दक्षस्य रुद्रनिन्दा-निमित्तकथनम् / The Cause of Dakṣa’s Censure of Rudra

Verse 1

ऋषय ऊचुः । देवी दक्षस्य तनया त्यक्त्वा दाक्षायणी तनुम् । कथं हिमवतः पुत्री मेनायामभवत्पुरा

ऋषी म्हणाले—दक्षाची कन्या देवी दाक्षायणी देह त्यागून, पूर्वी मेनेच्या उदरी जन्म घेऊन हिमवताची कन्या कशी झाली?

Verse 2

कथं च निन्दितो रुद्रो दक्षेण च महात्मना । निमित्तमपि किं तत्र येन स्यान्निंदितो भवः

आणि महात्मा दक्षाने रुद्राची निंदा कशी केली? तेथे असे कोणते कारण होते की ज्यामुळे भव (शिव) निंदित झाले?

Verse 3

उत्पन्नश्च कथं दक्षो अभिशापाद्भवस्य तु । चाक्षुषस्यांतरे पूर्वं मनोः प्रब्रूहि मारुत

हे मारुत (वायू)! सांग—भव (भगवान् शिव) यांच्याशी संबंधित शापामुळे दक्ष पुन्हा कसा उत्पन्न झाला? चाक्षुष मन्वंतरात, वैवस्वत मनूपूर्वी, हे मला स्पष्ट कर।

Verse 4

वायुरुवाव । शृण्वंतु कथयिष्यामि दक्षस्य लघुचेतसः । वृत्तं पापात्प्रमादाच्च विश्वामरविदूषणम्

वायू म्हणाला—ऐका, मी अल्पचित्त दक्षाचा तो वृत्तांत सांगतो; जो पाप व प्रमादातून उत्पन्न झाला, ज्याने देवांना कलंकित केले आणि जगधर्माची व्यवस्था ढवळून काढली।

Verse 5

पुरा सुरासुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः । कदाचिद्द्रष्टुमीशानं हिमवच्छिखरं ययुः

पूर्वकाळी सर्व देव-असुर, सिद्ध आणि परमर्षी—एकदा ईशानाचे दर्शन घेण्यासाठी हिमालयाच्या शिखरावर गेले।

Verse 6

तदा देवश्च देवी च दिव्यासनगतावुभौ । दर्शनं ददतुस्तेषां देवादीनां द्विजोत्तमाः

तेव्हा देव आणि देवी—दोघेही दिव्य आसनावर विराजमान—हे द्विजोत्तम, त्या देवांआदींना आपले दर्शन देऊ लागले।

Verse 7

तदानीमेव दक्षो ऽपि गतस्तत्र सहामरैः । जामातरं हरं द्रष्टुं द्रष्टुं चात्मसुतां सतीम्

त्याच वेळी दक्षही देवांसह तेथे गेला—जावई हर (शिव) याला पाहण्यासाठी आणि आपली कन्या सती हिलाही पाहण्यासाठी।

Verse 8

तदात्मगौरवाद्देवो देव्या दक्षे समागते । देवादिभ्यो विशेषेण न कदाचिदभूत्स्मृतिः

स्वतःच्या गौरवमर्यादेमुळे, देवी दक्षाच्या यज्ञसभेत आली असता, देवतांआदींच्या समोर विशेषतः प्रभूंनी कधीही बाह्य ओळख किंवा आत्मीयता प्रकट केली नाही।

Verse 9

तस्य तस्याः परं भावमज्ञातुश्चापि केवलम् । पुत्रीत्येवं विमूढस्य तस्यां वैरमजायत

तिचा परम अंतर्भाव ओळखू न शकल्याने तो तिला केवळ ‘(माझी) कन्या’ असेच मानू लागला; अशा मोहग्रस्ताच्या मनात तिच्याविषयी वैर उत्पन्न झाले।

Verse 10

ततस्तेनैव वैरेण विधिना च प्रचोदितः । नाजुवाह भवं दक्षो दीक्षितस्तामपि द्विषन्

त्यानंतर त्याच वैराने आणि विधीच्या प्रेरणेने प्रवृत्त झालेला दक्ष, यज्ञदीक्षित असूनही भव (शिव) यांना बोलावले नाही; आणि तिचा (सतीचा) द्वेष करून तिलाही बोलावले नाही।

Verse 11

अन्याञ्१ आमातरस्सर्वानाहूय स यथाक्रमम् । शतशः पुष्कलामर्चाञ्चकार च पृथक्पृथक्

मग त्याने इतर सर्व अमात्यांना क्रमाने बोलावून, प्रत्येकासाठी वेगवेगळी अशी शेकडो वेळा विपुल पूजा केली।

Verse 12

तथा तान्संगताञ्छ्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा । ययौ रुद्राय रुद्राणी विज्ञाप्य भवनं पितुः

नारदांच्या मुखातून ते सर्व घडलेले प्रसंग ऐकून, रुद्राणीने प्रथम पित्याच्या भवनास कळवून मग भगवान रुद्राकडे जाऊन सर्व वृत्तांत निवेदन केला।

Verse 13

अथ संनिहितं दिव्यं विमानं विश्वतोमुखम् । लक्षणाढ्यं सुखारोहमतिमात्रमनोहरम्

तेव्हा जवळच एक दिव्य विमान प्रकट झाले, सर्व दिशांकडे मुख असलेले; शुभ लक्षणांनी युक्त, चढण्यास सुलभ आणि मनाला अत्यंत मोहक असे।

Verse 14

तप्तजांबूनदप्रख्यं चित्ररत्नपरिष्कृतम् । मुक्तामयवितानाग्न्यं स्रग्दामसमलंकृतम्

ते तप्त जांबूनद सुवर्णासारखे तेजस्वी, नानाविध रत्नांनी सजलेले; मोत्यांच्या उत्तम वितानाने शोभणारे आणि माळा-तोरणांनी अलंकृत असे।

Verse 15

तप्तकंचननिर्व्यूहं रत्नस्तंभशतावृतम् । वज्रकल्पितसोपानं विद्रुमस्तंभतोरणम्

ती तापलेल्या सोन्याने बनलेली एक भव्य वास्तू होती, जी शेकडो रत्नस्तंभांनी वेढलेली होती; तिचे जिने वज्रासारखे होते आणि तिची प्रवेशद्वारे पोवळ्यांच्या स्तंभांनी सुशोभित होती.

Verse 16

पुष्पपट्टपरिस्तीर्णं चित्ररत्नमहासनम् । वज्रजालकिरच्छिद्रमच्छिद्रमणिकुट्टिमम्

ते महान आसन पुष्पपट्टाने पसरलेले, नानाविध रत्नांनी झळाळणारे; वज्रजाळासारख्या तेजाने संरक्षित, आणि अखंड मण्यांनी जडविलेल्या निर्दोष कुट्टिमावर प्रतिष्ठित होते।

Verse 17

मणिदंडमनोज्ञेन महावृषभलक्ष्मणा । अलंकृतपुरोभागमब्भ्रशुब्भ्रेण केतुना

त्याचा अग्रभाग मनोहर मणिदंडाने शोभला होता, ज्यावर महावृषभाचे चिन्ह होते; आणि मेघासारख्या शुभ्र, तेजस्वी केतूने तो अलंकृत होता।

Verse 18

रत्नकंचुकगुप्तांगैश्चित्रवेत्रकपाणिभिः । अधिष्ठितमहाद्वारमप्रधृष्यैर्गुणेश्वरैः

महाद्वारावर अप्रधृष्य शिवगणांचे गणेश्वर पहारा देत होते; त्यांच्या अंगांवर रत्नजडित कंचुके होते आणि हातात विचित्र, रंगीबेरंगी वेत्रे होती।

Verse 19

मृदंगतालगीतादिवेणुवीणाविशारदैः । विदग्धवेषभाषैश्च बहुभिः स्त्रीजनैर्वृतम्

ते अनेक स्त्रियांनी वेढलेले होते—ज्या मृदंग, ताल, गायन तसेच वेणू-वीणेच्या कलांत पारंगत; सुसंस्कृत वेशभूषा व सुसंस्कृत भाषेत निपुण होत्या।

Verse 20

आरुरोह महादेवी सह प्रियसखीजनैः । चामारव्यञ्जनं तस्या वज्रदंडमनोहरे

महादेवी प्रिय सख्यांसह आरोहण करून बसल्या। तिच्यासाठी वज्रदंडासारख्या मनोहर दांड्यांचे चामर-व्यंजन हलविले जात होते।

Verse 21

गृहीत्वा रुद्रकन्ये द्वे विवीजतुरुभे शुभे । तदाचामरयोर्मध्ये देव्या वदनमाबभौ

मग रुद्राच्या दोन शुभ कन्यांनी चामर हातात घेऊन दोघींनीही हळुवार वारा घातला। त्या वेळी त्या दोन चामरांच्या मध्ये देवीचे मुख तेजाने उजळून निघाले।

Verse 22

अन्योन्यं युध्यतोर्मध्ये हंसयोरिव पंकजम् । छत्रं शशिनिभं तस्याश्चूडोपरि सुमालिनी

त्या दोघींच्या परस्पर झुंजीच्या मध्ये—जसे दोन हंसांमध्ये कमळ—देवीच्या चूड्यावर चंद्रासारखे उज्ज्वल, शोभायुक्त छत्र प्रकट झाले।

Verse 23

धृतमुक्तापरिक्षिप्तं बभार प्रेमनिर्भरा । तच्छत्रमुज्ज्वलं देव्या रुरुचे वदनोपरि

प्रेमाने परिपूर्ण देवीने मोत्यांच्या माळांनी अलंकृत ते उज्ज्वल छत्र धारण केले। ते तेजस्वी छत्र देवीच्या मुखावर अत्यंत शोभून दिसले।

Verse 24

उपर्यमृतभांडस्य मंडलं शशिनो यथा । अथ चाग्रे समासीना सुस्मितास्या शुभावती

जसे अमृतभांड्यावर चंद्रमंडळ शोभते, तसेच शुभलक्षणी, मंदस्मिताने उजळ मुख असलेली ती समोर येऊन बसली।

Verse 25

अक्षद्यूतविनोदेन रमयामास वै सतीम् । सुयशाः पादुके देव्याश्शुभे रत्नपरिष्कृते

अक्षद्यूताच्या क्रीडा-विनोदाने त्या यशस्वीने सतीला रमविले. देवीच्या शुभ पादुका रत्नांनी अलंकृत असून त्यांच्या उत्कृष्टतेमुळे सुप्रसिद्ध होत्या.

Verse 26

स्तनयोरंतरे कृत्वा तदा देवीमसेवतः । अन्या कांचनचार्वंगी दीप्तं जग्राह दर्पणम्

तेव्हा ते देवीच्या स्तनांमध्ये ठेवून तो देवीची सेवा करू लागला. त्याच वेळी दुसरी सुवर्णवर्णा, सुंदर अवयवांची युवती तेजस्वी आरसा उचलून धरू लागली.

Verse 27

अपरा तालवृन्तं च परा तांबूलपेटिकाम् । काचित्क्रीडाशुकं चारु करे ऽकुरुत भामिनी

एकीने तालवृंत (पंखा) धरला, दुसरीने तांबूलपेटिका घेतली; आणि एका सुंदरीने क्रीडेसाठी मनोहर शुक आपल्या करात धारण केला—सर्वजणी शिष्ट सेवेत तत्पर होत्या.

Verse 28

काचित्तु सुमनोज्ञानि पुष्पाणि सुरभीणि च । काचिदाभरणाधारं बभार कमलेक्षणा

एक कमळनेत्री स्त्री मनोहर, सुगंधी पुष्पे वाहत होती; दुसरीने दागिने ठेवण्याचा आधार-पात्र उचलले होते।

Verse 29

काचिच्च पुनरालेपं सुप्रसूतं शुभांजनम् । अन्याश्च सदृशास्तास्ता यथास्वमुचितक्रियाः

काही स्त्रिया पुन्हा सुगंधी लेप व शुभ अंजन तयार करीत होत्या; इतर स्त्रियाही तशाच, आपापल्या योग्य क्रिया-सेवेत मग्न होत्या।

Verse 30

आवृत्त्या तां महादेवीमसेवंत समंततः । अतीव शुशुभे तासामंतरे परमेश्वरी

महादेवीला वे सर्वांनी चहूबाजूंनी वेढून सर्व दिशांनी सेवा केली; आणि त्यांच्या मध्यभागी उभी असलेली परमेश्वरी अत्यंत तेजस्वी दिसू लागली।

Verse 31

तारापरिषदो मध्ये चंद्रलेखेव शारदी । ततः शंखसमुत्थस्य नादस्य समनंतरम्

तारकांच्या त्या सभेमध्ये ती शरद्‌ऋतूतील चंद्रलेखेप्रमाणे शोभली. त्यानंतर तत्क्षणी शंखातून उठलेला नाद ऐकू आला।

Verse 32

प्रास्थानिको महानादः पटहः समताड्यत । ततो मधुरवाद्यानि सह तालोद्यतैस्स्वनैः

प्रस्थानाच्या वेळी महानाद करणारा पटह वाजविला गेला. नंतर उचललेल्या तालांच्या झांजांच्या झंकारासह मधुर वाद्यांचे निनाद घुमू लागले।

Verse 33

अनाहतानि सन्नेदुः काहलानां शतानि च । सायुधानां गणेशानां महेशसमतेजसाम्

कोणीही न वाजविता शेकडो रणकाहले आपोआप घुमू लागले। महेशासमान तेजस्वी, शस्त्रधारी गणेशांचे गण बलाने एकत्र झाले।

Verse 34

सहस्राणि शतान्यष्टौ तदानीं पुरतो ययुः । तेषां मध्ये वृषारूढो गजारूढो यथा गुरुः

तेव्हा पुढे आठ लक्ष जण निघाले। त्यांच्या मध्यभागी वृषभारूढ प्रभू होते—जणू गजारूढ पूज्य गुरु, सर्वांवर महिमेने उंचावलेले।

Verse 35

जगाम गणपः श्रीमान् सोमनंदीश्वरार्चितः । देवदुंदुभयो नेदुर्दिवि दिव्यसुखा घनाः

तेव्हा श्रीमान् गणप (गणेश) सोम, नंदी व ईश्वर यांनी विधिपूर्वक पूजिल्यानंतर प्रस्थान केला। स्वर्गात देवदुंदुभी निनादल्या आणि मेघांनी दिव्य सुख देणारी वर्षा केली।

Verse 36

ननृतुर्मुनयस्सर्वे मुमुदुः सिद्धयोगिनः । ससृजुः पुष्पवृष्टिं च वितानोपरि वारिदाः

सर्व मुनी नृत्य करू लागले आणि सिद्ध योगी आनंदित झाले। वितानावर मेघांनी पुष्पवृष्टीही केली।

Verse 37

तदा देवगणैश्चान्यैः पथि सर्वत्र संगता । क्षणादिव पितुर्गेहं प्रविवेश महेश्वरी

तेव्हा मार्गात सर्वत्र अन्य देवगणांसह संगत होऊन महेश्वरी जणू क्षणातच पित्याच्या गृहात प्रवेशली।

Verse 38

तां दृष्ट्वा कुपितो दक्षश्चात्मनः क्षयकारणात् । तस्या यवीयसीभ्यो ऽपि चक्रे पूजाम सत्कृताम्

तिला पाहून दक्ष क्रोधित झाला, कारण तो तिलाच आपल्या क्षयाचे कारण मानत होता। तरीही त्याने तिच्या धाकट्या बहिणींनाही सन्मानयुक्त विधिपूर्वक पूजा केली।

Verse 39

तदा शशिमुखी देवी पितरं सदसि स्थितम् । अंबिका युक्तमव्यग्रमुवाचाकृपणं वचः

तेव्हा शशिमुखी देवी अंबिका सभेत बसलेल्या पित्याला योग्य, संयत व गौरवपूर्ण असे अव्यग्र वचन बोलली।

Verse 40

देव्युवाच । ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्याज्ञावशवर्तिनः । स देवस्सांप्रतं तात विधिना नार्चितः किल

देवी म्हणाल्या—हे तात! ब्रह्मा आदि देवांपासून पिशाचांपर्यंत सर्वजण ज्याच्या आज्ञेच्या अधीन आहेत; तरी तोच देव सध्या विधीने पूजिला जात नाही, असे दिसते.

Verse 41

तदास्तां मम ज्यायस्याः पुत्र्याः पूजां किमीदृशीम् । असत्कृतामवज्ञाय कृतवानसि गर्हितम्

ते जाऊ दे; माझ्या ज्येष्ठेच्या कन्येची तू कोणती पूजा केलीस? तिला अपमानित व अवज्ञा करून तू निंद्य कर्म केले आहेस.

Verse 42

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः क्रोधादमर्षितः । त्वत्तः श्रेष्ठा विशिष्टाश्च पूज्या बालाः सुता मम

असे ऐकून क्रोधाने असह्य झालेला दक्ष तिला म्हणाला—“तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ, अधिक विशिष्ट व पूज्य अशा माझ्या बालिका कन्या आहेत.”

Verse 43

तासां तु ये च भर्तारस्ते मे बहुमता मुदा । गुनैश्चाप्यधिकास्सर्वैर्भर्तुस्ते त्र्यंबकादपि

त्यांचे जे पती आहेत, ते मला आनंदाने अत्यंत मान्य व प्रिय आहेत; सर्व गुणांनी ते आपल्या पती त्र्यंबक (भगवान् शिव) यांच्याहीपेक्षा अधिक श्रेष्ठ आहेत.

Verse 44

स्तब्धात्मा तामसश्शर्वस्त्वमिमं समुपाश्रिता । तेन त्वामवमन्ये ऽहं प्रतिकूलो हि मे भवः

तू जडचित्त व तामसिक अशा या शर्वाचा आश्रय घेतलास; म्हणून मी तुला अवमानित मानतो, कारण भव (शिव) माझ्याशी खरोखरच प्रतिकूल आहे.

Verse 45

तथोक्ता पितरं दक्षं क्रुद्धा देवी तमब्रवीत् । शृण्वतामेव सर्वेषां ये यज्ञसदसि स्थिताः

असे ऐकून देवी क्रुद्ध होऊन आपल्या पिता दक्षाला म्हणाली—यज्ञसभेत उभे असलेले सर्वजण ऐकत असतानाच।

Verse 46

अकस्मान्मम भर्तारमजाताशेषदूषणम् । वाचा दूषयसे दक्ष साक्षाल्लोकमहेश्वरम्

हे दक्ष! कारण नसताना तू वाणीने माझ्या पती-प्रभूला—ज्याच्यात कधीही दोष उत्पन्न झाला नाही—साक्षात् लोकमहेश्वर महादेवाला—दूषित करीत आहेस।

Verse 47

विद्याचौरो गुरुद्रोही वेदेश्वरविदूषकः । त एते बहुपाप्मानस्सर्वे दंड्या इति श्रुतिः

विद्येचा चोर, गुरुद्रोही आणि वेदांचा ईश्वर याचा निंदक—हे सर्व अनेक पापांनी भारलेले; श्रुती म्हणते, हे सर्व दंडनीय आहेत।

Verse 48

तस्मादत्युत्कटस्यास्य पापस्य सदृशो भृशम् । सहसा दारुणो दंडस्तव दैवाद्भविष्यति

म्हणून तुझ्या या अत्यंत भयंकर पापास अनुरूप असा कठोर दंड, दैवविधानाने, अचानक तुझ्यावर येईल।

Verse 49

त्वया न पूजितो यस्माद्देवदेवस्त्रियंबकः । तस्मात्तव कुलं दुष्टं नष्टमित्यवधारय

कारण देवांचा देव त्र्यंबक याची तू पूजा केली नाहीस; म्हणून निश्चयाने जाण—तुझे कुल दुष्ट झाले असून नाश पावेल।

Verse 50

इत्युक्त्वा पितरं रुष्टा सती संत्यक्तसाध्वसा । तदीयां च तनुं त्यक्त्वा हिमवंतं ययौ गिरिम्

असे बोलून सती पित्यावर रुष्ट झाली, निर्भय झाली; त्या कुलातील देह त्यागून हिमवान् पर्वताकडे निघाली।

Verse 51

स पर्वतपरः श्रीमांल्लब्धपुण्यफलोदयः । तदर्थमेव कृतवान् सुचिरं दुश्चरं तपः

तो पर्वतालाच परम आसन मानून, श्रीसमृद्ध व पूर्वपुण्यफळोदयाने तेजस्वी होऊन; त्याच हेतूने दीर्घकाळ कठोर तप केले।

Verse 52

तस्मात्तमनुगृह्णाति भूधरेश्वरमीश्वरी । स्वेच्छया पितरं चक्रे स्वात्मनो योगमायया

म्हणून ईश्वरीने भूधरेश्वरावर कृपा केली; आणि आपल्या योगमायेने स्वेच्छेने त्याला आपला पिता केले।

Verse 53

यदा गता सती दक्षं विनिंद्य भयविह्वला । तदा तिरोहिता मंत्रा विहतश्च ततो ऽध्वरः

जेव्हा सती भयाने व्याकुळ होऊन दक्षाची निंदा करून निघून गेली, तेव्हा मंत्र लुप्त झाले; आणि त्या क्षणापासून यज्ञविधी उद्ध्वस्त झाला।

Verse 54

तदुपश्रुत्य गमनं देव्यास्त्रिपुरुमर्दनः । दक्षाय च ऋषिभ्यश्च चुकोप च शशाप तान्

देवीच्या प्रस्थानाची वार्ता ऐकून त्रिपुरमर्दन शिव क्रुद्ध झाले; आणि दक्ष व ऋषींवरही रोष धरून त्यांना शाप दिला।

Verse 55

यस्मादवमता दक्षमत्कृते ऽनागसा सती । पूजिताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह

दक्षाच्या इच्छेमुळे तेथे निष्पाप सतीचा अवमान झाला; म्हणून त्याच्या इतर सर्व कन्या आपल्या पतींसह विधिपूर्वक पूजिल्या व सन्मानित झाल्या.

Verse 56

वैवस्वते ऽंतरे तस्मात्तव जामातरस्त्वमी । उत्पत्स्यंते समं सर्वे ब्रह्मयज्ञेष्वयोनिजाः

म्हणून वैवस्वत मन्वंतरात तुझे हे जावई सर्वजण एकत्र ब्रह्मयज्ञांत अयोनिज (गर्भातून न जन्मलेले) रूपाने प्रकट होतील. या दिव्य प्राकट्याने धर्मरक्षण व जीवांच्या मोक्षपरिपक्वतेसाठी प्रभूची आज्ञा उलगडते.

Verse 57

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चापि प्रचेतसः

तू चाक्षुषाच्या वंशात मानवी राजा म्हणून जन्मशील; प्राचीनबर्हिषाचा पौत्र आणि प्रचेतसाचा पुत्रही असशील.

Verse 58

अहं तत्रापि ते विघ्नमाचरिष्यामि दुर्मते । धर्मार्थकामयुक्तेषु कर्मस्वपि पुनः पुनः

अरे दुर्मते! मी तिथेही तुझ्यासाठी पुन्हा पुन्हा विघ्न निर्माण करीन—धर्म, अर्थ व कामयुक्त कर्मांतही।

Verse 59

तेनैवं व्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा । स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा पपात भुवि दुःखितः

अमित तेजस्वी रुद्राने असे बोलल्यावर दक्षाने स्वायंभुव देह त्यागली आणि दुःखाने व्याकुळ होऊन भूमीवर कोसळला।

Verse 60

ततः प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचेतसाम्

त्यानंतर चाक्षुष मन्वंतरात प्रचेतसांपासून दक्ष उत्पन्न झाला. तो प्राचीनबर्हिषाचा पौत्र आणि प्रचेतसांचा पुत्र होता।

Verse 61

भृग्वादयो ऽपि जाता वै मनोर्वैवस्वतस्य तु । अंतरे ब्रह्मणो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

खरोखरच भृगु इत्यादी ऋषीही वैवस्वत मनूच्या मन्वंतरात उत्पन्न झाले—ब्रह्मदेवाच्या यज्ञाच्या अंतरकाळी, जेव्हा (देव) वारुणी-तनू धारण करून होते।

Verse 62

तदा दक्षस्य धर्मार्थं यज्ञे तस्य दुरात्मनः । महेशः कृतवान्विघ्नं मना ववस्वते सति

तेव्हा धर्मरक्षणासाठी त्या दुरात्मा दक्षाच्या यज्ञात महेशाने केवळ संकल्पमात्राने विघ्न निर्माण केले—विवस्वान् (सूर्य) साक्षी असताना।