन भक्तितः । ग्रंथिचूर्णेन धूपं च अर्घ्यं मदनजं फलम्

त्यानंतर भक्तीने या मंत्राने अर्घ्य अर्पावे. धूप ग्रंथी-चूर्णाचा करावा, आणि अर्घ्यात मदनज (कामदेवजन्य) फळ ठेवावे।

Verse 50

तदेव प्राशनं कार्यं ततः कायविशुद्धये

तोच प्रसाद प्राशन करावा; त्याने देहाची शुद्धी होते।

Verse 52

चतुर्थे प्रहरे प्राप्ते तां गौरीं पंचपिंडिकाम् । भृंगराजेन संपूज्य मंत्रेणानेन भक्तितः

चौथा प्रहर आला की, त्या गौरीची पञ्चपिंडिका-रूपाने भृंगराजाने सम्यक पूजा करून, या मंत्राने भक्तीपूर्वक आराधना करावी।

Verse 53

पृथिव्यादीनि भूतानि यानि प्रोक्तानि पंच च । पंचरूपाणि देवेशि पूजां गृह्ण नमोऽस्तु ते

पृथ्वी आदी जे पाच भूत सांगितले आहेत, हे देवेशी, तीच तुझी पाच रूपे आहेत। ही पूजा स्वीकार; तुला नमस्कार असो।

Verse 54

नैवेद्ये घृतपूपांश्च दद्याद्देव्याः प्रभक्तितः । ग्रंथिचूर्णेन धूपं च ह्यर्घ्यं मदनजं फलम् । तदेव प्राशनं कार्यमर्घ्यमंत्रमिदं स्मृतम्

अतिभक्तीने देवीस नैवेद्य म्हणून तुपाचे पूए अर्पण करावेत। गाठीदार सुगंधी चूर्णाने धूप द्यावा आणि मदनज फलासह अर्घ्य निवेदावे। तेच प्रसादभावे प्राशन करावे; हेच अर्घ्यमंत्रविधान स्मृत आहे.

Verse 55

पंचभूतमयी देवी पंचधा या व्यवस्थिता । अर्घ्यमेनं मया दत्तं सा गृह्णातु सुरे श्वरी

हे पंचभूतमयी देवी, जी पंचधा रूपाने स्थित आहे—माझ्याकडून दिलेले हे अर्घ्य सुरेश्वरीने स्वीकारावे.

Verse 56

एवं सर्वा निशा सा च गीतवाद्यादिनिःस्वनैः । तासां चैवाग्रतो नेया नैव निद्रां समाचरेत्

अशा रीतीने संपूर्ण रात्र गीत-वाद्यांच्या निनादात जावी। त्यांच्या समोरच राहावे; झोप कधीही करू नये.

Verse 57

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । स्नात्वा संपूजयेद्विप्रं सह पत्न्या प्रभक्तितः

नंतर निर्मळ प्रभाती, सूर्य-मंडळ उगवल्यावर, स्नान करून भक्तीने ब्राह्मणाचा त्याच्या पत्नीसह सत्कार-पूजन करावे.

Verse 58

वस्त्रैराभरणैश्चैव स्वशक्त्या नृपनंदिनि । गौर्यै भक्ष्यं च दातव्यं मिष्टान्नेन शुचिस्मिते

हे नृपनंदिनी, आपल्या शक्तीनुसार वस्त्रे व आभूषणे द्यावीत; हे शुचिस्मिते, गौरीला भक्ष्य आणि मिष्टान्नही अर्पण करावे।

Verse 59

ततः करेणुमानीय वडवां वा सुमध्यमे । गौरीचतुष्टयं तच्च समारोप्य तथोपरि

त्यानंतर, हे सुमध्यमे, हत्तीण किंवा वडवा आणून, तिच्यावर गौरीच्या चार मूर्तींचा तो समूह विधिपूर्वक वर स्थापावा।

Verse 60

गीतवादित्रशब्देन वेदध्वनियुतेन च । नद्यां वाऽथ तडागे वा वाप्यां वाथ परिक्षिपेत्

गीत-वाद्यांच्या नादाने आणि वेदध्वनीसह, ते नदीत किंवा तळ्यात अथवा वापीत विधिपूर्वक विसर्जित करावे।

Verse 61

मंत्रेणानेन सद्भक्त्या तवेदं वच्मि सुन्दरि

हे सुंदरी, या मंत्राने सद्भक्तीपूर्वक मी तुला हे सांगत आहे।

Verse 62

आहूतासि मया देवि पूजितासि मया शुभे । मम सौभाग्यदानाय यथेष्टं गम्यतामिति

हे देवि, तू माझ्याकडून आवाहिता झालीस; हे शुभे, तू माझ्याकडून पूजिता झालीस। माझे सौभाग्य देण्यासाठी—आता इच्छेनुसार प्रस्थान कर।

Verse 63

लक्ष्मीरुवाच । एवं मया कृता देव सा तृतीया यथोदिता । नभस्ये मासि संप्राप्ते भक्त्या परमया विभो

लक्ष्मी म्हणाली—हे देव! यथाविधी मी ती तृतीया केली. नभस्य मास येताच, हे विभो, परम भक्तीने मी ते व्रत आचरले.

Verse 64

द्वितीये च तथा प्राप्ते तृतीये च विशेषतः । यावत्पश्यामि प्रत्यूषे तावद्गौरीचतुष्टयम् । जातं रत्नमयं तच्च मया यत्परिपूजितम्

दुसरा दिवस आला आणि विशेषतः तिसरा दिवस येताच, पहाटे मला गौरीचे चार स्वरूपांचे दर्शन झाले. ते रूप रत्नमय तेजाने उजळले, आणि मी श्रद्धेने विधिपूर्वक त्याची पूजा केली.

Verse 65

प्रस्थितां मां नदीतीरमुद्दिश्य च विसर्जनम् । करिष्यामीति सा प्राह व्यक्तीभूता सुरेश्वरी

विसर्जन करण्यासाठी मी नदीकाठी निघाले असता, स्पष्ट प्रकट झालेल्या सुरेश्वरी देवी म्हणाल्या—“तेथेच तुझ्याकडून विसर्जन करवीन.”

Verse 66

मा पुत्रि जलमध्येऽत्र मम मूर्तिचतुष्टयम् । परिभावय मद्वाक्यं श्रुत्वा चैव विधीयताम्

“पुत्री! येथे पाण्याच्या मध्यभागी माझ्या चार मूर्तींचे विसर्जन करू नकोस. माझे वचन मनात धर; ते ऐकून यथाविधी आचरण कर.”

Verse 67

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे स्थापय त्वं च मा क्षिप । अक्षयं जायते येन सर्वस्त्रीणां हिताय च

“हाटकेश्वराच्या क्षेत्रात यांची स्थापना कर; त्यांना टाकून देऊ नकोस. असे केल्याने अक्षय पुण्यफळ प्राप्त होते आणि सर्व स्त्रियांच्या हितास कारणीभूत ठरते.”

Verse 68

त्वं प्रार्थय वरं सर्वं ददाम्यहमिहार्चिता । अभ्यर्चिता गिरिसुता मया प्रोक्ता सुरेश्वरी

हे देवी, तू जो जो वर मागशील, येथे पूजिता असता मी ते सर्व देईन—असे माझ्याकडून सम्यक्‌ पूजिलेली देवेश्वरी गिरिसुता म्हणाली।

Verse 69

यदि यच्छसि मे देवि वरं तुष्टा सुरेश्वरि । तदहं मानुषे गर्भे मा भूयासं कथंचन

हे देवि, हे सुरेश्वरी, तू प्रसन्न होऊन मला वर देशील तर मी कधीही कोणत्याही प्रकारे पुन्हा मानवी गर्भात पडू नये।

Verse 70

भर्त्ता भवतु मे विष्णुः शाश्वताभीष्टदः सदा । नान्यत्किंचिदभीष्टं मे राज्यं त्रिदिवशोभनम्

माझे भर्ता विष्णूच असोत—शाश्वत आणि सदैव अभीष्ट देणारा। मला दुसरे काही नको; स्वर्गासारखे शोभणारे राज्यही नको।

Verse 71

अन्यापि कुरुते या च व्रतमेतत्समाहिता । सर्वैर्त्रतैर्यथातुष्टिस्तथा देवि प्रजायते

हे देवी, जी दुसरी कोणतीही स्त्री एकाग्रचित्ताने हे व्रत करते, तिला सर्व व्रतांप्रमाणेच तुष्टी व अनुग्रह प्राप्त होतो।

Verse 72

तथा तस्याः प्रकर्तव्यमकेनानेन पार्वति । तथेति गौरी मामुक्त्वा ततश्चादर्शनं गता

हे पार्वती, तिच्यासाठी ह्याच उपायाने हे करावे. ‘तथास्तु’ असे म्हणून गौरी मला बोलली आणि मग अंतर्धान पावली।

Verse 73

सा देवी च मया तत्र तच्च गौरीचतुष्टयम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे शुभे संस्थापितं विभो

तेव्हा, हे विभो, मी तेथे त्या शुभ हाटकेश्वर-क्षेत्री देवीला आणि गौरीच्या चतुर्विध स्वरूपाला प्रतिष्ठित केले।

Verse 74

तत्प्रभावान्मया लब्धो भर्त्ता त्वं परमेश्वर । शाश्वतश्चाक्षयश्चैव मुखप्रेक्षश्च सर्वदा

त्या प्रभावाने, हे परमेश्वर, मी तुम्हालाच स्वामी-भर्ता म्हणून प्राप्त केले—तुम्ही शाश्वत व अक्षय आहात; मला सदैव तुमचे मुखदर्शन घडो।

Verse 75

एतत्त सर्वमाख्यातं यत्पृष्टास्मि सुरेश्वर । सत्येनानेन देवेश तव पादौ स्पृशाम्यहम्

हे सुरेश्वर, जसे मला विचारले गेले तसेच हे सर्व मी सांगितले। हे देवेश, या सत्याच्या बळावर मी तुमचे चरण स्पर्श करते।

Verse 76

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः शंखचक्रगदाधरः । विहस्याथ महालक्ष्मीं तामुवाच प्रहर्षितः । मुहुर्मुहुः समालिंग्य वक्षसश्चोपरि स्थिताम्

सूत म्हणाले—तिचे वचन ऐकून शंख-चक्र-गदा धारण करणारे प्रभू हसले; मग हर्षित होऊन, वक्षस्थळी स्थित महालक्ष्मीला पुन्हा पुन्हा आलिंगन देत ते तिला म्हणाले।

Verse 77

साधुमाधु महाभागे सत्यमेतत्त्वयोदितम् । जानतापि मया पृष्टा भवतीं वरवर्णिनि

साधु, साधु, हे महाभागे! तू जे बोललीस ते सत्य आहे। हे वरवर्णिनि, मला माहीत असूनही मी तुला विचारले।

Verse 78

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । चतुर्भुजा यथा गौरी संजाता पंचपिंडिका

सूत म्हणाले—हे द्विजोत्तमांनो, तुम्ही जे विचारले होते ते सर्व मी तुम्हांला सांगितले. ज्या प्रकारे गौरी चतुर्भुजा झाली आणि पञ्चपिंडिका रूपाने प्रकट झाली, तेही (मी) कथन केले.

Verse 79

यश्चैतत्पठते भक्त्या प्रातरुत्थाय मानवः । न स लक्ष्म्या विमुच्येत न च दौर्भाग्यमाप्नुयात्

जो मनुष्य पहाटे उठून भक्तिभावाने याचे पठण करतो, तो लक्ष्मीपासून कधीही वंचित होत नाही आणि त्याला दौर्भाग्यही प्राप्त होत नाही.

Verse 80

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठनीयमिदं शुभम् । आख्यानं गौरिकं विप्रा यन्मया परिकीर्तितम्

म्हणून, हे विप्रांनो, माझ्याकडून कथन केलेले हे शुभ ‘गौरी’ आख्यान सर्व प्रयत्नाने अवश्य पठणीय आहे.

Verse 91

उमामहेश्वरौ देवौ सर्वकामसुखप्रदौ । गृह्णीतामर्घ्यमेतं मे दयां कृत्वा महत्तमाम्

हे देव उमादेवी आणि महेश्वर, तुम्ही सर्व कामनांचे सुख देणारे आहात; महत्तम दया करून माझे हे अर्घ्य स्वीकारा.

Verse 178

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पंचपिंडिकागौर्युत्पत्तिमाहात्म्य वर्णनंनामाष्टसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यांतर्गत ‘पञ्चपिंडिका-गौरी-उत्पत्ती-माहात्म्य’ वर्णन नावाचा एकशे अठ्ठ्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला.