Adhyaya 32

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पत्त्रेश्वरं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम् । यत्र सिद्धो महाभागश्चित्रसेनसुतो बली

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर सर्वपाप-प्रणाशक पत्त्रेश्वरास जावे; जिथे महाभाग व बलवान चित्रसेनपुत्राने सिद्धी प्राप्त केली.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ सिद्धस्तदा ब्रह्मंस्तस्मिंस्तीर्थे महातपाः । पुत्रः कस्य तु को हेतुरेतदिच्छामि वेदितुम्

युधिष्ठिर म्हणाला— हे पूज्य ब्राह्मण! त्या तीर्थस्थानी महान तपस्वी असा तो सिद्ध पुरुष कोण होता? तो कोणाचा पुत्र होता आणि त्याच्या सिद्धीचे कारण काय? हे मला जाणून घ्यायचे आहे।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । चित्रोनाम महातेजा इन्द्रस्य दयितः पुरा । तस्य पुत्रो नृपश्रेष्ठ पत्त्रेश्वर इति श्रुतः

श्री मार्कण्डेय म्हणाले— पूर्वी ‘चित्र’ नावाचा एक महातेजस्वी होता, जो इंद्राचा प्रिय होता। हे नृपश्रेष्ठ! त्याचा पुत्र ‘पत्त्रेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध आहे असे ऐकिवात आहे।

Verse 4

रूपवान् सुभगश्चैव सर्वशत्रुभयंकरः । इन्द्रस्य दयितोऽत्यर्थं जय इत्येव चापरः

तो रूपवान् व सुभग होता, सर्व शत्रूंना भयकारक; इंद्राचा अत्यंत प्रिय होता आणि ‘जय’ या नावानेही ओळखला जात असे।

Verse 5

स कदाचित्सभामध्ये सर्वदेवसमागमे । मेनकानृत्यगीतेन मोहितः सुचिरं किल

एकदा सर्व देवांच्या समागमाच्या सभेत, मेनकेच्या नृत्य-गीताने तो फार काळ मोहित झाला, असे म्हणतात।

Verse 6

तिष्ठते गतमर्यादो गतप्राण इव क्षणात् । तावत्सुरपतिर्देवः शशापाथाजितेन्द्रियम्

क्षणात तो मर्यादा विसरून प्राणहीनासारखा उभा राहिला। तेव्हा इंद्रिये न जिंकू शकल्यामुळे देवाधिपती इंद्राने त्याला शाप दिला।

Verse 7

यस्मात्त्वं स्वर्गसंस्थोऽपि मर्त्यधर्ममुपेयिवान् । तस्मान्मर्त्ये चिरं कालं क्षपयिष्यस्यसंशयम्

तू स्वर्गात स्थित असूनही मर्त्यधर्माचा आश्रय घेतलास; म्हणून निःसंशय तू मर्त्यलोकी दीर्घ काळ व्यतीत करशील.

Verse 8

एवमुक्तः सुरेन्द्रेण चित्रसेनसुतो युवा । वेपमानः सुरश्रेष्ठः कृताञ्जलिरुवाच ह

सुरेंद्राने असे म्हटल्यावर चित्रसेनाचा तरुण पुत्र—कंपित होत असूनही सुरश्रेष्ठ—हात जोडून म्हणाला.

Verse 9

पत्त्रेश्वर उवाच । मया पापेन मूढेन अजितेन्द्रियचेतसा । प्राप्तं वै यत्फलं तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

पत्त्रेश्वर म्हणाला—मी पापी, मूढ, इंद्रिये न जिंकलेला; माझ्या कर्मांचे फळ मला मिळाले आहे. तरीही आपण कृपा करून मला प्रसाद द्यावा.

Verse 10

शक्र उवाच । नर्मदातटमाश्रित्य द्वादशाब्दं जितेन्द्रियः । आराधय शिवं शान्तं पुनः प्राप्स्यसि सद्गतिम्

शक्र म्हणाला—नर्मदेच्या तीराचा आश्रय घेऊन बारा वर्षे इंद्रियसंयम ठेव; शांत शिवाची आराधना कर; मग तू पुन्हा सद्गती प्राप्त करशील.

Verse 11

सत्यशौचरतानां च धर्मिष्ठानां जितात्मनाम् । लोकोऽयं पापिनां नैव इति शास्त्रस्य निश्चयः

हा लोक सत्य-शौचात रत, धर्मनिष्ठ व जितात्मा जनांचा आहे; पाप्यांचा नाही—हा शास्त्राचा दृढ निर्णय आहे.

Verse 12

एवमुक्ते महाराज सहस्राक्षेण धीमता । गन्धर्वतनयो धीमान्प्रणम्यागात्तु भूतलम्

हे महाराज! बुद्धिमान सहस्राक्ष (इंद्र) असे बोलताच, बुद्धिमान गंधर्वपुत्राने नमस्कार केला आणि मग पृथ्वीवर निघून गेला।

Verse 13

रेवाया विमले तोये ब्रह्मावर्तसमीपतः । स्नात्वा जप्त्वा विधानेन अर्चयित्वा च शङ्करम्

ब्रह्मावर्ताजवळ रेवेच्या निर्मळ जलात त्याने स्नान केले, विधिपूर्वक जप केला आणि शंकराची पूजा-अर्चा केली।

Verse 14

वाय्वम्बुपिण्याकफलैश्च पुष्पैः पर्णैश्च मूलाशनयावकेन । तताप पञ्चाग्नितपोभिरुग्रैस्ततश्च तोषं समगात्स देवः

वायू, पाणी, पिण्याक, फळे, फुले, पाने, मुळे आणि यवक (जवाची पातळ खीर) यांवर निर्वाह करून त्याने पंचाग्नीचे उग्र तप केले; तेव्हा तो देव (शिव) प्रसन्न झाला।

Verse 15

पिनाकपाणिं वरदं त्रिशूलिनमुमापतिं ह्यन्धकनाशनं च । चन्द्रार्धमौलिं गजकृत्तिवाससं दृष्ट्वा पपाताग्रगतं समीक्ष्य

पिनाकधारी, वरद, त्रिशूलधारी, उमापती, अंधकनाशक, अर्धचंद्रमौलि आणि गजचर्मवसनधारी प्रभू समोर उभा आहे असे पाहून, त्याचे दर्शन घेऊन तो भक्तिभावाने दंडवत् पडला।

Verse 16

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते वरदोऽहं तवानघ । यमिच्छसि ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

ईश्वर म्हणाले—हे निष्पाप! तुझे कल्याण होवो. वर माग; मी तुझा वरदाता आहे. तू जे इच्छिशील ते आजच देतो; येथे विचार करण्याची गरज नाही।

Verse 17

पत्त्रेश्वर उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र त्वं सततं तीर्थे मम नाम्ना भव प्रभो

पत्त्रेश्वर म्हणाला—हे देवेश! जर तू संतुष्ट असशील आणि मला वर द्यावयाचा असेल, तर हे प्रभो, या तीर्थात माझ्या नावाने सदैव वास कर।

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा महादेवो हर्षगद्गदया गिरा । तथेत्युक्त्वा ययौ हृष्ट उमया सह शङ्करः

हे ऐकून महादेव आनंदाने गद्गद वाणीने ‘तथास्तु’ असे म्हणाला; आणि उमेबरोबर हृष्ट शंकर निघून गेला।

Verse 19

सोऽपि तत्तीर्थमाप्लुत्य गते देवे दिवं प्रति । स्नात्वा जाप्यविधानेन तर्पयित्वा पितॄन् पुनः

तोही त्या तीर्थात अवगाहन करून, देव स्वर्गास गेल्यावर, जपविधानाप्रमाणे स्नान करून पुन्हा पितरांचे तर्पण केले।

Verse 20

स्थापयामास देवेशं तस्मिंस्तीर्थे विधानतः । पत्त्रेश्वरं तु विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत

हे भारत! मग त्याने विधिपूर्वक त्या तीर्थात देवेशाची स्थापना केली; आणि तो ‘पत्त्रेश्वर’ म्हणून त्रिलोकी विख्यात झाला।

Verse 21

इन्द्रलोकं गतः शापान्मुक्तः सोऽपि नरेश्वर । हृष्टः प्रमुदितो रम्यं जयशब्दादिमङ्गलैः

हे नरेश्वर! तोही शापातून मुक्त होऊन इंद्रलोकास गेला; हर्षित-प्रमुदित होऊन जयघोषादी मंगलोत्सवांचा रम्य आनंद घेतला।

Verse 22

एष ते कथितः प्रश्नः पृष्टो यो वै युधिष्ठिर । तत्र स्नानेन चैकेन सर्वपापैः प्रमुच्यते

हे युधिष्ठिर, तुझा विचारलेला प्रश्न असा सांगितला; तेथे एकदाच स्नान केल्याने मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

Verse 23

यस्त्वर्चयेन्महादेवं तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर । स्नात्वाभ्यर्च्य पित्ःन् देवान् सोऽश्वमेधफलं लभेत्

हे युधिष्ठिर, जो त्या तीर्थात महादेवाचे अर्चन करतो—स्नान करून पितरांचे व देवांचे पूजन करतो—तो अश्वमेधयज्ञासमान फल प्राप्त करतो.

Verse 24

मृतो वर्षशतं साग्रं क्रीडित्वा च शिवे पुरे । राजा वा राजतुल्यो वा पश्चान्मर्त्येषु जायते

मृत्यूनंतर तो शिवपुरीत पूर्ण शंभर वर्षे क्रीडासुख भोगून, नंतर मर्त्यलोकी राजा किंवा राजतुल्य जन्म घेतो.

Verse 25

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जीवेच्च शरदः शतम् । व्याधिशोकविनिर्मुक्तः पुनः स्मरति तज्जलम्

तो वेद व वेदाङ्गांचे तत्त्व जाणणारा होतो, शंभर शरद् जगतो, व्याधी व शोकापासून मुक्त राहून पुन्हा त्या पवित्र जलाचे स्मरण करतो.

Verse 32

। अध्याय

अध्याय समाप्त.