Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 20

Devanagari script

स्थापयामास देवेशं तस्मिंस्तीर्थे विधानतः । पत्त्रेश्वरं तु विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत

Transliteration

sthāpayāmāsa deveśaṃ tasmiṃstīrthe vidhānataḥ | pattreśvaraṃ tu vikhyātaṃ triṣu lokeṣu bhārata

Translation

हे भारत! मग त्याने विधिपूर्वक त्या तीर्थात देवेशाची स्थापना केली; आणि तो ‘पत्त्रेश्वर’ म्हणून त्रिलोकी विख्यात झाला।

Word by Word

• स्थापयामास: installed/established
• स्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative) प्रयोगः—स्थापय-

• देवेशम्: the Lord of gods
• देवेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—देवानाम् ईशः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; ‘तीर्थे’ इत्यस्य विशेषणम्

• तीर्थे: at the sacred place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• विधानतः: according to the prescribed rite
• विधानतः: Kriya-vishesana (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: विधानतः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (according to rule/prescription)

• पत्त्रेश्वरम्: Pattreśvara (as installed form/name)
• पत्त्रेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्त्रेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—पत्त्राणाम् ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Karma (Object complement)
• Type: Adjective
• Root: विख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; ख्या धातोः क्त, उपसर्गः वि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पत्त्रेश्वरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• त्रिषु: in the three
• त्रिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी, बहुवचन; ‘लोकेषु’ इत्यस्य विशेषणम्

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• भारत: O Bhārata
• भारत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya (to Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pattreśvara-tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata (kingly/human addressee)

Visual Art Cues

Scene: At the riverbank, the devotee performs a formal installation of Śiva (as a liṅga/shrine) with ritual vessels, flowers, and Vedic/Śaiva rites; the newly established Pattreśvara becomes a famed sanctuary.

Characters & Entities

• Pattreśvara
• Śiva (Deveśa)
• Bhārata (Yudhiṣṭhira)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Proper ritual installation and worship of Śiva transforms a location into a universally revered sacred center.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha where Pattreśvara is installed—presented as a celebrated Śaiva site within the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vidhānataḥ-sthāpana: formal installation (pratiṣṭhā) of Deveśa (Śiva) at the tīrtha.