Adhyaya 23

Verse 1

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र महेशेन प्रणोदिताः । आजग्मुः सहसा सद्य ऋषयोऽपि हिमालयम्

लोमश म्हणाला—त्याच वेळी तेथे महेश (शिव) यांच्या प्रेरणेने ऋषीही सहसा, तत्क्षणी हिमालयास येऊन पोहोचले।

Verse 2

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय हिमाद्रिः प्रतिमानसः । पूजयामास तान्सर्वानुवाच नतकंधरः

त्यांना पाहताच हिमाद्री (हिमालय) आदराने तत्क्षणी उठून उभा राहिला। मस्तक नमवून त्याने सर्वांचे पूजन केले आणि त्यांना संबोधिले।

Verse 3

किमर्थमागता यूयं ब्रूतागमनकारणम् । तदोचुः सप्त ऋषयो महेशप्रेरिता वयम्

“तुम्ही कोणत्या हेतूने आला आहात? आगमनाचे कारण सांगा।” तेव्हा सप्तऋषी म्हणाले—“आम्ही महेश (शिव) यांच्या प्रेरणेने आलो आहोत।”

Verse 4

समागतास्त्वत्सकाशं कन्यायाश्च विलोकने । तानस्मान्विद्धि भोः शैल स्वां कन्यां दर्शयाशु वै

“कन्येचे दर्शन घेण्यासाठी आम्ही तुमच्याकडे आलो आहोत. हे शैल! आम्हाला तसेच समजा; आपली कन्या शीघ्र दाखवा.”

Verse 5

तथेत्युक्त्वा ऋषिगणानानीता तत्र पार्वती । स्वोत्संगे परिगृह्याशु गिरीन्द्रः पुत्रवत्सलः । हिमवान्गिरिराजोऽथ उवाच प्रहसन्निव

“तथास्तु” असे म्हणून त्याने ऋषिगणांसमोर पार्वतीला तेथे आणले. पुत्रवत्सल गिरींद्राने तिला तत्क्षणी आपल्या मांडीवर घेतले; मग गिरिराज हिमवान जणू हसत म्हणाला।

Verse 6

इयं सुता मदीया हि वाक्यं श्रुणुत मे पुनः । तपस्विनां वरिष्ठऽसौ विरक्तो मदनांतकः

ही निश्चय माझी कन्या आहे—माझे वचन पुन्हा ऐका। मदनांतक महादेव तपस्व्यांमध्ये श्रेष्ठ असून वैराग्ययुक्त आहेत।

Verse 7

कथमुद्वहनार्थी च येनानंगः कृत स्मरः । अत्यासन्नेचातिदूरे आढ्ये धनविवर्जिते । वृत्तिहीने च मूर्खे च कन्यादानं न शस्यते

ज्याने अनंग स्मर (कामदेव) दग्ध केला, त्याच्याशी विवाहाची इच्छा कशी? तसेच अतिनिकट वा अतिदूर, धनवान वा निर्धन, उपजीविकाहीन वा मूर्ख यांना कन्यादान प्रशंसनीय नाही।

Verse 8

मूढाय च विरक्ताय आत्मसंभाविताय च । आतुराय प्रमत्ताय कन्यादानं न कारयेत्

मूर्ख, विरक्त, आत्माभिमानी, व्याधिग्रस्त आणि प्रमादी अशा व्यक्तीस कन्यादान करू नये।

Verse 9

तस्मान्मया विचार्यैव भवद्भिरृषिसत्तमाः । प्रदातव्या महेशाय एतन्मे व्रतमुत्तमम्

म्हणून, हे ऋषिश्रेष्ठांनो, मी विचार करूनच ठरविले आहे—ही कन्या महेशाला द्यावी; हेच माझे उत्तम व्रत आहे।

Verse 10

तच्छ्रुत्वा गिरिराजस्य वचनं ते महर्षयः । एकपद्येन ऊचुस्ते प्रहस्य च हिमालयम्

गिरिराजाचे वचन ऐकून ते महर्षी हिमालयाकडे हसत, एका वाक्यात उत्तर देऊ लागले।

Verse 11

यया कृतं तपस्तीव्रं यया चाराधितः शिवः । तपसा तेन संतुष्टः प्रसन्नोद्य सदाशिवः

जिने तीव्र तप केले व शिवाची आराधना केली, त्या तपाने सदाशिव संतुष्ट होऊन आज प्रसन्न झाले आहेत।

Verse 12

अस्यास्तस्य च भोः शैल न जानासि च किंचन । महिमानं परं चैव तस्मादेनां प्रयच्छ वै

हे शैला! तू तिचा परम महिमा खरोखर जाणत नाहीस; म्हणून निश्चयाने तिला शिवाला अर्पण कर।

Verse 13

शिवाय गिरिजामेनां कुरुष्य वचनं हि नः । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषामृषीणां भावितात्मनाम्

ही गिरिजा शिवाला दे—आमचे वचन नक्की पूर्ण कर. त्या भावितात्मा ऋषींचे वचन ऐकून…

Verse 14

उवाच त्वरया युक्तः पर्वतान्पर्वतेश्वरः । हे मेरो हे निषधकिं गन्धमादन मन्दर । मैनाक क्रियतामद्य शंसध्वं च यथातथम्

तेव्हा पर्वतराज घाईने प्रेरित होऊन पर्वतांना म्हणाला—“हे मेरु, हे निषध, हे गंधमादन, हे मंदर, हे मैनाक! आजच हे कार्य करा आणि यथायोग्य सर्व घोषणा व व्यवस्था करा।”

Verse 15

मेना तदा उवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदा । अधुना किं विमशन कृतं कार्यं तदैव हि

तेव्हा वाक्यविशारदा मेना म्हणाली—“आता विचार कशाचा? आवश्यक कार्य तर त्याच वेळी झाले होते।”

Verse 16

उत्पन्नेयं महाभागा देवकार्यार्थमेव च । प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेऽवतारिता

ही महाभागा देवी देवकार्यसिद्धीसाठीच उत्पन्न झाली आहे; तिला शिवालाच अर्पण करावे—ती शिवार्थ अवतरली आहे।

Verse 17

अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण परिभाविता । इयं महाभागा शिवाय प्रतिदीयताम्

हिने रुद्राची आराधना केली आहे आणि रुद्राने तिला पवित्र केले आहे; ही महाभागा कन्या विधिपूर्वक शिवाला अर्पण होवो।

Verse 18

निमित्तमात्रं च कृतं तया वै शिवपूजने । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्यामेनायाः परिभाषितम्

शिवपूजेत तिने खरोखर केवळ निमित्तमात्र कार्य केले आहे; मेनेचे हे वचन ऐकून, तिच्याशी पुढे बोलले गेले।

Verse 19

परितुष्टो हिमाद्रिश्च वाक्यं चेदमुवाच ह । ऋषीन्प्रति निरीक्षंस्तां कन्येयं मम संप्रति

हिमाद्री अंतःकरणाने प्रसन्न होऊन, ऋषींंकडे पाहत म्हणाला—“ही कन्या आता खरोखर माझी कन्या आहे।”

Verse 20

ततः समानीय सुलोचनां तां श्यामां नितंबार्षितमेखलां शुभाम् । वैडूर्यमुक्तावलयान्दधानां भास्वत्प्रभां चांद्रमसीं व रेखम्

त्यानंतर त्याने त्या शुभ मृगनयनी श्यामवर्णा कन्येला—नितंबांवर शोभणारी मेखला असलेल्या—समोर आणले; वैडूर्य व मोत्यांच्या वळ्या धारण केलेली ती चंद्ररेषेसारखी तेजस्वी दिसत होती।

Verse 21

लावण्यामृतवापिकां सुवदनां गौरीं सुवासां शुभां दृष्ट्वा ते ह्यृषयोऽपि मोहमगन्भ्रांतास्तदा संभ्रमात् । नोचुः किंचना वाक्यमेव सुधियो ह्यासन्प्रमत्ता इव स्तब्धाः कान्तिमतीमतीव रुचिरां त्रैलोक्यनाथप्रियाम्

लावण्यरूपी अमृतवापी, सुमुखी, सुवेषधारिणी, शुभा गौरीला पाहताच ते ऋषीही आश्चर्याने मोहित झाले व संभ्रमाने जणू भ्रमित झाले। ते ज्ञानी असूनही एक शब्दही बोलले नाहीत; मद्यपान केलेल्यासारखे स्तब्ध उभे राहून त्रैलोक्यनाथाची प्रिया, परम तेजस्विनी व अत्यंत रम्य देवीकडेच पाहात राहिले।

Verse 22

एवं तदा ते ह्यृषयोऽपि मोहिता रूपेण तस्याः किमुताथ देवताः । तथैव सर्वे च निरीक्ष्य तन्वीं सतीं गिरिन्द्रस्य सुतां शिवप्रियाम्

अशा रीतीने तिच्या रूपाने ऋषीही मोहित झाले, तर देवतांची काय कथा! गिरिराजाची कन्या व शिवप्रिया अशी ती तन्वी सती पाहताच सर्वांचेच चित्त तस्सेच आकृष्ट झाले।

Verse 23

ततः पुनश्चैत्य शिवं शिवप्रियाः शशंसुरस्मा ऋषयस्तदानीम्

त्यानंतर त्याच वेळी शिवप्रिय असे ते ऋषी पुन्हा शिवाची स्तुती करू लागले।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । भूषिता हि गिरीन्द्रेण स्वसुता नास्ति संशयः । उद्वोढुं गच्छ देवेश देवैश्च परिवारितः

ऋषी म्हणाले—“गिरिराजाने आपल्या कन्येला निःसंशय अलंकृत केले आहे. हे देवेश! देवांनी वेढलेला तू तिला वरण करण्यास जा.”

Verse 25

गच्छ शीघ्रं महादेव पार्वतीमात्मजन्मने । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां प्रहस्येदमुवाच ह

“हे महादेव! शीघ्र पार्वतीकडे जा—ती तुझ्याच आत्मजन्मासाठी नियत सहधर्मिणी आहे.” त्यांचे वचन ऐकून ते हसले आणि असे म्हणाले।

Verse 26

विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतोऽपि वा । मया पुरा च ऋषयः कथ्यतां च विशेषतः

हे महाभाग ऋषींनो, असा विवाह ना कधी पाहिला, ना ऐकिवात आला. म्हणून, हे मुनिवरांनो, तो मला विशेषतः सविस्तर सांगावा.

Verse 27

तदोचुरृषयः सर्वे प्रहसंतः सदाशिवम् । विष्णुमाह्वय वै देव ब्रह्मणं च शतक्रतुम्

तेव्हा सर्व ऋषी हसत सदाशिवास म्हणाले— “हे देव, विष्णूला बोलवा; तसेच ब्रह्मदेव आणि शतक्रतु (इंद्र) यांनाही पाचारण करा.”

Verse 28

तथा ऋषिगणांश्चैव यक्षगन्धर्वपन्नगान् । सिद्धविद्याधरांश्चैव किंनरांश्चाप्सरोगणान्

“तसेच ऋषिगणांना, यक्ष, गंधर्व व पन्नग (नाग) यांना; आणि सिद्ध, विद्याधर, किन्नर तसेच अप्सरागणांनाही बोलवा.”

Verse 29

एतांश्चान्यांश्च सुबहूनानयस्वेति सत्वरम् । तदाकर्ण्य ऋषिप्रोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः

“यांनाही आणि इतर अनेकांनाही त्वरित आणा।” ऋषींनी सांगितलेले वचन ऐकून, वाणीमध्ये निपुण तो वक्ता ते मनात ठसवून घेतला.

Verse 30

उवाच नारदं देवो विष्णुमानय सत्वरम् । ब्रह्माणं च महेन्द्रं च अन्यांश्चैव समानय

देवांनी नारदाला सांगितले— “विष्णूला त्वरित आण; ब्रह्मदेव आणि महेंद्र यांनाही, तसेच इतरांनाही घेऊन ये.”

Verse 31

शंभोर्वचनमादाय शिरसा लोकपावनः । जगाम त्वरितो भूत्वा वैकुण्ठं विष्णुवल्लभः

शंभूचे वचन शिरसावंद्य मानून, लोकपावन विष्णुवल्लभ नारद त्वरित होऊन वैकुंठास गेला.

Verse 32

ददर्श देवं परमासने स्थितं श्रिया च देव्या परिसेव्यमानम् । चतुर्भुजं देववरं महाप्रभं नीलोत्पलश्यामतनुं वरेण्यम्

त्यांनी परमासनावर विराजमान देवास पाहिले; देवी श्री त्यांची सेवा करीत होती—चतुर्भुज, देवश्रेष्ठ, महातेजस्वी, नीलोत्पलासारखा श्याम देह, वंदनीय.

Verse 33

महार्हरत्नावृतचारुकुण्डलं महाकिरीटोत्तमरत्नभास्वतम् । सुवैजयंत्या वनमालया वृतं स नारदस्तं भुवनैकसुन्दरम्

नारदांनी त्या भुवनैकसुंदरास पाहिले—महार्ह रत्नांनी जडित सुंदर कुंडलांनी भूषित, उत्तम रत्नांनी झळकणाऱ्या महाकिरीटाने शोभित, आणि वैजयन्ती वनमालेने वेढलेला.

Verse 34

उवाच नारदोऽभ्येत्य शंभोर्वाक्यमथादरात् । ब्रह्मवीणां वाद्यवीणां वाद्यमानः सर्वज्ञ ऋषिसत्तमः

तेव्हा सर्वज्ञ, ऋषिसत्तम नारद जवळ येऊन आदराने शंभूचे वाक्य बोलला—आणि ब्रह्मवीणा, दिव्य वाद्यवीणा, वाजवीत राहिला.

Verse 35

एह्येहि त्वं महाविष्णो महादेवं त्वरान्वितः । उद्वाहनार्थं शंभोश्च त्वमेकः कार्यसाधकः

“ये, ये, हे महाविष्णो! त्वरित महादेवाकडे चल. शंभूच्या विवाहकार्याकरिता हे कार्य साधणारा तूच एक आहेस.”

Verse 36

प्रहस्य भगवान्प्राह नारदं प्रति वै तदा । कथमुद्वहने बुद्धिरुत्पन्ना तस्य शूलिनः । विज्ञातार्थोऽपि भगवान्नारदं परिपृष्टवान्

हसत भगवान् तेव्हा नारदास म्हणाले— “त्या त्रिशूलधारी शंकराच्या मनात विवाहाची बुद्धी कशी उत्पन्न झाली?” अर्थ जाणूनही भगवान् नारदास पुन्हा विचारू लागले।

Verse 37

नारद उवाच । तपसा महता रुद्रः पार्वत्या परितोषितः । स्वयमेवागतस्तत्र यत्रास्ते गिरिजा सती

नारद म्हणाले— महान तपाने पार्वतीने रुद्राला पूर्ण संतुष्ट केले. जिथे सती गिरिजा निवास करीत होती, तिथे तो स्वतःच आला.

Verse 38

दासोऽहमवदच्छंभुः पार्वत्या परितोषितः । पार्वतीं च समभ्यर्थ्य वरयस्व च भामिनि

पार्वतीने संतुष्ट झालेला शंभू म्हणाला— “मी तुमचा दास आहे.” मग पार्वतीची नम्र विनंती करून तो म्हणाला— “हे तेजस्विनी, मला वर म्हणून स्वीकार.”

Verse 39

त्वरितेनावदच्छंभुस्त्वामाह्वयति संप्रति । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । नारदेन समायुक्तः पार्षदैः परिवारितः

दूताने घाईघाईने सांगितले— “शंभू आत्ताच तुम्हाला बोलावीत आहेत.” ते ऐकून देवदेव जनार्दन नारदासह व पार्षदांनी वेढलेला निघाला.

Verse 40

सुपर्णमारुह्य तदा महात्मा योगीश्वराणां प्रभुरच्युतो महान् । ययौ तदाऽकाशपथा हरिः स्वयं सनारदो देववरैः समेतः

तेव्हा महात्मा, योगीश्वरांचा प्रभू, महान अच्युत सुपर्ण (गरुड)ावर आरूढ झाला. हरि स्वतः नारदासह व श्रेष्ठ देवांसह आकाशमार्गे गेला.

Verse 41

तं दृष्ट्वा त्वरितं देवो योगिध्येयांघ्रिपंकजः । अभ्युत्थाय मुदा युक्तः परिष्वज्य च शार्ङ्गिणम्

त्याला शीघ्र येताना पाहून, ज्यांचे चरणकमळ योगिजन ध्यानात धरीतात, तो देव आनंदाने त्वरित उठला आणि शार्ङ्गिण (विष्णु) यास आलिंगन दिले।

Verse 42

तदा हरिहरौ देवावैकपद्येन तिष्ठतः । ऊचुतुः स्म तदान्योन्यं क्षेमं कुशलमेव च

तेव्हा हरि आणि हर हे दोन्ही देव एकभावाने एकत्र उभे राहिले आणि परस्परांचे कुशल-क्षेम, सुरक्षितता व मंगल विचारू लागले।

Verse 43

ईश्वर उवाच । गिरिजातपसा विष्णो जितोऽहं नात्र संशयः । पाणिग्रहार्थमेवाद्य गंतुकामो हिमालयम्

ईश्वर म्हणाले—हे विष्णो! गिरिजेच्या तपाने मी जिंकला गेलो आहे, यात संशय नाही. आज तिच्या पाणिग्रहणार्थ हिमालयास जाण्याची माझी इच्छा आहे।

Verse 44

यथार्थेन च भो विष्णो कथयामि तवाग्रतः । यदा दक्षेण भो विष्णो प्रदत्ता च पुरा सती

आणि हे विष्णो! मी तुझ्यासमोर यथार्थच सांगतो—पूर्वी जेव्हा दक्षाने सतीला (विवाहार्थ) दिले होते…

Verse 45

न च संकल्पविधिना मया पाणिग्रहः कृतः । अधुनैव मया कार्यं कर्मविस्तारणं बहु

आणि संकल्पविधीनुसार मी पाणिग्रहण (विवाहकर्म) केले नव्हते. आता मला अनेक कर्मांचे विधिवत विस्तार व संपादन करणे आवश्यक आहे।

Verse 46

यत्कार्यं तन्न जानामि सर्वं पाणिग्रहोचितम् । शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः

(विष्णू म्हणाले:) “पाणिग्रहण-विधीत जे जे कर्तव्य आहे ते सर्व मला अद्याप माहीत नाही।” शंभूचे वचन ऐकून मधुसूदन (विष्णू) हसले।

Verse 47

यावद्वक्तुं समारेभे तावद्ब्रह्मा समागतः । इंद्रेण सह सर्वैश्च लोकपालैस्त्वरान्वितः

(विष्णू) बोलू लागले इतक्यातच ब्रह्मदेव आले—इंद्रासह आणि सर्व लोकपालांसह—त्वरेने.

Verse 48

तथैव देवासुरयक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः । समेत्य सर्वे परिवक्तुमीशमूचुस्तदानीं शिरसा प्रणम्य

तसेच देव, असुर, यक्ष, दानव, नाग, पक्षी, अप्सरा आणि महर्षी—सर्वजण एकत्र आले. मग मस्तक नमवून प्रणाम करून, सर्वांनी मिळून ईश (शिव) यांना निवेदन केले.

Verse 49

गच्छगच्छ महादेव अस्माभिः सहितः प्रभो । ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशंवचः

“चला, चला, हे महादेव! हे प्रभो, आमच्यासह चला.” मग विष्णूंनी प्रसंगास अनुरूप असे वचन उच्चारले.

Verse 50

गृह्योक्तविधिना शंभो कर्म कर्तुमिहार्हसि

“हे शंभो, गृह्यपरंपरेत सांगितलेल्या विधीनुसार येथे कर्म (संस्कार) करणे तुम्हास उचित आहे.”

Verse 51

नांदीमुखं मण्डपस्थापनं च तथा चैतत्कुरु धर्मेण युक्तम् । महानदीसंगमं वर्जयित्वा कुर्वंति केचिद्वेदमनीषिणश्च

नांदीमुख विधी व मण्डपस्थापनही करा—हे सर्व धर्मयुक्त रीतीने करा. काही वेदपारंगतही महा-नद्यांच्या संगमास टाळून हे कर्म करीत असतात.

Verse 52

मण्डपस्थापनं चैव क्रियतां ह्यधुना विभो । तथोक्तो विष्णुना शंभुश्चकारात्महिताय वै

“हे विभो, आता मण्डपस्थापन करावे.” विष्णूने असे म्हटल्यावर शंभूने आपल्या आत्महितासाठी निश्चयाने ते केले.

Verse 53

ब्रह्मादिभिः कृतं तेन सर्वमभ्युदयोचितम् । ग्रहाणां पूजनं चक्रे कश्यपो ब्रह्मणा युतः

ब्रह्मा इत्यादींनी सर्व व्यवस्था अभ्युदय व मंगलसिद्धीस अनुरूप केली. नंतर ब्रह्मासह कश्यपांनी ग्रहदेवतांचे पूजन केले.

Verse 54

तथात्रिश्च वशिष्ठश्च गौतमोथ गुरुर्भृगुः । कण्वो बृहस्पतिः शक्तिर्जमदग्निः पराशरः

तसेच अत्री व वसिष्ठ, गौतम आणि पूज्य भृगु; तसेच कण्व, बृहस्पती, शक्ती, जमदग्नी व पराशरही (तेथे आले).

Verse 55

मार्कंडेयः शिलावाकः शून्यपालोऽक्षतश्रमः । अगस्त्यश्च्यवनो गर्गः शिलादोऽथ महामुनिः

मार्कंडेय, शिलावाक, शून्यपाल व अक्षतश्रम; तसेच अगस्त्य, च्यवन, गर्ग आणि महामुनी शिलादही (तेथे उपस्थित होते).

Verse 56

एते चान्ये च बहवो ह्यागताः शिवसन्निधौ । ब्रह्मणा नोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्

हे व इतर असे अनेक ऋषी शिवसन्निधी आले. तेथे ब्रह्मदेवांच्या प्रेरणेने त्यांनी विधिपूर्वक सर्व कर्मकांड केले.

Verse 57

वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः । चक्रू रक्षां महेशस्य कृतकौतुकमंगलाम्

वेद व वेदांगांत पारंगत अशा सर्वांनी वेदोक्त विधीने महेश्वराची रक्षाक्रिया केली; कौतुकबंधन व मंगलाशीर्वादांनी युक्त अशी.

Verse 58

ऋग्यजुःसामसहितैः सूक्तैर्नानाविधैस्तथा । मंगलानि च भूरीणि ऋषयस्तत्त्ववेदिनः

तत्त्व जाणणाऱ्या त्या ऋषींनी ऋग्-यजुः-सामसहित नानाविध सूक्तांचे पठण केले आणि विपुल मंगलकल्याण घडविले.

Verse 59

अभ्यंजनादिकं सर्वं चक्रुस्तस्य परात्मनः । ख्यातः कपर्द्दस्तस्यैव शिवस्य परमात्मनः

त्यांनी त्या परात्म्यास अभ्यंजन इत्यादी सर्व संस्कार केले. त्याच कारणाने तो परमात्मा शिव ‘कपर्द’ (जटाधारी) म्हणून प्रसिद्ध झाला.

Verse 60

अनेकैर्मौक्तिकैर्युक्ता मुण्डमालाऽभवत्तदा । ये सर्पा ह्यंगभूताश्च ते सर्वे तत्क्षणादिव । बभूवुर्मडनान्येव जातरूपमयानि च

तेव्हा मुण्डमाळा अनेक मोत्यांनी युक्त झाली. आणि जे सर्प त्याचे अंगभूषण होते, ते तत्क्षणी सुवर्णमय अलंकार बनले.

Verse 61

सर्वभूषणसंपन्नो देवदेवो महेश्वरः । ययौ देवैः परिवृतः शैलराजपुरं प्रति

सर्व अलंकारांनी विभूषित देवाधिदेव महेश्वर, देवांनी वेढलेला, शैलराजाच्या नगराकडे प्रस्थानास निघाला।

Verse 62

चंडिका वरभगिनी तदा जाता भयावहा । प्रेतासना गता चण्डी सर्पाभरणभूषिता

तेव्हा वरदायिनी भगिनी चंडिका प्रकट झाली, भयावह रूप धारण करून। प्रेतासनावर आरूढ ती चंडी सर्पाभरणांनी भूषित होती।

Verse 63

हैमं कलशमादाय पूर्णं मूर्ध्ना महाप्रभा । परिवारैर्महाचंडी दीप्तास्या ह्युग्रलोचना

महाप्रभा महाचंडीने मस्तकावर पूर्ण सुवर्णकलश धारण केला; परिवारांनी वेढलेली, दीप्त मुख व उग्र नेत्रांची ती पुढे निघाली।

Verse 64

तत्र भूतान्यनेकानि विरूपाणि सहस्रशः । तैः समेताग्रतश्चंडी जगाम विकृतानना

तेथे सहस्रोंच्या संख्येने अनेक विरूप भूत प्रकट झाले. त्यांच्या संगतीने अग्रभागी, विकृत मुखाची चंडी पुढे गेली।

Verse 65

तस्याः सर्वे पृष्ठतश्च गणाः परमदारुणाः । कोट्येकादशसंख्याका रौद्रा रुद्र प्रियाश्च ये

तिच्या पाठीमागे परम दारुण असे सर्व गण चालले—रौद्रस्वरूप, रुद्रप्रिय—ज्यांची संख्या अकरा कोटी होती।

Verse 66

तदा डमरुनिर्घोषव्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च

तेव्हा डमरूच्या घोर निनादाने, भेरींच्या गडगडाटी भांकाराने आणि शंखांच्या प्रतिध्वनीने त्रैलोक्य सर्वत्र व्यापून गेले।

Verse 67

तथा दुंदुभिनिर्घोषैः शब्दः कोलाहलोऽभवत् । गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवाः समुत्सुकाः । अन्वयुः सर्वसिद्धाश्च लोकपालैः समन्विताः

आणि दुंदुभींच्या गर्जनेने शब्द महा कोलाहल झाला। गणांच्या पाठीमागे उभे राहून सर्व उत्सुक देव पुढे निघाले; लोकपालांसह सर्व सिद्धही त्यांच्या मागोमाग आले।

Verse 68

मध्ये व्रजन्महेंद्रोऽथ ऐरावतमुपास्थितः । शुभ्रेणो च्छ्रियमाणेन छत्रेण परमेण हि

त्या मिरवणुकीच्या मध्यभागी महेंद्र (इंद्र) ऐरावतासह चालत होता; परम शुभ्र, उंच धरलेल्या छत्राच्या छायेत तो आच्छादित होता।

Verse 69

चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सुरैर्बहुभिरावृतः । तदा तु व्रजमानास्त ऋषयो बहवो ह्यमी

तो चामरांनी वाऱ्याने झुलविला जात होता आणि अनेक देवांनी वेढलेला पुढे चालला होता। त्याच वेळी त्या मिरवणुकीत अनेक ऋषीही चालत होते।

Verse 70

भरद्वाजादयो विप्राः शिवस्योद्वहनं प्रति । शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः

भरद्वाज आदी विप्र शिवाच्या उद्वहन-मिरवणुकीत सेवाभावाने सहभागी झाले। त्यांच्या संगतीने शाकिन्या, यातुधान, वेताळ आणि ब्रह्मराक्षसही आले।

Verse 71

भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः । पृच्छमानास्तदा चंडीं पृष्ठतोऽन्वगमंस्तदा

भूत, प्रेत, पिशाच तसेच अन्य प्रमथगण त्या वेळी चंडीला वारंवार विचारत तिच्या पाठीमागून चालत गेले।

Verse 72

क्व गता साऽधुना चंडी धावमानास्तदा भृशम् । प्राप्ता गता व्रजंतीं तां प्रणिपत्य महाप्रभाम्

“आता चंडी कुठे गेली?” असे म्हणत ते अतिवेगाने धावले; पुढे जात असलेल्या तिला गाठून त्या महाप्रभेला साष्टांग नमस्कार केला।

Verse 73

अथ प्रोचुस्तदा सर्वे चंडीं भैरवसंयुताम् । विनास्माभिः कुतो यासि वद चंडि यथा तथा

तेव्हा भैरवसंयुक्त चंडीला ते सर्व म्हणाले—“आमच्याविना तू कुठे जातेस? हे चंडी, जसे आहे तसे सांग।”

Verse 74

प्रहस्योवाच सा चंडी भूतानां तत्र श्रृण्वताम् । शंभोरुद्वहनार्थाय प्रेतारूढा व्रजाम्यहम्

तेव्हा चंडी हसून म्हणाली—तेथे ऐकत असलेल्या भूतांना—“शंभूच्या उद्वहनकार्याकरिता मी प्रेतावर आरूढ होऊन जात आहे।”

Verse 75

हैमं कलशमादाय शिरसा बिभ्रती स्वयम् । करवालीस्वरूपेण चंडी जाता ततः स्वयम्

सुवर्ण कलश घेऊन तो स्वतःच्या शिरावर धारण करताच चंडी स्वतः तत्क्षणी करवाली-स्वरूपात प्रकट झाली।

Verse 76

भूतैः परिवृता सर्वैः सर्वेषामग्रतोऽव्रजत् । गणास्तामनुजग्मुस्ते गणानां पृष्ठतः सुराः

सर्व भूतांनी वेढलेली ती सर्वांच्या पुढे निघाली. तिच्यामागे गण चालले आणि गणांच्या मागे देवगण आले.

Verse 77

इंद्रादयो लोकपाला ऋषयस्तेऽग्रपृष्ठतः । ऋषीणां पृष्ठतो भूत्वा पार्षदाश्च महाप्रभाः

इंद्रादी लोकपाल आणि ऋषिगण पुढे व मागे उभे होते. ऋषींच्या मागे महाप्रभ पार्षदगण चालले.

Verse 78

विष्णोरमितभावज्ञा मुकुंदाच्च मनोरमाः । सर्वे पयोदसंकाशाः स्रग्विणो वनमालिनः । श्रीवत्सांकधराः सर्वे पीतवासोन्विताश्च ते

ते विष्णूच्या अमित भावाचे जाणकार आणि मुकुंदासारखे मनोहर होते. सर्व मेघवर्ण, स्रग्विण व वनमालाधारी; सर्वांच्या वक्षस्थळी श्रीवत्सचिन्ह आणि अंगावर पीतांबर होते.

Verse 79

चतुर्भुजाः कुंडलिनः किरीटकटकांगदैः । हारनूपुरसूत्रैश्च कटिसूत्राङ्गुलीयकैः । शोभिताः सर्व एवैते महापुरुषलक्षणाः

ते सर्व चतुर्भुज व कुंडलधारी होते; किरीट, कटक, अंगद, हार, नूपुर, यज्ञोपवीत, कटिसूत्र व अंगठ्या यांनी शोभित होते. हे सर्व महापुरुषलक्षणांनी युक्त होते.

Verse 80

तेषां मध्ये गतो विष्णुः श्रियोपेतः सुरारिहा

त्यांच्या मध्यभागी श्रीसहित विष्णू चालले—देवांच्या शत्रूंचा संहार करणारे.

Verse 81

बभौ त्रिलोकीकृतविश्वमंगलो महानुभावैर्हृदि कृत्य धिष्ठितः । शिवेन साकं परमार्थदस्तदा हरिः परात्मा जगदेकबंधुः

हरि, परात्मा व जगाचा एकमेव बंधु, त्रिलोकीला विश्वमंगलमय करून महानुभावांच्या हृदयात अधिष्ठित होऊन तेजस्वी झाला। मग शिवासह त्याने परमार्थ—परम सत्य—प्रदान केला।

Verse 82

स तार्क्ष्यपुत्रोपरि संस्थितो महांल्लक्ष्म्या समेतो भुवनैकभर्ता । स चामरैर्वीज्यमानो मुनींद्रैः सर्वैः समेतो हरिरीश्वरो महान्

तार्क्ष्यपुत्र गरुडावर आरूढ, लक्ष्मीसह, भुवनांचा एकमेव भर्ता तो महान हरि-ईश्वर होता। सर्व मुनींद्रांनी वेढलेला, चामरांनी वीजित होऊन तो प्रभू शोभून दिसला।

Verse 83

तथा विरिंचिर्निजवाहनस्थो वेदैः समेतः सह षड्भिरंगैः । तथागमैः सेतिहासैः पुराणैः स संवृतो हेमगर्भो बभूव

तसेच विरिंचि (ब्रह्मा) आपल्या वाहनावर स्थित होऊन वेदांसह त्यांच्या षडंगांनी, तसेच आगम, इतिहास व पुराणांनी वेढलेला प्रकट झाला—तो हेमगर्भ, दिव्य श्रुतीने परिपूर्ण।

Verse 84

वेधोहरिभ्यां च तदा सुरेद्रैः समावृतश्चर्षिभिः संपरीतः । वृषारूढो वृषकेतुर्दुरापोयोगीश्वरैरपि सर्वैरगम्यः

तेव्हा वेधस (ब्रह्मा) व हरि, तसेच सुरेंद्रांनी वेढलेला, ऋषींनी परिपूर्ण असा वृषारूढ वृषकेतु प्रकट झाला—दुराप, आणि सर्व योगीश्वरांनाही अगम्य।

Verse 85

शुद्धस्फटिकसंकाशं वृषभं धर्मवत्सलम् । समेतो मातृभिश्चैव गोभिश्च कृतलक्षणम्

शुद्ध स्फटिकासारखा तेजस्वी, धर्मवत्सल तो वृषभ शुभलक्षणांनी युक्त होता; मातृगण व पवित्र गायींसह तो शोभून उभा राहिला।

Verse 86

एभिस्समेतोऽसुरदानवैः सह ययौ महेशो विबुदैरलंकृतः । हिमालयं गिरिवर्यं तदानीं पाणिग्रहार्थं प्रमदोत्तमायाः

यांच्यासह, असुर-दानवांसहही, देवांनी अलंकृत झालेले महेश्वर तेव्हा श्रेष्ठ पर्वत हिमालयाकडे निघाले—उत्तम कन्येचे पाणिग्रहण करण्यासाठी।