Adhyaya 5

Verse 1

सूत उवाच । शिवो गुरुः शिवो देवः शिवो बंधुः शरीरिणाम् । शिव आत्मा शिवो जीवःशिवादन्यन्न किञ्चन

सूत म्हणाले—शिवच गुरु, शिवच देव, शिवच देहधाऱ्यांचा बंधु. शिवच आत्मा, शिवच जीव; शिवावाचून अन्य काहीच नाही।

Verse 2

शिवमुद्दिश्य यत्किंचिद्दत्तं जप्तं हुतं कृतम् । तदनंतफलं प्रोक्तं सर्वागमविनिश्चितम्

शिवाला उद्देशून जे काही दान, जप, होम किंवा कर्म केले जाते, ते अनंत फल देणारे आहे—असे सर्व आगमांनी निश्चित केले आहे।

Verse 3

भक्त्या निवेदितं शंभोः पत्रं पुष्पं फलं जलम् । अल्पादल्पतरं वापि तदानंत्याय कल्पते

भक्तीने शंभूस अर्पिलेले पान, फूल, फळ किंवा जल—अतिशय अल्पात अल्पही—अनंत पुण्यफळ देणारे ठरते।

Verse 4

विहाय सकलान्धर्मान्सकलागमनिश्चितान् । शिवमेकं भजेद्यस्तु मुच्यते सर्वबन्धनात्

सर्व आगमांनी निश्चित केलेले इतर सर्व धर्म सोडून जो केवळ शिवाचे भजन करतो, तो सर्व बंधनांतून मुक्त होतो।

Verse 5

या प्रीतिरात्मनः पुत्रे या कलत्रे धनेपि सा । कृता चेच्छिवपूजायां त्रायतीति किमद्भुतम्

स्वतःच्या पुत्रावर, पत्नीवर व धनावर जी प्रीती असते, तीच जर शिवपूजेत अर्पिली, तर ती तारते—यात आश्चर्य काय?

Verse 6

तस्मात्केचिन्महात्मानः सकलान्विषयासवान् । त्यजंति शिवपूजार्थे स्वदेहमपि दुस्त्यजम्

म्हणून काही महात्मे सर्व विषयांचा मद त्यागतात; शिवपूजेसाठी ते दुस्त्यज असे स्वतःचे देहही परित्यागतात।

Verse 7

सा जिह्वा या शिवं स्तौति तन्मनो ध्यायते शिवम् । तौ कर्णौ तत्कथालोलौ तौ हस्तौ तस्य पूजकौ

तीच जिह्वा धन्य जी शिवाची स्तुती करते; तेच मन धन्य जे शिवाचे ध्यान करते. तेच कान धन्य जे त्याच्या कथांत रमतात; तेच हात धन्य जे त्याची पूजा करतात।

Verse 8

ते नेत्रे पश्यतः पूजां तच्छिरः प्रणतं शिवे । तौ पादौ यौ शिवक्षेत्रं भक्त्या पर्यटतः सदा

धन्य ती नेत्रे जी पूजा पाहतात; धन्य ते शिर जे शिवापुढे नतमस्तक होते; आणि धन्य ते चरण जे भक्तीने सदैव शिवक्षेत्रांची यात्रा करीत राहतात।

Verse 9

यस्येन्द्रियाणि सर्वाणि वर्तंते शिवकर्मसु । स निस्तरति संसारं भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

ज्याची सर्व इंद्रिये शिवकर्मांत प्रवृत्त असतात, तो संसारसागर तरतो आणि भुक्ती व मुक्ती—दोन्ही प्राप्त करतो।

Verse 10

शिवभक्तियुतो मर्त्यश्चांडालः पुल्कसोपि च । नारी नरो वा षंढो वा सद्यो मुच्येत संसृतेः

शिवभक्तीने युक्त असा कोणताही मर्त्य—चांडाळ असो वा पुल्कस; स्त्री असो, पुरुष असो वा षंढ—तो तत्क्षणी संसृतीतून मुक्त होतो।

Verse 11

किं कुलेन किमाचारैः किंशीलेन गुणेन वा । भक्तिलेशयुतः शंभोः स वंद्यः सर्वदेहिनाम्

कुळाने काय, आचारांनी काय, स्वभावाने वा गुणाने काय? शंभूच्या भक्तीचा लवलेश ज्याच्यात आहे, तो सर्व देहधाऱ्यांस वंद्य आहे।

Verse 12

उज्जयिन्यामभूद्राजा चन्द्रसेनसमाह्वयः । जातो मानवरूपेण द्वितीय इव वासवः

उज्जयिनीमध्ये चंद्रसेन नावाचा राजा झाला; तो मानवरूपाने असा जन्मला की जणू दुसराच वासव (इंद्र) होय।

Verse 13

तस्मिन्पुरे महाकालं वसंतं परमेश्वरम् । संपूजयत्यसौ भक्त्या चन्द्रसेनो नृपोत्तमः

त्या नगरीत वसणाऱ्या परमेश्वर महाकाळाची नृपश्रेष्ठ राजा चंद्रसेन भक्तिभावाने विधिपूर्वक पूजा करीत असे।

Verse 14

तस्याभवत्सखा राज्ञः शिवपारिषदाग्रणीः । मणिभद्रो जिताभद्रः सर्वलोकनमस्कृतः

त्या राजाचा सखा मणिभद्र होता—शिवपार्षदांमध्ये अग्रणी—जिताभद्र, ज्याला सर्व लोक नमस्कार करतात।

Verse 15

तस्यै कदा महीभर्तुः प्रसन्नः शंकरानुगः । चिन्तामणिं ददौ दिव्यं मणिभद्रो महामतिः

एकदा त्या महीपतीवर प्रसन्न होऊन शंकराचा अनुगामी महामती मणिभद्राने त्याला दिव्य चिंतामणी प्रदान केली।

Verse 16

स मणिः कौस्तुभ इव द्योतमानोर्कसन्निभः । दृष्टः श्रुतो वा ध्यातो वा नृणां यच्छति चिंतितम्

तो मणी कौस्तुभासारखा दीप्तिमान व सूर्यतुल्य तेजस्वी आहे; तो दिसला, ऐकला किंवा ध्यानात आला तरी मनुष्यांना इच्छित फल देतो।

Verse 17

तस्य कांतिलवस्पृष्टं कांस्यं ताम्रमयस्त्रपु । पाषाणादिकमन्यद्वा सद्यो भवति कांचनम्

त्या मणीच्या कांतीचा लवमात्र स्पर्श झाला तरी कांस्य, तांबे, लोखंड, कथिल—किंवा दगड इत्यादी—क्षणात सुवर्ण होते।

Verse 18

स तं चिन्तामणिं कंठे बिभ्रद्राजासनं गतः । रराज राजा देवानां मध्ये भानुरिव स्वयम्

तो राजा कंठी चिंतामणी धारण करून राजसिंहासनावर आरूढ झाला; आणि जमलेल्या राजांमध्ये तो देवांमध्ये सूर्याप्रमाणे स्वयं तेजस्वी भासला।

Verse 19

सदा चिन्तामणिग्रीवं तं श्रुत्वा राजसत्तमम् । प्रवृद्धतर्षा राजानः सर्वे क्षुब्धहृदोऽभवन्

ज्याच्या कंठी सदैव चिंतामणी शोभत असे त्या राजसत्तमाची वार्ता ऐकून सर्व राजे वाढलेल्या तृष्णेने अंतःकरणी व्याकुळ झाले।

Verse 20

स्नेहात्केचिदयाचंत धार्ष्ट्यात्केचन दुर्मदाः । दैवलब्धमजानंतो मणिं मत्सरिणो नृपाः

काहींनी दिखाऊ स्नेहाने मागितले, तर काही दुर्मद होऊन धृष्टपणे मागू लागले; मत्सरी ते नृप मणी दैवयोगे मिळाली हे जाणत नव्हते।

Verse 21

सर्वेषां भूभृतां याञ्चा यदा व्यर्थीकृतामुना । राजानः सर्वदेशानां संरंभं चक्रिरे तदा

त्याने सर्व भूभृतांची याचना व्यर्थ ठरविली तेव्हा सर्व देशांचे राजे क्रोधपूर्ण आवेशाने उद्यत झाले।

Verse 22

सौराष्ट्राः कैकयाः शाल्वाः कलिंगशकमद्रकाः । पांचालावंतिसौवीरा मागधा मत्स्यसृंजयाः

सौराष्ट्र, कैकय, शाल्व, कलिंग, शक व मद्रक; तसेच पांचाल, अवंती व सौवीर; मगध, मत्स्य व सृंजय—

Verse 23

एते चान्ये च राजानः सहाश्वरथकुमजराः । चन्द्रसेनं मृधे जेतुमुद्यमं चक्रुरोजसा

हे व इतर अनेक राजे घोडे, रथ व हत्ती-दळांसह, चंद्रसेनास रणांगणी जिंकण्यासाठी मोठ्या पराक्रमाने उद्यत झाले।

Verse 24

ते तु सर्वे सुसंरब्धाः कंपयंतो वसुन्धराम् । उज्जयिन्याश्चतुर्द्वारं रुरुधुर्बहुसैनिकाः

ते सर्व अत्यंत संतप्त होऊन भूमी कंपवित, प्रचंड सैन्यासह उज्जयिनीच्या चारही द्वारांना वेढा घालून अडवून बसले।

Verse 25

संरुध्यमानो स्वपुरीं दृष्ट्वा राजभिरुद्धतैः । चंद्रसेनो महाकालं तमेव शरणं ययौ

उद्धट राजांनी आपली नगरी वेढली आहे असे पाहून, चंद्रसेनाने महाकालालाच एकमेव शरण मानून त्यांच्याकडे धाव घेतली।

Verse 26

निर्विकल्पो निराहारः स राजा दृढनिश्चयः । अर्चयामास गौरीशं दिवा नक्त मनन्यधीः

तो राजा निर्विकल्प, निराहार व दृढनिश्चयी होता; अनन्यचित्ताने तो दिवसरात्र गौरीश (शिव) यांची आराधना करी।

Verse 27

एतस्मिन्नंतरे गोपी काचित्तत्पुरवासिनी । एकपुत्रा भर्तृहीना तत्रैवासीच्चिरंतना

दरम्यान त्या नगरातच एक गोपी राहत होती—जुनी रहिवासी—ती भर्तृहीन होती आणि एकमेव पुत्राची माता होती।

Verse 28

सा पंचहायनं बालं वहंती गत भर्तृका । राज्ञा कृतां महापूजां ददर्श गिरिजापतेः

ती विधवा स्त्री पाच वर्षांच्या बालकाला घेऊन, राजाने गिरिजापती शिवासाठी केलेली महापूजा पाहू लागली।

Verse 29

सा दृष्ट्वा सर्वमाश्चर्यं शिवपूजामहोदयम् । प्रणिपत्य स्वशिबिरं पुनरेवाभ्यपद्यत

शिवपूजेचा तो अद्भुत महोत्सव पाहून तिने नमस्कार केला आणि पुन्हा आपल्या शिबिरात परतली।

Verse 30

एतत्सर्वमशेषेण स दृष्ट्वा बल्लवीसुतः । कुतूहलेन विदधे शिवपूजां विरक्तिदाम्

हे सर्व सविस्तर पाहून गवळणीचा पुत्र कुतूहलाने प्रेरित झाला आणि वैराग्य देणाऱ्या शिवाची पूजा करू लागला।

Verse 31

आनीय हृद्यं पाषाणं शून्ये तु शिबिरोत्तमे । नातिदूरे स्वशिबिराच्छिवलिंगमकल्पयत्

त्याने मनोहर दगड आणून, उत्तम शिबिरातील मोकळ्या जागी, आपल्या निवाऱ्यापासून फार दूर नाही अशा ठिकाणी शिवलिंग घडविले।

Verse 32

यानि कानि च पुष्पाणि हस्तलभ्यानि चात्मनः । आनीय स्नाप्य तल्लिंगं पूजयामास भक्तितः

हाताला मिळतील ती सर्व फुले आणून त्याने त्या लिंगाला स्नान घालून भक्तिभावाने पूजा केली।

Verse 33

गंधालंकारवासांसि धूपदीपाक्षतादिकम् । विधाय कृत्रिमैर्दिव्यैर्नैवेद्यं चाप्यकल्पयत्

त्याने सुगंध, अलंकार, वस्त्रे, धूप, दीप, अक्षता इत्यादी सर्व मांडले; आणि कृत्रिम तरीही दिव्य शोभायुक्त पदार्थांनी नैवेद्यही सिद्ध केला।

Verse 34

भूयोभूयः समभ्यर्च्य पत्रैः पुष्पैर्मनोरमैः । नृत्यं च विविधं कृत्वा प्रणनाम पुनःपुनः

तो मनोहर पाने-फुलांनी पुन्हा पुन्हा अर्चना करीत राहिला; आणि विविध नृत्ये करून वारंवार प्रणाम करीत राहिला।

Verse 35

एवं पूजां प्रकुर्वाणं शिवस्यानन्यमानसम् । सा पुत्रं प्रणयाद्गोपी भोजनाय समा ह्वयत्

अशा रीतीने पूजा करीत असताना त्याचे मन केवळ शिवात एकनिष्ठ होते; तेव्हा स्नेहाने गोपीमातेने पुत्राला भोजनासाठी बोलावले।

Verse 36

मात्राहूतोपि बहुशः स पूजासक्तमानसः । बालोपि भोजनं नच्छत्तदा माता स्वयं ययौ

मातेने अनेकदा हाक मारली तरी त्याचे मन पूजेतच गुंतले होते; बालक असूनही तो भोजनास गेला नाही, म्हणून मग माता स्वतः तिथे गेली।

Verse 37

तं विलोक्य शिवस्याग्रे निषण्णं मी लितेक्षणम् । चकर्ष पाणिं संगृह्य कोपेन समताडयत्

शिवासमोर बसलेला, डोळे मिटून ध्यानस्थ असलेला त्याला पाहून तिने त्याचा हात धरून ओढले; आणि रागाने त्याला मारलेही।

Verse 38

आकृष्टस्ताडितो वापि नागच्छत्स्वसुतो यदा । तां पूजां नाशयामास क्षिप्त्वा लिंगं विदूरतः

ओढून व मारूनही जेव्हा तिचा स्वतःचा मुलगा आला नाही, तेव्हा तिने ती पूजा नष्ट केली आणि लिंग दूर फेकून दिले।

Verse 39

हाहेति रुदमानं तं निर्भर्त्स्य स्वसुतं तदा । पुनर्विवेश स्वगृहं गोपी रोषसमन्विता

मग “हा! हा!” असे रडणाऱ्या आपल्या मुलाला झिडकारून, रागाने भरलेली ती गोपी पुन्हा घरात गेली।

Verse 40

मात्रा विनाशितां पूजां दृष्ट्वा देवस्य शूलिनः । देवदेवेति चुक्रोश निपपात स बालकः

आईने त्रिशूलधारी देवाची पूजा नष्ट केलेली पाहून तो बालक “देवदेव!” असे ओरडला आणि जमिनीवर कोसळला।

Verse 41

प्रनष्टसंज्ञः सहसा बाष्पपूरपरिप्लुतः । लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन चक्षुषी उदमीलयत्

तो क्षणात बेशुद्ध झाला, अश्रूंच्या पूरात भिजला; मग थोड्याच वेळात शुद्धीवर येऊन त्याने डोळे उघडले।

Verse 42

ततो मणिस्तंभविराजमानं हिरण्मयद्वारकपाटतोरणम् । महार्हनीलामलवज्रवेदिकं तदेव जातं शिबिरं शिवालयम्

त्यानंतर तेच शिबिर शिवालय झाले—रत्नजडित स्तंभांनी उजळलेले, सुवर्णमय द्वार-कपाट व तोरणांनी शोभलेले, आणि अमूल्य निर्मळ नीलमणी व वज्रांनी जडविलेल्या वेदिकेसह।

Verse 43

संतप्तहेम कलशैर्बहुभिर्विचित्रैः प्रोद्भासितस्फटिकसौधतलाभिरामम् । रम्यं च तच्छिवपुरं वरपीठमध्ये लिंगं च रत्नसहितं स ददर्श बालः

तप्त सुवर्णाच्या अनेक विचित्र कलशांनी अलंकृत, तेजस्वी स्फटिक-प्रासादांनी रम्य झालेली ती शिवपुरी बालकाने पाहिली; आणि श्रेष्ठ पीठाच्या मध्यभागी रत्नजडित शिवलिंगही पाहिले।

Verse 44

स दृष्ट्वा सहसोत्थाय भीतविस्मितमानसः । निमग्न इव संतोषात्परमानंदसागरे

ते पाहताच तो क्षणात उभा राहिला; भय व विस्मयाने त्याचे मन भरून गेले, जणू समाधानामुळे तो परम आनंदसागरात निमग्न झाला।

Verse 45

विज्ञाय शिवपूजाया माहात्म्यं तत्प्रभावतः । ननाम दंडवद्भूमौ स्वमातुरघशांतये

त्या प्रभावामुळे शिवपूजेचे माहात्म्य जाणून, आपल्या मातेस पापशांती लाभावी म्हणून तो बालक भूमीवर दंडवत् नमस्कार करू लागला।

Verse 46

देव क्षमस्व दुरितं मम मातुरुमापते । मूढायास्त्वामजानंत्याः प्रसन्नो भव शंकर

हे देव, हे उमापते, माझ्या मातेस झालेले दुरित क्षमा करा; ती मूढ आहे, तुम्हाला ओळखत नाही—हे शंकर, प्रसन्न व्हा।

Verse 47

यद्यस्ति मयि यत्किंचित्पुण्यं त्वद्भक्तिसंभवम् । तेनापि शिव मे माता तव कारुण्यमाप्नुयात्

माझ्यात तुमच्या भक्तीतून उत्पन्न झालेले जर किंचितही पुण्य असेल, तर त्याच पुण्याने, हे शिव, माझी माता तुमची करुणा प्राप्त करो।

Verse 48

इति प्रसाद्य गिरिशं भूयोभूयः प्रणम्य च । सूर्ये चास्तं गते बालो निर्जगाम शिवालयात्

अशा रीतीने गिरिश (शिव) यांची कृपा संपादन करून, पुन्हा पुन्हा प्रणाम करून, सूर्यास्त झाल्यावर तो बालक शिवालयातून बाहेर आला।

Verse 49

अथापश्यत्स्वशिबिरं पुरंदरपुरोपमम् । सद्यो हिरण्मयीभूतं विचित्रविभवोज्ज्वलम्

मग त्याने आपलेच शिबिर-निवास पाहिले, जे पुरंदर (इंद्र) यांच्या पुरीसारखे होते; ते तत्क्षणी सुवर्णमय झाले आणि विचित्र वैभवाने उजळून निघाले।

Verse 50

सोंतः प्रविश्य भवनं मोदमानो निशामुखे । महामणिगणाकीर्णं हेमराशिसमुज्ज्वलम्

रात्रीच्या प्रारंभी आनंदित होऊन तो घरात शिरला; तेथे त्याने घर महामण्यांच्या समूहाने भरलेले, सुवर्णराशीप्रमाणे तेजस्वी पाहिले।

Verse 51

तत्रापश्यत्स्वजननीं स्मरंतीमकुतोभयाम् । महार्हरत्न पर्यंके सितशय्यामधिश्रिताम्

तेथे त्याने आपली जननी पाहिली; ती त्याचे स्मरण करीत होती व सर्वथा निर्भय होती; अमूल्य रत्नांच्या पर्यंकावर ठेवलेल्या शुभ्र शय्येवर ती विराजमान होती।

Verse 52

रत्नालंकारदीप्तांगीं दिव्यांबरविराजिनीम् । दिव्यलक्षणसंपन्नां साक्षात्सुरवधूमिव

तिचे अंग रत्नालंकारांनी दीप्त होते; ती दिव्य वस्त्रांनी शोभत होती—दिव्य लक्षणांनी संपन्न, जणू साक्षात् देवांगनाच।

Verse 53

जवेनोत्थापयामास संभ्रमोत्फुल्ललोचनः । अंब जागृहि भद्रं ते पश्येदं महदद्भुतम्

तो घाईघाईने, संभ्रमाने फुललेल्या नेत्रांनी, तिला जागे करू लागला— “अंबे, जागी हो; तुझे कल्याण होवो। हे महान् अद्भुत पाहा।”

Verse 54

इति प्रबोधिता गोपी स्वपुत्रेण महात्मना । ततोऽपश्यत्स्वजननी स्मयन्ती मुकुटोज्ज्वला

अशा रीतीने महात्मा पुत्राने जागविलेल्या गोपीने मग मुकुटाने उजळलेली, स्मित करणारी आपली जननी पाहिली।

Verse 55

ससंभ्रमं समुत्थाय तत्सर्वं प्रत्यवेक्षत । अपूर्वमिव चात्मानमपूर्वमिव बालकम्

ती संभ्रमाने उठून सर्व काही न्याहाळू लागली; स्वतःलाही जणू अपूर्व, आणि त्या बालकालाही जणू अपूर्व असे पाहिले।

Verse 56

अपूर्वं च स्वसदनं दृष्ट्वा सीत्सुखविह्वला । श्रुत्वा पुत्रमुखात्सर्वं प्रसादं गिरिजापतेः

स्वतःचे घरही अपूर्व दिसताच ती आनंदाने विह्वळ झाली; आणि पुत्राच्या मुखातून गिरिजापती (शिव) यांच्या कृपेचा सर्व वृत्तांत ऐकून।

Verse 57

राज्ञे विज्ञापयामास यो भजत्यनिशं शिवम् । स राजा सहसागत्य समाप्त नियमो निशि

तिने राजाला निवेदन केले— “जो निरंतर शिवभजन करतो”; तेव्हा तो राजा तात्काळ येऊन, रात्री आपला नियम पूर्ण करून गेला।

Verse 58

ददर्श गोपिकासूनोः प्रभावं शिवतोषजम् । हिरण्मयं शिवस्थानं लिंगं मणिमयं तथा

त्याने गोपिकेच्या पुत्राचा तो प्रभाव पाहिला, जो शिवप्रसन्नतेतून उत्पन्न झाला; सुवर्णमय शिवस्थान आणि तसेच मणिमय लिंगही।

Verse 59

गोपवध्वाश्च सदनं माणि क्यवरकोज्ज्वलम् । दृष्ट्वा महीपतिः सर्वं सामात्यः सपुरोहितः

गोपवधूचे सदन उत्तम माणिक्यांनी उजळून निघाले होते; ते पाहून राजा मंत्र्यांसह व पुरोहितासह सर्व काही पाहू लागला।

Verse 60

मुहूर्तं विस्मितधृतिः परमानंदनिर्भरः । प्रेम्णा वाष्पजलं मुंचन्परिरेभे तम र्भकम्

क्षणभर तो विस्मयाने स्थिर राहिला, परमानंदाने भरून गेला; प्रेमाश्रू ढाळीत त्याने त्या बालकाला मिठी मारली।

Verse 61

एवमत्यद्भुताकाराच्छिवमाहात्म्यकीर्त्तनात् । पौराणां संभ्रमाच्चैव सा रात्रिः क्षणतामगात्

अशा त्या अत्यंत अद्भुत दर्शनामुळे, शिवमाहात्म्याच्या कीर्तनामुळे आणि नगरजनांच्या उत्सुक संभ्रमामुळे ती रात्र क्षणातच सरली।

Verse 62

अथ प्रभाते युद्धाय पुरं संरुध्य संस्थिताः । राजानश्चारवक्त्रेभ्यः शुश्रुवुः परमाद्भुतम्

मग प्रभाती, युद्धासाठी नगराला वेढा देऊन उभे असलेल्या राजांनी चारण-घोषकांच्या मुखातून परम अद्भुत वृत्त ऐकले।

Verse 63

ते त्यक्तवैराः सहसा राजानश्चकिता भृशम् । न्यस्तशस्त्रा निविविशुश्चंद्रसेनानुमोदिताः

ते राजे तत्क्षणी वैर त्यागून फारच चकित झाले। चंद्रसेनाच्या अनुमतीने त्यांनी शस्त्रे खाली ठेवून आत प्रवेश केला।

Verse 64

तां प्रविश्य पुरीं रम्यां महाकालं प्रणम्य च । तद्गोपवनितागेहमाजग्मुः सर्वभूभृतः

त्या रम्य नगरीत प्रवेश करून आणि महाकालाला प्रणाम करून, ते सर्व राजे मग त्या गोप-स्त्रीच्या घरी गेले।

Verse 65

ते तत्र चंद्रसेनेन प्रत्युद्गम्याभि पूजिताः । महार्हविष्टरगताः प्रीत्यानंदन्सुविस्मिताः

तेथे चंद्रसेन पुढे येऊन त्यांचे स्वागत व पूजन केले. अतिमूल्य आसनांवर बसून ते प्रेमाने, विस्मयाने भरून आनंदित झाले।

Verse 66

गोपसूनोः प्रसादाय प्रादुर्भूतं शिवालयम् । लिंगं च वीक्ष्य सुमहच्छिवे चक्रुः परां मतिम्

गोपपुत्रावर कृपेने प्रकट झालेल्या त्या शिवालयास व महान लिंगास पाहून, त्यांनी शिवावर परम निष्ठा दृढ केली।

Verse 67

तस्मै गोपकुमाराय प्रीतास्ते सर्वभूभुजः । वासोहिरण्यरत्नानि गोमहिष्यादिकं धनम्

प्रसन्न होऊन त्या सर्व राजांनी त्या गोपकुमाराला वस्त्रे, सुवर्ण, रत्ने तसेच गायी-म्हशी इत्यादी धन दिले।

Verse 68

गजानश्वान्रथान्रौक्माञ्छत्र यानपरिच्छदान् । दासान्दासीरनेकाश्च ददुः शिवकृपार्थिनः

शिवकृपा मिळावी या हेतूने त्यांनी दानरूपाने हत्ती, घोडे, सुवर्ण रथ, छत्रे, वाहने व त्यांची सर्व सामग्री, तसेच अनेक दास व दासी अर्पण केल्या।

Verse 69

येये सर्वेषु देशेषु गोपास्तिष्ठंति भूरिशः । तेषां तमेव राजानं चक्रिरे सर्व पार्थिवाः

ज्या-ज्या प्रदेशांत पुष्कळ गोपाळ राहात होते, त्या त्या ठिकाणचे सर्व राजे त्याच व्यक्तीलाच राजा म्हणून नेमू लागले।

Verse 70

अथास्मिन्नंतरे सर्वैस्त्रिदशैरभिपूजितः । प्रादुर्बभूव तेजस्वी हनूमान्वानरेश्वरः

तेव्हाच त्या क्षणी, सर्व देवांनी पूजिलेला तेजस्वी वानरेश्वर हनुमान प्रकट झाला।

Verse 71

तस्याभिगमनादेव राजानो जातसंभ्रमाः । प्रत्युत्थाय नमश्चक्रुर्भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः

त्यांच्या आगमनानेच राजे आदरयुक्त उत्कंठेने भरून गेले; ते उभे राहून भक्तीने नम्र होऊन प्रणाम करू लागले।

Verse 72

तेषां मध्ये समासीनः पूजितः प्लवगेश्वरः । गोपात्मजं समाश्लिष्य राज्ञो वीक्ष्येदमववीत्

त्यांच्यामध्ये आसनस्थ व पूजित वानरेश्वराने गोपपुत्राला आलिंगन दिले; मग राजांकडे पाहून तो हे वचन बोलला।

Verse 73

सर्वे शृणुत भद्रं वो राजानो ये च देहिनः । शिवपूजामृते नान्या गतिरस्ति शरीरिणाम

तुम्ही सर्व ऐका—तुमचे कल्याण होवो—हे राजांनो व सर्व देहधारी जनांनो! शिवपूजेवाचून शरीरिणांस अन्य कोणतीही खरी गति/आश्रय नाही।

Verse 74

एष गोपसुतो दिष्ट्या प्रदोषे मंदवा सरे । अमंत्रेणापि संपूज्य शिवं शिवमवाप्तवान्

दैवयोगाने हा गोपपुत्र मांडवा सरोवराजवळ प्रदोषकाळी, मंत्र नसतानाही शिवाची यथायोग्य पूजा करून शिवाची शुभ कृपा/पद प्राप्त करून गेला।

Verse 75

मंदवारे प्रदोषोऽयं दुर्लभः सर्वदेहिनाम् । तत्रापि दुर्लभतरः कृष्णपक्षे समागते

मांडवारे (सोमवारी) येणारा हा प्रदोष सर्व देहधाऱ्यांस दुर्लभ आहे; आणि तोच कृष्णपक्षात आला तर तो प्रदोष अधिकच दुर्लभ ठरतो।

Verse 76

एष पुण्यतमो लोके गोपानां कीर्तिवर्धनः । अस्य वंशेऽष्टमो भावी नंदोनाम महायशाः । प्राप्स्यते तस्य पुत्रत्वं कृष्णो नारा यणः स्वयम्

हा लोकात परम पुण्यवान असून गोपांची कीर्ती वाढविणारा आहे। याच्या वंशात आठव्या पिढीत ‘नंद’ नावाचा महायशस्वी होईल; आणि स्वयं नारायण—कृष्ण—त्याच्या पुत्ररूपाने जन्म घेईल।

Verse 77

अद्यप्रभृति लोकेस्मिन्नेष गोपालनंदनः । नाम्ना श्रीकर इत्युच्चैर्लोके ख्यातिं गमिष्यति

आजपासून या लोकी हा गोपालनंदन ‘श्रीकर’ या नावाने लोकांत उच्च कीर्ती प्राप्त करील।

Verse 78

सूत उवाच । एवमुक्त्वांजनीसूनुस्तस्मै गोपकसूनवे । उपदिश्य शिवाचारं तत्रैवांतरधीयत

सूत म्हणाले—असे बोलून अंजनीपुत्र हनुमानाने त्या गोपकपुत्राला शिवाचाराचा उपदेश केला आणि तेथेच अंतर्धान पावला।

Verse 79

ते च सर्वे महीपालाः संहृष्टाः प्रतिपूजिताः । चन्द्रसेनं समामंत्र्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्

आणि ते सर्व राजे आनंदित होऊन, यथोचित पूजासन्मान मिळवून, चंद्रसेनाची रजा घेऊन जसे आले तसेच परत गेले।

Verse 80

श्रीकरोऽपि महातेजा उपदिष्टो हनूमता । ब्राह्मणैः सह धर्मज्ञैश्चक्रे शम्भोः समर्हणम्

महातेजस्वी श्रीकरालाही हनुमानाने उपदेश दिला; धर्मज्ञ ब्राह्मणांसह त्याने शंभूची यथाविधी आराधना केली।

Verse 81

कालेन श्रीकरः सोऽपि चंद्रसेनश्च भूपतिः । समाराध्य शिवं भक्त्या प्रापतुः परमं पदम्

काळानुसार श्रीकर आणि राजा चंद्रसेन—दोघांनीही भक्तीने शिवाची आराधना करून परम पद प्राप्त केले।

Verse 82

इदं रहस्यं परमं पवित्रं यशस्करं पुण्यमहर्द्धिवर्धनम् । आख्यानमाख्यातमघौघनाशनं गौरीशपादांबुजभक्तिवर्धनम्

हे परम रहस्य अत्यंत पवित्र, यश देणारे आणि पुण्य व समृद्धी वाढविणारे आहे। हे आख्यान पापसमूहाचा नाश करते व गौरीशाच्या चरणकमळांवरील भक्ती वाढविते।