Adhyaya 133

Verse 1

सूत उवाच । तथाऽन्यापि च तत्रास्ति देवता द्विजसत्तमाः । अजागृहेति विख्याता सर्वरोगक्षयावहा

सूत म्हणाले—हे द्विजश्रेष्ठांनो! तेथे आणखी एक देवता आहे, ‘अजागृहा’ म्हणून विख्यात, जी सर्व रोगांचा क्षय करणारी आहे।

Verse 2

अजापालो यदा राजा सर्वलोकहिते रतः । अजारूपाः प्रयांति स्म व्याधयः सकला द्विजाः । तदा रात्रौ समानीय तस्मिन्स्थाने दधाति सः

राजा अजापाल जेव्हा सर्वलोकहितात तत्पर होता, तेव्हा हे द्विज, सर्व व्याधी बकऱ्यांच्या रूपाने येत असत. मग तो रात्री त्यांना एकत्र करून त्याच स्थानी ठेवत (बांधून) असे.

Verse 3

ततस्तदाश्रयात्स्थानमजागृहमिति स्मृतम् । सर्वैर्जनैर्धरा पृष्ठेदर्शनाद्व्याधिनाशनम्

म्हणून आश्रयस्थान झाल्यामुळे ते स्थान ‘अजागृह’ म्हणून स्मरणात राहिले. पृथ्वीवरील सर्व जनांसाठी त्याचे केवळ दर्शनही व्याधिनाशक आहे.

Verse 4

तत्रैश्वर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । अहं वः कीर्तयिष्यामि श्रोतव्यं सुसमाहितैः

हे ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, त्या स्थानी पूर्वी ईश्वरी ऐश्वर्याचा अद्भुत प्रकटाव झाला होता. मी ते तुम्हाला सांगतो; तुम्ही सर्वांनी स्थिर, एकाग्र मनाने ऐका.

Verse 5

तत्रागतो द्विजः कश्चित्क्षेत्रे तापसरूपधृक् । तीर्थयात्राप्रसंगेन रात्रौ प्राप्तः श्रमान्वितः

त्या पवित्र क्षेत्रात एक द्विज आला; तो तपस्व्याचे रूप धारण केलेला होता. तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने तो रात्री तेथे पोहोचला, श्रमाने थकून.

Verse 6

अजावृंदमथालोक्य निविष्टं सुसुखान्वितम् । रोमंथ कर्मसंयुक्तं विश्वस्तमकुतोभयम्

मग त्याने बकऱ्यांचा कळप तेथे अतिशय सुखाने बसलेला पाहिला—जुगाली करत—निश्चिंत, विश्वासू आणि सर्व बाजूंनी निर्भय.

Verse 7

स ज्ञात्वा मानुषेणात्र भवितव्यमसंशयम् । न शून्याः पशवो रात्रौ स्थास्यंति विजने वने

त्याने निःसंशय जाणले की येथे एखाद्या मनुष्याची उपस्थिती नक्कीच आहे; कारण निर्जन वनात रात्री पशू एकटे व निराधार राहात नाहीत।

Verse 8

ततः फूत्कृत्य फूकृत्य दिवं यावन्न संदधे । कश्चिद्वाचं प्रसुप्तश्च तावत्तत्रैव चिंतयन्

मग त्याने वारंवार फूत्कार/हाक मारली, आणि काही काळ झोपेकडे मन लावले नाही; पण तिथेच विचार करत करत त्याची वाणी शांत झाली व तो हळूहळू झोपून गेला।

Verse 9

अवश्यं मानुषेणात्र पशूनां रक्षणाय च । आगंतव्यं कुतोऽप्याशु तस्मात्तिष्ठामि निर्भयः

या पशूंच्या रक्षणासाठी कुठूनतरी एखाद्या मनुष्याने लवकरच येथे यायलाच हवे; म्हणून मी निर्भयपणे इथेच थांबतो।

Verse 10

एवं तस्य प्रसुप्तस्य गता सा रजनी ततः । ततस्त्वरितवत्तस्य सुश्रांतस्य द्विजोत्तमाः

अशा रीतीने तो झोपलेला असताना ती रात्र संपली; मग, हे द्विजोत्तमांनो, अत्यंत थकलेल्या त्याच्यावर पुढील घटना वेगाने घडू लागल्या।

Verse 11

अथ यावत्प्रभाते स प्रपश्यति निजां तनुम् । तावत्कुष्ठादिभी रोगैः समंतात्परिवारिताम्

मग पहाटे त्याने आपले शरीर पाहिले, तेव्हा ते कुष्ठ इत्यादी रोगांनी सर्व बाजूंनी वेढलेले असल्याचे त्याला दिसले।

Verse 12

अशक्तश्चलितुं स्थानादपि चैकं पदं क्वचित् । तेजो हीनोऽपि रौद्रेण चिन्तयामास वै ततः

तो त्या जागेवरून हलूही शकला नाही, कधी एक पाऊलही नाही; तेज क्षीण झाले तरी दाहक रौद्र वेदनेने तो तेव्हा तीव्र चिंतन करू लागला।

Verse 13

किमिदं कारणं येन ममैषा संस्थिता तनुः । अकस्मादेव रोगोऽयं चलितुं नैव च क्षमः

माझे शरीर अशी अवस्था का झाली, याचे कारण काय? अचानक हा रोग उत्पन्न झाला आहे आणि मी मुळीच चालू शकत नाही।

Verse 14

एवं चिन्तयमानस्य तस्य विप्रस्य तत्क्षणात् । द्वादशार्कप्रतीकाशः पुरुषः समुपागतः

असा विचार करीत असतानाच त्या ब्राह्मणाजवळ त्याच क्षणी बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी एक पुरुष आला।

Verse 15

तं यूथं कालयामास ततः संज्ञाभिराह्वयन् । पृथक्त्वेन समादाय यष्टिं सव्येन पाणिना

मग त्याने खुणांनी हाक देऊन त्या कळपाला बाजूला केले; आणि वेगळे करून डाव्या हाताने एक दंड उचलला।

Verse 16

अथापश्यत्स तं विप्रं व्याधिभिः सर्वतो वृतम् । अशक्तं चलितुं क्वापि ततः प्रोवाच सादरम्

मग त्याने त्या ब्राह्मणाला पाहिले—जो सर्व बाजूंनी व्याधींनी वेढलेला व कुठेही चालण्यास अशक्त होता—आणि आदराने त्याच्याशी बोलला।

Verse 17

कस्त्वमेवंविधः प्राप्तः स्थाने चात्र द्विजोत्तम । नास्ति राज्ये मम व्याधिः कस्यचित्कुत्रचित्स्फुटम्

हे द्विजोत्तम! तू अशा अवस्थेत येथे या स्थानी कसा आला? माझ्या राज्यात कुठेही कोणालाही उघड असा रोग नाही।

Verse 18

अजोनाम नरेन्द्रोऽहं यदि ते श्रोत्रमागतः । व्याधींश्च च्छागरूपेण रक्षामि जनकारणात्

मी ‘अजो’ नावाचा नरेन्द्र आहे, माझे नाव तुझ्या कानांपर्यंत आले असेल तर. प्रजेच्या हितासाठी मी छागरूप धारण करून व्याधींना आवरतो.

Verse 19

तस्माद्ब्रूहि शरीरस्थो यस्ते व्याधिर्व्यवस्थितः । येनाऽहं निग्रहं तस्य करोमि द्विजसत्तम

म्हणून सांग, हे द्विजसत्तम! तुझ्या शरीरात कोणता व्याधी स्थिर झाला आहे, ज्याचा मी निग्रह करू शकेन.

Verse 20

ब्राह्मण उवाच । तीर्थयात्रापरोऽहं च भ्रमामि क्षितिमंडले । क्रमेणाऽत्र समायातः क्षेत्रेऽस्मिन्हाटकेश्वरे

ब्राह्मण म्हणाला: मी तीर्थयात्रेत तत्पर होऊन क्षितिमंडलावर भ्रमण करीत असतो. क्रमाने चालत चालत मी या हाटकेश्वर क्षेत्रात येऊन पोहोचलो आहे.

Verse 21

निशावक्त्रे नृपश्रेष्ठ वासः संचिंतितो मया । दृष्ट्वाऽमूंश्च पशून्भूप मानुषं भाव्यमेव हि

हे नृपश्रेष्ठ! रात्रि येताच मी येथे वास करण्याचा विचार केला. हे भूप! हे पशू पाहून मला वाटले की हे नक्कीच माणसांच्या देखरेखीखाली असतील.

Verse 22

ततश्चात्र प्रसुप्तोऽहं पशूनामंतिके नृप

त्यानंतर, हे नृपा, मी येथे पशूंच्या जवळच निद्राधीन झालो।

Verse 23

अथ यावत्प्रभातेऽहं प्रपश्यामि निजां तनुम् । तावत्कुष्ठादिरोगैश्च समंतात्परिवारिताम्

मग पहाट होताच, मी माझे शरीर पाहिले; तेव्हा ते कुष्ठादी रोगांनी सर्व बाजूंनी वेढलेले दिसले।

Verse 24

नान्यत्किंचिन्नृपश्रेष्ठ कारणं वेद्मि तत्त्वतः । किमेतेन नृपश्रेष्ठ भूयोभूयः प्रजल्पता । बहुत्वात्कुरु तस्मान्मे यथा स्यान्नीरुजा तनुः

हे नृपश्रेष्ठ, तत्त्वतः मला दुसरे कोणतेही कारण माहीत नाही। हे राजन्, पुन्हापुन्हा बोलून काय उपयोग? म्हणून आपल्या महान सामर्थ्याने असे करा की माझे शरीर निरोग होईल।

Verse 25

ततस्ते व्याधयः प्रोक्ता अजापालेन भूभुजा । केनाज्ञा खंडिता मेऽद्य को वध्यः सांप्रतं मम

तेव्हा प्रजापालक राजाने त्या व्याधींना म्हटले—“आज माझी आज्ञा कोणी मोडली? आता माझ्याकडून कोण दंडनीय आहे?”

Verse 26

व्याधय ऊचुः । मा कोपं कुरु भूपाल कृत्येऽस्मिंस्त्वं कथंचन । यस्मादेष द्विजो विष्टः सांप्रतं व्याधिभिस्त्रिभिः

व्याधी म्हणाल्या—“हे भूपाल, या कार्यात कधीही क्रोध करू नका; कारण हा द्विज आता तीन व्याधींनी आविष्ट झाला आहे।”

Verse 27

राजयक्ष्मा च कुष्ठं च पामा च द्विजसत्तम । एते संसर्गजा दोषास्त्रयोऽद्यापि प्रकीर्तिताः

हे द्विजसत्तम! राजयक्ष्मा, कुष्ठ आणि पामा—हे तिन्ही संसर्गजन्य दोष आजही प्रसिद्ध म्हणून सांगितले जातात.

Verse 28

एतेषां प्रथमौ यौ द्वौ निवृत्तिरहितौ स्मृतौ । औषधैश्चैव मंत्रैश्च शेषा नाशं व्रजंति च

यांपैकी पहिल्या दोनांचा निवृत्तीचा अभाव (दूर करणे कठीण) असा स्मृतिग्रंथांत उल्लेख आहे; उरलेला दोष मात्र औषधांनी व मंत्रांनी नष्ट होतो.

Verse 29

आभ्यां च ब्रह्मशापोस्ति येन नास्ति निवर्तनम् । तस्मादत्र नृपश्रेष्ठ कुरु यत्ते क्षमं भवेत्

या दोन्हींवर ब्राह्मणशाप आहे, ज्यामुळे निवर्तन होत नाही; म्हणून, हे नृपश्रेष्ठा, येथे तुझ्यास योग्य व शक्य ते कर.

Verse 30

एतेन ब्राह्मणेनैते स्पृष्टा राजंस्त्रयोपि च । तस्मात्तावत्तनुं चास्याविशतां तावसंशयम्

हे राजन्! या ब्राह्मणाने या तिन्हींना स्पर्श केला आहे; म्हणून निःसंशय तेवढ्याच प्रमाणात ते त्याच्या देहात प्रवेशले आहेत.

Verse 32

यत्र स्थानं चिरं तत्र मेदिन्यां विहितं नृप । पुरीषं च समाविद्धा तेनैषा मेदिनी द्रुतम्

हे नृप! जिथे जिथे भूमीवर दीर्घकाळ ठाण मांडले गेले, तिथे तिथे ती जमीन मलानेही लिप्त होऊन शीघ्र दूषित झाली; अशी ही मेदिनी तत्क्षणी कलुषित झाली.

Verse 33

कालांतरेपि ये मर्त्या भूम्यामस्यां समागताः । भूमेः स्पर्शं करिष्यंति ते भविष्यंति चेदृशाः

पुढील काळातही जे मर्त्य या भूमीवर येतील आणि इथल्या भूमीचा स्पर्श करतील, तेही तसेच (पीडित) होतील.

Verse 34

वयं शेषा महाराज व्याधयो ये व्यवस्थिताः । त्वया मुक्त्वा भविष्यामो मन्त्रौषधवशानुगाः

महाराज, आम्ही येथे अजूनही स्थित असलेले उरलेले व्याधी आहोत. तुम्ही मुक्त केल्यावर आम्ही मंत्र व औषधांच्या अधीन होऊ.

Verse 35

नैतौ पुनस्तु दुर्ग्राह्यौ ब्रह्मशाप समुद्भवौ

परंतु हे दोघे अत्यंत दुर्ग्राह्य आहेत; कारण ते ब्रह्मदेवाच्या शापातून उत्पन्न झाले आहेत.

Verse 36

तच्छ्रुत्वा पार्थिवः सोऽपि तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः । तं ब्राह्मणं पुनः प्राह न भेतव्यं त्वया द्विज

हे ऐकून राजा त्या पवित्र स्थानीच थांबून पुन्हा त्या ब्राह्मणास म्हणाला—“हे द्विज, भय करू नकोस.”

Verse 37

अहं त्वां रक्षयिष्यामि व्याधेरस्मात्सुदारुणात् । अत्र तस्मात्प्रतीक्षस्व कञ्चित्कालं ममाज्ञया

मी तुला या अत्यंत भयंकर व्याधीपासून रक्षण करीन. म्हणून माझ्या आज्ञेने येथे काही काळ थांबून प्रतीक्षा कर.

Verse 38

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे तदर्थं सुमहत्तपः । आराधयन्प्रभक्त्या च सम्यक्तां क्षेत्रदेवताम्

असे बोलून त्याने त्या हेतूसाठी महान तप केले आणि परम भक्तीने त्या क्षेत्रदेवतेची यथाविधी आराधना केली।

Verse 39

मुंडेनाथर्वशीर्षेण दिवारात्रमतंद्रितः । क्षेत्रपालोत्थसूक्तेन वास्तुसूक्तेन च द्विजाः

हे द्विजांनो! मुंड व अथर्वशीर्ष यांच्या पाठाने तो दिवस-रात्र न थकता राहिला; तसेच क्षेत्रपालोत्थ सूक्त व वास्तुसूक्त यांनीही (विधी) केला।

Verse 41

अथ नक्तावसानेन तस्य होमस्य चोत्थिता । भित्त्वा धरातलं देवी मन्त्राकृष्टा विनिर्गता

मग रात्रि संपता संपता, तो होम पूर्ण होताच, मंत्रांनी आकृष्ट झालेली देवी भूमितल भेदून प्रकट झाली।

Verse 42

देवता तस्य क्षेत्रस्य ततः प्रोवाच तं नृपम्

तेव्हा त्या क्षेत्राची देवता त्या नृपाला म्हणाली।

Verse 43

एकाहं तव भूपाल होमस्यास्य प्रभावतः । विनिर्गता धरापृष्ठात्क्षेत्रस्यास्याधिपा स्मृता

हे भूपाल! या होमच्या प्रभावाने मी एका दिवसातच भूमिपृष्ठातून प्रकट झाले; मी या क्षेत्राची अधिष्ठात्री अधिपा म्हणून स्मरली जाते।

Verse 44

तस्माद्वद महाभाग यत्ते कृत्यं करोम्यहम् । परां तुष्टिमनुप्राप्ता तस्माद्ब्रूहि यदीप्सितम्

म्हणून, हे महाभाग, सांगा—तुमचे कोणते कर्तव्य मी पूर्ण करू? मी परम तुष्ट झाले आहे; म्हणून जे अभिष्ट आहे ते बोला।

Verse 45

राजोवाच । अत्र स्थाने सदा स्थेयं त्वया देवि विशेषतः । व्याधिसंसर्गजो दोषो भूमेरस्या यथा व्रजेत्

राजा म्हणाला—हे देवी, या स्थानी तू विशेषतः सदैव निवास करावा, ज्यामुळे या भूमीवरील व्याधिसंसर्गजन्य दोष निघून जाईल।

Verse 46

अद्यप्रभृति देवेशि तथा नीतिर्विधीयताम् । नो चेदस्याः प्रसंगेन प्रभविष्यंति मानवाः

आजपासून, हे देवेशी, अशीच नीती/व्यवस्था ठरविली जावी; नाहीतर या (दोषाच्या) प्रसंगाने मनुष्य बाधित व पराभूत होतील।

Verse 47

व्याधिग्रस्ता यथा विप्रो योऽयं संदृश्यते पुरः । मयात्र व्याधयः कालं चिरं संस्थापिता यतः । भविष्यति च मे दोषो नो चेद्देवि न संशयः

जसा हा व्याधिग्रस्त ब्राह्मण आपल्या समोर दिसतो, तसाच मी येथे व्याधींना दीर्घकाळ स्थिर केले आहे; उपाय न झाल्यास, हे देवी, माझ्यावर दोष येईल—यात संशय नाही।

Verse 48

तथायं ब्राह्मणो रोगात्त्वत्प्रसादात्सुरेश्वरि । मुक्तो भवतु मेदिन्यामत्र स्थेयं सदा त्वया

तसेच, हे सुरेश्वरी, तुझ्या प्रसादाने हा ब्राह्मण रोगमुक्त होवो; आणि या पृथ्वीवर तू येथे सदैव निवास करावा।

Verse 49

क्षेत्रदेवतोवाच । एतत्स्थानं मया सर्वं व्याधिदोषविवर्जितम् । विहितं सर्वदैवात्र स्थास्येऽहमिह सर्वदा

क्षेत्रदेवता म्हणाले—हे सर्व स्थान मी व्याधिदोषरहित असे करून स्थापिले आहे. आणि मी येथेच सर्वदा, नित्य, चिरकाल वास करीन.

Verse 50

सांप्रतं योऽत्र मे स्थाने व्याधिग्रस्तः समेष्यति । पूजयिष्यति मां भक्त्या नीरोगः स भविष्यति

आता पुढे जो कोणी व्याधिग्रस्त होऊन माझ्या या स्थानी येईल आणि भक्तिभावाने माझी पूजा करील, तो निरोग होईल.

Verse 51

तस्मादद्य द्विजेंद्रोऽयं मां पूजयतु सादरम् । भक्त्या परमया युक्तः शुचिर्भूत्वा समाहितः

म्हणून आज हा द्विजेंद्र मला सादर पूजो—परम भक्तीने युक्त, शुद्ध होऊन आणि मन एकाग्र करून.

Verse 52

अत्र क्षेत्रे पराऽन्यास्ति विख्याता चंद्रकूपिका तस्यां स्नातु यथान्यायं नित्यमेव महीपते

हे महीपते, या क्षेत्रात आणखी एक प्रसिद्ध स्थान आहे—चंद्रकूपिका। त्यात विधिपूर्वक नित्य स्नान करावे.

Verse 53

दक्षशापप्रशप्तेन या चंद्रेण पुरा कृता । स्वस्नानार्थं क्षयव्याधिप्रग्रस्तेन महात्मना

ती चंद्रकूपिका पूर्वी चंद्राने निर्माण केली—दक्षाच्या शापाने शप्त, आणि क्षयरोगाने ग्रस्त त्या महात्म्याने स्वतःच्या स्नानासाठी.

Verse 54

तथा खण्डशिलानाम देवता चात्र तिष्ठति । सौभाग्यकूपिकास्नानं कृत्वा तां च प्रपश्यतु

तसेच येथे ‘खण्डशिला’ नामाची देवता विराजमान आहे। सौभाग्य-कूपिकेत स्नान करून त्या देवतेचेही दर्शन घ्यावे।

Verse 55

या कृता कामदेवेन कुष्ठग्रस्तेन वै पुरा । स्नपनार्थं च कुष्ठस्य विनाशाय च सादरम्

ही (पवित्र कूपिका) पूर्वी कुष्ठग्रस्त कामदेवाने आदराने निर्माण केली—स्नानासाठी आणि त्या कुष्ठाचा संपूर्ण नाश व्हावा म्हणून।

Verse 57

सूत उवाच । ततः स ब्राह्मणः प्राप्य सुपुण्यां चन्द्रकूपिकाम् । स्नानं कृत्वा च तां देवीं पूजयामास भक्तितः । यावन्मासं ततो मुक्तः सत्वरं राजयक्ष्मणा

सूत म्हणाले—मग तो ब्राह्मण अतिपुण्यदायी चंद्र-कूपिकेस पोहोचला. तेथे स्नान करून त्याने त्या देवीची भक्तिभावाने पूजा केली; आणि एका महिन्यातच तो लवकर राजयक्ष्म्यापासून मुक्त झाला.

Verse 58

ततः सौभाग्यकूपीं तां दृष्ट्वा कामविनिर्मिताम् । तथा स्नानं विधायाथ पश्यन्खंडशिलां च ताम्

मग कामदेवाने निर्माण केलेली ती सौभाग्य-कूपी पाहून त्याने तेथेही विधिपूर्वक स्नान केले आणि त्या खण्डशिलाचेही दर्शन घेतले.

Verse 59

तद्वन्मासेन निर्मुक्तः कुष्ठेन द्विजसत्तमाः । तस्या देव्याः प्रभावेन कूपिकायां विशेषतः

त्याचप्रमाणे, हे द्विजश्रेष्ठांनो, एका महिन्यात तो कुष्ठरोगातून मुक्त झाला—विशेषतः त्या कूपिकेत विराजलेल्या देवीच्या प्रभावाने.

Verse 60

ततश्चाप्सरसां कुंडे स्नात्वैकं रविवासरम् । पामया संपरित्यक्तो बुद्ध्येव विषयात्मकः

त्यानंतर त्याने अप्सरांच्या कुंडात एका रविवारी स्नान केले; आणि पामा (चर्मरोग) त्याला पूर्णपणे सोडून गेला—जसा सम्यक् बुद्धीने मन विषयांचा त्याग करते।

Verse 61

ततः स ब्राह्मणो जातो द्वादशार्कसमप्रभः । तोषेण महता युक्तो दत्ताशीस्तस्य भूपतेः

त्यानंतर तो ब्राह्मण बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी झाला। महान् संतोषाने युक्त होऊन त्याने त्या राजाला आशीर्वाद दिला।

Verse 62

प्रययौ वांछितं देशमनुज्ञातश्च भूभुजा । देवतायां प्रणामं च ताभ्यां कृत्वा पुनःपुनः

राजाची परवानगी मिळाल्यावर तो आपल्या इच्छित देशाकडे निघून गेला; आणि त्या देवतेला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून विदा झाला।

Verse 63

सोपि राजा सदोषांस्तानजारूपान्विलोक्य च । स्वस्यैव ब्राह्मणं दृष्ट्वा तं तथा संप्रहर्षितः

तो राजा देखील त्या दोषयुक्त बकऱ्यांच्या रूपांना पाहून, आणि मग आपल्या ब्राह्मणाला (पूर्ववत्) पाहून अत्यंत आनंदित झाला।

Verse 64

स्वयं च प्रययौ तत्र यत्रस्थो हाटकेश्वरः । तेनैव च शरीरेण निजकांतासमन्वितः

आणि तो स्वतःही तेथे गेला जिथे हाटकेश्वर विराजमान आहे—त्याच देहाने, आपल्या प्रिय राणीसमवेत।

Verse 65

अजागृहे स्थिता यस्मात्सा देवी क्षेत्रदेवता । अजागृहा ततः ख्याता सर्वत्रैव द्विजोत्तमाः

कारण ती देवी—त्या पवित्र क्षेत्राची अधिष्ठात्री—अजागृहात (बकरीगृहात) वास करते; म्हणून, हे द्विजोत्तमांनो, ते स्थान सर्वत्र ‘अजागृहा’ म्हणून प्रसिद्ध झाले।

Verse 66

अद्यापि यक्ष्मणा ग्रस्तो यस्तां पूजयते नरः । तैनैव विधिना सम्यक्स नीरोगो द्रुतं भवेत्

आजही जो मनुष्य यक्ष्मेने ग्रस्त असून त्या देवीचे त्याच विधीने यथाविधि व सम्यक् पूजन करतो, तो लवकरच निरोगी होतो।

Verse 96

तथा चाप्सरसां कुण्डमत्रास्ति नृपसत्तम । तत्र स्नात्वा रवेरह्नि ततः पामा प्रशाम्यति

तसेच येथे, हे नृपश्रेष्ठा, अप्सरांचे कुंड आहे। रविवारी तेथे स्नान केल्यास नंतर पामा (त्वचारोग) शांत होतो।

Verse 133

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽजागृहोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखण्डात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यातील ‘अजागृह-उत्पत्ती-माहात्म्य-वर्णन’ नामक एकशे तेहेतीसावा अध्याय समाप्त झाला।