Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 60

Devanagari script

मुहूर्तं विस्मितधृतिः परमानंदनिर्भरः । प्रेम्णा वाष्पजलं मुंचन्परिरेभे तम र्भकम्

Transliteration

muhūrtaṃ vismitadhṛtiḥ paramānaṃdanirbharaḥ | premṇā vāṣpajalaṃ muṃcanparirebhe tama rbhakam

Translation

क्षणभर तो विस्मयाने स्थिर राहिला, परमानंदाने भरून गेला; प्रेमाश्रू ढाळीत त्याने त्या बालकाला मिठी मारली।

Word by Word

• मुहूर्तम्: for a moment
• मुहूर्तम्: Adhikarana (Temporal/अधिकरण-काल)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्; कालावधि-अर्थे (accusative of duration)

• विस्मित-धृतिः: (he) whose composure was astonished / astonished composure
• विस्मित-धृतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विस्मित (कृदन्त; √स्मि/विस्मि) + धृति (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः; स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम् (अवस्थावाचकः)

• परम-आनन्द-निर्भरः: filled with supreme bliss
• परम-आनन्द-निर्भरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + आनन्द (प्रातिपदिक) + निर्भर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः; पुल्लिङ्गः, प्रथमा (1st/nominative), एकवचनम् (नर-विशेषणम्)

• प्रेम्णा: with love
• प्रेम्णा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचनम्

• वाष्प-जलं: tear-water
• वाष्प-जलं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाष्प (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (‘वाष्प एव जलम्’); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्

• मुंचन्: shedding, letting flow
• मुंचन्: Karta (Agent participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (present active participle), परस्मैपदी; पुल्लिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (कर्ता-विशेषणम्)

• परिरेभे: embraced
• परिरेभे: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रभ् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; उपसर्गः—परि

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम्

• अर्भकम्: the child, little boy
• अर्भकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अर्भक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचनम् (तम् इत्यस्य विशेषणम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (deduced)

Visual Art Cues

Scene: The king, momentarily stunned, then radiant with joy, weeps and embraces the boy; tears glisten on his cheeks as attendants watch in hushed awe.

Characters & Entities

• Cowherd boy (arbha-ka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True darśana culminates in bhakti—inner transformation expressed as tears, joy, and affectionate reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Contextually, Mahākāla’s sacred locale (Ujjayinī/Ujjain) where such transformative darśana occurs.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse highlights devotional emotion as the fruit of encountering Śiva’s grace.