Adhyaya 191

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सिद्धेश्वरं ततो गच्छेत्तस्यैव तु समीपतः । अमृतस्रावि तल्लिङ्गमाद्यं स्वायम्भुवं तथा

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर सिद्धेश्वरास जावे; आणि त्याच्याच जवळ अमृतधारा स्रवण करणारे ते लिंग आहे—आद्य व स्वयंभू।

Verse 2

दृष्टमात्रेण येनेह ह्यनृणो जायते नरः । पुरा वर्षशतं साग्रमाराध्य परमेश्वरम्

ज्याच्या केवळ दर्शनानेच या लोकी मनुष्य ऋणमुक्त होतो. प्राचीन काळी परमेश्वराची शंभर वर्षांहून अधिक आराधना करून (ही महिमा प्रकट झाली).

Verse 3

प्राप्नुयुः परमां सिद्धिमादित्या द्वादशैव तु । अतः सिद्धेश्वरः प्रोक्तः सिद्धिदः सिद्धिकाङ्क्षिणाम्

तेथेच बारा आदित्यांनी परम सिद्धी प्राप्त केली. म्हणून तो ‘सिद्धेश्वर’ म्हणून कथित आहे—सिद्धीची आकांक्षा करणाऱ्यांना सिद्धी देणारा.

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धेश्वरे प्राप्ताः सिद्धिं देवा द्विजोत्तम । आदित्या इति यच्चोक्तं तन्मे विस्मापनं कृतम्

युधिष्ठिर म्हणाले—हे द्विजोत्तम! देवांनी सिद्धेश्वरी सिद्धी कशी प्राप्त केली? आणि ‘आदित्य’ असे जे तुम्ही म्हणालात, त्याने मला विस्मय वाटला.

Verse 5

तपस्युग्रे व्यवसिता आदित्याः केन हेतुना । सम्प्राप्तास्तु द्विजश्रेष्ठ सिद्धिं चैवाभिलाषिकीम्

आदित्यांनी कोणत्या कारणाने उग्र तपश्चर्या केली? हे द्विजश्रेष्ठ, त्यांनी अभिलषित सिद्धी कशी प्राप्त केली?

Verse 6

संक्षिप्य तु मया पृष्टं विस्तराद्द्विज शंस मे

मी संक्षेपाने विचारले आहे; हे द्विज, ते मला विस्ताराने सांगावे।

Verse 7

मार्कण्डेय उवाच । अदितेर्द्वादशादित्या जाताः शक्रपुरोगमाः । इन्द्रो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणोऽर्यमा

मार्कण्डेय म्हणाले—अदितीपासून शक्र (इंद्र) अग्रस्थानी असलेले बारा आदित्य उत्पन्न झाले: इंद्र, धाता, भग, त्वष्टा, मित्र, वरुण आणि अर्यमा।

Verse 8

विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । त इमे द्वादशादित्या इच्छन्तो भास्करं पदम्

तसेच विवस्वान, सविता, पूषा, अंशुमान आणि विष्णूही आहेत. हे बारा आदित्य भास्कराचे परम पद इच्छित होते।

Verse 9

नर्मदातटमाश्रित्य तपस्युग्रे व्यवस्थिताः । सिद्धेश्वरे महाराज काश्यपेयैर्महात्मभिः

नर्मदेच्या तटाचा आश्रय घेऊन ते काश्यपवंशी महात्मे, हे महाराज, सिद्धेश्वर येथे उग्र तपश्चर्येत स्थित झाले।

Verse 10

परा सिद्धिरनुप्राप्ता द्वादशादित्यसंज्ञितैः । स्थापितश्च जगद्धाता तस्मिंस्तीर्थे दिवाकरः

द्वादश आदित्यसंज्ञित देवांनी परम सिद्धी प्राप्त केली; आणि त्या तीर्थी जगद्धाता दिवाकराची प्रतिष्ठा झाली।

Verse 11

स्वकीयांशविभागेन द्वादशादित्यसंज्ञितैः । तदाप्रभृति तत्तीर्थं राजन्ख्यातिं गतं भुवि

स्वतःच्या अंशविभागाने द्वादश आदित्यांनी, हे राजन्, त्या वेळेपासून ते तीर्थ पृथ्वीवर प्रसिद्धीस गेले।

Verse 12

प्रलये समनुप्राप्ते ह्यादित्या द्वादशैव ते । द्वादशादित्यतो राजन् सम्भवन्ति युगक्षये

हे राजन्! प्रलय येताच ते बारा आदित्य प्रकट होतात; आणि युगाच्या क्षयी द्वादश-आदित्यरूपाने उद्भवतात।

Verse 13

इन्द्रस्तपति पूर्वेण धाता चैवाग्निगोचरे । गभस्तिपतिर्वै याम्ये त्वष्टा नैरृतदिङ्मुखः

इंद्र पूर्व दिशेला तपतो, धाता आग्नेय भागी; दक्षिणेस गभस्तिपती, आणि नैऋत्य दिशेकडे त्वष्टा मुख करून असतो।

Verse 14

वरुणः पश्चिमे भागे मित्रस्तु वायवे तथा । विष्णुश्च सौम्यदिग्भागे विवस्वानीशगोचरे

वरुण पश्चिम दिशेत, मित्र वायव्य भागी; उत्तर दिशेत विष्णु, आणि ईशान भागी विवस्वान स्थित आहे।

Verse 15

ऊर्ध्वतश्चैव सविता ह्यधः पूषा विशोषयन् । अंशुमांस्तु तथा विष्णुर्मुखतो निर्गतं जगत्

वर सविता विराजमान आहे, खाली पूषा लोकांना शोषून टाकतो; तसेच अंशुमान् व विष्णु—त्यांच्या प्रखर तेजाने मुखातून जणू हे जग प्रकट होते।

Verse 16

प्रदहन्वै नरश्रेष्ठ बभ्रमुश्च इतस्ततः । यथैव ते महाराज दहन्ति सकलं जगत्

हे नरश्रेष्ठ, ते ज्वाळांनी प्रज्वलित होऊन इकडे-तिकडे भ्रमण करतात; हे महाराज, तसेच ते संपूर्ण जग जाळून टाकतात।

Verse 17

तथैव द्वादशादित्या भक्तानां भावसाधनाः । प्रातरुत्थाय यः स्नात्वा द्वादशादित्यसंज्ञितम्

तसेच द्वादश आदित्य हे भक्तांच्या भक्तिभाव-साधनेचे साधन आहेत. जो सकाळी उठून स्नान करून ‘द्वादशादित्य’ नामक देवाचे दर्शन करतो…

Verse 18

पश्यते देवदेवेशं शृणु तस्यैव यत्फलम् । वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम्

…आणि देवदेवेशाचे दर्शन करतो—त्याचे फळ ऐक. वाणीने, मनाने किंवा कर्माने पूर्वी केलेले जे काही पाप आहे…

Verse 19

नश्यते तत्क्षणादेव द्वादशादित्यदर्शनात् । प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात्तस्य देवस्य भारत

…ते सर्व द्वादशादित्याच्या दर्शनाने त्या क्षणीच नष्ट होते. आणि हे भारत, जो त्या देवाची प्रदक्षिणा करतो…

Verse 20

प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः । तत्र तीर्थे तु सप्तम्यामुपवासेन यत्फलम्

त्या कर्माने जणू संपूर्ण पृथ्वीची प्रदक्षिणा झाल्यासारखी होते—यात संशय नाही. आणि आता त्या तीर्थी सप्तमीला उपवास केल्याचे जे फळ आहे (ते सांगितले जाते)।

Verse 21

अन्यत्र सप्तसप्तम्यां लभन्ति न लभन्ति च । षष्ठ्यां वारे दैनकरे द्वादशादित्यदर्शनात्

इतरत्र ‘सप्त-सप्तमी’ला लोकांना ते फळ मिळतेही किंवा मिळत नाहीही. पण येथे षष्ठीला, रविवारी, द्वादशादित्याचे केवळ दर्शन झाले तरी पुण्य निश्चित होते।

Verse 22

प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात्तस्य पापं तु नश्यति । अरोगी सप्तजन्मानि भवेद्वै नात्र संशयः

जो प्रदक्षिणा करतो त्याचे पाप नष्ट होते. तो सात जन्मे निरोगी राहतो—यात संशय नाही।

Verse 23

यस्तु प्रदक्षिणशतं दद्याद्भक्त्या दिने दिने । दद्रूपिटककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिकाः

जो भक्तीने दररोज शंभर प्रदक्षिणा करतो/अर्पित करतो, त्याचे दाद, फोड, कुष्ठ, मांडले (चकत्ते) व विचर्चिका (एक्झिमा) इत्यादी रोग शांत होतात।

Verse 24

नश्यन्ति व्याधयः सर्वे गरुडेनेव पन्नगाः । पुत्रप्राप्तिर्भवेत्तस्य षष्ट्या वासरसेवनात्

सर्व व्याधी गरुडासमोर सर्प जसे नष्ट होतात तसे नष्ट होतात. साठ दिवस हे व्रत-सेवन केल्याने त्याला पुत्रप्राप्ती होते।

Verse 191

अध्याय

अध्याय (अध्याय-सीमा दर्शविणारे लेखनचिन्ह)।