Bhuvaneśī (Nidrā-Śakti) Mantra-vidhi, Nyāsa–Āvaraṇa Worship, Padma-homa Prayogas, and the Opening of Śrī-Mahālakṣmī Upāsanā

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । कलिकल्पांतरे ब्रह्मन् ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । लोकपद्मे तपस्थस्य सृष्ट्यर्थं संबभूवतुः ॥ १ ॥

सनत्कुमार म्हणाले—हे ब्राह्मन्! कलिकल्पाच्या दुसऱ्या एका आवर्तनात, अव्यक्तजन्मा ब्रह्मा लोकपद्मावर तप करीत असता, सृष्टीसाठी ते दोघे प्रकट झाले ॥ १ ॥

Verse 2

विष्णुकर्णमलोद्भूतावसुरौ मधुकैटभौ । तौ जातमात्रौ पयसि लोकप्रलयलक्षणे ॥ २ ॥

विष्णूच्या कर्णमलापासून मधु व कैटभ हे दोन असुर उत्पन्न झाले; आणि जन्मताच प्रलयलक्षणयुक्त जलात ते स्थित झाले ॥ २ ॥

Verse 3

जानुमात्रे स्थितौ दृष्ट्वा ब्रह्मणं कमलस्थितम् । प्रवृत्तावत्तुमालक्ष्य तुष्टाव जगदंबिकाम् ॥ ३ ॥

कमळावर स्थित ब्रह्माला पाहून, आणि ते (दोघे) गुडघ्याएवढ्या पाण्यात उभे राहून त्याला गिळण्यास प्रवृत्त झाले आहेत असे लक्षात येताच, तिने जगदंबिका—जगन्मातेची—स्तुती केली ॥ ३ ॥

Verse 4

ततो देवी जगत्कर्त्री शैवी शक्तिरनुत्तमा । नारायणाक्षिसंस्थाना निद्रा प्रीता बभूव ह ॥ ४ ॥

त्यानंतर जगत्कर्त्री, अनुत्तम शैवी शक्ती—जी नारायणाच्या नेत्रांत ‘निद्रा’ रूपाने स्थित आहे—ती देवी प्रसन्न झाली ॥ ४ ॥

Verse 5

तस्या मंत्रादिकं सर्वं कथयिष्यामि तच्छृणु । सारुणा क्रोधनी शांतिश्चंद्रालंकृतशेखरा ॥ ५ ॥

आता ऐक—तिचे मंत्र व त्यासंबंधी सर्व विधी-विधान मी सविस्तर सांगतो। ती देवी सारुणा, क्रोधनी आणि शांती—चंद्रालंकारित शिखरधारिणी आहे।

Verse 6

एकाक्षरीबीज मन्त्रऋषिः शक्तिरुदाहृता । गायत्री च भवेच्छन्दो देवता भुवनेश्वरी ॥ ६ ॥

एकाक्षरी बीजमंत्राचा ऋषी ‘शक्ती’ असा सांगितला आहे; छंद गायत्री; आणि अधिष्ठात्री देवता भुवनेश्वरी आहे।

Verse 7

षड्दीर्घयुक्तबीजेन कुर्यादंगानि षट् क्रमात् । संहारसृष्टिमार्गेण मातृकान्यस्तविग्रहः ॥ ७ ॥

षड्दीर्घस्वरयुक्त बीजमंत्राने क्रमाने सहा अङ्ग-न्यास करावा. नंतर देहावर मातृकांचा न्यास करून संहार व सृष्टी—या मार्गाने विधिपूर्वक पुढे जावे.

Verse 8

मन्त्रन्यासं ततः कुर्याद्देवताभावसिद्धये । हृल्लेखां मूर्ध्नि वदने गगनां हृदयांबुजे ॥ ८ ॥

त्यानंतर देवताभाव सिद्ध होण्यासाठी मंत्र-न्यास करावा. ‘हृल्लेखा’ मस्तकावर व मुखावर, आणि ‘गगना’ हृदयकमळात न्यासावी.

Verse 9

रक्तां करालिकां गुह्ये महोच्छुष्मां पदद्वये । ऊर्द्ध्वप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषूत्तरेऽपि च ॥ ९ ॥

‘रक्ता’ व ‘करालिका’ यांचा गुह्यप्रदेशी, ‘महोच्छुष्मा’चा दोन्ही पायांत न्यास करावा. तसेच ऊर्ध्वप्रदेशी आणि दिशांमध्ये—पूर्व, दक्षिण, उत्तर, पश्चिम—आणि उत्तर दिशेतही तद्वत् न्यास करावा.

Verse 10

सद्यादिह्रस्वबीजाद्यान्वस्तव्या भूतसप्रभाः । अंगानि विन्यसेत्पश्चाज्जातियुक्तानि षट् क्रमात् ॥ १० ॥

येथे ‘सद्य’ इत्यादी ह्रस्व बीज व भूततत्त्वांशी संबंधित तेजस्वी मंत्रांचा न्यास करावा। नंतर जातियुक्त षडंगांचा क्रमाने विन्यास करावा॥

Verse 11

ब्रह्माणं विन्यसेद्भाले गायत्र्या सह संयुतम् । सावित्र्या सहितं विष्णुं कपोले दक्षिणे न्यसेत् ॥ ११ ॥

कपाळावर गायत्रीसह ब्रह्म्याचा न्यास करावा. आणि उजव्या गालावर सावित्रीसह विष्णूचा न्यास करावा॥

Verse 12

वागीश्वर्या समायुक्तं वामगंडे महेश्वरम् । श्रिया धनपतिं न्यस्य वामकर्णाग्रके पुनः ॥ १२ ॥

वागीश्वरीशक्तियुक्त महेश्वराचा डाव्या गालावर न्यास करावा. आणि श्रीसहित धनपती (कुबेर) याचा पुन्हा डाव्या कानाच्या अग्रभागी न्यास करावा॥

Verse 13

रत्या स्मरं मुखे न्यस्य पुण्यागणपतिं न्यसेत् । सव्यकर्णोपरि निधाकर्णगंडांतरालयोः ॥ १३ ॥

मुखावर रतीसह स्मर (कामदेव) याचा न्यास करावा. नंतर पुण्य गणपतीचा न्यास डाव्या कानाच्या वरच्या भागावर तसेच कान व गाल यांच्या मधल्या प्रदेशात करावा॥

Verse 14

न्यस्तव्यं वदने मूलं भूपश्चैत्रांस्ततो न्यसेत् । कण्ठमूले स्तनद्वंद्वे वामांसे हृदयांबुजे ॥ १४ ॥

मुखावर मूलमंत्राचा न्यास करावा. नंतर ‘भूप’ इत्यादी व ‘चैत्रा’ इत्यादी (मंत्र/वर्ण) कंठमूळ, दोन्ही स्तन, डावा खांदा आणि हृदयकमळ येथे न्यास करावा॥

Verse 15

सव्यांसे पार्श्वयुगले नाभिदेशे च देशिकः । भालांश्च पार्श्वजठरे पार्श्वांसापरके हृदि ॥ १५ ॥

देशिकास डाव्या खांद्यावर, दोन्ही पार्श्वांवर व नाभीप्रदेशी न्यास करावा। भाल-शक्ती पार्श्व व जठरात ठेवून, दुसऱ्या पार्श्वाच्या हृदयात पार्श्वांस-शक्ती स्थापावी॥१५॥

Verse 16

ब्रह्माण्याद्यास्तनौ न्यस्य विधिना प्रोक्तलक्षणाः । मूलेन व्यापकं देहे न्यस्य देवीं विचिंतयेत् ॥ १६ ॥

विधीने सांगितलेल्या लक्षणांप्रमाणे ब्रह्माणी आदी (मंत्र) दोन्ही स्तनांवर न्यास करावा। नंतर मूलमंत्राने देहात सर्वव्यापी शक्ती न्यासून, देवीचे एकाग्रतेने चिंतन करावे॥१६॥

Verse 17

उद्यद्दिवाकरनिभां तुंगोरोजां त्रिलोचनाम् । स्मरास्यामिंदुमुकुटां वरपाशांकुशाभयाम् ॥ १७ ॥

उगवत्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, उन्नत स्तनांची, त्रिनेत्री—मोहक मुखवाली—चंद्रमुकुटधारिणी, जिनच्या शुभ हस्तांत वर-पाश, अंकुश व अभयमुद्रा आहे—त्या देवीचे मी स्मरण-ध्यान करतो॥१७॥

Verse 18

रदलक्षं जपेन्मंत्रं त्रिमध्वक्तैर्हुनेत्ततः । अष्टद्रव्यैर्दशांशेन ब्रह्मवृक्षसमिद्वरैः ॥ १८ ॥

मंत्राचा एक लक्ष जप करावा. त्यानंतर त्रिमधु (तीन मधुर द्रव्य) व घृत युक्त हवन करावे. अष्टद्रव्यांसह जपाच्या दशांश प्रमाणे, ब्रह्मवृक्षाच्या उत्तम समिधांनी आहुती द्यावी॥१८॥

Verse 19

द्राक्षाखर्जूरवातादशर्करानालिकेरकम् । तन्दुलाज्यतिलं विप्र द्रव्याष्टकमुदाहृतम् ॥ १९ ॥

द्राक्षा, खजूर, बदाम, साखर, नारळ, तांदूळ, तूप आणि तीळ—हे विप्र—हीच अष्ट द्रव्ये सांगितली आहेत॥१९॥

Verse 20

दद्यादर्ध्यं दिनेशाय तत्र संचिन्त्य पार्वतीम् । पद्ममष्टदलं बाह्ये वृत्तं षोडशभिर्द्दलैः ॥ २० ॥

दिनेश (सूर्यदेव) यांना अर्घ्य अर्पण करून तेथे पार्वतीदेवीचे ध्यान करावे। मग आठ दलांचे कमळ रचावे आणि बाहेर सोळा दलांचा वर्तुळाकार आवरण करावे॥२०॥

Verse 21

विलिखेत्कर्णिकामध्ये षट्कोणमतिसुन्दरम् । ततः संपूजयेत्पीठं नवशक्तिसमन्वितम् ॥ २१ ॥

कमळाच्या कर्णिकेमध्ये अतिशय सुंदर षट्कोण रेखाटावा. नंतर नवशक्तियुक्त पीठाचे विधिपूर्वक पूजन करावे॥२१॥

Verse 22

जयाख्या विजया पश्चादजिताह्वापराजिता । नित्या विलासिनी गोग्धीत्यघोरा मंगला नव ॥ २२ ॥

नऊ मंगल नामे—जयाख्या, विजया, अजीताह्वा, अपराजिता, नित्या, विलासिनी, गोग्धी, अघोरा आणि मंगला॥२२॥

Verse 23

बीजाढ्यमासनं दत्त्वा मूर्तिं तेनैव कल्पयेत् । तस्यां संपूजयेद्देवीमावाह्यावरणैः क्रमात् ॥ २३ ॥

बीजमंत्रांनी समृद्ध आसन अर्पण करून, त्यानुसार देवीची मूर्ती कल्पावी. मग त्यात देवीचे आवाहन करून, आवरणांसह क्रमाने संपूर्ण पूजन करावे॥२३॥

Verse 24

मध्यपाग्याम्यसौम्येषु पूजयेदंगदेवताः । षट्कोणेषु यजेन्मंत्री पश्चान्मिथुनदेवताः ॥ २४ ॥

मध्यभागात तसेच शुभ दिशांत (पूर्व व उत्तर) अङ्गदेवतांचे पूजन करावे. षट्कोणांत मंत्रज्ञ यजमानाने पूजा करावी; त्यानंतर मिथुनदेवतांचे पूजन करावे॥२४॥

Verse 25

इन्द्रकोणं लसद्दंडकुंडिकाक्षगुणाभयाम् । गायत्रीं पूजयेन्मन्त्री ब्रह्माणमपि तादृशम् ॥ २५ ॥

इंद्र-कोणात (पूर्व दिशेस) मंत्रसाधक दंड, कमंडलू, अक्ष-माळ धारण करणारी, उपदेश-मुद्रा दर्शविणारी व अभय देणारी तेजस्विनी गायत्रीची पूजा करावी; तसेच त्याच प्रकारे ब्रह्म्याचीही पूजा करावी।

Verse 26

रक्षः कोणे शंखचक्रगदापंकजधारिणीम् । सावित्रीं पीतवसनां यजेद्विणुं च तादृशम् ॥ २६ ॥

रक्षः-कोणात पिवळे वस्त्र परिधान केलेली, शंख-चक्र-गदा- पद्म धारण करणारी सावित्रीची पूजा करावी; तसेच त्याच रूपात विष्णूचीही पूजा करावी।

Verse 27

वायुकोणे परश्वक्षमाला भयवरान्विताम् । यजेत्सरस्वतीमच्छां रुद्रं तादृशलक्षणम् ॥ २७ ॥

वायू-कोणात (उत्तर-पश्चिम) परशु व अक्ष-माळ धारण करणारी, अभय व वर-मुद्रा युक्त, निर्मळ सरस्वतीची पूजा करावी; तसेच त्याच लक्षणांचा रुद्रही पूजावा।

Verse 28

वह्निकोणे यजेद्रत्नकुंभं मणिकरंडकम् । कराभ्यां बिभ्रतीं पीतां तुंदिलं धनदायकम् ॥ २८ ॥

वह्नी-कोणात (आग्नेय) दोन्ही हातांत रत्न-कुंभ व मणी-करंडक धारण करणारी, पिवळ्या वर्णाची, तुंदिल व धन देणारी देवता पूजावी।

Verse 29

आलिंग्य सव्यहस्तेन वामे तांबूलधारिणीम् । धनदांकसमारूढां महालक्ष्मीं प्रपूजयेत् ॥ २९ ॥

डाव्या हाताने आलिंगन केलेली, डाव्या हातात तांबूल धारण करणारी, धनद (कुबेर) यांच्या मांडीवर विराजमान महालक्ष्मीची विधिपूर्वक पूजा करावी।

Verse 30

पश्चिमे मदनं बाणपाशांकुशशरासनाम् । धारयंतं जपारक्तं पूजयेद्रक्तभूषणम् ॥ ३० ॥

पश्चिम दिशेस मदन (कामदेव) यांची पूजा करावी—जे बाण, पाश, अंकुश व धनुष्य धारण करतात, जपाफुलासारखे रक्तवर्ण आहेत आणि लाल भूषणांनी अलंकृत आहेत।

Verse 31

सव्येन पतिमाश्लिष्य वामेनोत्पलधारिणीम् । पाणिना रमणांकस्थां रतिं सम्यक्समर्चयेत् ॥ ३१ ॥

डाव्या बाजूने पतीला आलिंगन देऊन, डाव्या हातात कमळ धारण करून, प्रियकराच्या मांडीवर विराजमान रतीदेवीची उजव्या हाताने विधिपूर्वक पूजा करावी।

Verse 32

ऐशान्ये पूजयेत्सम्यक् विघ्नराजं प्रियान्वितम् । सृणिपाशधरं कांतं वरांगासृक्कलांगुलिम् ॥ ३२ ॥

ईशान्य दिशेस प्रियेसह विघ्नराज (गणेश) यांची सम्यक पूजा करावी—ते मनोहर असून अंकुश व पाश धारण करतात, शुभ अवयवांनी युक्त आणि रक्ताभ लक्षणांनी चिन्हित आहेत।

Verse 33

माध्वीपूर्णकपालाढ्यं विघ्नराजं दिगंबरम् । पुष्करे विगलद्रत्नस्फुरच्चषकधारिणम् ॥ ३३ ॥

मी विघ्नराज (गणेश) यांचे ध्यान करतो—ते दिगंबर आहेत, मधुमदिराने पूर्ण कपालपात्राने समृद्ध आहेत, आणि कमळहस्तात रत्नांनी झळाळणारा, रस टपकवणारा चषक धारण करतात।

Verse 34

सिंदूरसदृशाकारामुद्दाममदविभ्रमाम् । धृतरक्तोत्पलामन्यपाणिना तु ध्वजस्पृशाम् ॥ ३४ ॥

तिचे रूप सिंदूरासारखे होते, उन्मत्त मदलालित्याने डोलणारे; एका हातात लाल कमळ धारण करून, दुसऱ्या हाताने ध्वज (ध्वजदंड) स्पर्श करणारी।

Verse 35

आश्लिष्टकांतामरुणां पुष्टिमर्चेद्दिगंबराम् । कर्णिकायां निधी पूज्यौ षट्कोणस्याथ पार्श्वयोः ॥ ३५ ॥

आलिंगनरत, अरुणवर्णा, दिगंबरा ‘पुष्टी’चे विधिपूर्वक पूजन करावे। कर्णिकेत दोन्ही निधींचे पूजन करून मग षट्कोणाच्या दोन्ही पार्श्वांवर स्थापना करावी।

Verse 36

अंगानि केसरेष्वेताः पश्चात्पत्रेषु पूजयेत् । अनंगकुसुमा पश्चाद्द्वितीयानंगमेखला ॥ ३६ ॥

ही अङ्ग-देवता प्रथम केसरांवर, नंतर पत्रांवर पूजावीत. त्यानंतर ‘अनंगकुसुमा’ आणि मग दुसरी ‘अनंगमेखला’ यांचे विधान आहे.

Verse 37

अनंगगमना तद्वदनंगमदनातुरा । भुवनपाला गगनवेगा षष्ठी चैव ततः परम् ॥ ३७ ॥

‘अनंगगमना’ तसेच ‘अनंगमदनातुरा’; ‘भुवनपाला’; ‘गगनवेगा’—ही नावे; आणि त्यानंतर क्रमाने सहावी येते.

Verse 38

शशिलेखा गगनलेखा चेत्यष्टौ यत्र शक्तयः । खङ्गखेटकधारिण्यः श्यामाः पूज्याश्च मातरः ॥ ३८ ॥

तेथे ‘शशिलेखा’ व ‘गगनलेखा’ इत्यादी आठ शक्ती आहेत—श्यामवर्ण मातृका, खड्ग व खेटक धारण करणाऱ्या, पूज्य आहेत.

Verse 39

पद्माद्बहिः समभ्यर्च्याः शक्तयः परिचारिकाः । प्रथमानंगद्वयास्यादनंगमदना ततः ॥ ३९ ॥

पद्माच्या बाहेर परिचारिका-शक्तींचे सम्यक पूजन करावे. त्यांत प्रथम ‘अनंगद्वयास्या’ आणि त्यानंतर ‘अनंगमदना’ आहे.

Verse 40

मदनातुरा भवनवेगा ततो भुवनपालिका । स्यात्सर्वशिशिरानंगवेदनानंगमेखला ॥ ४० ॥

तेव्हा ती मदनाने व्याकुळ होते; तिची चाल-गती वेगवान होते. भुवनांची पालिका शिशिरऋतूभरही कामवेदना अनुभवीत जणू काम-मेखलेने बद्ध झाल्यासारखी दिसते.

Verse 41

चषकं तालवृंतं च तांबूलं छत्रमुज्ज्वलम् । चामरे चांशुकं पुष्पं बिभ्राणाः करपंकजैः ॥ ४१ ॥

ते कमळासारख्या हातांनी चषक, ताडवृंत, तांबूल, उज्ज्वल छत्र, चामर, वस्त्र व पुष्प धारण करून भक्तिभावाने सेवेत उभे होते.

Verse 42

सर्वाभरणसंदीप्तान् लोकपालान्बहिर्यजेत् । वज्रादीन्यपि तद्बाह्ये देवीमित्थं प्रपूजयेत् ॥ ४२ ॥

अंतर्मंडलाच्या बाहेर सर्व अलंकारांनी दीप्त लोकपालांची पूजा करावी. त्याही बाहेर वज्र इत्यादी दिव्य आयुधे स्थापून पूजावीत; अशा रीतीने देवीची विधिवत् आराधना होते.

Verse 43

मंत्री त्रिमधुरोपेतैर्हुत्वाश्वत्थसमिद्वरैः । ब्राह्मणान्वशयेच्छीघ्रं पार्थिवान्पद्महोमतः ॥ ४३ ॥

मंत्री त्रिमधुर (दूध-दही-तूप) सहित श्रेष्ठ अश्वत्थ-समिधांनी हवन करून, पद्महोमाने शीघ्रच ब्राह्मण व राजे यांना वश करतो.

Verse 44

पलाशपुष्पैस्तत्पत्नीं मंत्रिणः कुसुदैरपि । पंचविंशतिधा जप्तैर्जलैः स्नानं दिने दिने ॥ ४४ ॥

मंत्रिणी (मंत्रज्ञ) पलाशपुष्पे व कुशफुले घेऊन, पंचवीस वेळा जपलेल्या जलाने त्याची पत्नी दररोज स्नान घालावी.

Verse 45

आत्मानमभिषिंचेद्यः सर्वसौभाग्यवान्भवेत् । पंचविंशतिधा जप्तं जलं प्रातः पिबेन्नरः ॥ ४५ ॥

जो स्वतःवर अभिषेकासारखे जल शिंपडतो तो सर्व सौभाग्याने युक्त होतो। प्रातःकाळी पंचवीस वेळा मंत्रजप केलेले जल मनुष्याने प्यावे॥४५॥

Verse 46

अवाप्य महतीं प्रज्ञां कवीनामग्रणीर्भवेत् । कर्पूरागरुसंयुक्तकुंकुमं साधु साधितम् ॥ ४६ ॥

महान प्रज्ञा प्राप्त करून तो कवींमध्ये अग्रणी होतो। यासाठी कर्पूर व अगरुयुक्त, उत्तम रीतीने सिद्ध केलेले कुंकुम (केशर) उपयोगी आहे॥४६॥

Verse 47

गृहीत्वा तिलकं कुर्याद्राजवश्यमनुत्तमम् । शालिपिष्टमयीं कृत्वा पुत्तलीं मधुरान्विताम् ॥ ४७ ॥

तिलकद्रव्य घेऊन राजाला वश करण्याचा अनुपम उपाय सिद्ध करावा। तांदळाच्या पिठाच्या लेपाने छोटी पुतळी करून तिला मधुर द्रव्यांनी (नैवेद्याने) युक्त करावे॥४७॥

Verse 48

जप्तां प्रतिष्ठितप्राणां भक्षयेद्रविवासरे । वशं नयति राजानं नारीं वा नरमेव च ॥ ४८ ॥

ज्यावर जप केलेला आहे व ज्यात प्राणप्रतिष्ठा केली आहे, ते रविवारी भक्षण करावे। त्यामुळे राजा असो, स्त्री असो वा पुरुष—वश होतो॥४८॥

Verse 49

कण्ठमात्रोदके स्थित्वा वीक्ष्य तोयोद्गतं रविम् । त्रिसहस्रं जपेन्मंत्रं कन्यामिष्टां लभेत्ततः ॥ ४९ ॥

कंठापर्यंत पाण्यात उभे राहून, पाण्यातून उदय पावणाऱ्या सूर्याचे दर्शन घेऊन, मंत्राचा तीन हजार वेळा जप करावा; मग इच्छित कन्या (योग्य वधू) प्राप्त होते॥४९॥

Verse 50

अन्नं तन्मंत्रितं मंत्री भुंजीत श्रीप्रसिद्धये । लिखितां भस्मना मायां ससाध्यां फलकादिषु ॥ ५० ॥

श्रीसमृद्धी व लोकप्रसिद्धीसाठी साधकाने त्या मंत्राने अभिमंत्रित अन्न सेवन करावे. तसेच भस्माने फळे इत्यादींवर साध्यसहित मंत्र-माया लिहावी॥५०॥

Verse 51

तत्कालं दर्शयेद्यंत्रं सुखं सूयेत गर्भिणी । भुवनेशीयमाख्याता सहस्रभुजसंभवा ॥ ५१ ॥

त्याच क्षणी यंत्र दाखवावे; गर्भिणी सुखाने प्रसव करील. हे ‘भुवनेशी’ म्हणून प्रसिद्ध असून सहस्रभुजा देवीच्या शक्तीतून उत्पन्न आहे॥५१॥

Verse 52

भुक्तिमुक्तिप्रदा नॄणां स्मर्तॄणां द्विजसत्तम । ततः कल्पांतरे विप्र कदाचिन्महिषासुरः ॥ ५२ ॥

हे द्विजश्रेष्ठ! याचे स्मरण करणाऱ्या मनुष्यांना हे भोग व मोक्ष दोन्ही देते. नंतर, हे विप्र! दुसऱ्या कल्पांत कधी तरी महिषासुर उत्पन्न झाला॥५२॥

Verse 53

बभूव लोकपालांस्तु जित्वा भुंक्ते जगत्त्रयम् । ततस्त्पीडिता देवा वैकुंठं शरणं ययुः ॥ ५३ ॥

लोकपालांना जिंकून तो त्रैलोक्यावर अधिपत्य भोगू लागला. तेव्हा त्याच्यामुळे पीडित देव वैकुंठाला शरण गेले॥५३॥

Verse 54

ततो देवी महालक्ष्मीश्चक्राद्यांगोत्थतेजसा । श्रीर्बभूवमुनिश्रेष्ठ मूर्ता व्याप्तजगत्त्रया ॥ ५४ ॥

त्यानंतर चक्र इत्यादी दिव्य अंगांतून उत्पन्न झालेल्या तेजाने देवी महालक्ष्मी—स्वयं श्री—मूर्तिमती होऊन प्रकट झाली. हे मुनिश्रेष्ठ! ती त्रैलोक्यात व्याप्त झाली॥५४॥

Verse 55

स्वयं सा महिषादींस्तु निहत्य जगदीश्वरी । अरविंदवनं प्राप्ता भजतामिष्टदायिनी ॥ ५५ ॥

जगदीश्वरी देवीने स्वतः महिषासुरादींचा संहार करून अरविंदवनास प्राप्त झाली; तिची भक्तिभावाने उपासना करणाऱ्यांना ती इच्छित वर देणारी झाली।

Verse 56

तस्याः समर्चनं वक्ष्ये संक्षेपेण श्रृणु द्विज । मृत्युक्रोधेन गुरुणा बिंदुभूषितमस्तका ॥ ५६ ॥

आता तिच्या सम्यक् पूजनविधीचा संक्षेपाने उपदेश करतो—हे द्विजा, ऐक. ती मृत्यूच्या क्रोधासारखी गंभीर व भयानक असून तिच्या मस्तकी पवित्र बिंदू शोभतो।

Verse 57

बीजमन्त्रः श्रियः प्रोक्तो भजतामिष्टदायकः । ऋषिर्भृगुर्निवृच्छंदो देवता श्रीः समीरिता ॥ ५७ ॥

श्रीचा बीजमंत्र सांगितला आहे, जो भजणाऱ्यांना इच्छित फल देतो. याचा ऋषी भृगु, छंद ‘निवृत्’ आणि अधिष्ठात्री देवता श्री (लक्ष्मी) अशी कीर्ती आहे।