Adhyaya 12

Verse 1

लोमश उवाच । प्रणम्य परमात्मानं रमायुक्तं जनार्द्दनम् । अमृतार्थं ममंथुस्ते सुरासुरगणाः पुनः

लोमश म्हणाले—परमात्मा, रमायुक्त जनार्दनाला प्रणाम करून, देव व असुरांचे ते गण अमृतासाठी पुन्हा (समुद्र) मंथन करू लागले।

Verse 2

उदधेर्मथ्यमानाच्च निर्गतः सुमहायशाः । धन्वंतरिरिति ख्यातो युवा मृत्युञ्जयः परः

समुद्र मंथन होत असता सुमहायश धन्वंतरी प्रकट झाला—युवा, परम, आणि मृत्युञ्जय।

Verse 3

पाणिभ्यां पूर्णकलशं सुधायाः परिगृह्य वै । यावत्सर्वे सुराः सर्वे निरीक्षंते मनोहरम्

तो दोन्ही हातांनी सुधेने भरलेला कलश धरून उभा राहिला; तेव्हा सर्व देव ते मनोहर दृश्य पाहू लागले।

Verse 4

तदा दैत्याः समं गत्वा हर्तुकामा बलादिव । सुधया पूर्णकलशं धन्वंतरिकरे स्थितम्

तेव्हा दैत्य एकत्र पुढे गेले, बलाने हरण करण्याच्या इच्छेने, धन्वंतरीच्या हातातील सुधापूर्ण कलशावर झडप घालू लागले।

Verse 5

यावत्तरंगमालाभिरावृतोऽभूद्भिषक्तमः । शनैः शनैः समायातो दृष्टोऽसौ वृषपर्वणा

लाटांच्या माळांनी आच्छादित तो श्रेष्ठ वैद्य हळूहळू पुढे आला; आणि वृषपर्वाने त्याला पाहिले।

Verse 6

करस्थः कलशस्तस्य हृतस्तेन बलादिव । असुराश्च ततः सर्वे जगर्जुरतिभीषणम्

त्याच्या हातातील कलश त्याने जणू बलानेच हिसकावून घेतला; मग सर्व असुर अत्यंत भयानक गर्जना करू लागले।

Verse 7

कलशं सुधया पूर्णं गृहीत्वा ते समुत्सुकाः । दैत्याः पातालमाजग्मुस्तदा देवा भ्रमान्विताः

सुधेने परिपूर्ण कलश घेऊन ते दैत्य उत्साहाने पाताळात गेले; तेव्हा देवगण भ्रमित व व्याकुळ झाले।

Verse 8

अनुजग्मुः सुसंनद्धा योद्धुकामाश्च तैः सह । तदा देवान्समालोक्य बलिरेवमभाषत

ते पूर्ण शस्त्रसज्ज होऊन, त्यांच्यासह युद्ध करण्यास उत्सुक होऊन, त्यांच्या मागोमाग गेले; तेव्हा देवांना पाहून बलि असे बोलला।

Verse 9

बलिरुवाच । वयं तु केवलं देवाः सुधया परितोषिताः । शीघ्रमेव प्रगंतव्यं भवद्भिश्च सुरोत्तमैः

बलि म्हणाला—आम्हीच खरे देव, सुधेने तृप्त झालो आहोत; तुम्हीही, हे सुरश्रेष्ठांनो, त्वरित निघून जा।

Verse 10

त्रिविष्टपं मुदा युक्तैः किमस्माभिः प्रयोजनम् । पुरास्माभिः कृतं मैत्रं भवद्भिः स्वार्थतत्परैः । अधुना विदितं तत्तु नात्र कार्या विचारणा

आनंदयुक्त त्रिविष्टप (स्वर्ग) सुद्धा आम्हाला कशाला? पूर्वी आम्ही तुमच्या स्वार्थपरायणांशी मैत्री केली; आता ते कळले, येथे अधिक विचार नको।

Verse 11

एवं निर्भार्त्सितास्तेन बलिना सुरसत्तमाः । यथागतेन मार्गेण जग्मुर्नारायणं प्रभुम्

अशा रीतीने बलिने धिक्कारल्यावर देवश्रेष्ठ ज्या मार्गाने आले होते त्याच मार्गाने परत गेले आणि प्रभु नारायणाकडे पोहोचले।

Verse 12

तं दृष्ट्वा विष्णुना सर्वे सुरा भग्नमनोरथा । आश्वासिता वचोभिश्च नानानुनयको विदैः

विष्णूंना पाहताच, ज्यांच्या आशा भंगल्या होत्या असे सर्व देव, त्यांच्या नानाविध आश्वासन व विनययुक्त वचनांनी धीर पावले।

Verse 13

मा त्रासं कुरुतात्रार्थ आनयिष्यामि तां सुधाम् । एवमाभाष्य भगवान्मुकुन्दोऽनाथसंश्रयः

ते म्हणाले—“या विषयात भय करू नका; मी ती सुधा (अमृत) आणीन।” असे बोलून अनाथांचा आश्रय असलेले भगवान मुकुंद पुढे निघाले।

Verse 14

स्थापयित्वा सुरान्सर्वांस्तत्रैव मधुसूदनः । मोहनीरूपमास्थाय दैत्यनामग्रतोऽभवत्

मधुसूदनाने सर्व देवांना तिथेच थांबवून, मोहिनीचे रूप धारण केले आणि दैत्यांच्या समोर प्रकट झाला।

Verse 15

तावद्दैत्याः सुसंरब्धाः परस्परमथाब्रुवन् । विवादः सर्वदैत्यानाममृतार्थे तदाऽभवत्

तोवर दैत्य अत्यंत संतप्त होऊन परस्परांशी बोलू लागले; तेव्हा अमृतासाठी सर्व दैत्यांत वाद निर्माण झाला।

Verse 16

एवं प्रवर्तमाने तु मोहिनीरूपमाश्रिताम् । दृष्ट्वा योषां तदा दैवात्सर्वभूतमनोरमाम्

असे घडत असतानाच, दैवयोगाने त्यांनी मोहिनीचे रूप धारण केलेली, सर्व प्राण्यांना मोहविणारी ती स्त्री पाहिली।

Verse 17

विस्मयेन समाविष्टा बभूवुस्तृषितेक्षणाः । तां संमान्य तदा दैत्यराजो बलिरुवाच ह

विस्मयाने व्यापून ते सर्व तृषित नजरेने तिलाच पाहू लागले. मग तिचा यथोचित सन्मान करून दैत्यराज बली असे बोलला.

Verse 18

बलिरुवाच । सुधा त्वया विभक्तव्या सर्वेषां गतिहेतवे । शीघ्रत्वेन महाभागे कुरुष्व वचनं मम

बली म्हणाला—हे महाभागे! सर्वांच्या कल्याणासाठी ही सुधा तूच वाटून दे. म्हणून लवकर माझे वचन पूर्ण कर.

Verse 19

एवमुक्ता ह्युवाचेदं स्मयमाना बलिं प्रति । स्त्रीणां नैव च विश्वासः कर्तव्यो हि विपश्चिता

असे ऐकून ती हसत बलीला म्हणाली—‘विपश्चितांनी स्त्रियांवर विश्वास ठेवू नये.’

Verse 20

अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमति लोभता । अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

असत्य, साहस, माया, मूर्खपणा, अतिलोभ, अशौच आणि निर्दयता—हे स्त्रियांचे स्वभावजन्य दोष सांगितले आहेत.

Verse 21

निःस्नेहत्वं च विज्ञेयं धूर्तत्वं चैव तत्त्वतः । स्वस्त्रीणां चैव विज्ञेया दोषा नास्त्यत्र संशयः

निःस्नेहता आणि धूर्तपणाही खरेच ओळखण्याजोगे आहेत; आपल्या स्त्रियांमध्येही हे दोष जाणावे—यात संशय नाही.

Verse 22

यथैव श्वापदानां च वृका हिंसापरायणाः । काका यतांडजानां च श्वापदानां च जंबुकाः । धूर्ता तथा मनुष्याणां स्त्रीज्ञेया सततं बुधैः

जसे श्वापदांमध्ये लांडगा नेहमी हिंसेकडे प्रवृत्त असतो, तसे अंडजांमध्ये कावळा आणि श्वापदांमध्ये कोल्हा धूर्तपणासाठी प्रसिद्ध असतात—तसेच मनुष्यांमध्ये स्त्रीला बुधजनांनी सदैव कपटी समजावे।

Verse 23

मया सह भवद्भिश्च कथं सख्यं प्रवर्तते । सर्वथात्र न विज्ञेयाः के यूयं चैव क ह्यहम्

तुमच्याबरोबर माझे खरे सख्य कसे चालेल? कारण येथे कोणत्याही प्रकारे हे ज्ञात नाही—तुम्ही कोण आणि मी तरी कोण।

Verse 24

तस्माद्भवद्भिः संचिंत्यकार्याकार्यविचक्षणैः । कर्तव्यं परया बुद्ध्या प्रयातासुरसत्तमाः

म्हणून, हे असुरश्रेष्ठांनो! तुम्ही जे कार्य-अकार्य ओळखण्यात निपुण आहात, त्यांनी नीट विचार करून परम बुद्धीने जे कर्तव्य आहे ते करा आणि त्यानुसार पुढे निघा।

Verse 28

बलिरुवाच । अद्यामृतं च सर्वेषां विभजस्व यथातथम् । त्वया दत्तं च गृह्णीमः सत्यंसत्यं वदामि ते

बली म्हणाला—आज अमृत सर्वांना योग्य त्या प्रमाणात वाटून दे. तू जे देशील ते आम्ही स्वीकारू; तुला मी सत्य-सत्य सांगतो.

Verse 29

एवमुक्ता तदा देवी मोहिनी सर्वमंगला । उवाचाथासुरान्सर्वान्रोचयंल्लौकिकीं स्थितिम्

असे म्हटल्यावर सर्वमंगला देवी मोहिनीने तेव्हा सर्व असुरांना संबोधून सांगितले आणि त्यांना लौकिक आचाराची स्थिती रुचेल अशी मांडली।

Verse 30

भगवानुवाच । यूयं सर्वे कृतार्थाश्च जाता दैवेन केनचित् । अद्योपावाससंयुक्ता अमृतस्याधिवासनम्

भगवान म्हणाले—तुम्ही सर्वजण कोणत्यातरी दैवी विधानाने कृतार्थ झाला आहात। आज उपवासयुक्त होऊन तुम्ही अमृततुल्य प्रसादाच्या अधिवासनास योग्य झाला आहात।

Verse 31

क्रियतामसुराः श्रेष्ठाः शुभेच्छा किंचिदस्ति वः । श्वेभूते पारणं कुर्याद्व्रतार्चनरतिश्च वः

हे असुरश्रेष्ठांनो! तुमच्यात काही शुभेच्छा असेल तर तसेच करा. उद्या झाल्यावर विधिपूर्वक पारण करा आणि व्रतासह पूजनातच तुमची रती राहो।

Verse 32

न्यायोपार्जितवित्तेन दशमांशेन धीमता । कर्तव्यो विनियोगश्च ईशप्रीत्यर्थहेतवे

न्यायाने मिळवलेल्या धनातून बुद्धिमानाने दशमांश काढून विधिपूर्वक विनियोग करावा; हा ईश्वरप्रसन्नतेचा हेतू व प्रयोजन आहे।

Verse 33

तथेति मत्वा ते सर्वे यथोक्तं देवमायया । चक्रुस्तथैव दैतेया मोहिता नातिकोविदाः

“तसेच होवो” असे मानून ते सर्व दैत्य देवमायेने मोहित झाले; फारसे विवेकी नसल्याने, जसे सांगितले तसेच त्यांनी केले।

Verse 34

मयासुरेण च तदा भवनानि कृतानि वै । मनोज्ञानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च

तेव्हा मयासुराने खरोखरच भवनं उभारली—मनाला आनंद देणारी, अत्यंत मौल्यवान, तेजस्वी आणि विशाल।

Verse 35

तेषुपविष्टास्ते सर्वे सुस्नाताः समलंकृताः । स्थापयित्वा सुसंरब्धाः पूर्णं कलशमग्रतः

ते सर्वजण तेथे उपविष्ट झाले—सुस्नात व अलंकृत होऊन—आणि मोठ्या उत्साहाने आपल्या समोर जलाने भरलेला पूर्ण कलश स्थापिला।

Verse 36

रात्रौ जागरणं सर्वैः कृतं परमया मुदा । अथोषसि प्रवृत्ते च प्रातःस्नानयुता भवन्

रात्री सर्वांनी परम आनंदाने जागरण केले; आणि उषःकाल होताच ते प्रातःस्नानास प्रवृत्त झाले।

Verse 37

असुरा बलिमुख्याश्च पंक्तिभूता यताक्रमम् । सर्वमावश्यकं कृत्वा तदा पानरता भवन्

बलीच्या नेतृत्वाखाली असुर यथाक्रम पंक्तीत बसले; सर्व आवश्यक विधीकार्य करून मग ते पानास रत झाले।

Verse 38

बलिश्च वृषपर्वा च नमुचिः शंख एव च । सुदंष्ट्रश्चैव संह्लादी कालनेमिर्विभीषणः

बली व वृषपर्वा, नमुची व शंख; तसेच सुदंष्ट्र, संह्लाद, कालनेमि आणि विभीषण—हे सर्वही उपस्थित होते।

Verse 39

वातापिरिल्वलः कुम्भो निकुम्भः प्रच्छदस्तथा । तथा सुन्दोपसुन्दौ च निशुम्भः शुम्भ एव च

वातापि व इल्वल, कुंभ व निकुंभ, तसेच प्रच्छद; तसेच सुंद-उपसुंद, निशुंभ आणि शुंभही उपस्थित होते।

Verse 40

महिषो महिषाक्षश्च बिडालाक्षः प्रतापवान् । चिक्षुराख्यो महाबाहुर्जृभणोऽथ वृषासुरः

महिष, महिषाक्ष आणि प्रतापवान बिडालाक्ष; ‘चिक्षुर’ नावाचा महाबाहु; तसेच जृभण आणि मग वृषासुर—हे सर्व तेथे उपस्थित होते.

Verse 41

विबाहुर्बाहुको घोरस्तथा वै घोरदर्शनः । एते चान्ये च बहवो दैत्यदानवराक्षसाः । यथाक्रमं चोपविष्टा राहुः केतुस्तथैव च

विबाहु, बाहुक, घोर तसेच घोरदर्शन—हे आणि इतर अनेक दैत्य, दानव व राक्षस यथाक्रम बसले; राहु व केतूही तसेच होते.

Verse 42

तेषां तु कोटिसंख्यानां दैत्यानां पंक्तिरास्थिता

त्या कोटीसंख्य दैत्योंच्या रांगा उभ्या राहिल्या आणि ते यथास्थान मांडले गेले.

Verse 43

ततस्तया तदा देव्या अमृतार्थं हि वै द्विजाः । यज्जातं तच्छृणौध्वं हि तया देव्या कृतं महत्

मग, हे द्विजांनो, अमृतासाठी त्या देवीने महान कर्म केले; तिच्या कृतीने जे घडले ते ऐका—ते तिचे महत्कृत्य होते.

Verse 44

सर्वे विज्ञापिताः सद्यो गृहीतकलशा तदा । शोभया परया युक्ता साक्षात्सा विष्णुमोहिनी

सर्वांना तत्क्षणी कळविण्यात आले; तेव्हा तिने कलश उचलला. परम शोभेने युक्त ती साक्षात विष्णूची मोहिनी रूप होती.

Verse 45

करस्थेन तदा देवी कलशेन विराजिता । शुशुभे परया कांत्या जगन्मंगलमंगला

तेव्हा देवी करामध्ये कलश धारण करून विराजमान झाली; परम कांतिने ती शोभून दिसली—जी जगतासाठी सर्व मंगलांचीही मंगलमयी आहे।

Verse 46

परिवेषधराः सर्वे सुरास्ते ह्यसुरांतिकम् । आगतास्तत्क्षणादेव यत्र ते ह्यसुरोत्तमाः

सर्व देवांनी परोसणाऱ्यांचा वेष धारण केला आणि त्या क्षणीच असुरांच्या निकट त्या स्थानी पोहोचले, जिथे श्रेष्ठ असुर एकत्र जमले होते।

Verse 47

तान्दृष्ट्वा मोहिनी सद्य उवाच प्रमदोत्तमा

त्यांना पाहताच मोहिनी—प्रमदांमध्ये श्रेष्ठ—तत्क्षणी बोलली।

Verse 48

मोहिन्युवाच । एते ह्यतिथयो ज्ञेया धर्म्मसर्वस्वसाधनाः । एभ्यो देयं यताशक्त्या यदि सत्यं वचो मम । प्रमाणं भवतां चाद्य कुरुध्वं मा विलंबथ

मोहिनी म्हणाली—“हे अतिथी समजा; यांची सेवा हाच धर्माचा सार व सिद्धी आहे. माझे वचन सत्य असेल तर, आपल्या शक्तीनुसार यांना दान द्या. आजच हे तुमचे प्रमाणित नियम करा; विलंब करू नका.”

Verse 49

परेषामुपकारं च ये कुर्वंति स्वशक्तितः । धन्यास्ते चैव विज्ञेयाः पवित्राः लोकपालकाः

जे आपल्या शक्तीनुसार परोपकार करतात, तेच धन्य समजावेत—ते पवित्र करणारे आणि लोकांचे पालक आहेत।

Verse 50

केवलात्मोदरार्थाय उद्योगं ये प्रकुर्वते । ते क्लेशभागिनो ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा

जे केवळ आपल्या उदरभरणासाठीच उद्योग करतात, ते क्लेशाचे भागीदार समजावेत; येथे अधिक विचार करण्याची गरज नाही।

Verse 51

तस्माद्विभजनं कार्यं मयैतस्य शुभव्रताः । देवेभ्यश्च प्रयच्छध्वं यद्धि चात्मप्रियाप्रियम्

म्हणून, हे शुभव्रतधारकांनो, हे विभाजन माझ्याच हातून व्हावे। आणि देवांनाही हिस्सा अर्पण करा—तो स्वतःला प्रिय असो वा अप्रिय।

Verse 52

इत्युक्ते वचने देव्या तथा चक्रुरतं द्रिताः । आह्वयामासुरसुराः सर्वान्देवान्सवासवान्

देवीचे असे वचन ऐकून त्यांनी निष्काळजीपणा न करता तसेच केले। मग असुरांनी वासव इंद्रासह सर्व देवांना बोलावले।

Verse 53

उपविष्टाश्च ते सर्वे अमृतार्थं च भो द्विजाः । तेषूपविश्यमानेषु ह्युवाच परमं वचः । मोहिनी सर्वधर्म्मज्ञा असुराणां स्मयन्निव

हे द्विजांनो, ते सर्व अमृतासाठी बसले. ते बसत असतानाच सर्वधर्मज्ञ मोहिनीने, जणू असुरांवर स्मित करत, परम वचन उच्चारले।

Verse 54

मोहिन्युवाच । आदौ ह्यभ्यागताः पूज्या इति वै वैदिकी श्रुतिः

मोहिनी म्हणाली—‘वैदिक श्रुती सांगते की प्रथम आलेले अतिथी आधी पूज्य असतात।’

Verse 55

तस्माद्यूयं वेदपराः सर्वे देवपरायणाः । ब्रुवंतु त्वरितेनैव आदौ केषां ददाम्यहम् । अमृतं हि महाभागा बलिमुख्या वदंतु भोः

म्हणून तुम्ही सर्व वेदपरायण व देवपरायण आहात; त्वरेने सांगा—मी प्रथम कोणास अमृत देऊ? हे महाभागांनो, बलीप्रमुख नेत्यांनी निर्णय सांगावा।

Verse 56

बलिनोक्ता तदा देवी यत्ते मनसि रोचते । स्वामिनी त्वं न संदेहो ह्यस्माकं सुंदरानने

तेव्हा बली देवीस म्हणाला—तुझ्या मनास जे रुचेल तेच कर. हे सुंदरानने, निःसंशय तू आमची स्वामिनी आहेस।

Verse 57

एवं संमानिता तेन बलिना भावितात्मना । परिवेषणकार्यार्थं कलशं गृह्य सत्वरा

अशा रीतीने भावितात्मा बलीने सन्मानित केल्यावर, परोसण्याच्या कार्यासाठी कलश घेऊन ती त्वरित निघाली।

Verse 58

तस्मान्नरेन्द्रकरभोरुलसद्दृकूला श्रोणीतटालसगतिर्मविह्वलांगी । सा कूजती कनकनूपुरसिंजितेन कुंभस्तनी कलशपाणिरथाविवेश

मग ती मोहिनी—डोळ्यांच्या कडा तेजस्वी, नितंबांच्या लयदार डोलण्याने ज्याची चाल रम्य, अविह्वल अंगांची—सोन्याच्या नूपुरांच्या झंकारासह, उन्नत स्तनांची, हातात कलश घेऊन आत प्रवेशली।

Verse 59

तदा तु देवी परिवेषयंती सा मोहिनी देवगणाय साक्षात् । ववर्ष देवेषु सुधारसं पुनः पुनः सुधाहाररसामृतं यथा

तेव्हा देवी मोहिनी देवगणांना प्रत्यक्ष परोसत, देवांवर पुन्हा पुन्हा सुधारस ओतू लागली—जणू अमृतमय आहाराचा दिव्य रसच।

Verse 60

पुनश्च ते देवगणाः सुधारसं दत्तं तया परया विश्वमूर्त्या । बलिमुख्याः सह लोकपाला गंधर्वयक्षाप्सरसां गणाश्च

पुन्हा त्या परा विश्वरूपिणीने देवगणांना सुधा-रस दिला. तेव्हा बलि व त्याचे प्रमुख, लोकपालांसह, तसेच गंधर्व-यक्ष-अप्सरा यांचे गणही ते दृश्य पाहात राहिले.

Verse 61

सर्वे दैत्या आसनस्था पुनश्च ते देवगणाः सुधारसं दत्तं पीडिताश्च । तूष्णींभूता बलिमुख्या द्विजेंद्रा मनस्विनो ध्यानपरा बभूवुः

सर्व दैत्य आसनावरच बसून राहिले; पुन्हा देवगणांना सुधा-रस मिळाला आणि दैत्य व्यथित झाले. हे द्विजेंद्र! बलि व इतर प्रमुख मौन झाले आणि ते धीर मनस्वी ध्यानात मग्न झाले.

Verse 62

ततस्तथाविधान्दृष्ट्वा दैत्यांस्तान्मोहमाश्रितान् । तदा राहुश्च केतुश्च द्वावेतौ दैत्यपुंगवौ

त्यानंतर त्या दैत्यांना तशा मोहग्रस्त अवस्थेत पाहून, तेव्हाच राहू आणि केतू—हे दोन दैत्यपुंगव—समोर आले.

Verse 63

देवानां रूपमास्थाय अमृतार्थं त्वरान्वितौ । उपविष्टौ तदा पङ्क्त्यां देवानाममृतार्थिनौ

देवांचे रूप धारण करून, अमृतासाठी घाईने, अमृताभिलाषी ते दोघे तेव्हा देवांच्या पंक्तीत जाऊन बसले.

Verse 64

यदामृतं पातुकामो राहुः परमदुर्जयः । चन्द्रार्काभ्यां प्रकथितो विष्णोरमिततेजसः

जेव्हा परमदुर्जय राहू अमृत पिण्यास उद्यत झाला, तेव्हा चंद्र व सूर्य यांनी त्याची बातमी अमिततेजस्वी विष्णूला सांगितली.

Verse 65

तदा तस्य शिरश्छिन्नं राहोर्दुर्विग्रहस्य च । शिवरो गगनमापेदे कबंधं च महीतले । भ्रममाणं तदा ह्यद्रींश्चूर्णयामास वै तदा

तेव्हा त्या विकृत-देही राहूचे शिर छिन्न झाले. शिर आकाशात उडाले आणि धड पृथ्वीवर पडले. ते धड फिरत फिरत पर्वतांना चुरडून चूर्ण करू लागले.

Verse 66

साद्रिश्च सर्वभूलोकश्चूर्णितश्च तदाऽभवत् । तया तेन च देहेन चूर्णितं सचराचरम्

तेव्हा पर्वतांसह संपूर्ण भूतललोक चूर्ण झाला. त्या देहानेच चराचर सर्व काही चिरडून टाकले.

Verse 67

दृष्ट्वा तदा महादेवस्तस्योपरि तु संस्थितः । निवासः सर्वदेवानां तस्याः पादतलेऽभवत्

हे पाहून महादेव त्यावर उभे राहिले. त्यांच्या चरणतळी सर्व देवतांचा निवासस्थान निर्माण झाले.

Verse 68

पीडनं तत्समीपेथ निवास इति नाम वै

त्या पीडन-स्थळाच्या जवळचे स्थान खरोखर ‘निवास’ या नावाने प्रसिद्ध आहे.

Verse 69

महतामालयं यस्माद्यस्यास्तच्चरणांबुजम् । महालयेति विख्याता जगत्त्रयविमोहिनी

जिचे चरणकमळ महात्म्यांचे आलय आहेत, ती ‘महालया’ म्हणून विख्यात आहे—त्रैलोक्याला मोहित करणारी.

Verse 70

केतुश्च धूमरूपोऽसावाकाशे विलयं गतः । सुधां समर्प्य चंद्राय तिरोधानगतोऽभवत्

केतू धुरकट रूप धारण करून आकाशात विलीन झाला। चंद्राला अमृत अर्पण करून तो दृष्टीआड अंतर्धान पावला।

Verse 71

वासुदेवो जगद्योनिर्जगतां कारणं परम् । विष्णोः प्रसादात्तज्जातं सुराणां कार्यसिद्धिदम्

वासुदेव हा जगताची योनी, सर्व सृष्टीचे परम कारण आहे। विष्णूच्या प्रसादाने हे घडले आणि देवांचे कार्य सिद्ध झाले।

Verse 72

असुराणां विनाशाय जातं दैवविपर्ययात् । विना दैवेन जानीध्वमुद्यमो हि निरर्थकः

दैवाच्या उलटफेरीने हे असुरांच्या विनाशासाठी घडले। जाणून ठेवा—दैवाविना पुरुषार्थ खरोखरच निरर्थक आहे।

Verse 73

यौगपद्येन तैः सर्वैः क्षीराब्धेर्मंथनं कृतम् । सिद्धिर्जाता हि देवानामसिद्धिरसुरान्प्रति

मग त्या सर्वांनी एकाच वेळी क्षीरसागराचे मंथन केले। देवांना सिद्धी मिळाली आणि असुरांना मात्र असिद्धीच प्राप्त झाली।

Verse 74

ततश्च ते देववरान्प्रकोपिता दैत्याश्च मायाप्रवि मोहिताः पुनः । अनेकशस्त्रास्त्रयुतास्तदाऽभवन्विष्णौ गते गर्जमानास्तदानीम्

त्यानंतर ते दैत्य देवश्रेष्ठांवर क्रुद्ध झाले आणि मायेमुळे पुन्हा मोहित झाले। अनेक शस्त्रास्त्रांनी सज्ज होऊन, विष्णू निघून गेल्यावर त्याच वेळी ते गर्जना करू लागले।