Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

लक्ष्मीरुवाच । एवं राज्यं मया प्राप्तं गौरीपूजा कृते विभो । सौभाग्यं परमं चैव दुर्लभं सर्वयोषिताम्

Transliteration

lakṣmīruvāca | evaṃ rājyaṃ mayā prāptaṃ gaurīpūjā kṛte vibho | saubhāgyaṃ paramaṃ caiva durlabhaṃ sarvayoṣitām

Translation

लक्ष्मी म्हणाली—हे विभो! गौरीपूजेच्या कृपेने मला असे राज्य प्राप्त झाले आणि सर्व स्त्रियांस दुर्लभ असे परम सौभाग्यही लाभले।

Word by Word

• लक्ष्मीः: Lakṣmī
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• राज्यम्: kingdom, sovereignty
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• प्राप्तम्: obtained
• प्राप्तम्: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत् (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक (received/obtained)

• गौरीपूजा: worship of Gaurī
• गौरीपूजा: Hetu/Reason (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक) + पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गौर्याः पूजा)

• कृते: for (the sake of)
• कृते: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: कृत (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (postposition), अर्थे 'निमित्ते/हेतोः' (for the sake of)

• विभो: O Lord
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• सौभाग्यम्: good fortune
• सौभाग्यम्: Karta/Predicate-noun (Subject complement/कर्तृ-विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying सौभाग्यम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण (emphasis/indeed)

• दुर्लभम्: rare, hard to obtain
• दुर्लभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying सौभाग्यम्)

• सर्वयोषिताम्: of all women
• सर्वयोषिताम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वासां योषिताम्)

Speaker

Lakṣmī

Skanda Dialogue

Listener: Parameśvara (addressed as vibho/parama-īśvara)

Visual Art Cues

Scene: Lakṣmī, radiant and crowned, speaks with folded hands, recalling how worship of Gaurī granted her sovereignty and rare saubhāgya; a subtle presence of Gaurī’s icon or liṅga-śakti emblem behind.

Characters & Entities

• Lakṣmī
• Gaurī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gaurī worship is presented as a source of auspicious fortune and orderly prosperity when aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The discourse continues under the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya in Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Gaurī-pūjā is explicitly named as the practice producing saubhāgya and success.