The Exposition of Hanumān’s Protective Kavaca (Māruti-kavaca)
सनत्कुमार नारदांना सांगतात की कर्तवीर्य कवच दिल्यानंतर आता मोह नष्ट करणारे व विघ्न दूर करणारे विजयदायक मāruti (हनुमान) कवच सांगतो. पूर्वी आनंदवनिकेत देवांनी पूजिलेल्या श्रीरामांकडे गेल्यावर, रावणवधापर्यंतची कथा संपता रामांनी हे कवच देऊन ‘अयोग्यांना उघड करू नये’ अशी आज्ञा केली, असे ते वर्णन करतात. कवचात हनुमानाला दिशांचे, ऊर्ध्व-अधः-मध्याचे आणि शिरापासून पायापर्यंत सर्व अंगांचे रक्षण करण्यास आवाहन आहे; भूमी-आकाश-अग्नी-समुद्र-वन, युद्ध व संकटातही संरक्षण सांगितले आहे. डाकिनी-शाकिनी, कालरात्रि, पिशाच, सर्प, राक्षसी, रोग व शत्रुमंत्र इत्यादी हनुमानाच्या भयानक दिव्य रूपाने शांत होतात. शेवटी हनुमान वेद-प्रणवरूप, ब्रह्म व प्राणवायू, तसेच ब्रह्मा-विष्णु-महेश्वरस्वरूप म्हणून स्तुत आहेत. गोपनीयता, अष्टगंधाने लेखन, गळ्यात किंवा उजव्या भुजेत धारण आणि जपसिद्धीने ‘अशक्य’ही साध्य होण्याचे फल सांगितले आहे।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । कार्तवीर्यस्य कवचं कथितं ते मुनीश्वर । मोहविध्वंसनं जैत्रं मारुतेः कवचं श्रृणु ॥ १ ॥
सनत्कुमार म्हणाले: हे मुनीश्वर, मी तुला कार्तवीर्याचे कवच सांगितले. आता मोहाचा नाश करणारे व विजय देणारे मारुतीचे (हनुमंताचे) कवच ऐक.
Verse 2
यस्य संधारणात्सद्यः सर्वे नश्यंत्युपद्रवाः । भूतप्रेतारिजं दुःखं नाशमेति न संशयः ॥ २ ॥
ज्याचे धारण केल्यानेच सर्व उपद्रव तत्क्षणी नष्ट होतात; भूत-प्रेत किंवा शत्रूंमुळे होणारे दुःख नाश पावते—यात संशय नाही.
Verse 3
एकदाहं गतो द्रष्टुं रामं रमयतां वरम् । आनंदवनिकासंस्थं ध्यायंतं स्वात्मनः पदम् ॥ ३ ॥
एकदा मी रामांचे दर्शन घेण्यासाठी गेलो—जे सर्वांना आनंद देणाऱ्यांत श्रेष्ठ आहेत. ते ‘आनंदवनिका’ नावाच्या उपवनात निवास करून आपल्या आत्मस्वरूपाच्या परम पदाचे ध्यान करीत होते।
Verse 4
तत्र रामं रमानाथं पूजितं त्रिदशेश्वरैः । नमस्कृत्य तदादिष्टमासनं स्थितवान् पुरः ॥ ४ ॥
तेथे रमानाथ श्रीरामांना त्रिदशेश्वरांनी पूजित केलेले पाहून मी नमस्कार केला. मग त्यांनी सांगितलेले आसन स्वीकारून मी समोर उभा राहिलो।
Verse 5
तत्र सर्वं मया वृत्तं रावणस्य वधांतकम् । पृष्टं प्रोवाच राजेंद्रः श्रीरामः स्वयमादरात् ॥ ५ ॥
तेथे मी रावणवधापर्यंत घडलेले सर्व वृत्तांत सांगितले. विचारल्यावर राजेंद्र श्रीरामांनी स्वतः आदराने ते वर्णन केले।
Verse 6
ततः कथांते भगवान्मारुतेः कवचं ददौ । मह्यं तत्ते प्रवक्ष्यामि न प्रकाश्यं हि कुत्रचित् ॥ ६ ॥
मग कथानंतर भगवानांनी मला मारुती (हनुमान) यांचे कवच दिले. जसे मला उपदेश झाले तसेच मी तुला सांगतो—हे सर्वत्र उघड करण्यास योग्य नाही।
Verse 7
भविष्यदेतन्निर्द्दिष्टं बालभावेन नारद । श्रीरामेणांजनासूनासूनोर्भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ ७ ॥
हे नारद, भविष्याकरिता असे सांगितले आहे की बालभाव धारण केल्यास श्रीराम अंजनेच्या पुत्र (हनुमान) यांच्या पुत्रास भुक्ती व मुक्ती—दोन्ही देतील।
Verse 8
हनुमान् पूर्वतः पातु दक्षिणे पवनात्मजः । पातु प्रतीच्यामक्षघ्नः सौम्ये सागरतारकः ॥ ८ ॥
पूर्वेस हनुमान माझे रक्षण करो; दक्षिणेस पवनपुत्र रक्षण करो. पश्चिमेस अक्षघ्न रक्षण करो; उत्तरेस सागर-तारक रक्षण करो.
Verse 9
ऊर्द्ध पातु कपिश्रेष्ठः केसरिप्रियनंदनः । अधस्ताद्विष्णुभक्तस्तु पातु मध्ये च पावनिः ॥ ९ ॥
वरून कपिश्रेष्ठ, केसरिप्रियनंदन, माझे रक्षण करो. खालून विष्णुभक्त रक्षण करो; आणि मध्ये पावन (पवित्रकर्ता) रक्षण करो.
Verse 10
लंकाविदाहकः पातु सर्वापद्भ्यो निरंतरम् । सुग्रीवसचिवः पातु मस्तकं वायुनंदनः ॥ १० ॥
लंका-दाहक मला निरंतर सर्व आपत्तींमधून वाचवो. वायुनंदन, सुग्रीवसचिव, माझ्या मस्तकाचे रक्षण करो.
Verse 11
भालं पातु महावीरो भ्रुवोर्मध्ये निरंतरम् । नेत्रे छायापहारी च पातु नः प्लवगेश्वरः ॥ ११ ॥
महावीर माझ्या भाळाचे रक्षण करो; आणि भुवयांच्या मधला भाग निरंतर राखो. छायापहारी प्लवगेश्वर आमच्या नेत्रांचे रक्षण करो.
Verse 12
कपोलौ कर्णमूले च पातु श्रीरामकिंकरः । नासाग्रमंजनासूनुः पातु वक्त्रं हरीश्वरः ॥ १२ ॥
श्रीरामकिंकर माझे कपोल व कर्णमूळ रक्षण करो. अंजनासुत नासाग्राचे रक्षण करो; आणि हरीश्वर माझ्या मुखाचे रक्षण करो.
Verse 13
पातु कंठे तु दैत्यारिः स्कंधौ पातु सुरारिजित् । भुजौ पातु महातेजाः करौ च चरणायुधः ॥ १३ ॥
माझ्या कंठाचे रक्षण दैत्यारी करो; माझ्या खांद्यांचे रक्षण सुरारिजित् करो। माझ्या भुजांचे रक्षण महातेजस्वी करो; आणि माझ्या हातांचे रक्षण चरणायुध प्रभु करो॥१३॥
Verse 14
नखान्नाखायुधः पातु कुक्षौ पातु कपीश्वरः । वक्षो मुद्रापहारी च पातु पार्श्वे भुजायुधः ॥ १४ ॥
नखांचे रक्षण नखायुध करो; कुक्षीचे रक्षण कपीश्वर करो। वक्षस्थळाचे रक्षण मुद्रापहारी करो; आणि पार्श्वांचे रक्षण भुजायुध करो॥१४॥
Verse 15
लंकानिभंजनः पातु पृष्टदेशे निरंतरम् । नाभिं श्रीरामभक्तस्तु कटिं पात्वनिलात्मजः ॥ १५ ॥
पाठीच्या प्रदेशाचे निरंतर रक्षण लंकानिभंजन करो। नाभीचे रक्षण श्रीरामभक्त करो; आणि कटीचे रक्षण अनिलात्मज करो॥१५॥
Verse 16
गुह्यं पातु महाप्रज्ञः सक्थिनी अतिथिप्रियः । ऊरू च जानुनी पातु लंकाप्रासादभंजनः ॥ १६ ॥
गुह्यभागाचे रक्षण महाप्रज्ञ करो; मांड्यांचे रक्षण अतिथिप्रिय करो। ऊरू व जानू यांचे रक्षण लंकाप्रासादभंजन करो॥१६॥
Verse 17
जंघे पातु कपिश्रेष्ठो गुल्फौ पातु महाबलः । अचलोद्धारकः पातु पादौ भास्करसन्निभः ॥ १७ ॥
जंघांचे रक्षण कपिश्रेष्ठ करो; गुल्फांचे रक्षण महाबल करो। पायांचे रक्षण अचलोद्धारक करो—जो भास्करासारखे तेजस्वी आहेत॥१७॥
Verse 18
अङ्गानि पातु सत्त्वाढ्यः पातु पादांगुलीः सदा । मुखांगानि महाशूरः पातु रोमाणि चात्मवान् ॥ १८ ॥
सत्त्वसमृद्ध प्रभू माझी अंगे रक्षो; तो सदैव माझ्या पायांच्या बोटांचे रक्षण करो. महाशूर प्रभू माझ्या मुखाचे अवयव रक्षो आणि आत्मसंयमी प्रभू माझ्या रोमरोमाचेही रक्षण करो.
Verse 19
दिवारात्रौ त्रिलोकेषु सदागतिलुतोऽवतु । स्थितं व्रजंतमासीनं पिबंतं जक्षतं कपिः ॥ १९ ॥
दिवस-रात्र त्रिलोकीत सतत संचार करणारा कपि-स्वरूप प्रभू माझे रक्षण करो—मी उभा असो, चालत असो, बसलो असो, पित असो वा खात असो.
Verse 20
लोकोत्तरगुणः श्रीमान् पातु त्र्यंबकसंभवः । प्रमत्तमप्रमत्तं वा शयानं गहनेंऽबुनि ॥ २० ॥
लोकातीत गुणांनी युक्त, श्रीमान त्र्यंबक-सम्भव प्रभू आम्हांला रक्षो—आम्ही प्रमत्त असो वा अप्रमत्त, अगदी गहन जलात शयन करत असलो तरीही.
Verse 21
स्थलेंऽतरिक्षे ह्यग्नौ वा पर्वते सागरे द्रुमे । संग्रामे संकटे घोरे विराङ्रूपधरोऽवतु ॥ २१ ॥
भूमीवर, आकाशात, अग्नीत, पर्वतावर, सागरात किंवा वृक्षांमध्ये; संग्रामात, संकटात व घोर आपत्तीत—विराट्-रूप धारण करणारा प्रभू माझे रक्षण करो.
Verse 22
डाकिनीशाकिनीमारीकालरात्रिमरीचिकाः । शयानं मां विभुः पातु पिशाचोरगराक्षसीः ॥ २२ ॥
मी शयन करीत असता सर्वव्यापी विभू माझे रक्षण करो—डाकिनी-शाकिनींपासून, मारी (महामारी)पासून, भयंकर कालरात्रीपासून, मरीचिकेसारख्या भ्रमापासून, तसेच पिशाच, सर्प व राक्षसींपासून.
Verse 23
दिव्यदेहधरो धीमान्सर्वसत्त्वभयंकरः । साधकेंद्रावनः शश्वत्पातु सर्वत एव माम् ॥ २३ ॥
दिव्य देह धारण करणारा, धीमान, सर्व दुष्ट सत्त्वांना भयकारक, आणि साधकश्रेष्ठांचा नित्य रक्षक प्रभू—तो मला सर्व दिशांनी सदैव पाळो।
Verse 24
यद्रूपं भीषणं दृष्ट्वा पलायंते भयानकाः । स सर्वरूपः सर्वज्ञः सृष्टिस्थितिकरोऽवतु ॥ २४ ॥
ज्याचे भीषण रूप पाहून भयानकही भयाने पळतात, तो सर्वरूप, सर्वज्ञ, सृष्टी-स्थितीचा कर्ता प्रभू आम्हांला रक्षो।
Verse 25
स्वयं ब्रह्मा स्वयं विष्णुः साक्षाद्देवो महेश्वरः । सूर्यमंडलगः श्रीदः पातु कालत्रयेऽपि माम् ॥ २५ ॥
जो स्वयं ब्रह्मा, स्वयं विष्णू आणि साक्षात् देव महेश्वर आहे; जो सूर्यमंडळात स्थित होऊन श्री (समृद्धी) देतो—तो तीनही काळांत मला रक्षो।
Verse 26
यस्य शब्दमुपाकर्ण्य दैत्यदानवराक्षसाः । देवा मनुष्यास्तिर्यंचः स्थावरा जङ्गमास्तथा ॥ २६ ॥
ज्याचा शब्द (नाद) ऐकून दैत्य, दानव, राक्षस तसेच देव, मनुष्य, तिर्यक् (पशुपक्षी), स्थावर व जंगम सर्वच त्याच्या प्रभावाखाली येतात।
Verse 27
सभया भयनिर्मुक्ता भवंति स्वकृतानुगाः । यस्यानेककथाः पुण्याः श्रूयंते प्रतिकल्पके ॥ २७ ॥
जे स्वकृत कर्मांच्या फलानुसार चालतात, ते सभेतही भयमुक्त होतात. ज्याच्या अनेक पुण्यकथा कल्पोकल्पी ऐकू येतात.
Verse 28
सोऽवतात्साधकश्रेष्ठं सदा रामपरायणः । वैधात्रधातृप्रभृति यत्किंचिद्दृश्यतेऽत्यलम् ॥ २८ ॥
जो साधकांमध्ये श्रेष्ठ व सदैव श्रीरामपरायण आहे, तोच आमचे रक्षण करो. विधात्याच्या नियमानंतर जे काही अल्पसे दिसते, ते त्याच्या पुढे अत्यंत तुच्छ आहे.
Verse 29
विद्ध्वि व्याप्तं यथा कीशरूपेणानंजनेन तत् । यो विभुः सोऽहमेषोऽहं स्वीयः स्वयमणुर्बृहत् ॥ २९ ॥
जाणून घ्या की तो प्रभुरूपाने, निर्मळ व सूक्ष्म रीतीने सर्वत्र व्याप्त आहे. जो विभू आहे तोच ‘मी’ आहे; हा ‘मी’ त्याचाच स्वीय आत्मस्वरूप आहे, आणि स्वशक्तीने तो अणुही आहे व विराटही।
Verse 30
ऋग्यजुःसामरूपश्च प्रणवस्त्रिवृदध्वरः । तस्मै स्वस्मै च सर्वस्मै नतोऽस्म्यात्मसमाधिना ॥ ३० ॥
जो ऋग्-यजुः-सामस्वरूप आहे, जो पवित्र प्रणव ‘ॐ’ आहे, जो त्रिविध यज्ञ आहे—त्याला, अंतःस्थित स्वात्म्याला आणि सर्वस्वरूपाला—मी आत्मसमाधीत नमस्कार करतो।
Verse 31
अनेकानन्तब्रह्माण्डधृते ब्रह्मस्वरूपिणे । समीरणात्मने तस्मै नतोऽस्म्यात्मस्वरूपिणे ॥ ३१ ॥
असंख्य अनंत ब्रह्मांडांना धारण करणारा, ब्रह्मस्वरूप आणि प्राणवायुरूपाने स्थित असलेल्या त्या परमात्म्यास—जो आत्म्याचे सत्य स्वरूप आहे—मी नमस्कार करतो।
Verse 32
नमो हनुमते तस्मै नमो मारुतसूनवे । नमः श्रीरामभक्ताय श्यामाय महते नमः ॥ ३२ ॥
त्या हनुमंताला नमस्कार, मारुतसूनूला नमस्कार। श्रीरामभक्त, श्यामवर्ण, महात्म्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार।
Verse 33
नमो वानर वीराय सुग्रीवसख्यकारिणे । संकाविदहनायाथ महासागरतारिणे ॥ ३३ ॥
वानरवीराला नमस्कार, ज्याने सुग्रीवाशी सख्य घडविले; ज्याने लंकेचे दहन केले आणि महासागर पार करविला।
Verse 34
सीताशोकविनाशाय राममुद्राधराय च । रावणांतनिदानाय नमः सर्वोत्तरात्मने ॥ ३४ ॥
सीतेचा शोक नाश करणाऱ्या, रामाची मुद्रिका धारण करणाऱ्या, आणि रावणाच्या अंताचे निर्णायक कारण असणाऱ्या सर्वोत्तर आत्म्यास नमस्कार।
Verse 35
मेघनादमखध्वंसकारणाय नमोनमः । अशोकवनविध्वंसकारिणे जयदायिने ॥ ३५ ॥
मेघनादाच्या यज्ञध्वंसाचे कारण झालेल्याला पुनःपुन्हा नमस्कार; अशोकवनाचा विध्वंस करणाऱ्या व जय देणाऱ्या त्याला नमस्कार।
Verse 36
वायुपुत्राय वीराय आकाशोदरगामिने । वनपालशिरश्छेत्रे लंकाप्रासादभंजिने ॥ ३६ ॥
वायुपुत्र वीराला नमस्कार, जो आकाशाच्या विशाल पोटात संचार करतो; ज्याने वनपालाचे शिर छेदिले आणि लंकेचे प्रासाद भंग केले।
Verse 37
ज्वलत्कांचनवर्णाय दीर्घलांगूलधारिणे । सौमित्रिजयदात्रे च रामदूताय ते नमः ॥ ३७ ॥
हे ज्वलंत कांचनवर्णा, दीर्घ लांगूलधारक; सौमित्रि (लक्ष्मण) यांस जय देणाऱ्या आणि रामदूत—तुला नमस्कार।
Verse 38
अक्षस्य वधकर्त्रे च ब्रह्मशस्त्रनिवारिणे । लक्ष्मणांगमहाशक्तिजातक्षतविनाशिने ॥ ३८ ॥
अक्षाचा वध करणाऱ्या, ब्रह्मास्त्र परताविणाऱ्या, आणि लक्ष्मणाच्या अंगावर महाशक्तीने झालेली जखम नष्ट करणाऱ्या प्रभूस नमस्कार।
Verse 39
रक्षोघ्नाय रिपुघ्नाय भूतघ्नाय नमोनमः । ऋक्षवानरवीरौघप्रासादाय नमोनमः ॥ ३९ ॥
राक्षसांचा संहार करणाऱ्या, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, दुष्ट भूतांचा विनाश करणाऱ्या प्रभूस वारंवार नमस्कार। ऋक्ष-वानर वीरसमूहाचा परम आश्रय व आधार असणाऱ्या प्रभूस वारंवार नमस्कार।
Verse 40
परसैन्यबलघ्नाय शस्त्रास्त्रघ्नाय ते नमः । विषघ्नाय द्विषघ्नाय भयघ्नाय नमोनमः ॥ ४० ॥
शत्रुसैन्याचे बळ नष्ट करणाऱ्या, शस्त्र-अस्त्रे निष्फळ करणाऱ्या तुला नमस्कार। विष हरिणाऱ्या, द्वेषी शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, आणि भय दूर करणाऱ्या प्रभूस वारंवार नमस्कार।
Verse 41
महीरिपुभयघ्नाय भक्तत्राणैककारिण । परप्रेरितमन्त्राणां मंत्राणां स्तंभकारिणे ॥ ४१ ॥
पृथ्वीवरील शत्रूंमुळे उत्पन्न भय नष्ट करणाऱ्या, भक्तरक्षणात एकनिष्ठ असणाऱ्या, आणि परप्रेरित मंत्रांना स्तंभित करणाऱ्या प्रभूस नमस्कार।
Verse 42
पयः पाषाणतरणकारणाय नमोनमः । बालार्कमंडलग्रासकारिणे दुःखहारिणे ॥ ४२ ॥
पाण्याच्या साहाय्याने दगडांनाही पार नेण्याचे कारण असणाऱ्या प्रभूस वारंवार नमस्कार। उगवत्या सूर्य-मंडलालाही ग्रास करणाऱ्या, आणि दुःख हरिणाऱ्या प्रभूस नमस्कार।
Verse 43
नखायुधाय भीमाय दन्तायुधधराय च । विहंगमाय शवाय वज्रदेहाय ते नमः ॥ ४३ ॥
नखांना आयुध करणाऱ्या भीषण प्रभूला, दातांना शस्त्र धारण करणाऱ्यास, विहंगमस्वरूपास, योगस्थैर्यात शववत् निश्चल असणाऱ्यास आणि वज्रासारख्या देहधाऱ्यास माझा नमस्कार असो।
Verse 44
प्रतिग्रामस्थितायाथ भूतप्रेतवधार्थिने । करस्थशैलशस्त्राय राम शस्त्राय ते नमः ॥ ४४ ॥
प्रत्येक गावात अधिष्ठित असणाऱ्या, भूत-प्रेतांचा वध करण्यासाठी प्रवृत्त, हातात शैल-शस्त्र धारण करणाऱ्या, हे राम-शस्त्र! तुला नमस्कार असो।
Verse 45
कौपीनवाससे तुभ्यं रामभक्तिरताय च । दक्षिणाशाभास्कराय सतां चन्द्रोदयात्मने ॥ ४५ ॥
कौपीनमात्र परिधान करणाऱ्या, रामभक्तीत रत असणाऱ्या; दक्षिण दिशेत उदयास येणाऱ्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, आणि सत्पुरुषांसाठी चंद्रोदयासारख्या शीतल मंगल प्रकाशस्वरूप—तुला नमस्कार असो।
Verse 46
कृत्याक्षतव्यथाघ्नाय सर्वक्लेशहराय च । स्वाम्याज्ञापार्थसंग्रामसख्यसंजयकारिणे ॥ ४६ ॥
कृत्या व आघातामुळे होणारी वेदना नष्ट करणाऱ्या, सर्व क्लेश हरिणाऱ्या; आणि स्वामीच्या आज्ञेने अर्जुनाच्या संग्रामात सखा-सारथी होऊन विजय घडविणाऱ्या—तुला नमस्कार असो।
Verse 47
भक्तानां दिव्यवादेषु संग्रामे जयकारिणे । किल्किलावुवकाराय घोरशब्दकराय च ॥ ४७ ॥
भक्तांसाठी दिव्य संग्रामात जय घडविणाऱ्या; ‘किल्किला’ इत्यादी आनंदघोष करणाऱ्या आणि घोर गर्जनध्वनी निर्माण करणाऱ्या—तुला नमस्कार असो।
Verse 48
सर्वाग्निव्याधिसंस्तंभकारिणे भयहारिणे । सदा वनफलाहारसंतृप्ताय विशेषतः ॥ ४८ ॥
सर्व ज्वर व व्याधींचा स्तंभ करणारे, भय हरिणारे, आणि जो सदा वनफळाहाराने तृप्त असलेल्या भक्तावर विशेष प्रसन्न होतात—त्यांना नमस्कार।
Verse 49
महार्णवशिलाबद्ध्वसेतुबंधाय ते नमः । इत्येतत्कथितं विप्र मारुतेः कवचं शिवम् ॥ ४९ ॥
हे महासागरावर शिळा बांधून सेतु बांधणाऱ्या! तुला नमस्कार। हे विप्र, अशा प्रकारे मारुती (हनुमान) यांचे हे शिव, म्हणजे मंगलदायक कवच सांगितले आहे।
Verse 50
यस्मै कस्मै न दातव्यं रक्षणीयं प्रयत्नतः । अष्टगंधैर्विलिख्याथ कवचं धारयेत्तु यः ॥ ५० ॥
हे कवच कोणालाही सहज देऊ नये; ते प्रयत्नपूर्वक जपून ठेवावे. जो अष्टगंधांनी ते लिहून मग धारण करतो, तो संरक्षण पावतो।
Verse 51
कंठे वा दक्षिणे बाहौ जयस्तस्य पदे पदे । किं पुनर्बहुनोक्तेन साधितं लक्षमादरात् ॥ ५१ ॥
कंठी असो वा उजव्या बाहूवर—जो धारण करतो त्याच्या प्रत्येक पावलावर जय असते. अधिक काय सांगावे? आदराने केल्यास लक्ष्य निश्चयाने सिद्ध होते।
Verse 52
प्रजप्तमेतत्कवचमसाध्यं चापि साधयेत् ॥ ५२ ॥
हे कवच विधिपूर्वक जपून सिद्ध झाले की, असाध्य मानलेले कार्यही साध्य करून देते।
Verse 53
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे हनुमत्कवचनिरूपणं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७८ ॥
अशा प्रकारे श्रीबृहन्नारदीयपुराणाच्या पूर्वभागातील बृहदुपाख्यानाच्या तृतीय पादात “हनुमत्कवचनिरूपण” नावाचा अठ्ठ्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला ॥ ७८ ॥
Frequently Asked Questions
Kavacas are treated as mantra-technology requiring adhikāra, restraint, and correct handling; secrecy preserves efficacy, prevents misuse, and maintains the integrity of the guru-to-disciple transmission emphasized by Purāṇic and Tantric-inflected norms.
It resembles kavaca/nyāsa logic: the deity is installed as guardian of the dik (quarters), ūrdhva-adhaḥ (above/below), madhya (center), and aṅgas (limbs), creating a sacralized protective field around the practitioner for daily acts and extraordinary dangers.
Spirit afflictions (bhūta, preta, piśāca), ḍākinī/śākinī influences, Kālarātri fear, deceptive apparitions, serpents and rākṣasīs, disease/fever, enemy weapons, and hostile or externally impelled mantras.
While invoking Hanumān for concrete protection and victory, it also praises him as Veda- and Praṇava-form, as Brahman and prāṇa, and as identical with Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara—linking bhakti practice to a non-dual, all-pervading theological vision.