Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अजावृंदमथालोक्य निविष्टं सुसुखान्वितम् । रोमंथ कर्मसंयुक्तं विश्वस्तमकुतोभयम्

Transliteration

ajāvṛṃdamathālokya niviṣṭaṃ susukhānvitam | romaṃtha karmasaṃyuktaṃ viśvastamakutobhayam

Translation

मग त्याने बकऱ्यांचा कळप तेथे अतिशय सुखाने बसलेला पाहिला—जुगाली करत—निश्चिंत, विश्वासू आणि सर्व बाजूंनी निर्भय.

Word by Word

• अजावृन्दम्: a herd of goats
• अजावृन्दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अजा-वृन्द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (अजानां वृन्दम्)

• अथ: then
• अथ: Discourse link (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: √लोक् (धातु) + आ (उपसर्ग) + ल्यप्
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive): 'having seen'

• निविष्टम्: seated, settled
• निविष्टम्: Karma-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: √विश् (धातु) + नि (उपसर्ग) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अजावृन्दम् इति विशेषणम्

• सु-सुख-अन्वितम्: endowed with great comfort
• सु-सुख-अन्वितम्: Karma-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सु-सुख-अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सुखेन अन्वितम्) + उपपद 'सु'

• रोमन्थ: rumination/chewing the cud
• रोमन्थ: Karma-viśeṣaṇa (as descriptive accusative)
• Type: Noun
• Root: रोमन्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (गो-चर्वणक्रिया/rumination)

• कर्मसंयुक्तम्: engaged in the activity
• कर्मसंयुक्तम्: Karma-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: कर्म-संयुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज् + सम् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कर्मणा संयुक्तम्)

• विश्वस्तम्: trustful, unafraid
• विश्वस्तम्: Karma-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: विश्वस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √श्वस्/√विश्वस् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अजावृन्दम् इति विशेषणम्

• अकुतोभयम्: having no fear from any side
• अकुतोभयम्: Karma-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: अकुतो-भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—अव्ययीभाव (अकुतः भयम् = 'from nowhere fear')

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ajāgṛha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The pilgrim observes a herd of goats resting comfortably, chewing cud, utterly unafraid, as if protected by an unseen sanctity; the scene is tranquil yet portentous.

Characters & Entities

• Goats (ajā-vṛnda)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A truly sanctified place manifests peace even in animals; fearlessness becomes a sign of hidden protection and sacred order (dharma).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ajāgṛha, implicitly indicated by the goats resting securely at the spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes an auspicious sign (nimitta) connected to the site.