Adhyaya 8

Verse 1

नारद उवाच । नाडीजंघबकेनोक्तां वाचमाकर्ण्यभूपतिः । मार्कंडेयेन संयुक्तो बभूवातीव दुःखितः

नारद म्हणाले—नाडी-जंघ-बकाचे वचन ऐकून तो राजा, मार्कंडेय मुनींसह, अत्यंत दुःखाने व्याकुळ झाला।

Verse 2

तं निशम्य मुनिर्भूपं दुःखितं साश्रुलोचनम् । समानव्यसनः प्राह तदर्थं स पुनर्बकम्

अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी शोकाकुल झालेला राजा पाहून, समान व्यसनाने पीडित मुनींनी अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी पुन्हा त्या बकाला सांगितले।

Verse 3

विधायाशां महाभाग त्वदंतिकमुपागतौ । आवां चिरायुर्ज्ञातांशाविन्द्रद्युम्नमिति द्विज

हे महाभाग! तुमच्यावर आशा ठेवून आम्ही तुमच्या सान्निध्यात आलो आहोत। हे द्विज! आम्ही दोघे—मी आणि चिरायु—तुम्हाला इंद्रद्युम्नच ओळखतो।

Verse 4

निष्पन्नं नास्य तत्कार्यं प्राणानेष मुमुक्षति । वह्निप्रवेशेन परं वैराग्यं समुपागतः

त्याचे ते कार्य सिद्ध झालेले नाही; आता तो प्राणत्याग करू इच्छितो। अग्निप्रवेशाने तो परम वैराग्याला पोहोचला आहे।

Verse 5

तन्मामुपागतोऽहं च त्वां सिद्धं नास्य वांछितम् । तदेनमनुयास्यामि मरणेन त्वया शपे

म्हणून, हे सिद्ध! मीही तुमच्याकडे आलो आहे; त्याची इच्छा पूर्ण झालेली नाही। म्हणून मी त्याच्या मृत्यूतही त्याचा अनुगमन करीन—तुझी शपथ।

Verse 6

आशां कृत्वाभ्युपायातं निराशं नेक्षितुं क्षमाः । भवंति साधवस्तस्माज्जीवितान्मरणं वरम्

आशा धरून आलेला जो निराश झाला आहे, त्याच्याकडे पाहण्याची शक्ती साधूंमध्ये नसते; म्हणून त्यांच्यासाठी जीवनापेक्षा मरणच श्रेष्ठ।

Verse 7

प्रार्थितं चामुना हृत्स्थं मया चास्मै प्रतिश्रुतम् । त्वां मित्रं तत्परिज्ञाने धृत्वा हृदि चिरायुषम्

त्याने हृदयातून जे मागितले, तेच मी त्याला वचन देऊन मान्य केले. त्या गोष्टीचे ज्ञान व्हावे म्हणून तुला मित्र मानून हृदयात धारण करून मी—चिरायु—इथे आलो आहे.

Verse 8

असंपादयतो नार्थं प्रतिज्ञातं ममायुषा । कलुषेणार्थिना माशापूरकेण सखेधुना

मी जर प्रतिज्ञात हेतू साध्य करू शकलो नाही, तर माझे आयुष्यच व्यर्थ—या कलुषित याचकामुळे, या आशा-पूरकामुळे, या सख्यामुळे जो आता दुःखाचे कारण झाला आहे.

Verse 9

प्रतिश्रुतं कृतं श्लाघ्या दासतांत्यजपक्वणे । हरिश्चंद्रस्येव नृणां न श्लाघ्या सत्यसंधता

एकदा दिलेले वचन पाळणे खरोखर स्तुत्य आहे—दास्याधीनता त्यागून परिपक्व झालेल्यातही. पण माणसांत हरिश्चंद्रासारखी सत्यनिष्ठा जशी स्तुत्य आहे तशी मानली जात नाही.

Verse 10

मित्रस्नेहस्य पर्यायस्तच्च साप्तपदं स्मृतम् । स्नेहः स कीदृशो मित्रे दुःखितो यो न दृश्यते

मित्रस्नेहाचा पर्याय ‘साप्तपद’ असे म्हटले आहे. मित्र दुःखी असताना जो दिसत नाही, तो स्नेह कसला?

Verse 11

तदवश्यमहं साकमधुना वह्निसाधनम् । करिष्ये कीर्तिवपुषः कृते सत्यमिदं सखे

म्हणून, हे सखे, मी आता निश्चयाने तुझ्यासह अग्निसाधन (अग्निपरीक्षा) करीन; कीर्तिरूप देह असलेल्या त्या पुरुषाच्या मानासाठी—हे सत्य आहे।

Verse 12

अनुजानीहि मामेतद्दर्शनं तव पश्चिमम् । त्वया सह महाभाग नाडीजंघ द्विजोत्तम

मला आज्ञा दे—तुझे हे दर्शन माझे शेवटचे असेल। हे महाभाग नाडीझंघ, हे द्विजोत्तम, मी तुझ्यासह (प्रस्थान करू इच्छितो)।

Verse 13

नारद उवाच । वज्रवद्दुःसहां वाचं मार्कंडेयसमीरिताम् । शुश्रुवान्स क्षणं ध्यात्वा प्रतीतः प्राह तावुभौ

नारद म्हणाले—मार्कंडेयाने उच्चारलेली वज्रासारखी असह्य वाणी ऐकून त्याने क्षणभर विचार केला; मग संतुष्ट होऊन त्या दोघांना म्हणाला।

Verse 14

नाडीजंघ उवाच । यद्येवं तदिदं मित्रं विशंतं ज्वलनेऽधुना । निवारय मुनिश्रेष्ठ मत्तोऽस्ति चिरजीवितः

नाडीझंघ म्हणाला—जर असेच असेल, तर हे मुनिश्रेष्ठ, हा मित्र जो आता ज्वलंत अग्नीत प्रवेश करीत आहे त्याला थांबवा; याचे आयुष्य माझ्यापेक्षा दीर्घ आहे।

Verse 15

प्राकारकर्णनामासावुलूकः शिवपर्वते । स ज्ञास्यति महीपालमिंद्रद्युम्नं न संशयः

शिवपर्वतावर प्राकारकर्ण नावाचा एक घुबड आहे; तो राजा इंद्रद्युम्नाला ओळखेल—यात संशय नाही।

Verse 16

तस्मादहं त्वया सार्धममुना च शिवालयम् । व्रजामि तं शिखरिणं मित्रकार्यप्रसिद्धये

म्हणून मी तुझ्यासह आणि त्याच्यासहही शिवालय—त्या पर्वतशिखरावर—जातो, जेणेकरून मित्राचे कार्य यशस्वीरीत्या सिद्ध होईल।

Verse 17

इत्येव मुक्त्वा ते जग्मुस्त्रयोऽपि द्विजपुंगवाः । कैलासं ददृशुस्तत्र तमुलूकं स्वनीडगम्

असे बोलून ते तिघेही श्रेष्ठ ब्राह्मण निघाले. तेथे त्यांनी कैलास पाहिला आणि आपल्या घरट्यात बसलेला तो घुबडही पाहिला.

Verse 18

कृतसंविदसौ तेन बकः स्वागतपूजया । पृष्टश्च तावुभौ प्राह तत्सर्वमभिवांछितम्

स्वागतपूजनाने त्यांच्याशी संधि करून त्या बक पक्ष्यास विचारले; तेव्हा त्याने त्या दोघांना हवे असलेले सर्व काही यथार्थ सांगितले.

Verse 19

चिरायुरसि जानीषे यदीन्द्रद्युम्नभूपतिम् । तद्ब्रूहि तेन ज्ञानेन कार्यं जीवामहे वयम्

तू दीर्घायुषी आहेस. जर तुला राजा इंद्रद्युम्न माहीत असेल तर सांग; त्या ज्ञानाने आमचे कार्य सिद्ध होईल आणि आम्ही जगू.

Verse 20

इति पृष्टः स विमना मित्रकार्यप्रसाधनात् । कौशिकः प्राह जानामि नेन्द्रद्युम्नमहं नृपम्

असे विचारल्यावर मित्राचे कार्य साधू न शकल्याने तो खिन्न झाला. कौशिक म्हणाला—“मला राजा इंद्रद्युम्न माहीत नाही.”

Verse 21

अष्टाविंशत्प्रमाणा मे कल्पा जातस्य भूतले । न दृष्टो न श्रुतो वासाविंद्रद्युम्नो नृपः क्षितौ

मी पृथ्वीवर अठ्ठावीस कल्पांच्या परिमाणाइतका काळ जगलो; तरीही या भूमीवर ‘इंद्रद्युम्न’ नावाचा राजा ना मी पाहिला, ना त्याचे नाव कधी ऐकले।

Verse 22

तच्छ्रुत्वा विस्मितो भूपस्तस्यायुरतिमात्रतः । दुःखितोऽपि तदा हेतुं पप्रच्छासौ तदायुषः

हे ऐकून राजा त्याच्या अतिशय दीर्घ आयुष्याने विस्मित झाला; आणि दुःखी असूनही त्याने तेव्हा त्या दीर्घायुष्याचे कारण विचारले।

Verse 23

एवमायुर्यदि तव कथं प्राप्तं ब्रवीहि तत् । उलूकत्वं कथमिदं जुगुप्सितमतीव च

तुझे असे दीर्घ आयुष्य जर प्राप्त झाले असेल, तर ते कसे मिळाले ते सांग। आणि हे अत्यंत घृणास्पद उल्लूकत्व (घुबडरूप) तुला कसे आले?

Verse 24

प्राकारकर्ण उवाच । श्रृणु भद्र यथा दीर्घमायुर्मेशिवपूजनात् । जुगुप्सितमुलूकत्वं शापेन च महामुनेः

प्राकारकर्ण म्हणाला—हे भद्र, ऐक; शिवपूजनामुळे मला दीर्घ आयुष्य कसे मिळाले, आणि महामुनीच्या शापामुळे हे घृणास्पद उल्लूकत्व कसे आले ते सांगतो।

Verse 25

वसिष्ठकुलसंभूतः पुराहमभवं द्विजः । घंट इत्यभिविख्यातो वाराणस्यां शिवेरतः

पूर्वी मी वसिष्ठकुलात जन्मलेला एक द्विज होतो; ‘घंट’ या नावाने प्रसिद्ध, आणि वाराणसीत शिवभक्तीत रत होतो।

Verse 26

धर्मश्रवणनिष्ठस्य साधूनां संसदि स्वयम् । श्रुत्वास्मि पूजयामीशं बिल्वपत्रैरखंडितैः

धर्मश्रवणात निष्ठावंत साधूंच्या सभेत, त्यांचे वचन ऐकून मी स्वतः अखंड बिल्वपत्रांनी ईश्वराची पूजा केली.

Verse 27

न मालती न मंदारः शतपत्रं न मल्लिका । तथा प्रियाणि श्रीवृक्षो यथा मदनविद्विषः

मालती नाही, मंदार नाही, शतपत्र कमळ नाही, मल्लिका नाही—मदनविद्वेषी शिवाला श्रीवृक्ष (बिल्व) जितका प्रिय, तितके दुसरे काहीच नाही.

Verse 28

अखंडबिल्वपत्रेण एकेन शिवमूर्धनि । निहितेन नरैः पुण्यं प्राप्यते लक्षपुष्पजम्

शिवाच्या मस्तकी एकच अखंड बिल्वपत्र अर्पण केल्याने मनुष्याला लक्ष फुले अर्पण केल्याइतके पुण्य मिळते.

Verse 29

अखंडितैर्बिल्वपत्रैः श्रद्धया स्वयमाहृतैः । लिंगप्रपूजनं कृत्वा वर्षलक्षं वसेद्दिवि

श्रद्धेने स्वतः आणलेल्या अखंड बिल्वपत्रांनी शिवलिंगाची विधिवत पूजा केल्यास मनुष्य स्वर्गात लक्ष वर्षे वास करतो.

Verse 30

सच्छास्त्रेभ्य इति श्रुत्वा पूजयाम्यहमीश्वरम् । त्रिकालं श्रद्धया पत्रैः श्रीवृक्षस्य त्रिभिस्त्रिभिः

सत्शास्त्रांतून हे ऐकून मी श्रद्धेने ईश्वराची पूजा करतो—दररोज त्रिकाळी, श्रीवृक्ष (बिल्व) याच्या तीन-तीन पानांनी.

Verse 31

ततो वर्षशतस्यांते तुतोष शशिशेखरः । प्रत्यक्षीभूय मामाह मेघगंभीरया गिरा

मग शंभर वर्षांच्या अखेरीस शशिशेखर (शिव) संतुष्ट झाले. ते प्रत्यक्ष प्रकट होऊन मेघगंभीर वाणीने मला म्हणाले.

Verse 32

ईश्वर उवाच । तुष्टोस्मि तव विप्रेंद्राखंडबिल्वदलार्चनात् । वृणीष्वाभिमतं यत्ते दास्यम्यपि च दुर्लभम्

ईश्वर म्हणाले—हे विप्रश्रेष्ठा! अखंड बिल्वदलांनी केलेल्या तुझ्या अर्चनाने मी संतुष्ट आहे. तुला जो अभिमत वर हवा तो माग; दुर्लभही मी देईन.

Verse 33

अखंडबिल्वपत्रेण महातुष्टिः प्रजायते । एकनापि यथान्येषां तथा न मम कोटिभिः

अखंड बिल्वपत्रानेच (माझी) महान तृप्ती होते. इतरांना अनेक अर्पणांनी जशी तृप्ती, तशी मला एकानेच; कोटींनीही तशी नाही.

Verse 34

इत्युक्तोऽहं भगवता शंभुना स्वमनः स्थितम् । वृणोमि स्म वरं देव कुरु मामजरामरम्

भगवान शंभूंनी असे म्हटल्यावर, मी मनातला वर निवडला—हे देवा! मला जरा आणि मृत्युरहित कर.

Verse 35

अथ लीलाविलासो मां तथेत्युक्त्वाऽविचारितम् । ययावदर्शनं प्रीतिमहं च महतीं गतः

मग लीलाविलासी प्रभू ‘तथास्तु’ असे म्हणताच क्षणाचाही विचार न करता अंतर्धान पावले; आणि मी महान आनंदास प्राप्त झालो.

Verse 36

कृतकृत्यं तदात्मानमज्ञासिपमहं क्षितौ । एतस्मिन्नेव काले तु भृगुवंश्योऽभवद्द्विजः

तेव्हा पृथ्वीवर मी स्वतःला कृतकृत्य, उद्दिष्टसिद्ध असे जाणले; आणि त्याच काळी भृगुवंशात एक द्विज ब्राह्मण उत्पन्न झाला।

Verse 37

अवदातत्रिजन्मासवक्षविच्चाक्षरार्थवित् । सुदर्शनेति प्रथिता प्रिया तस्याभवत्सती

तो शुद्धाचारी द्विज वाणीचा जाणकार व अक्षरार्थवेत्ता होता; त्याची प्रिया पतिव्रता सती ‘सुदर्शना’ म्हणून प्रसिद्ध—पवित्र, तेजस्विनी आणि वैदिक वाणीच्या सारार्थात निपुण—अशी होती।

Verse 38

अतीव मुदिता पत्युर्मुखं प्रेक्ष्यास्य दर्शनात् । तनया देवलस्यैपा रूपेणाप्रतिमा भुवि

पतीचे मुख पाहून ती अत्यंत आनंदित झाली; आणि देवलाची ही कन्या जन्मली—जिचे रूप पृथ्वीवर अनुपम होते।

Verse 39

तस्यां तस्मादभूत्कन्या निर्विशेषा निजारणेः । निवृत्तबालभावाभूत्कुमारी यौवनोन्मुखी

त्या दोघांपासून एक कन्या जन्मली—स्ववंशात अद्वितीय, विलक्षण. बालभाव निवृत्त होऊन ती कुमारी यौवनाकडे उन्मुख झाली।

Verse 40

नालं बभूव तां दातुं तनयां गुणशालिनीम् । कस्यापि जनकः सा च वयःसंधौ मयेक्षिता

गुणसंपन्न त्या कन्येला देण्यास योग्य असा कोणताही वर पित्याला मिळाला नाही; आणि वयःसंधीच्या क्षणी—यौवनाच्या उंबरठ्यावर—मी तिला पाहिले।

Verse 41

प्रविश्द्यौवनाभोगभावैरतिमनोहरा । निर्वास्यमानैरपरैस्तिलतंदुलिताकृतिः

यौवनाच्या भोग-भावांत पूर्णपणे प्रवेश करून ती अत्यंत मनोहर झाली. इतर नवविकसित लक्षणे प्रकट होताच तिची आकृती वाऱ्याने डोलणाऱ्या तीळवेलीप्रमाणे सडपातळ व कोमल भासू लागली.

Verse 42

क्रीडमाना वयस्याभिर्लावण्यप्रतिमेव सा । व्यचिंतयमहं विप्र तां निरीक्ष्य सुमध्यमाम्

सख्यांसह क्रीडा करताना ती जणू लावण्याची प्रतिमाच भासत होती. त्या सुमध्येला पाहून, हे विप्र, मी विचार करू लागलो.

Verse 43

अनन्याकृतिमन्योऽसौ विधिर्येनेति निर्मिता । ततः सात्त्विकभावानां तत्क्षणादस्मि गोचरम्

मी मनात म्हणालो—“हिचे रूप अद्वितीय आहे; हिला तर जणू दुसऱ्याच विधात्याने घडविले असावे.” त्या क्षणापासूनच मी सात्त्विक भावांच्या—कोमलता व अंतःस्पंदनाच्या—आवाक्यात आलो.

Verse 44

प्रापितो लीलयाहत्य बाणैः कुसुमधन्विना । ततो मया स्खलद्वालं पृष्टा कस्येति तत्सखी

कुसुमधन्वा कामदेवाच्या बाणांनी जणू खेळता खेळता घायाळ होऊन मी व्याकुळ झालो. मग अडखळत्या वाणीने मी तिच्या सखीला विचारले—“ही कोणाची कन्या?”

Verse 45

प्राहेति भृगुवंश्यस्य कन्येयं द्विजजन्मनः । अनूढाद्यापि केनापि समायातात्र खेलितुम्

सखी म्हणाली—“ही भृगुवंशातील एका द्विजाची कन्या आहे. अजून हिचे कोणाशीही लग्न झालेले नाही; सख्यांसह खेळायला इथे आली आहे.”

Verse 46

ततः कुसुमबाणेन शरव्रातैर्भृशं हतः । पितरं प्रणतो गत्वा ययाचे तां भृगूद्वहम्

त्यानंतर पुष्पबाणांच्या शरवृष्टीने अत्यंत व्याकुळ होऊन मी तिच्या पित्याजवळ गेलो, नमस्कार केला आणि भृगुकुलातील श्रेष्ठ त्या ऋषीकडे तिला विवाहार्थ मागितले।

Verse 47

स च मां सदृशं ज्ञात्वा शीलेन च कुलेन च । अतीव चार्थिनं मह्यं ददौ वाचा पुरः क्रमात्

त्याने माझे शील व कुल पाहून मला योग्य समजले; माझी अत्यंत विनंती जाणून त्याने विधिपूर्वक, योग्य क्रमाने, वचन देऊन तिला मला दिले।

Verse 48

ततः सा तनया तस्य भार्गवस्या श्रृणोदिति । दत्तास्मि तस्मै विप्राय विरूपायेति जल्पताम्

तेव्हा त्या भार्गवाची कन्या त्यांचे बोलणे ऐकू लागली—“मला त्या कुरूप ब्राह्मणाला दिले आहे,” असे ती दुःखाने कुजबुजत तक्रार करू लागली।

Verse 49

रोरूयमाणा जननीमाह पश्य यथा कृतम् । अतीवानुचितं दत्त्वा जनकेन तथा वरे

ती रडत रडत आईला म्हणाली—“पाहा, काय केले आहे! वडिलांनी मला अशा वराला देऊन अत्यंत अनुचित कृत्य केले आहे।”

Verse 50

विषमालोड्य पास्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । वरं न तु विरूपस्योद्वोढुर्भार्या कथंचन

“मी विष कालवून पिईन, किंवा अग्नीत प्रवेश करीन; पण कोणत्याही प्रकारे त्या कुरूप वराची पत्नी कधीच होणार नाही।”

Verse 51

ततः संबोध्य जननी तां सुतामाह भार्गवम् । न देयास्मै त्वया कन्या विरूपायेति चाग्रहात्

तेव्हा जननीने कन्येला धीर देऊन भार्गवाला आग्रहाने सांगितले— “त्या विरूप पुरुषाला ही कन्या देऊ नकोस।”

Verse 52

स वल्लभावचः श्रुत्वा धर्मशास्त्राण्यवेक्ष्य च । दत्तामपि हरेत्पूर्वां श्रेयांश्चेद्वर आव्रजेत्

प्रियेचे वचन ऐकून व धर्मशास्त्रे पाहून त्याने निश्चय केला— “अधिक श्रेष्ठ वर आला तर आधी दिलेली कन्याही परत घेता येते।”

Verse 53

अर्वाक्छिलाक्रमणतो निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे । इति व्यवस्य प्रददावन्यस्मै तां द्विजः सुताम्

त्याने ठरवले— “शिलाक्रमणापूर्वी, कारण सातव्या पावलावरच निष्ठा दृढ होते।” असे ठरवून त्या द्विजाने कन्येला दुसऱ्याला दिले।

Verse 54

श्वोभाविनि विवाहे तु तच्च सर्वं मया श्रुतम् । ततोतीव विलक्ष्योहं वयस्यानां पुरस्तदा

उद्या होणाऱ्या विवाहाविषयी ते सर्व मी ऐकले. तेव्हा मित्रांच्या समोर मी फारच लज्जित व संकोचलेलो झालो.

Verse 55

नाशकं वदनं भद्र तथा दर्शयितुं निजम् । कामार्तोतीव तां सुप्तामर्वाग्निशि तदाहरम्

हे भद्रे, मी तसा माझा चेहरा दाखवू शकलो नाही. कामाने व्याकुळ होऊन, रात्रीच्या पहिल्या प्रहरी, झोपलेल्या तिला मी उचलून नेले.

Verse 56

नीत्वा दुर्गतमैकांतेऽकार्षमौद्वाहिकं विधिम् । गांधर्वेण विवाहेन ततोऽकार्षं हृदीप्सितम्

तिला एकांत दुर्गम स्थानी नेऊन मी विवाहविधी केली; नंतर गांधर्वविवाहाने माझ्या हृदयातील अभिलाषा पूर्ण केली.

Verse 57

अनिच्छंतीं तदा बालां बलात्सुरतसेवनम् । अथानुपदमागत्य तत्पिता प्रातरेव माम्

तेव्हा अनिच्छुक त्या बालिकेस मी बलपूर्वक रतिसेवन केले. मग लगेचच तिचे वडील सकाळीच माझ्याकडे आले.

Verse 58

निश्वस्य संवृतो विप्रास्तां वीक्ष्योद्वाहितां सुताम् । शशाप कुपितो भद्र मां तदानीं स भार्गवः

दीर्घ श्वास घेऊन त्या ब्राह्मणाने ‘विवाहित’ झालेली कन्या पाहिली आणि क्रोधावला; हे भद्र, त्याच वेळी त्या भार्गवाने मला शाप दिला.

Verse 59

भार्गव उवाच । निशाचरस्य धर्मेण यत्त्वयोद्वाहिता सुता । तस्मान्निशाचरः पाप भव त्वमविलंबितम्

भार्गव म्हणाले—‘निशाचराच्या धर्माप्रमाणे तू कन्येचा विवाह केला आहेस; म्हणून, हे पापी, विलंब न करता तूही निशाचर हो.’

Verse 60

इति शप्तः प्रण्म्यैनं पादोपग्रहपूर्वकम् । हाहेति च ब्रुवन्गाढं साश्रुनेत्रं सगद्गदम्

असा शापित होऊन त्याने प्रथम चरण धरून नमस्कार केला; आणि ‘हाय! हाय!’ असे म्हणत तो अतिशय व्याकुळ झाला—डोळ्यांत अश्रू, कंठ गदगदला.

Verse 61

ततोहमब्रवं कस्माददोषं मां भवानिति । शपते भवता दत्ता मम वाचा पुरा सुता

तेव्हा मी म्हणालो—“मी निर्दोष असताना तुम्ही मला का शाप देता? पूर्वी तुमच्या वचनानेच तुमची कन्या मला देण्याचे आश्वासन दिले होते।”

Verse 62

सोद्वाहिता मया कन्या दानं सकृदिति स्मृतिः । सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति पण्डिताः

“ती कन्या माझ्याशी विवाहिता झाली आहे; स्मृती म्हणते—दान एकदाच होते. राजे एकदाच बोलतात, पंडितही एकदाच बोलतात।”

Verse 63

सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत् । किं च प्रतिश्रुतार्थस्य निर्वाहस्तत्सतां व्रतम्

“कन्या एकदाच दिली जाते; ही तीनही कृत्ये ‘एकदाच’ होतात. आणि दिलेल्या वचनाचा निर्वाह करणे हेच सत्पुरुषांचे व्रत आहे।”

Verse 64

भवादृशानां साधूनां साधूनां तस्य त्यागो विगर्हितः । प्रतिश्रुता त्वया लब्धा तदा कालमियं मया

“तुमच्यासारख्या साधूजनांना असा त्याग निंद्य आहे. तेव्हा तुमच्या वचनाने ती मला प्राप्त झाली होती; आता योग्य काळी मी ती मागण्यासाठी आलो आहे।”

Verse 65

उद्वोढा चाधुना नाहमुचितः शापभाजनम् । वृथा शपन्ति मह्यं च भवंतस्तद्विचार्यताम्

“आता तिचा विवाह झाला आहे; मी शापाचा पात्र नाही. तुम्ही मला व्यर्थ शाप देता—याचा नीट विचार करा।”

Verse 66

यो दत्त्वा कन्यकां वाचा पश्चाद्धरति दुर्मतिः । स याति नरकं चेति धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

जो पुरुष वचन देऊन कन्यादान करून नंतर दुर्मतीने तिला परत घेऊन जातो, तो धर्मशास्त्रनिश्चितप्रमाणे नरकास जातो।

Verse 67

तदाकर्ण्य व्यवस्यासौ तथ्यं मद्वचनं हृदा । पश्चात्तापसमोपेतो मुनिर्मामित्यथाब्रवीत्

ते ऐकून त्या मुनीने हृदयात माझे वचन सत्य आहे असे निश्चित केले; मग पश्चात्तापाने भरून तो मला असे म्हणाला।

Verse 68

न मे स्यादन्यथा वाणी उलूकस्त्वं भविष्यति । निशाचरो ह्युलूकोऽपि प्रोच्यते द्विजसत्तम

माझी वाणी अन्यथा होणार नाही; तू उलूक (घुबड) होशील. कारण घुबडालाही ‘निशाचर’ असे म्हणतात, हे द्विजश्रेष्ठ।

Verse 69

यदेंद्रद्युम्नविज्ञाने सहायस्तंव भविष्यसि । तदा त्वं प्रकृतिं विप्र प्राप्स्यसीत्यब्रवीत्स माम्

तो मला म्हणाला—इंद्रद्युम्नाची ओळख पटविण्याच्या कार्यात जेव्हा तू सहाय्यक होशील, तेव्हा हे विप्र, तू आपली स्वाभाविक स्थिती पुन्हा प्राप्त करशील।

Verse 70

तद्वाक्यसमकालं च कौशिकत्वमिदं मम । एतावंति दिनान्यासीदष्टाविंशद्दिनं विधेः

ते वचन उच्चारल्या त्या क्षणापासूनच माझ्यावर हे ‘कौशिक’पण आले; ते एवढ्याच दिवस टिकले—हे विधाता, अठ्ठावीस दिवस।

Verse 71

बिल्वीदलौरिति पुरा शशिशेखरस्य संपूजनेन मम दीर्घतरं किलायुः । संजातमत्र च जुगुप्सितमस्य शापात्कैलासरोधसि निशाचररूपमासीत्

पूर्वी मी बिल्वपत्रांनी शशिशेखर (शिव) याची यथाविधी पूजा केली; त्यामुळे माझे आयुष्य खरोखरच दीर्घ झाले. पण त्याच्या शापामुळे येथे घृणास्पद दशा आली—कैलासाच्या उतारांवर मी निशाचर-रूप (राक्षसी देह) झालो.