Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 42
Devanagari script
क्रीडमाना वयस्याभिर्लावण्यप्रतिमेव सा । व्यचिंतयमहं विप्र तां निरीक्ष्य सुमध्यमाम्
Transliteration
krīḍamānā vayasyābhirlāvaṇyapratimeva sā | vyaciṃtayamahaṃ vipra tāṃ nirīkṣya sumadhyamām
Translation
सख्यांसह क्रीडा करताना ती जणू लावण्याची प्रतिमाच भासत होती. त्या सुमध्येला पाहून, हे विप्र, मी विचार करू लागलो.
Word by Word
क्रीडमानाplaying
क्रीडमाना:
Karta (Subject)
TypeAdjective
Rootक्रीड् (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्तरि शानच् (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वयस्याभिःwith her girl-friends
वयस्याभिः:
Sahakāraka (Accompaniment)
TypeNoun
Rootवयस्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/सह), बहुवचन
लावण्यbeauty, grace
लावण्य:
Viśeṣaṇa (compound member)
TypeNoun
Rootलावण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem used in compound)
प्रतिमाan image/embodiment (of beauty)
प्रतिमा:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootप्रतिमा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (लावण्यस्य प्रतिमा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इवas if, like
इव:
Upamā (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय (particle of comparison)
साshe
सा:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
व्यचिन्तयम्I thought, I reflected
व्यचिन्तयम्:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootवि-चिन्त् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st), एकवचन
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karman (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
निरीक्ष्यhaving looked at
निरीक्ष्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootनि-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
सुwell, very
सु:
Viśeṣaṇa (intensifier)
TypeIndeclinable
Rootसु (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formअव्यय; उपपद-रूपेण प्रशंसावाचक/तीव्रतावाचक (prefix-like)
मध्यमाम्slender-waisted (one)
मध्यमाम्:
Karman (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootमध्यमा (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु + मध्यमा); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
Speaker
First-person narrator addressing ‘vipra’ (O brāhmaṇa) within Sūta’s narration
Skanda Dialogue
Listener: vipra (brāhmaṇa)
Visual Art Cues
Scene: A group of young maidens playing; the central maiden radiates beauty, slender-waisted, drawing the narrator’s gaze; the narrator’s inward pondering begins.
Characters & Entities
V
vipra (brāhmaṇa addressee)V
vayasyāḥ (companions)K
kanyā (maiden)FAQs
Perception leads to thought; the Purāṇic frame invites the listener to guide thought toward dharma rather than impulse.
No site is named in this verse.
None.